Chương I. Cơ sở lí thuyết của đề tài Chương 2. Đặc điểm cấu tạo của từ ngữ chỉ nghề trồng cây hoa màu ở huyện Hồng Ngự, tỉnh Đồng Tháp. Đặc điểm định danh và đặc trưng văn hóa địa phương thể hiện qua từ chỉ nghề trồng cây hoa màu ở huyện Hồng Ngự, tỉnh Đồng Tháp.
Chuong 1 CO SO Li THUYET CUA DE TAL 1. Ngôn ngữ toàn dân và phương ngữ 1. Ngôn ngữ toàn dân Ngôn ngữ là một hệ thống tín hiệu đặc biệt, là phương tiện giao tiếp cơ: bản và quan trọng nhất của các thành viên trong một cộng đồng xã hội. Ngôn ngữ đồng thời cũng là một phương tiện phát triển tư duy, truyền đạt hệ thống văn hoá - lịch sử từ thế hệ này sang thế hệ khác.
Ngôn ngữ đóng vai trò vô. cùng quan trọng trong tiến trình hình thành, phát triển xã hội, nó là sản phẩm. của một thời đại lịch sử - xã hội nhất định, thời đại hình thành và thống nhất dân tộc. *Ngôn ngữ dân tộc là hình thức thống nhất của ngôn ngữ toàn dân” [36, tr.171] và ngôn ngữ toàn dân *là ngôn ngữ được sử dựng rộng rãi trong giao.
tiếp hàng ngày, không bị hạn chế ở phong cách và phạm vi sử dụng, ngôn ngữ được mọi người trong quốc gia biết, chấp nhận và sử dụng” [36, tr. Ngôn ngữ dân tộc hình thành và phát triển trên cơ sở “hưởng là một trong những phương ngữ đã chiếm được địa vị lãnh đạo do những điều kiện phát triển nhất định của dân tộc, trong khi đó các phương ngữ khác mắt đi tính độc lập của minh dé hoa vào ngôn ngữ dân tộc đông thời làm cho ngôn ngữ dân tộc phong phú thêm lên bằng những nét địa phương của chúng ” |9. Nhu vay, qué trình thống nhất dân tộc luôn song hành với quá trình hình. thành, ng nhất ngôn ngữ dân tộc và tiếng Việt cũng không nằm ngoài quy luật chung đó.
Hiện nay, tiếng Việt được sử dụng với tư cách là “quốc ngữ” - ngôn ngữ quốc gia chính thức và mang tính thống nhất cao ở mọi ién đất nước, là công cụ giao tiếp chính thức của 54 dân tộc anh em trên đất nước Việt Nam. Ông tổ của ngành ngôn ngữ học hiện đại F. de Saussure, đã rút ra kết luận có tính mở đường khi ìm hiểu, nghiên cứu các ngôn ngữ: điểu đập vào mắt trước. là tính đa dạng của nó [17.
Ngôn ngữ dân tộc là biểu hiện tập trung nhất cho tính thống nhất của ngôn ngữ dân tộc nhưng nó. không phải là nhất dạng mà cũng có những biến thể khác nhau [19, tr. Bên cạnh tính thống nhất thuộc vẻ bản chất của ngôn ngữ, tiếng Việt, trong. thực tế sử dụng lại có những biểu hiện khác nhau được thể hiện ở sự phân tằng xã hội tằng lớp người sử dụng, ở các khu vực địa lí - dân cư, ở hiệu quả sử dụng cũng như ở phong cách chức năng.
Chính điều này làm cho bức tranh. ngôn ngữ tiếng Việt thêm đa dạng, phong phú, nhiều màu sắc. Ngôn ngữ dân tộc, ngôn ngữ văn hoá có mối quan hệ chặt chẽ với tư duy và đặc trưng văn hoá của dân tộc, phản ánh đặc trưng, bản sắc văn hoá của quốc gia đó. Ngôn ngữ dân tộc, ngôn ngữ toàn dân ra đời vừa là yêu cầu khách quan của lịch sử vừa là nhân tố đảm bảo cho tính thống nhất của dân tộc về phương diện chính trị - văn hoá cũng như tư cách chủ thể của một quốc.
gia trên bình điện ngoại giao, độc lập, tự chủ.Angghen đã chỉ ra con đường phát triển ngôn ngữ dân tộc như sau: rong bất cứ ngôn ngữ phát triển nào hiện nay, cái nguyên nhân khiến cho một ngôn ngữ phát sinh một cách tự phát, được nâng lên thành ngôn ngữ dân tộc thì một phân là do ngôn ngữ đó được phát triển một cách lịch sử từ chỗ nó được chuẩn bị đầy đủ về tài liệu, như ngôn ngữ La Mã và ngôn ngữ Giecmanh chẳng hạn, một phân là do sự giao dịch và hỗn hợp giữa các dân tộc, như tiếng Anh chẳng hạn, một phẩn nữa là do các phương ngữ tập trung thành ngôn ngữ dân tộc thống nhất và sự tập trung đó lại do sự tập. trung kinh tế, chính trị quyết định (dẫn theo Nguyễn Nhã Bản |4. ‘Theo Marx và Angghen, sự hình thành ngôn ngữ dân tộc thường theo ba. con đường chủ đạo: hoặc đó là sự hình thành từ những chất liệu có sẵn, hoặc.
đó là kết quả của sự pha trộn nhiều ngôn ngữ, hoặc theo con đường tập trung. 10 các tiếng địa phương. Tiếng Việt trở thành ngôn ngữ toàn dân, là công cụ giao tiếp thống nhất trên toàn lãnh thổ Việt Nam, hình thành theo con đường thir ba mà Marx va Angghen đã nêu ra ở trên. Tiếng Việt là kết quả của việc tập.
trung các tiếng địa phương trong đó lấy phương ngữ Hà Nội làm trung tâm, quy chuẩn. Như vậy, ngôn ngữ toàn dân hình thành và phát triển trong mối tương “quan chặt chẽ cùng v quá trình phát triển và thống nhất xã hội. toàn dân cũng chính là sự khúc xạ văn hoá của quốc gia dân tộc trên con. đường phát triển của mình.
Phương ngữ “Tính đa dạng của ngôn ngữ thể hiện một cách toàn diện nhất, tập trung nhất ở phương ngữ. Sự hình thành, tồn tại và phát triển của phương ngữ là một thực tế khách quan không tách rời quá trình hình thành, phát triển ngôn ngữ dân tộc, ngôn ngữ toàn dân. Do đó, sự hình thành phương ngữ cũng gắn liền với hoàn cảnh lịch sử - xã hội của từng quốc gia trong từng hoàn cảnh cụ. thể nhất định.
Trước hết. sự ra đ sủa phương ngữ chủ yếu là kết quả sự vận động nội tại từ trong cấu trúc của ngôn ngữ. Ngôn ngữ không phải là một khối cố định, tổn tại bắt biến mà luôn trong trạng thái “động”. Bản thân ngôn ngữ có tính Šn định nhưng tính chất này cũng chỉ mang ý nghĩa tương đối.
Ngôn ngữ vận động, phát triển vừa là kết quả của những vận động tự thân vừa bắt nguồn từ yêu cầu trực tiếp nảy sinh trong quá trình giao tiếp của các thành viên trong xã hội. Nói ngôn ngữ thống nhất trong đa dạng, đa dạng trên căn bản thống. nhất là vì thể. 'Quá trình biến đổi trong mỗi ngôn ngữ là không đồng đều, vì thế sự biến đổi ở các bình diện của ngôn ngữ cũng diễn ra theo các mức độ khác nhau.
Chính đặc điểm biến đổi này làm cho ngôn ngữ có sự khác nhau giữa các " vùng và là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến sự hình thành phương ngữ. Nói cách khác, khi chức năng của ngôn ngữ mở rộng sẽ kéo theo sự biến đổi cấu trúc bên trong của ngôn ngữ tạo nên mỗi vùng sẽ có những tập quán nói năng riêng. Bên cạnh đó, phương ngữ ra đời còn do kết quả tác động của các yếu tố. khác như: Yếu tố địa lí; do quy luật phát triển của lịch sử dân tộc; tác động.
của những yếu tố xã hội (kinh tế, chính trị, văn hóa. kết quả của sự tiếp. xúc ngôn ngữ hết sức độc đáo. Bàn về khái niệm phương ngữ, đã có khá nhiều cách định nghĩa được các nhà nhà ngữ học đề cập đến.
Từ điển riếng Việt của Viện ngôn ngữ học định nghĩa: Phương ngữ là biến thể của một ngôn ngữ được sử dụng theo địa phương hoặc theo tẳng lớp xã hội [39. tác giả Vuong “Toàn dựa trên đặc trưng riêng của phương ngữ đã đưa ra quan niệm: Phương ngữ là hình thức ngôn ngữ có hệ thống từ vựng, ngữ pháp, ngữ âm riêng biệt được sử dụng ở một phạm vì lãnh thổ hay một xã hội hẹp hơn ngôn ngữ. Là một hệ thống kí hiệu và quy tắc kết hợp có nguằn gốc chung với hệ thống khác được coi là ngôn ngữ cho (toàn dân tộc), các phương ngữ khác nhau trước hết là ở cách phát âm, sau đó là ở vốn từ vựng (33, tr. mối quan tâm về vấn đề phương ngữ, tác giả Nguyễn Như Ý đưa ra kết luận: Phương ngữ là biến dạng của một ngôn ngữ được sử dụng với tư cách là phương tiện giao tiếp ¡a những người gắn bó với nhau trong một cộng đồng thống nhất về lãnh hoàn cảnh xã hội hay nghề nghiệp [40, tr.
Trong chuyên luận về phương ngữ ng Việt, tác giả Hoàng Thị Châu nhắn mạnh vào phương diện địa lí và cho rằng: Phương ngữ là một thuật ngữ ngôn ngữ học để chỉ sự biểu hiện của ngôn ngữ toàn dân ở một địa phương cụ thể với những nét khác biệt của nó so với ngôn ngữ toàn dân hay với một phương ngữ khác (9, tr. Định nghĩa này mang tính tổng hợp cao khi chỉ ra được những biến thể đồng quan tâm đến những biến dạng của ngôn ngữ 2 địa phương so vớí ngôn ngữ toàn dân. Đây cũng là định nghĩa mà chúng tôi chọn sử dụng trong luận văn này để đảm bảo cho tính thông nhất trong quá. trình điều tra, sưu tẩm ngữ liệu.
“Theo cách hiểu này, tiếng Việt dù tổn tại với tư cách là một thể thống nhất đóng vai trò là ngôn ngữ quốc gia được sử dụng rộng rãi trong cộng đồng. 54 dân tộc anh em trên lãnh thỏ Việt Nam nhưng vẫn được phân chia thành ba. vùng phương ngữ lớn: vùng phương ngữ Bắc Bộ, vùng phương ngữ Trung Bộ. vùng phương ngữ Nam Bộ.
Trong các vùng phương ngữ này lại có các phương ngữ tiểu vùng với một phương ngữ đặc trưng được chọn làm trung tâm vùng phương ngữ. Trong đó, phương ngữ Nam được chia thành 3 tiểu vùng gồm: Đông Nam Bộ là địa bàn lãnh thổ của các tỉnh Đồng Nai, Binh Dương, Bình Phước, Tây Ninh, Bà Rịa- Vũng Tàu; Các tỉnh Long An, Tiền Giang, Bến Tre, Vĩnh Long, Trà Vinh, Đồng Tháp, Cần Thơ, Sóc Trăng, An Giang, Kiên Giang, Bạc Liêu và Cà Mau thuộc miễn Tây Nam Bộ và thành. phố Hỏ Chí Minh.( Sài Gòn là trung tâm) 'Như vậy, có thể cho rằng, phương ngữ là biến thể và dạng tồn tại về các mặt ngữ âm, từ vựng, ngữ pháp của ngôn ngữ văn hóa ở một vùng địa lí - đân cư nhất định hay một phạm vi xã hội nào đó. Nhìn chung, phương ngữ có một số đặcđiểm cơ bản sau: ~ Phương ngữ là một biểu hiện của ngôn ngữ toàn dân trong quá trình biến đổi, phát triển theo quy luật ngôn ngữ.
Hay nói cách khác, phương ngữ là biến thể của ngôn ngữ toàn dân trong quá trình phát triển của ngôn ngữ. ~ Sự phát triển, biến đổi của ngôn ngữ luôn luôn diễn ra trên hai mặt cầu trúc và chức năng. Khi ite nang của ngôn ngữ được mở rộng sẽ kéo theo sự.
