Chương 1: Trình bày cơ bản về vấn đề cần nghiên cứu, mục tiêu nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu. TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 4 Chương 2: Nội dung lược khảo lý thuyết, trình bày khái niệm tham nhũng và quy mô chính phủ cũng như nói lên mối quan hệ giữa tham nhũng và quy mô chính phủ. Nêu các nghiên cứu khác có liên quan đến mục tiêu nghiên cứu của bài viết này. Chương 3: Phương pháp nghiên cứu trong bài đề cập đến khung phân tích thể hiện các yếu tố tác động đến tham nhũng, giới thiệu sơ lược về mô hình phân tích, loại mô hình được thực hiện, ý nghĩa các biến giải thích, lý do lựa chọn và kỳ vọng dấu của các biến độc lập, trình bày nội dung của bộ dữ liệu mà bài nghiên cứu sử dụng.
Chương 4: Kết quả nghiên cứu được trình bày bao gồm thông tin nền về tham nhũng và quy mô chính phủ, thực hiện thống kê mô tả bộ dữ liệu, kết quả hồi quy cũng như kiểm định mô hình hồi quy của bài nghiên cứu. Chương 5: Kết luận về kết quả mô hình và đưa ra hàm ý chính sách dựa trên nghiên cứu đạt được. TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 5 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU ĐỀ XUẤT Trong chương này, tác giả sẽ tiến hành trình bày các khái niệm của tham nhũng, quy mô chính phủ, cũng như viện dẫn các lý thuyết trình bày mối quan hệ giữa hai yếu tố này. Ngoài ra, tác giả cũng sẽ giới thiệu một số nghiên cứu khác phân tích các yếu tố tác động đến tham nhũng như tổng sản lượng quốc nội, tỷ lệ thất nghiệp, lạm phát, giáo dục và dân chủ.
Mô hình lý thuyết nghiên cứu ở chương này là cơ sở để tác giả xây dựng mô hình thực nghiệm ở chương 3.1 Lược khảo lý thuyết 2.1 Khái niệm của quy mô chính phủ Quy mô chính phủ được định nghĩa khá đa dạng, như đề cấp đến số cơ quan nhà nước và công chức, số lượng chức năng hiện có của chính phủ hoặc về quy mô tổng ngân sách nhà nước (Buchanan, 1980). Từ “quy mô” trong quy mô chính phủ hàm ý các thay đổi trong quy mô của chính phủ và đo lường hiệu suất của chính phủ. Do vậy, để định nghĩa về quy mô chính phủ, người ta thường sử dụng hai chỉ số chính. Đầu tiên, quy mô chính phủ là tỷ lệ phần trăm nhân viên (hoặc tổng số nhân viên) làm việc cho chính phủ so với dân số của quốc gia đó.
Định nghĩa thứ hai, tỷ lệ chi tiêu chính phủ trên tổng GDP (Afonso và Fureeri, 2010; Attune và Aydin, 2013; Dar và Amir Khalkhali, 2002). So sánh về hai chỉ số này, ta dễ dàng thấy chỉ số quy mô chính phủ được đo đạc bằng tỷ lệ chi tiêu chính phủ trên tổng GDP phản ánh thực tế hơn chỉ số cán bộ công chức trên tổng số lao động. Bởi vì, phần lớn chi tiêu của chính phủ được dùng cho hàng hóa, dịch vụ, và các loại hình chi tiêu công hơn là để trả lương cho viên chức. Tuy rằng hai chỉ số này có nhiều nét tương đồng, nhưng để đo đạc cho “quy mô” chính phủ thì sử dụng tỷ lệ chi tiêu của chính phủ trên GDP phù hợp và mang nhiều ý nghĩa trực quan hơn.
Phụ thuộc vào mục tiêu nghiên cứu sẽ có nhiều cách khác nhau để đo lường quy mô chính phủ. Cụ thể theo nghiên cứu của Vedder (1998) thì quy mô chính phủ được TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 6 đo lường bằng 5 chỉ tiêu: tổng chỉ tiêu trên GDP, chi chăm sóc sức khỏe trên GDP, chi tiêu bảo đảm thu nhập trên GDP, chi quốc phòng trên GDP, chi đầu tư ròng trên GDP. Ngoài ra, theo nghiên cứu của Frank Michael Hage (2003) đo lường quy mô chính phủ theo các chỉ tiêu sau: tỷ lệ chỉ tiêu chính phủ trên GDP, tỷ lệ lao động của chính phủ trên tổng số lao động, tỷ lệ chi tiêu dùng của chính phủ trên GDP. Nghiên cứu Sheng- Tung Chen và Chien-Chiang Lee (2005) sử dụng 3 chi tiêu để đo lường quy mô chính phủ: tổng chi tiêu của chính phủ trên GDP, chi đầu tư của chính phủ trên GDP, chi tiêu dùng của chính phủ trên GDP.
Các tác giả Javier Andres (2008), Dimitar Chobanov (2009) sử dụng chỉ số: Chi tiêu chính phủ trên GDP để đo lường quy mô chính phủ. Nghiên cứu của Sử Đình Thành (2017) sử dụng chỉ tiêu: chi tiêu ngân sách cấp tỉnh trên tổng sản phẩm trong tỉnh (GPP) để xác định quy mô của chính phủ. Ở nghiên cứu này, tác giả sử dụng tỉ lệ chi tiêu chính phủ/GDP để làm chỉ số đo lường cho biến độc lập quy mô chính phủ, phục vụ cho mục tiêu nghiên cứu của bài luận văn.2 Khái niệm tham nhũng Tham nhũng là một khái niệm không mới, nó gắn bó chặt chẽ với sự tồn tại và phát triển của bộ máy nhà nước. Xét về mặt lý luận thì không thể có nạn tham nhũng tách rời khỏi bộ máy nhà nước, khỏi bộ máy cai trị, quản lý.
Tham nhũng được xem như là căn bệnh đồng hành đặc trưng của mọi nhà nước, nó được xem như khuyết tật bẩm sinh của quyền lực, là căn bệnh khó có thể tránh khỏi của các chế độ. Hình thức, tính chất, mức độ và phương thức tham nhũng khác nhau tùy thuộc vào bối cảnh kinh tế, chính trị, xã hội. Tham nhũng là hiện tượng mà không ai có thể phủ nhận về sự tồn tại cũng như tác hại của nó đối với nhà nước, đối với xã hội. Tuy nhiên khi nghiên cứu về vấn đề tham nhũng vẫn chưa có một định nghĩa chung nhất và cụ thể về tham nhũng.
Những hình thức, hành vi tham nhũng phụ thuộc vào tình hình kinh tế, chính trị, xã hội của mỗi quốc gia cũng như sự phát triển của nó ở từng thời kỳ, giai đoạn lịch TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 7 sử khác nhau. Sau đây xin nêu ra một số khái niệm về tham nhũng ở một số nước trên thế giới. Theo tài liệu bồi dưỡng của Thanh tra Chính phủ Việt Nam thì "Tham nhũng được hiểu là hành vi của bất kỳ người nào có chức vụ, quyền hạn hoặc được giao nhiệm vụ, quyền hạn và lợi dụng chức vụ, quyền hạn, hoặc nhiệm vụ được giao đề vụ lợi”. Theo Từ điển Tiếng Việt: “Tham nhũng là lợi dụng quyền hành để nhũng nhiễu nhân dân lấy của".
Còn theo tài liệu hướng dẫn của Liên hợp quốc về cuộc đấu tranh quốc tế chống tham nhũng (1969) định nghĩa: “Tham nhũng trong một phạm vi hẹp, đó là sự lợi dụng quyền lực nhà nước để trục lợi riêng”. Tổ chức Minh bạch Quốc tế (Transparency International ) định nghĩa: “Tham nhũng là lợi dụng quyền hành để gây phiền hà, khó khăn và lấy của dân. Tham ô là hành vi lợi dụng quyền hành để lấy cắp của công. Tham nhũng và tham ô là một hệ quả tất yếu của nền kinh tế kém phát triển, quản lý kinh tế - xã hội lỏng lẻo, yếu kém tạo ra nhiều sơ hở cho các hành vi tiêu cực, hiện tượng tham nhũng và các tệ nạn có điều kiện phát triển và tại đó một phần quyền lực chính trị được biến thành quyền lực kinh tế.
Tham nhũng và tham ô làm chậm sự phát triển kinh tế - xã hội, làm giảm lòng tin của công dân vào nhà nước, đến chừng mực nào đó nó gây mất ồn định chính trị, kinh tế - xã hội”. Theo luật phòng, chống tham nhũng (2005): "Tham những là hành vi của người có chức vụ, quyền hạn đã lợi dụng chức vụ, quyền hạn đó vì vụ lợi. Người có chức vụ, quyền hạn được giới hạn là những người làm việc trong các cơ quan, tổ chức, đơn vị thuộc hệ thống chính phủ; nói cách khác là ở các cơ quan, tổ chức, đơn vị có sử dụng ngân sách, vốn, tài sản của Nhà nước. Việc giới hạn như vậy nhằm tập trung đấu tranh chống những hành vi tham nhũng ở khu vực xảy ra phổ biển nhất, chẳng có trọng tâm, trọng điểm, thích hợp với việc áp dụng các biện pháp phòng, chống tham nhũng như: TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 8 kê khai tài sản, công khai, minh bạch trong hoạt động của cơ quan, tổ chức, đơn vị, xử lý trách nhiệm của người đứng đầu”.
Tham nhũng trong các bài nghiên cứu khoa học thường sẽ được đo lường bằng nhiều chỉ số khác nhau. Ví dụ, theo nghiên cứu của Shyamal K. Goel (2010), Michael Jetter (2015), thì các tác giả này đã sử dụng chỉ số cảm nhận tham nhũng (CPI) để đại diện cho việc đo lường chỉ số tham nhũng. Mặt khác, nghiên cứu của các tác giả Alessandro Pcllcgata (2009), Ichiro Iwasaki (2012) lại đo lường tham nhũng bằng cách sử dụng chỉ số kiểm soát tham nhũng (COC).
Trong khi đó, còn có các nghiên cứu của Patrick M. Hay theo nghiên cứu của Gabriclla Montinola and Robert Jackman (2002) lại sử dụng chỉ số tham nhũng của BI (Bussiness International) đo lường tham nhũng. Trong bài nghiên cứu này, tác giả sẽ sử dụng chỉ số kiểm soát tham nhũng (Control of corruption – COC) lấy dữ liệu từ WGI (World Bank Group) để đo lường thể hiện giá trị của biến phụ thuộc tham nhũng, phục vụ cho mục tiêu nghiên cứu của bài luận văn.3 Mối quan hệ giữa tham nhũng và quy mô chính phủ Nghiên cứu định tính của Becker (1974) và Klitgaard (1988) về các nguyên nhân dẫn đến hành vi tham nhũng hầu hết đều bắt nguồn từ mối quan hệ của đại diện chính phủ và các đại diện kinh tế. Hoạt động tham nhũng bắt nguồn từ các khoản tiền bất hợp pháp được thực hiện trao đổi từ phía gửi (đại diện cho nhân dân) và phía tiếp nhận (đại diện bởi công quyền).
Và nghiên cứu đã nêu lên vấn đề, nếu một quốc gia không tồn tại chính phủ, có nền kinh tế thị trường tự do hoàn toàn, thì không xuất hiện các quy định pháp luật, không có các đại diện thừa quyền và khi đó cũng khó để tồn tại tham nhũng. Tuy nhiên, đây là điều không thể, do nền kinh tế thị trường trong quá trình TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 9 vận hành luôn tồn tại những khiếm khuyết của nó mà ở đó cả hai vấn đề đều không thể tự giải quyết nếu như chính phủ không tồn tại: sự thất bại của thị trường và mất đối xứng về thu nhập. Từ đó, lý thuyết về lựa chọn công ra đời để khắc phục các thất bại của thị trường. Khi nền kinh tế thị trường không thể tự khắc phục các khiếm khuyết của chính mình thì tất yếu phải có sự can thiệp từ bên ngoài và rõ ràng chính phủ được xem là tốt nhất trong vai trò này.