Đặt vấn đề Khi xã hội càng phát triển, chất lượng cuộc sống càng cao thì vấn đề an toàn thực phẩm cũng được tăng cao. Bên cạnh thịt, cá, rau củ quả là nhóm thực phẩm rất tốt cho cơ thể, bổ sung viatamin, khoáng chất thiết yếu cho cơ thể khỏe mạnh và là thực phẩm cần thiết không thể thiếu trong đời sống hàng ngày của mọi người. Dưa chuột (tên khoa học Cucumis sativus) là một cây trồng phổ biến trong họ bầu bí (Cucurbitaceae), là loại rau ăn quả thương mại quan trọng, nó được trồng lâu đời trên thế giới và trở thành thực phẩm của nhiều nước. Dưa chuột là loại rau ăn quả tươi, có nhiều lợi ích cho sức khỏe của con người.
Dưa chuột không chỉ là một loại quả dinh dưỡng mà còn có khả năng hỗ trợ điều trị một số bệnh rất hiệu quả. Giúp cung cấp lượng nước và muối khoáng cần thiết cho cơ thể, giải độc và thanh lọc cơ thể hiệu quả, tốt cho xương khớp, giúp tăng cường các mô liên kết và giúp giảm nguy cơ viêm khớp, giảm lượng cholesterol trong máu và giúp ức chế quá trình oxy hóa động mạch vành. Ngoài ra, dưa chuột còn có khả năng hỗ trợ điều hòa huyết áp ở mức ổn định và giúp phòng ngừa một số bệnh như bệnh gout, bệnh tiêu hóa, nước ép dưa chuột còn có khả năng giúp đào thải cặn bã trong đường ruột, từ đó giúp ngăn ngừa bệnh sỏi thận. Trong thành phần của dưa chuột có chứa hàm lượng cacbon rất cao khoảng 74 - 75%, ngoài ra còn cung cấp một lượng đường (chủ yếu là đường đơn).
Nhờ vào khả năng hòa tan, chúng làm tăng khả năng hấp thụ và lưu thông máu, tăng hoạt tính hoạt động trong quá trình oxi hóa năng lượng của mô tế bào. Bên cạnh đó, trong thành phần dinh dưỡng của dưa chuột còn có nhiều axit amin không thay thế rất cần thiết cho cơ thể như Thaianin (0,024 mg%); Pivophlavin (0,075 mg%) và Niaxin (0,03 mg%), các loại muối khoáng như Ca (23,0 mg%), P (27,0%), Fe (1,0 mg%). Tăng cường phân giải axit uric và các muối của axit 1 uric (urat) có tác dụng lợi tiểu, gây cảm giác dễ ngủ. Không những thế, dưa chuột còn có một lượng muối kali tương đối giúp tăng cường quá trình đào thải nước tiểu, muối ăn trong cơ thể có lợi cho người mắc các bệnh về tim mạch.1: Thành phần dinh dưỡng trong 100g rau ăn được Chỉ tiêu Thành phần hóa học (g%) Calo/ Vitamin (mg%) Loại rau Nước Protit Glu Tro 100g B1 B2 PP C Bầu 95,1 0,6 2,9 0,4 14 0,02 0,03 0,40 12 Dưa chuột 95,0 0,8 3,0 0,5 16 0,03 0,04 0,10 5 Bí xanh 95,5 0,6 2,4 0,5 12 0,01 0,02 0,03 16 Bí đỏ 92,0 0,3 6,2 0,8 27 0,06 0,03 0,40 8 Dưa gang 96,2 0,8 2,0 0,3 11 0,04 0,04 0,30 4 Cà chua 94,0 0,6 4,2 0,4 20 0,06 0,04 0,50 10 Mướp đắng 91,4 0,9 3,0 0,6 16 0,07 0,04 0,3 22 Xà lách 95,0 1,5 2,2 0,8 15 0,14 0,12 0,7 15 Rau dền 92,3 2,3 2,5 1,8 20 0,04 0,14 1,3 35 (Mai Thị Phương Anh, 1996) Ngày nay, vấn đề về thực phẩm sạch ngày càng quan tâm nhiều hơn, giải pháp cho các vấn đề về bảo vệ rau màu khỏi côn trùng mà vẫn bảo đảm được tính sạch sẽ cho cây trồng chính là trồng cây trên giá thể trong nhà lưới.
Trồng cây trên giá thể đang dần thay thế cho cách trồng cây trực tiếp lên môi trường đất do giá thể có nhiều ưu điểm vượt trội: lượng nước dự trữ lại sẽ nhiều hơn; nhiệt độ được giữ, duy trì ở mức độ ổn định và quản lý được dinh dưỡng.Nhờ vậy mà đất có được độ ẩm phù hợp, đảm bảo luôn tơi xốp, thoáng khí và giúp bộ rễ của cây hô hấp tốt nhất. So với môi trường đất, giá thể hấp thụ được nguồn dinh dưỡng dồi dào hơn. Đây cũng là lý do vì sao cây trồng trên giá thể phát triển tốt hơn so với cây trồng trên đất. Nhờ cây được trồng trên giá thể sinh trưởng, phát triển tốt nên năng suất cây trồng cũng cao hơn.
Môi trường giá thể luôn đảm bảo độ thông thoáng nên thời gian cây bén rễ rất nhanh. Đặc biệt bộ rễ 2 phát triển cũng là tiền đề để cây trồng có thể nhận được nguồn dưỡng chất tốt nhất. Đa phần những loại giá thể được ứng dụng vào nông nghiệp đều đã tiệt trùng, loại bỏ được nấm mốc, sâu bệnh. Nhờ vậy, cây trồng sinh trưởng khỏe mạnh, tránh nhiễm bệnh, tránh bị vi sinh vật xâm hại.
Vì giá thể được sản xuất từ những thành phần có nguồn gốc hữu cơ sạch, đã cân bằng độ pH và bổ sung dinh dưỡng thiết yếu nên phù hợp với mọi loại cây trồng. Hiện nay có rất nhiều vật liệu có thể lựa chọn để làm giá thể trồng rau vì thế, cần nghiên cứu ra tỷ lệ phối trộn giá thể phù hợp cho cây rau nói chung và cây dưa chuột nói riêng. Xuất phát từ thực tế đó, tôi lựa chọn đề tài “Nghiên cứu ảnh hưởng của tỷ lệ phối trộn giá thể đến sinh trưởng, năng suất giống dưa chuột xanh F1( VA.118) trong nhà lưới vụ hè 2022 tại Gia Lâm, Hà Nội” để tìm ra tỷ lệ giá thể tốt nhất, có thể tăng năng suất , chất lượng, hạn chế được sâu bệnh hại. Mục đích và yêu cầu 1.
Mục đích Xác định tỷ lệ phối trộn giá thể phù hợp để trồng dưa chuột trong nhà lưới. Yêu cầu Đánh giá ảnh hưởng của tỷ lệ phối trộn giá thể với đất đến một số chỉ tiêu sinh trưởng của giống dưa chuột xanh F1 (VA.118): chiều cao cây, thời gian sinh trưởng, động thái tăng số lá. Đánh giá ảnh hưởng của tỷ lệ phối trộn giá thể với đất đến một số chỉ tiêu sinh lý của giống dưa chuột xanh F1 (VA.118): khối lượng chất khô. Đánh giá ảnh hưởng của tỷ lệ phối trộn giá thể với đất đến một số chỉ tiêu phát triển của giống dưa chuột xanh F1 (VA.118): số lượng hoa cái, số lượng hoa đực, tỷ lệ đậu quả.
Đánh giá ảnh hưởng của tỷ lệ phối trộn giá thể với đất đến một số yếu tố cấu thành năng suất của giống dưa chuột xanh F1 (VA.118) trong nhà lưới. 3 PHẦN II: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Yêu cầu điều kiện ngoại cảnh đối với sinh trưởng và phát triển của cây dưa chuột. (1975), điều kiện môi trường tác động đến sinh trưởng của cây bao gồm khí hậu (ánh sáng, nhiệt độ, độ ẩm), thổ nhưỡng, yếu tố sinh vật và tác động của con người.
Về mặt sinh lý học, cây dưa chuột phản ứng rất mạnh với tác động của điều kiện ngoại cảnh. Nhiệt độ Cây dưa chuột rất mẫn cảm với sương giá, đặc biệt là nhiệt độ thấp dưới 0°C, có tuyết và nhiệt độ ban đêm khoảng 3- 4°C. Nhiệt độ tối thiểu để hạt nảy mầm 15-18°C, ở giai đoạn sinh trưởng, nhiệt độ thích hợp nhất cho cây là 25- 30°C, dưa chuột phát triển tốt nhất ở nhiệt độ trên 20°C. Nhiệt độ trên 40°C, bộ lá lớn, bị héo khó hồi phục, cây ngừng sinh trưởng và không xuất hiện hoa cái.
Ở 12°C cây sinh trưởng chậm, tình trạng nhiệt độ thấp kéo dài dẫn đến một số biểu hiện như đốt ngắn, lá nhỏ, hoa đực vàng úa. Ở 5°C, hầu hết các giống dưa chuột có nguy cơ chết rét. Ở nhiệt độ dưới 15°C, cây mất cân bằng giữa quá trình đồng hóa và dị hóa. Do nhiệt độ thấp làm phá vỡ quá trình trao đổi chất thông thường và một số quá trình sinh hóa bị ngưng trệ, toàn bộ chu trình sống bị đảo lộn làm cho cây tích lũy các độc tố.
Trong trường hợp bị lạnh kéo dài, số lượng độc tố làm chết các tế bào (Trần Khắc Thi, 1985). Nhiệt độ không chỉ ảnh hưởng đến quá trình sinh trưởng, phát triển, ra hpa mà còn ảnh hưởng trực tiếp tới sự nở hoa cũng như quá trình thụ tinh, thụ phấn. Theo Yoshihari Ono, hoa bắt đầu nở ở 15°C (sáng sớm) và bao phấn nở ở nhiệt độ 17°C. Nhiệt độ thích hợp cho sự nảy mầm của hạt phấn từ 17- 24°C, nhiệt độ quá cao hoặc quá thấp đều ảnh hưởng đến chất lượng hạt phấn, dẫn đến giảm năng suất của giống.
4 Qua nghiên cứu ở Việt Nam trong điều kiện làm lạnh nhân tạo ở nhiệt độ 5-10°C trong vòng 10 ngày, các giống dưa chuột Việt Nam và Trung Quốc có sức chịu lạnh cao hơn các giống Châu Âu và Châu Mỹ (Trần Khắc Thi, 1985). Ánh sáng Ánh sáng có tác động trực tiếp đến quá trình quang hợp của cây trồng nói chung và dưa chuột nói riêng. Dưa chuột là cây trồng có nguồn gốc nhiệt đới, thuộc nhóm cây ngày ngắn ưa sáng, độ dài chiếu sáng thích hợp cho sinh trưởng phát dục là 10-12 giờ/ngày. Thời gian chiếu sáng dài sẽ thúc đẩy sự sinh trưởng thân lá, hoa cái xuất hiện muộn.
Phản ứng của dưa chuột đối với ánh sáng còn phụ thuộc vào giống và thời vụ gieo trồng. Cường độ ánh sáng thích hợp cho dưa chuột sinh trưởng, phát triển, giúp cho cây tăng hiệu suất quang hợp, tăng năng suất, chất lượng quả và rút ngắn thời gian lớn của quả trong khoảng 15000- 17000 lux (Mai Thị Phương Anh & cs. Trong điều kiện cường độ ánh sáng thấp, cây sinh trưởng phát triển yếu và thậm chí rất khó phục hồi mặc dù sau đã được cung cấp đầy đủ ánh sáng. Trong điều kiện thiếu ánh sáng, cây sinh trưởng và phát triển kém, ra hoa cái muộn, màu sắc hoa nhạt, vàng úa, hoa cái dễ rụng, năng suất quả thấp, chất lượng quả giảm, hương vị kém (Tạ Thu Cúc, 2007).
Thời gian chiếu sáng dài, nhiệt độ cao (t > 30 °C) sẽ thúc đẩy phát triển thân lá, hoa cái xuất hiện muộn. Nghiên cứu về phản ứng ánh sáng của dưa chuột với độ dài ngày (Trần Khắc Thi, 1985) đã xếp giống địa phương Quế Võ - Việt Nam là giống phản ứng ngày ngắn điển hình. Khi chiếu 16 giờ liên tục trong thí nghiệm, cây giống này không có khả năng hình thành hoa cái, hoa đực xuất hiện rất muộn. Mức độ phản ứng của cây với thời gian chiếu sáng trong quá trình phát sinh cá thể cũng khác nhau.
Qua thí nghiệm đã kết luận rằng cây dưa chuột ở độ tuổi sau nảy mầm từ 20-25 ngày có phản ứng thuận với độ dài chiếu sáng dưới 12 giờ (Trần Khắc Thi & Vũ Tuyên Hoàng, 1979). Nước Dưa chuột có nguồn gốc ở nơi ẩm ướt ven rừng, do đất đai ở nơi nguyên sản màu mỡ nên bộ rễ kém phát triển hơn các cây khác như bí ngô, dưa hấu, dưa bở, do đó, dưa chuột vừa là cây kém chịu hạn, lại kém chịu úng, bộ rễ phát triển kém, hệ rễ phân bố chủ yếu trên tầng đất mặt.