Tác động của quản trị doanh nghiệp đến tính thanh khoản cổ phiếu của các doanh nghiệp niêm yết trên sở giao dịch chứng khoán thành phố hồ chí minh luận văn thạc sĩ tài chính ngân hàng

Bài viết phân tích tác động của quản trị doanh nghiệp đến tính thanh khoản cổ phiếu tại các doanh nghiệp niêm yết trên sàn HOSE, luận văn thạc sĩ tài chính ngân hàng.

• Tác giả: Ngô Thị Thu Trang
• Người hướng dẫn: TS. Trần Quốc Tuấn
• Trường học: Đại học Ngân hàng Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng
• Đề tài: Tác động của quản trị doanh nghiệp đến tính thanh khoản cổ phiếu của các doanh nghiệp niêm yết trên Sở Giao dịch Chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU ĐỀ TÀI
• 1.1. Lý do chọn đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2.1. Mục tiêu tổng quát
• 1.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.5. Phương pháp nghiên cứu
• 1.6. Ý nghĩa khoa học và đóng góp của nghiên cứu
• 1.7. Kết cấu nghiên cứu
• 1.8. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN TRỊ DOANH NGHIỆP VÀ TÍNH THANH KHOẢN CỦA CỔ PHIẾU
• 2.1. Giới thiệu chương 2
• 2.2. Quản trị doanh nghiệp
• 2.2.1. Khái niệm về quản trị doanh nghiệp
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH

Tóm tắt

I. Giới thiệu đề tài

Luận văn nghiên cứu tác động của quản trị doanh nghiệp đến tính thanh khoản cổ phiếu tại HOSE, tập trung vào các doanh nghiệp niêm yết. Mục tiêu chính là phân tích mối quan hệ giữa quản trị doanh nghiệp và tính thanh khoản, từ đó đề xuất giải pháp cải thiện hiệu quả quản trị và nâng cao tính thanh khoản. Nghiên cứu sử dụng dữ liệu từ năm 2014 đến 2017, áp dụng phương pháp định tính và định lượng để phân tích.

1.1 Lý do chọn đề tài

Thị trường chứng khoán đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế, phản ánh sức khỏe và xu hướng phát triển. Tính thanh khoản là yếu tố quyết định sự hấp dẫn của thị trường. Các nghiên cứu trước đây chỉ ra rằng quản trị doanh nghiệp có ảnh hưởng đáng kể đến tính thanh khoản cổ phiếu. Tại Việt Nam, vấn đề này được đề cập trong các văn bản pháp lý như Thông tư 121/2012/TT-BTC và Nghị định 71/2017/NĐ-CP. Nghiên cứu này nhằm đánh giá tác động của quản trị doanh nghiệp đến tính thanh khoản tại HOSE, góp phần cải thiện hiệu quả thị trường.

1.2 Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu tổng quát là phân tích tác động của quản trị doanh nghiệp đến tính thanh khoản cổ phiếu tại HOSE. Mục tiêu cụ thể bao gồm: (1) Đánh giá mối quan hệ giữa quản trị doanh nghiệp và tính thanh khoản, (2) Đề xuất giải pháp cải thiện hiệu quả quản trị và nâng cao tính thanh khoản. Nghiên cứu tập trung vào các doanh nghiệp phi tài chính niêm yết trên HOSE, sử dụng dữ liệu từ năm 2014 đến 2017.

II. Cơ sở lý luận

Chương này trình bày các khái niệm cơ bản về quản trị doanh nghiệp và tính thanh khoản cổ phiếu, đồng thời tổng hợp các nghiên cứu thực nghiệm về mối quan hệ giữa hai yếu tố này. Quản trị doanh nghiệp được định nghĩa là hệ thống các nguyên tắc và cơ chế điều hành, kiểm soát doanh nghiệp, đảm bảo quyền lợi của các bên liên quan. Tính thanh khoản phản ánh khả năng chuyển đổi cổ phiếu thành tiền mặt một cách nhanh chóng và hiệu quả.

2.1 Khái niệm quản trị doanh nghiệp

Quản trị doanh nghiệp là hệ thống các nguyên tắc và cơ chế điều hành, kiểm soát doanh nghiệp, đảm bảo quyền lợi của các bên liên quan. Theo OECD, quản trị doanh nghiệp bao gồm các nguyên tắc như đảm bảo tính minh bạch, bảo vệ quyền lợi cổ đông, và trách nhiệm của hội đồng quản trị. Nghiên cứu của Laporta (2000) chỉ ra rằng quản trị doanh nghiệp là cơ chế bảo vệ nhà đầu tư khỏi sự chiếm đoạt từ bên trong.

2.2 Khái niệm tính thanh khoản

Tính thanh khoản phản ánh khả năng chuyển đổi cổ phiếu thành tiền mặt một cách nhanh chóng và hiệu quả. Các chỉ tiêu đo lường tính thanh khoản bao gồm khối lượng giao dịch, giá trị giao dịch, và chỉ số thanh khoản. Nghiên cứu của Chung và cộng sự (2010) chỉ ra rằng tính thanh khoản cao giúp thu hút nhà đầu tư và tăng tính hấp dẫn của thị trường.

III. Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp định tính và định lượng, dữ liệu được thu thập từ các báo cáo thường niên của các công ty niêm yết trên HOSE. Phương pháp hồi quy được áp dụng để phân tích mối quan hệ giữa quản trị doanh nghiệp và tính thanh khoản. Các biến đại diện cho tính thanh khoản bao gồm Turn, LR, và Illiq. Dữ liệu được kiểm định đa cộng tuyến trước khi đưa vào mô hình.

3.1 Dữ liệu nghiên cứu

Dữ liệu được thu thập từ các báo cáo thường niên của các công ty niêm yết trên HOSE từ năm 2014 đến 2017. Các biến đại diện cho tính thanh khoản bao gồm Turn (tỷ lệ giao dịch), LR (chỉ số thanh khoản), và Illiq (tính thanh khoản thấp). Biến đại diện cho quản trị doanh nghiệp là Gov, được xây dựng dựa trên các tiêu chuẩn quản trị.

3.2 Phương pháp phân tích

Nghiên cứu sử dụng phương pháp hồi quy để phân tích mối quan hệ giữa quản trị doanh nghiệp và tính thanh khoản. Mô hình hồi quy gộp được áp dụng với sự hỗ trợ của phần mềm Stata. Các kiểm định đa cộng tuyến và phương sai sai số được thực hiện để đảm bảo độ tin cậy của kết quả.

IV. Kết quả nghiên cứu

Kết quả nghiên cứu chỉ ra mối quan hệ có ý nghĩa giữa quản trị doanh nghiệp và tính thanh khoản cổ phiếu. Các biến đại diện cho tính thanh khoản (Turn, LR, Illiq) đều cho thấy tác động tích cực từ quản trị doanh nghiệp. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng cải thiện quản trị doanh nghiệp có thể giúp tăng tính thanh khoản của cổ phiếu trên HOSE.

4.1 Thống kê mô tả

Kết quả thống kê mô tả cho thấy sự biến động của các biến đại diện cho tính thanh khoản và quản trị doanh nghiệp. Biến Turn có giá trị trung bình cao nhất, phản ánh mức độ giao dịch tích cực trên HOSE. Biến Gov cho thấy sự khác biệt đáng kể giữa các công ty, phản ánh chất lượng quản trị doanh nghiệp không đồng đều.

4.2 Kết quả hồi quy

Kết quả hồi quy chỉ ra mối quan hệ tích cực giữa quản trị doanh nghiệp và tính thanh khoản. Biến Gov có tác động đáng kể đến các biến Turn, LR, và Illiq. Điều này khẳng định rằng cải thiện quản trị doanh nghiệp có thể giúp tăng tính thanh khoản của cổ phiếu trên HOSE.

V. Kết luận và kiến nghị

Nghiên cứu kết luận rằng quản trị doanh nghiệp có tác động tích cực đến tính thanh khoản cổ phiếu tại HOSE. Các giải pháp được đề xuất bao gồm cải thiện chất lượng quản trị doanh nghiệp, tăng cường minh bạch thông tin, và nâng cao hiệu quả hoạt động của hội đồng quản trị. Nghiên cứu cũng gợi ý hướng phát triển tiếp theo, bao gồm mở rộng phạm vi nghiên cứu và áp dụng các phương pháp phân tích tiên tiến.

5.1 Kết luận

Nghiên cứu khẳng định mối quan hệ tích cực giữa quản trị doanh nghiệp và tính thanh khoản cổ phiếu tại HOSE. Cải thiện quản trị doanh nghiệp có thể giúp tăng tính thanh khoản, thu hút nhà đầu tư và nâng cao hiệu quả thị trường.

5.2 Kiến nghị

Các kiến nghị bao gồm: (1) Cải thiện chất lượng quản trị doanh nghiệp thông qua đào tạo và nâng cao năng lực quản lý, (2) Tăng cường minh bạch thông tin và công khai báo cáo tài chính, (3) Nâng cao hiệu quả hoạt động của hội đồng quản trị và ban kiểm soát.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thị trường chứng khoán Việt Nam, đặc biệt là Sở Giao dịch Chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh (HOSE), đã có những bước phát triển vượt bậc trong những năm gần đây. Theo ước tính của Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, giá trị giao dịch bình quân đạt hơn 8 nghìn tỷ đồng/phiên trong 6 tháng đầu năm 2018, tăng 60% so với năm 2017, với mức vốn hóa thị trường đạt gần 3.900 nghìn tỷ đồng, tăng 10,7%. Tính thanh khoản cổ phiếu là yếu tố then chốt quyết định sức hấp dẫn và hiệu quả của thị trường chứng khoán, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng huy động vốn và sự ổn định của nền kinh tế. Tuy nhiên, tính thanh khoản của cổ phiếu tại Việt Nam vẫn còn nhiều hạn chế, đòi hỏi các doanh nghiệp niêm yết phải nâng cao chất lượng quản trị doanh nghiệp để cải thiện tình trạng này.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là phân tích tác động của quản trị doanh nghiệp đến tính thanh khoản cổ phiếu của các doanh nghiệp niêm yết trên HOSE trong giai đoạn 2014-2017. Nghiên cứu tập trung vào các doanh nghiệp phi tài chính với mẫu gồm 102 doanh nghiệp, nhằm đánh giá mối quan hệ giữa chỉ số quản trị doanh nghiệp (Gov) và ba chỉ số đo lường tính thanh khoản cổ phiếu: mức thanh khoản thấp (Illiq), tỷ số vòng quay cổ phiếu (Turnover) và chỉ số thanh khoản (Liquidity ratio - LR). Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả quản trị doanh nghiệp, từ đó gia tăng tính thanh khoản cổ phiếu, góp phần phát triển thị trường chứng khoán Việt Nam trở thành kênh đầu tư an toàn và hiệu quả.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên ba lý thuyết cơ bản về quản trị doanh nghiệp:

• Thuyết đại diện (Agency Theory): Giải thích mối quan hệ giữa chủ sở hữu (cổ đông) và người quản lý, nhấn mạnh vai trò của quản trị doanh nghiệp trong việc giảm thiểu chi phí đại diện và bất cân xứng thông tin.
• Thuyết các bên liên quan (Stakeholder Theory): Mở rộng phạm vi quản trị doanh nghiệp không chỉ tập trung vào cổ đông mà còn bao gồm các nhóm liên quan như nhân viên, khách hàng, nhà cung cấp và cộng đồng, nhằm cân bằng lợi ích đa chiều.
• Thuyết người định hướng (Stewardship Theory): Cho rằng người quản lý có thể hành động như người bảo vệ lợi ích cổ đông, cam kết lâu dài và hướng tới sự phát triển bền vững của doanh nghiệp.

Ba lý thuyết này làm nền tảng cho việc xây dựng chỉ số quản trị doanh nghiệp (Gov) dựa trên 9 tiêu chuẩn như tỷ lệ thành viên hội đồng quản trị độc lập, sự minh bạch trong công bố thông tin, sự tồn tại của các tiểu ban kiểm soát, khen thưởng và nhân sự. Về tính thanh khoản cổ phiếu, nghiên cứu sử dụng ba chỉ số đo lường phổ biến: Illiq (Amihud, 2002), Turnover (Rouwenhorst, 1999) và Liquidity ratio (Amivest), nhằm phản ánh đa chiều về khả năng giao dịch cổ phiếu nhanh chóng, chi phí giao dịch và sự biến động giá.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp định tính và định lượng. Dữ liệu được thu thập từ báo cáo thường niên, báo cáo tài chính và số liệu giao dịch cổ phiếu của 102 doanh nghiệp phi tài chính niêm yết trên HOSE trong giai đoạn 2014-2017, với tổng cộng 408 quan sát. Các doanh nghiệp tài chính được loại trừ để tránh sai lệch do đặc thù ngành.

Phân tích định lượng được thực hiện bằng các mô hình hồi quy dữ liệu bảng:

• Mô hình hồi quy gộp (Pooled OLS)
• Mô hình tác động cố định (Fixed Effects Model - FEM)
• Mô hình tác động ngẫu nhiên (Random Effects Model - REM)

Kiểm định Hausman được sử dụng để lựa chọn mô hình phù hợp giữa FEM và REM, trong khi kiểm định Lagrangian Multiplier xác định sự phù hợp giữa Pooled OLS và REM. Trước khi phân tích, dữ liệu được kiểm định đa cộng tuyến bằng hệ số VIF, kiểm định tự tương quan bằng kiểm định Wooldridge và kiểm định phương sai sai số thay đổi bằng Breusch-Pagan. Phương pháp phân tích được hỗ trợ bởi phần mềm Stata, đảm bảo tính chính xác và tin cậy của kết quả.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Chỉ số quản trị doanh nghiệp (Gov) trung bình là 4,23/9 điểm, cho thấy chất lượng quản trị doanh nghiệp tại các công ty niêm yết trên HOSE còn ở mức sơ khai, chưa đạt chuẩn mực quốc tế. Độ lệch chuẩn 1,23 phản ánh sự đa dạng trong thực hành quản trị giữa các doanh nghiệp.

2. Tính thanh khoản cổ phiếu còn thấp: Tỷ số vòng quay cổ phiếu (Turnover) trung bình chỉ đạt 7,18%, thấp hơn nhiều so với mức 27,4% của các thị trường phát triển trong nghiên cứu trước đây. Mức thanh khoản thấp (Illiq) trung bình là 0,0013, chỉ số thanh khoản (LR) trung bình là 2,42, cho thấy cổ phiếu trên HOSE giao dịch chưa thực sự sôi động và có chi phí giao dịch tương đối cao.

3. Kết quả hồi quy cho thấy mối quan hệ tích cực và có ý nghĩa thống kê giữa chỉ số quản trị doanh nghiệp (Gov) và các chỉ số thanh khoản cổ phiếu (Turnover và LR). Cụ thể, khi chỉ số Gov tăng 1 điểm, tỷ số vòng quay cổ phiếu tăng khoảng 0,5%, trong khi chỉ số LR cũng cải thiện tương ứng, cho thấy quản trị doanh nghiệp tốt giúp tăng khả năng giao dịch cổ phiếu. Mối quan hệ với Illiq là ngược chiều, phù hợp với lý thuyết khi quản trị tốt làm giảm tính kém thanh khoản.

4. Các biến kiểm soát như quy mô doanh nghiệp (Size) và đòn bẩy tài chính (Leverage) cũng ảnh hưởng đáng kể đến tính thanh khoản. Doanh nghiệp lớn hơn có tính thanh khoản cao hơn do thông tin minh bạch và sự giám sát tốt hơn, trong khi đòn bẩy tài chính cao có xu hướng làm giảm tính thanh khoản do rủi ro tài chính tăng.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu phù hợp với các nghiên cứu quốc tế và trong khu vực, khẳng định vai trò quan trọng của quản trị doanh nghiệp trong việc nâng cao tính thanh khoản cổ phiếu. Quản trị doanh nghiệp hiệu quả giúp giảm bất cân xứng thông tin, tăng niềm tin nhà đầu tư, từ đó thúc đẩy giao dịch cổ phiếu. Sự khác biệt về mức độ thanh khoản giữa Việt Nam và các thị trường phát triển phản ánh giai đoạn phát triển còn non trẻ của thị trường chứng khoán Việt Nam.

Biểu đồ phân tích tương quan và bảng hồi quy có thể minh họa rõ ràng mối quan hệ giữa các biến, giúp nhà quản lý và nhà đầu tư dễ dàng nhận diện các yếu tố ảnh hưởng. Kết quả cũng cho thấy cần tiếp tục hoàn thiện khuôn khổ pháp lý và nâng cao nhận thức về quản trị doanh nghiệp để cải thiện tính thanh khoản, góp phần phát triển thị trường chứng khoán bền vững.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường áp dụng các chuẩn mực quản trị doanh nghiệp quốc tế: Các doanh nghiệp niêm yết cần nâng cao tỷ lệ thành viên hội đồng quản trị độc lập, minh bạch trong công bố thông tin và thiết lập các tiểu ban chuyên trách nhằm nâng cao chất lượng quản trị. Thời gian thực hiện đề xuất này là trong vòng 1-2 năm, do các cơ quan quản lý và ban lãnh đạo doanh nghiệp phối hợp thực hiện.

2. Hoàn thiện khung pháp lý và giám sát thực thi: Cơ quan quản lý nhà nước cần rà soát, bổ sung các quy định về quản trị doanh nghiệp, đặc biệt là quy định về trách nhiệm và quyền hạn của các thành viên hội đồng quản trị, đồng thời tăng cường giám sát và xử lý vi phạm nhằm đảm bảo tính nghiêm minh. Khuyến nghị này nên được thực hiện trong vòng 3 năm tới.

3. Đẩy mạnh công tác đào tạo và nâng cao nhận thức về quản trị doanh nghiệp: Tổ chức các khóa đào tạo, hội thảo cho các thành viên hội đồng quản trị, ban điều hành và cán bộ quản lý nhằm nâng cao năng lực quản trị và hiểu biết về tác động của quản trị đến tính thanh khoản cổ phiếu. Chủ thể thực hiện là các trường đại học, tổ chức đào tạo chuyên ngành tài chính – ngân hàng, trong vòng 1 năm.

4. Khuyến khích doanh nghiệp công bố thông tin minh bạch và kịp thời: Tăng cường yêu cầu công bố báo cáo thường niên, báo cáo quản trị doanh nghiệp và các thông tin liên quan đến hoạt động kinh doanh nhằm giảm bất cân xứng thông tin, từ đó cải thiện niềm tin nhà đầu tư và tính thanh khoản cổ phiếu. Thời gian thực hiện liên tục và được giám sát bởi Ủy ban Chứng khoán Nhà nước.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà quản lý doanh nghiệp niêm yết: Giúp hiểu rõ vai trò của quản trị doanh nghiệp trong việc nâng cao tính thanh khoản cổ phiếu, từ đó áp dụng các biện pháp quản trị hiệu quả nhằm thu hút đầu tư và tăng giá trị doanh nghiệp.

2. Nhà đầu tư chứng khoán: Cung cấp cơ sở để đánh giá chất lượng quản trị doanh nghiệp như một tiêu chí quan trọng trong quyết định đầu tư, giúp lựa chọn cổ phiếu có tính thanh khoản cao và rủi ro thấp.

3. Cơ quan quản lý nhà nước và các tổ chức giám sát thị trường: Hỗ trợ trong việc xây dựng chính sách, hoàn thiện khung pháp lý và giám sát thực thi các quy định về quản trị doanh nghiệp nhằm phát triển thị trường chứng khoán minh bạch, hiệu quả.

4. Các nhà nghiên cứu và sinh viên chuyên ngành tài chính – ngân hàng: Là tài liệu tham khảo quý giá về mối quan hệ giữa quản trị doanh nghiệp và tính thanh khoản cổ phiếu tại thị trường mới nổi, đồng thời cung cấp phương pháp nghiên cứu và phân tích dữ liệu thực tiễn.

Câu hỏi thường gặp

1. Quản trị doanh nghiệp ảnh hưởng như thế nào đến tính thanh khoản cổ phiếu?
   Quản trị doanh nghiệp tốt giúp giảm bất cân xứng thông tin, tăng minh bạch và niềm tin nhà đầu tư, từ đó thúc đẩy giao dịch cổ phiếu và nâng cao tính thanh khoản. Ví dụ, doanh nghiệp có hội đồng quản trị độc lập và công bố thông tin minh bạch thường có cổ phiếu giao dịch sôi động hơn.

2. Tại sao tính thanh khoản cổ phiếu lại quan trọng đối với nhà đầu tư?
   Tính thanh khoản cao giúp nhà đầu tư dễ dàng mua bán cổ phiếu với chi phí thấp và nhanh chóng chuyển đổi thành tiền mặt, giảm rủi ro tài chính. Điều này làm tăng sức hấp dẫn của cổ phiếu và thị trường chứng khoán.

3. Các chỉ số nào được sử dụng để đo tính thanh khoản cổ phiếu trong nghiên cứu?
   Nghiên cứu sử dụng ba chỉ số chính: mức thanh khoản thấp (Illiq), tỷ số vòng quay cổ phiếu (Turnover) và chỉ số thanh khoản (Liquidity ratio - LR), phản ánh đa chiều về khả năng giao dịch, chi phí giao dịch và biến động giá cổ phiếu.

4. Phương pháp nghiên cứu nào được áp dụng để phân tích tác động của quản trị doanh nghiệp?
   Nghiên cứu sử dụng mô hình hồi quy dữ liệu bảng với các phương pháp Pooled OLS, Fixed Effects và Random Effects, cùng các kiểm định đa cộng tuyến, tự tương quan và phương sai sai số nhằm đảm bảo kết quả chính xác và tin cậy.

5. Làm thế nào để doanh nghiệp nâng cao chất lượng quản trị doanh nghiệp?
   Doanh nghiệp cần tăng tỷ lệ thành viên hội đồng quản trị độc lập, thiết lập các tiểu ban chuyên trách, minh bạch công bố thông tin và tuân thủ các quy định pháp luật về quản trị doanh nghiệp. Đồng thời, đào tạo nâng cao năng lực quản trị cho cán bộ quản lý cũng rất cần thiết.

Kết luận

• Quản trị doanh nghiệp có tác động tích cực và có ý nghĩa thống kê đến tính thanh khoản cổ phiếu của các doanh nghiệp niêm yết trên HOSE.
• Chỉ số quản trị doanh nghiệp trung bình còn thấp, phản ánh thực trạng quản trị doanh nghiệp tại Việt Nam đang trong giai đoạn phát triển ban đầu.
• Tính thanh khoản cổ phiếu tại HOSE còn hạn chế so với các thị trường phát triển, đòi hỏi cải thiện chất lượng quản trị để thu hút nhà đầu tư.
• Các biến kiểm soát như quy mô doanh nghiệp và đòn bẩy tài chính cũng ảnh hưởng đáng kể đến tính thanh khoản cổ phiếu.
• Nghiên cứu đề xuất các giải pháp nâng cao quản trị doanh nghiệp, hoàn thiện khung pháp lý và tăng cường đào tạo nhằm cải thiện tính thanh khoản cổ phiếu trong thời gian tới.

Tiếp theo, các nhà quản lý doanh nghiệp và cơ quan quản lý nên phối hợp triển khai các khuyến nghị nhằm nâng cao hiệu quả quản trị doanh nghiệp, góp phần phát triển thị trường chứng khoán Việt Nam bền vững. Để biết thêm chi tiết và ứng dụng thực tiễn, độc giả được khuyến khích tham khảo toàn bộ luận văn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương 1 tác giả đã giới thiệu tồng thể về bài nghiên cứu. Trong chương 2 trình bày cơ sở lý luận làm tiền đề cho nghiên cứu. 13 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN TRỊ DOANH NGHIỆP VÀ TÍNH THANH KHOẢN CỦA CỔ PHIẾU Giới thiệu chương 2: Tác giả sẽ giới thiệu tổng quan về các khái niệm cơ bản liên quan đến quản trị doanh nghiệp, tính thanh khoản. Sau đó trình bày mối quan hệ giữa quản trị doanh nghiệp và tính thanh khoản, tổng quan các nghiên cứu thực nghiệm đã tồn tại trên thế giới xoay quanh mối quan hệ này.

Quản trị doanh nghiệp 2. Khái niệm về quản trị doanh nghiệp Thuật ngữ “quản trị doanh nghiệp” (corporate governance) được sử dụng từ những năm 1980. Theo Laporta (2000), quản trị doanh nghiệp được diễn tả như là “một tập hợp các cơ chế mà qua đó các nhà đầu tư bên ngoài bảo vệ mình trước sự chiếm đoạt bởi những người bên trong. Nói cách khác, nó được xem như là một hệ thống bao gồm một loạt các thông lệ và các thể chế bảo vệ lợi ích của chủ sở hữu doanh nghiệp”.

Karpagam (2013) chỉ ra “quản trị doanh nghiệp nghiên cứu cách để đảm bảo, tạo động lực quản lý hiệu quả cho các doanh nghiệp thông qua sử dụng cơ cấu, chẳng hạn như thiết kế bộ máy tổ chức, ban giám đốc và hội đồng quản trị” và “sự thành công của bất kỳ doanh nghiệp nào chủ yếu phụ thuộc vào công tác quản trị doanh nghiệp tốt và hiệu quả”. Quản trị doanh nghiệp là hệ thống các nguyên tắc, bao gồm: đảm bảo cơ cấu quản trị hợp lý; đảm bảo hiệu quả hoạt động của hội đồng quản trị, ban kiểm soát; đảm bảo quyền lợi của cổ đông và những người có liên quan; đảm bảo đối xử công bằng giữa các cổ đông; công khai minh bạch mọi hoạt động của công ty (Theo Nghị định số 71/2017/NĐ-CP). Quản trị doanh nghiệp là quá trình tác động liên tục, có tổ chức, có định hướng của người chủ doanh nghiệp làm tập thể những người lao động trong doanh nghiệp sử dụng một cách tốt nhất những tiềm năng và cơ hội để tiến hành hoạt động sản xuất 14 và kinh doanh của doanh nghiệp nhằm đạt được mục tiêu đề ra theo đúng luật định và thông lệ xã hội (Đồng Thị Thanh Phương 2007). Quản trị doanh nghiệp là những biện pháp nội bộ để điều hành và kiểm soát doanh nghiệp, liên quan tới các mối quan hệ giữa ban giám đốc, hội đồng quản trị và các cổ đông của một công ty với các bên có quyền lợi liên quan (Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD)).

Nội bộ Bên ngoài Đại hội đồng cổ Tư nhân Cơ quan điều hành Cổ đông thiểu số Các tiêu chuẩn, chuẩn mực (Ví dụ chuẩn mực kế toán, kiểm toán) Hội đồng quản trị Luật lệ và quy định điều hành Bổ Các tổ chức Báo nhiệm, giám hành nghề Khu vực tài chính cáo sát chuyên môn, có uy tín:  Nợ  Tổ chức luật sư  Vốn cổ phần  Tổ chức kế toán  Xếp hạng tín Ban điều hành nhiệm Thị trường  Chủ ngân hàng đầu tư  Yếu tố cạnh tranh và thị  Tổ chức thông tin trường sản phẩm dịch Tổ chức thực hiện tài chính vụ  Tư vấn đầu tư  Đầu tư trực tiếp nước  Tổ chức nghiên ngoài cứu  Kiểm soát doanh  Tổ chức phân tích nghiệp Các chức năng chính quản trị doanh nghiệp Hình 2.1: Quản trị doanh nghiệp hiện đại chịu sự chi phối của các yếu tố nội bộ và bên ngoài 15 Ở khía cạnh nội bộ, quản trị doanh nghiệp là một nhóm các thỏa thuận, cam kết nội bộ, xác định mối quan hệ, quyền hạn và nghĩa vụ, vai trò và trách nhiệm của các nhóm khác nhau trong doanh nghiệp, bao gồm hội đồng quản trị, ban điều hành, các cổ đông kiểm soát và nhóm các cổ đông thiểu số. Các thỏa thuận/cam kết này thể hiện trong điều lệ, quy chế quản trị nội bộ nội quy lao động và các quy định nội bộ khác. Ở khía cạnh bên ngoài, cơ chế quản trị doanh nghiệp được củng cố đẩy mạnh bởi các luật lệ bên ngoài, các quy tắc, quy định điều hành giúp tạo ra một sân chơi bình đẳng và kỷ luật nghiêm với những cách hành xử nội bộ thiếu minh bạch và công bằng, bất kể là từ cấp quản lý hay hội đồng quản trị. Các động lực nội bộ (xác định mối quan hệ giữa những thành viên chủ chốt trong doanh nghiệp) và các động lực bên ngoài (điển hình như vấn đề chính sách, pháp luật, cơ quan điều hành và thị trường) cùng chi phối cách quản trị, hành xử và hoạt động của doanh nghiệp.

Cho tới nay, những nguyên tắc quản trị doanh nghiệp được công nhận rộng rãi hơn cả là các nguyên tắc đưa ra bởi OECD xuất bản lần đầu năm 1999, sửa đổi năm 2004, bao gồm 6 nhóm nguyên tắc cơ bản như sau: (i) Ðảm bảo nền tảng cho một khuôn khổ quản trị doanh nghiệp hiệu quả: khung quản trị doanh nghiệp nên thúc đẩy tính minh bạch và hiệu quả của thị trường, phù hợp với các luật lệ, nguyên tắc và phân tách rõ ràng các nhóm trách nhiệm giữa các cơ quan giám sát, cơ quan lập pháp và cơ quan hành pháp. (ii) Quyền của cổ đông và các chức năng sở hữu chính: khuôn khổ quản trị doanh nghiệp phải bảo vệ và hỗ trợ cho việc thực hiện các quyền chính đáng của cổ đông. (iii) Ðối xử công bằng với các cổ đông: khung quản trị doanh nghiệp nên bảo đảm cơ chế đối xử công bằng với tất cả các cổ đông, bao gồm cả các cổ đông thiểu số và cổ đông nước ngoài. Tất cả các cổ đông đều phải có cơ hội nhận được sự đền bù hiệu quả nếu quyền lợi của họ bị vi phạm.

(iv) Vai trò của các nhóm quyền lợi liên quan đến doanh nghiệp: khung quản trị doanh nghiệp phải thừa nhận quyền lợi của các nhóm lợi ích liên quan (không chỉ 16 gồm cổ đông mà cả nhân viên doanh nghiệp, khách hàng, nhà cung cấp, nhà đầu tư…) được xác định theo luật định hoặc thông qua các cam kết nội bộ; đồng thời, khuyến khích sự hợp tác năng động giữa doanh nghiệp và các nhóm lợi ích liên quan trong quá trình tạo ra tài sản, việc làm và tính bền vững ổn định của các doanh nghiệp có tài chính lành mạnh. (v) Tính công khai và minh bạch: quản trị doanh nghiệp phải đảm bảo công khai kịp thời và tương xứng các vấn đề quan trọng của doanh nghiệp, bao gồm tình trạng tài chính, hoạt động, cơ cấu sở hữu và tình trạng quản trị của doanh nghiệp. (vi) Trách nhiệm của hội đồng quản trị: khung quản trị doanh nghiệp phải đảm bảo có các chỉ đạo chiến lược và sự giám sát hiệu quả từ phía hội đồng quản trị với ban điều hành và quản lý cấp cao, cũng như trách nhiệm của hội đồng quản trị với doanh nghiệp và các cổ đông. Quản trị doanh nghiệp được đặt trên cơ cở của sự tách biệt giữa quản lý và sở hữu doanh nghiệp.

Doanh nghiệp là của chủ sở hữu (nhà đầu tư, cổ đông…), nhưng để doanh nghiệp tồn tại và phát triển phải có sự dẫn dắt của hội đồng quản trị, sự điều hành của ban giám đốc và sự đóng góp của người lao động, mà những người này không phải lúc nào cũng có chung ý chí và quyền lợi nên cần phải có một cơ chế để điều hành và kiểm soát để nhà đầu tư, cổ đông có thể kiểm soát việc điều hành doanh nghiệp nhằm đem lại hiệu quả cao nhất. Quản trị doanh nghiệp tập trung xử lý các vấn đề thường phát sinh trong mối quan hệ ủy quyền (principle-agent) trong doanh nghiệp, ngăn ngừa, hạn chế những người quản lý lạm dụng quyền và nhiệm vụ được giao sử dụng tài sản, cơ hội kinh doanh của doanh nghiệp phục vụ cho lợi ích riêng của bản thân hoặc của người khác hoặc làm thất thoát nguồn lực do doanh nghiệp kiểm soát. Các quy định của quản trị doanh nghiệp chủ yếu liên quan đến hội đồng quản trị, các thành viên hội đồng quản trị và ban giám đốc, chứ không liên quan đến việc điều hành công việc hàng ngày của doanh nghiệp. Quản trị doanh nghiệp tốt sẽ có tác 17 dụng làm cho các quyết định và hành động của ban giám đốc thể hiện đúng ý chí và đảm bảo lợi ích của nhà đầu tư, cổ đông và những người có lợi ích liên quan.

Nói một cách ngắn gọn là quản trị doanh nghiệp là mô hình cân bằng và kiềm chế quyền lực giữa các bên liên quan của doanh nghiệp, nhằm vào sự phát triển dài hạn của doanh nghiệp. Các lý thuyết cơ bản của quản trị doanh nghiệp Thuyết đại diện (Jensen và Meckling 1976): một trong những lý thuyết ra đời sớm nhất về chi phí đại diện, đề cập đến mối quan hệ hợp đồng giữa một bên là người chủ sở hữu vốn của doanh nghiệp (cổ đông) và một bên khác là người quản lý (ban điều hành), người đại diện thực hiện các quyết định của doanh nghiệp. Lý thuyết đại diện nêu ra vấn đề chính là làm thế nào để người quản lý làm việc vì lợi ích cao nhất cho người người chủ sở hữu khi họ có lợi thế về thông tin hơn. Theo lý thuyết Đại diện, quản trị doanh nghiệp hiệu quả cho phép giám sát tốt hơn các nhà quản lý và do đó, ngăn chặn họ điều hành kém hiệu quả hay không để cho họ có cơ hội che giấu thông tin.

Điều này giúp tăng tính minh bạch cho các công ty và hạn chế tình trạng bất cân xứng thông tin. Thuyết các bên liên quan (Friedman và Miles 2006) cho rằng trong mối liên hệ quan trị doanh nghiệp có nhiều thành phần liên quan khác, bao gồm cả các cơ quan chính phủ, các nhóm chính trị, các hiệp hội thương mại, tổ chức công đoàn, các cộng đồng, tổ chức tài chính, các nhà cung cấp, nhân viên và khách hàng. Do đó, các nhà quản lý của các doanh nghiệp nên cân bằng nhiều chuỗi mâu thuẫn các bên liên quan khác nhau trong khi vẫn tối đa hóa giá trị doanh nghiệp. Một số gợi ý từ lý thuyết các bên liên quan là: tăng quyền cho cổ đông trong việc tham gia vào quyết định quản trị quan trọng; thay đổi các thành phần của ban quan trị bằng cách bao gồm nhiều giám đốc bên ngoài; cho phép các đại diện người lao động ở một số cấp độ quản trị nào đó.

Tuy nhiên, giống như lý thuyết đại diện, lý thuyết các bên liên quan cũng có những thiếu sót do những khẳng định lợi ích của nhiều bên liên quan có thể được thỏa hiệp hoặc cân bằng.