Nghiên cứu tác động của dòng vốn FDI lên năng suất lao động tại TP.HCM

Luận văn thạc sĩ phân tích tác động của dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài đến năng suất lao động tại TP.HCM, cung cấp cái nhìn sâu sắc.

• Tác giả: Nguyễn Thị Ngọc Thịnh
• Người hướng dẫn: PGS. Sử Đình Thành
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài Chính - Ngân Hàng
• Đề tài: Tác Động FDI Đến Năng Suất Lao Động Tại TP.HCM
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ Kinh Tế
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. PHẦN MỞ ĐẦU
• 1.1. Lý do lựa chọn đề tài
• 1.2. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.3. Nội dung nghiên cứu
• 1.4. Giới hạn của nghiên cứu
• 1.5. Kết cấu của Luận văn
• 2. CHƯƠNG 1: ĐỊNH NGHĨA ĐTTTNN
• 2.1. Định nghĩa ĐTTTNN
• 2.2. Năng suất lao động
• 2.2.1. Định nghĩa Năng suất lao động
• 2.2.2. Đo lường Năng suất lao động
• 2.3. Lý thuyết về đánh giá tác động lan tỏa của FDI
• 2.3.1. Các cách tiếp cận khác nhau
• 2.3.2. Các kênh sinh ra hiệu ứng lan tỏa
• 3. CHƯƠNG MỘT: PHÂN TÍCH THỰC TRẠNG THU HÚT VÀ SỬ DỤNG FDI TẠI TPHCM GIAI ĐOẠN 1988 – 2011
• 3.1. Khuôn khổ chính sách thu hút vốn ĐTTTNN
• 3.2. Các lợi thế khi đầu tư vào TPHCM
• 3.2.1. Lợi thế do vai trò trung tâm của TPHCM so với cả nước
• 3.2.2. Các lợi thế so sánh một số ngành của TPHCM so với các tỉnh trong khu vực kinh tế trọng điểm phía Nam cũng như so với cả nước
• 3.3. Tổng quát tình hình thu hút FDI tại TPHCM giai đoạn 1988 – 2011
• 3.3.1. Các giai đoạn thu hút đầu tư nước ngoài tại TPHCM
• 3.3.2. Xu hướng FDI vào Thành phố Hồ Chí Minh
• 3.4. Thu hút FDI theo ngành
• 3.5. Thu hút FDI theo đối tác đầu tư
• 3.6. Đánh giá tác động của việc thu hút và sử dụng vốn FDI tại TPHCM
• 3.6.1. Tác động tích cực
• 3.6.2. Tác động tiêu cực
• 3.7. Kết luận
• 4. CHƯƠNG HAI: CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN TÁC ĐỘNG CỦA FDI LÊN NĂNG SUẤT LAO ĐỘNG CỦA CÁC DOANH NGHIỆP TẠI TPHCM
• 4.1. Dữ liệu nghiên cứu
• 4.2. Quy trình thu thập dữ liệu
• 4.3. Quy mô mẫu
• 4.4. Phương pháp
• 4.5. Kết quả Thống kê mô tả
• 4.5.1. Về quy mô lao động
• 4.5.2. Quy mô vốn
• 4.5.3. Năng suất lao động
• 4.6. Kết quả hồi quy
• 4.6.1. Mô hình chung
• 4.6.2. Đánh giá về ảnh hưởng của hình thức sở hữu
• 4.6.3. Đánh giá về ảnh hưởng của lĩnh vực kinh doanh
• 4.7. Kiểm định các giả thuyết mô hình
• 4.7.1. Kiểm định độ phù hợp chung của mô hình
• 4.7.2. Kiểm tra hiện tượng đa cộng tuyến
• 4.7.3. Kiểm tra hiện tượng tự tương quan
• 4.8. Kết luận
• 5. CHƯƠNG BA: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ KIẾN NGHỊ
• 5.1. Kết quả nghiên cứu
• 5.2. Kiến nghị các giải pháp
• 5.2.1. Giải pháp về chính sách thu hút đầu tư
• 5.2.2. Tiếp tục cải thiện môi trường đầu tư, tăng sự hấp dẫn cho các nhà đầu tư nước ngoài để có thể cạnh tranh được với các nước trong khu vực về thu hút FDI
• 5.2.3. Tạo cơ hội cho xuất hiện tác động lan tỏa và tăng khả năng hấp thụ các tác động lan tỏa tích cực của FDI cho các doanh nghiệp trong nước
• 5.2.4. Thu hút FDI “sạch”
• 5.3. Kết luận
• PHỤ LỤC
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về tác động FDI đến năng suất lao động tại TP

Đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) đã trở thành một yếu tố quan trọng trong sự phát triển kinh tế của TP.HCM. FDI không chỉ cung cấp nguồn vốn mà còn mang lại công nghệ tiên tiến và cải thiện năng suất lao động. Nghiên cứu cho thấy rằng FDI có thể tạo ra những tác động tích cực đến năng suất lao động của các doanh nghiệp trong nước, tuy nhiên, cũng có những ý kiến cho rằng sự hiện diện của các doanh nghiệp FDI có thể gây ra cạnh tranh khốc liệt, ảnh hưởng tiêu cực đến các doanh nghiệp nội địa.

1.1. Định nghĩa và vai trò của FDI trong nền kinh tế

FDI được định nghĩa là khoản đầu tư mà một nhà đầu tư từ nước ngoài nắm giữ quyền kiểm soát hoạt động kinh tế tại nước nhận đầu tư. Tại TP.HCM, FDI đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, tạo việc làm và chuyển giao công nghệ.

1.2. Tình hình FDI tại TP.HCM giai đoạn 1988 2011

Trong giai đoạn từ 1988 đến 2011, TP.HCM đã thu hút hơn 4.024 dự án FDI với tổng vốn đăng ký gần 29 tỷ USD. Sự gia tăng này đã góp phần quan trọng vào sự phát triển kinh tế của thành phố, nhưng cũng đặt ra nhiều thách thức cho các doanh nghiệp trong nước.

II. Các thách thức trong việc thu hút FDI và ảnh hưởng đến năng suất lao động

Mặc dù FDI mang lại nhiều lợi ích, nhưng cũng có những thách thức lớn mà TP.HCM phải đối mặt. Các doanh nghiệp trong nước thường gặp khó khăn trong việc cạnh tranh với các công ty FDI do sự chênh lệch về công nghệ và nguồn lực. Điều này có thể dẫn đến việc giảm năng suất lao động trong các doanh nghiệp nội địa.

2.1. Cạnh tranh giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước

Sự hiện diện của các doanh nghiệp FDI tạo ra áp lực cạnh tranh lớn cho các doanh nghiệp trong nước. Nhiều doanh nghiệp nội địa không đủ khả năng để cải thiện công nghệ và quy trình sản xuất, dẫn đến năng suất lao động thấp hơn.

2.2. Chính sách thu hút FDI và tác động đến năng suất

Chính sách thu hút FDI của TP.HCM đã có những bước tiến đáng kể, nhưng vẫn cần cải thiện để tạo điều kiện thuận lợi hơn cho các doanh nghiệp trong nước. Việc cải thiện môi trường đầu tư có thể giúp tăng cường năng suất lao động.

III. Phương pháp nghiên cứu tác động của FDI đến năng suất lao động

Nghiên cứu này sử dụng các phương pháp định lượng để phân tích tác động của FDI đến năng suất lao động tại TP.HCM. Các dữ liệu được thu thập từ các doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước, nhằm đánh giá mức độ ảnh hưởng của FDI đến năng suất lao động.

3.1. Dữ liệu và quy trình thu thập

Dữ liệu được thu thập từ các cuộc khảo sát doanh nghiệp trong hai năm 2008 và 2009. Mẫu nghiên cứu bao gồm 991 doanh nghiệp, trong đó có 215 doanh nghiệp FDI và 776 doanh nghiệp trong nước.

3.2. Mô hình phân tích tác động

Mô hình hồi quy đa biến được sử dụng để phân tích tác động của FDI đến năng suất lao động. Các yếu tố như quy mô vốn, trình độ lao động và lĩnh vực hoạt động được xem xét để đánh giá ảnh hưởng.

IV. Kết quả nghiên cứu về tác động của FDI đến năng suất lao động

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng FDI có tác động tích cực đến năng suất lao động của các doanh nghiệp tại TP.HCM. Tuy nhiên, mức độ tác động khác nhau tùy thuộc vào lĩnh vực và hình thức sở hữu của doanh nghiệp.

4.1. Tác động tích cực của FDI đến năng suất

Nghiên cứu chỉ ra rằng các doanh nghiệp FDI thường có năng suất lao động cao hơn so với các doanh nghiệp trong nước. Điều này chủ yếu do việc áp dụng công nghệ tiên tiến và quy trình sản xuất hiệu quả.

4.2. Tác động tiêu cực và thách thức

Mặc dù có những tác động tích cực, nhưng cũng có những thách thức mà các doanh nghiệp trong nước phải đối mặt. Cạnh tranh khốc liệt từ các doanh nghiệp FDI có thể dẫn đến việc giảm năng suất lao động trong một số lĩnh vực.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của FDI tại TP

FDI sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển kinh tế của TP.HCM. Tuy nhiên, cần có những chính sách hợp lý để tối ưu hóa tác động của FDI đến năng suất lao động của các doanh nghiệp trong nước.

5.1. Đề xuất chính sách thu hút FDI hiệu quả

Cần cải thiện môi trường đầu tư và tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp trong nước để họ có thể cạnh tranh hiệu quả hơn với các doanh nghiệp FDI.

5.2. Tương lai của năng suất lao động tại TP.HCM

Với sự gia tăng của FDI, năng suất lao động tại TP.HCM có thể được cải thiện nếu các doanh nghiệp trong nước biết tận dụng cơ hội và áp dụng công nghệ mới.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tính đến ngày 31 tháng 12 năm 2011, Thành phố Hồ Chí Minh đã thu hút lũy kế 4.136 dự án đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) còn hiệu lực với tổng vốn đăng ký đạt gần 31,59 tỷ USD. Khu vực kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài đã khẳng định vai trò là động lực then chốt khi đóng góp tới 25% vào tổng sản phẩm trên địa bàn (GDP) và chiếm 30,2% tổng kim ngạch xuất khẩu toàn thành phố. Tuy nhiên, vấn đề đặt ra là liệu dòng vốn này có thực sự tạo ra hiệu ứng lan tỏa tích cực để nâng cao năng suất lao động của các doanh nghiệp nội địa, hay đang tạo ra áp lực cạnh tranh tiêu cực và lấn át thị trường trong nước.

Mục tiêu cụ thể của nghiên cứu là đánh giá toàn diện bức tranh thu hút và sử dụng vốn FDI tại Thành phố Hồ Chí Minh trong giai đoạn 1988 - 2011, đồng thời lượng hóa mức độ tác động của FDI đến năng suất lao động của các doanh nghiệp thông qua các yếu tố: cường độ vốn, quy mô hoạt động, trình độ lao động, hình thức sở hữu và lĩnh vực kinh doanh. Phạm vi không gian của nghiên cứu tập trung vào địa bàn kinh tế trọng điểm Thành phố Hồ Chí Minh, sử dụng chuỗi số liệu vĩ mô giai đoạn 1988 - 2011 kết hợp dữ liệu vi mô của 991 doanh nghiệp trong hai năm 2008 và 2009.

Ý nghĩa của nghiên cứu thể hiện ở việc cung cấp bằng chứng thực nghiệm giá trị, giúp các cơ quan quản lý điều chỉnh chiến lược thu hút FDI theo hướng chọn lọc, tối ưu hóa mức đóng góp 19,96% của dòng vốn này trong tổng vốn đầu tư toàn xã hội và hỗ trợ doanh nghiệp nội địa nâng cao năng lực cạnh tranh trong kỷ nguyên hội nhập.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng lý thuyết tăng trưởng kinh tế và hàm sản xuất mở rộng Cobb-Douglas theo cách tiếp cận của Blomstrom và Sjoholm (1999), kết hợp mô hình đánh giá tác động lan tỏa của Haddad và Harrison (1993). Bốn kênh lan tỏa chính từ khu vực FDI sang khu vực nội địa bao gồm:

• Kênh liên kết sản xuất xuôi và ngược (forward and backward linkages).
• Kênh phổ biến và chuyển giao công nghệ tiên tiến.
• Kênh cạnh tranh lành mạnh thúc đẩy đổi mới quy trình quản lý.
• Kênh dịch chuyển và lan tỏa kỹ năng lao động.

Các khái niệm trọng tâm được chuẩn hóa bao gồm:

• Đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI): Theo định nghĩa của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), là hoạt động đầu tư thiết lập quan hệ lâu dài đi kèm quyền kiểm soát hoặc quản lý cơ sở kinh doanh.
• Năng suất lao động: Đo lường bằng tỷ số giữa doanh thu trên tổng số lao động hoặc tổng giá trị gia tăng (GVA) trên lao động theo chuẩn của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD).
• Cường độ vốn: Tỷ lệ tài sản cố định bình quân tính trên một lao động.
• Trình độ lao động: Tỷ lệ lao động đạt trình độ trung cấp nghề trở lên trong tổng số nhân lực của doanh nghiệp.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp từ Niên giám Thống kê giai đoạn 1988 - 2011 của Cục Thống kê Thành phố Hồ Chí Minh và Bộ Kế hoạch và Đầu tư. Đối với phân tích định lượng vi mô, dữ liệu được trích xuất từ cuộc điều tra doanh nghiệp thường niên trong hai năm 2008 và 2009 với mẫu khảo sát gồm 991 doanh nghiệp (tương ứng 1.982 quan sát), bao gồm 215 doanh nghiệp FDI và 776 doanh nghiệp trong nước thuộc 5 phân ngành kinh tế cấp 2.

Phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên được áp dụng để đảm bảo tính đại diện cho cả bốn lĩnh vực: nông nghiệp, công nghiệp, xây dựng và dịch vụ. Tác giả sử dụng phần mềm SPSS và Microsoft Excel để tiến hành thống kê mô tả, phân tích tương quan Pearson, ước lượng mô hình hồi quy đa biến bằng phương pháp bình phương bé nhất (OLS).

Lý do lựa chọn mô hình hồi quy đa biến là nhằm bóc tách độc lập mức độ đóng góp của từng biến giải thích (cường độ vốn $X_1$, quy mô $X_2$, trình độ $X_3$, hình thức sở hữu $X_4$, lĩnh vực kinh doanh $X_5$) lên biến phụ thuộc năng suất lao động ($Y$), đồng thời thực hiện các kiểm định độ phù hợp $F$, kiểm tra đa cộng tuyến qua hệ số phóng đại phương sai (VIF) và kiểm định tự tương quan Durbin-Watson để đảm bảo tính vững của các ước lượng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích dữ liệu thực nghiệm đã chỉ ra những phát hiện cốt lõi về mối quan hệ giữa dòng vốn FDI và năng suất lao động tại Thành phố Hồ Chí Minh:

• Sự vượt trội về năng suất và cường độ vốn của khối FDI: Khối doanh nghiệp FDI có năng suất lao động bình quân cao hơn khoảng 45% so với khối doanh nghiệp tư nhân trong nước. Cường độ sử dụng vốn trên một lao động của khối FDI cao gấp 2,8 lần so với khối nội địa, phản ánh hàm lượng công nghệ và tài sản cố định hiện đại được trang bị cho mỗi nhân công.
• Mối quan hệ đồng biến giữa vốn, trình độ nhân lực và năng suất: Kết quả hồi quy cho thấy các biến cường độ vốn ($X_1$) và trình độ lao động ($X_3$) đều mang hệ số dương với ý nghĩa thống kê ở mức 1% ($p < 0.01$). Cứ tăng thêm 10% tỷ lệ lao động có bằng cấp chuyên môn, năng suất lao động của doanh nghiệp sẽ tăng trung bình 4,2%.
• Sự phân hóa sâu sắc theo lĩnh vực kinh doanh: Khu vực công nghiệp và xây dựng (chiếm 42,47% số dự án và 32,31% vốn đầu tư) tạo ra hiệu ứng lan tỏa tích cực mạnh nhất thông qua mối liên kết cung ứng nguyên vật liệu. Ngược lại, ngành bất động sản dù chiếm tới 46,71% tổng vốn đăng ký (12,79 tỷ USD) nhưng gần như không tạo ra hiệu ứng lan tỏa năng suất công nghệ sang các doanh nghiệp địa phương.
• Cơ cấu vốn FDI còn manh mún: Tính đến hết năm 2011, có tới 61,77% dự án FDI (2.555 dự án) có quy mô vốn dưới 1 triệu USD; 29,55% dự án có quy mô từ 1 đến 10 triệu USD và chỉ có 8,68% dự án đạt quy mô vốn trên 10 triệu USD, tạo ra rào cản cho các chương trình chuyển giao công nghệ quy mô lớn.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu phản ánh sự chi phối rõ rệt từ các đối tác châu Á hàng đầu như Singapore (chiếm 19,31% tổng vốn với 6,099 tỷ USD), Malaysia (17,1% tổng vốn với 5,4 tỷ USD), Hàn Quốc (865 dự án với 3,4 tỷ USD) và Nhật Bản (436 dự án). Khối FDI đã đóng góp tích cực vào tăng trưởng kinh tế, đưa kim ngạch xuất khẩu khu vực này tăng trưởng bình quân 19,89%/năm trong giai đoạn 2001 - 2011, vượt mức 16,11% của toàn địa bàn thành phố.

Tuy nhiên, tác động lan tỏa năng suất chưa đạt mức kỳ vọng cao nhất do khoảng cách công nghệ và kỹ năng quản trị giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp nội địa còn rộng. Điều này hoàn toàn tương đồng với các kết luận của Kokko (1994) và Kuo (2010) khi khẳng định năng lực hấp thụ của nước nhận đầu tư quyết định mức độ lan tỏa công nghệ. Hiện tượng lấn át cạnh tranh xuất hiện rõ nét ở các doanh nghiệp nhà nước hoạt động trong ngành công nghệ thấp, trong khi các doanh nghiệp tư nhân năng động lại có khả năng tận dụng tốt hơn mối liên kết ngược để gia tăng quy mô và thị phần.

Dữ liệu phân tích có thể được mô tả trực quan qua biểu đồ phân tán giữa tỷ lệ vốn FDI và tốc độ tăng năng suất lao động, kết hợp với bảng ma trận hồi quy đa biến so sánh các nhóm sở hữu để làm rõ sự chênh lệch hiệu quả giữa khu vực có vốn đầu tư nước ngoài và khu vực kinh tế trong nước.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu thực nghiệm, bốn nhóm giải pháp trọng tâm được kiến nghị triển khai nhằm tối ưu hóa tác động của dòng vốn FDI lên năng suất lao động tại Thành phố Hồ Chí Minh:

• Hoàn thiện chính sách sàng lọc và thu hút FDI chất lượng cao: Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh cùng Sở Kế hoạch và Đầu tư cần chuyển đổi chiến lược từ thu hút FDI theo số lượng sang thu hút FDI sạch, ưu tiên các dự án công nghệ nguồn, công nghệ sinh học và sản xuất bán dẫn (như dự án 605 triệu USD của Tập đoàn Intel). Đặt mục tiêu nâng tỷ trọng các dự án có quy mô vốn trên 10 triệu USD từ mức 8,68% lên tối thiểu 15% trong giai đoạn 2015 - 2020.
• Thúc đẩy chuỗi liên kết sản xuất và phát triển công nghiệp hỗ trợ: Ban Quản lý các Khu chế xuất và Khu công nghiệp Thành phố (HEPZA) cần xây dựng các chương trình kết nối cung - cầu giữa tập đoàn đa quốc gia và các nhà cung cấp nội địa. Đặt mục tiêu nâng tỷ lệ nội địa hóa trong ngành cơ khí, điện tử thêm 5% mỗi năm và ban hành các gói ưu đãi thuế cho doanh nghiệp FDI đạt tỷ lệ sử dụng linh kiện trong nước từ 35% trở lên.
• Nâng cao năng lực hấp thụ công nghệ của doanh nghiệp nội địa: Các doanh nghiệp trong nước cần chủ động trích lập tối thiểu 5% doanh thu hàng năm cho quỹ nghiên cứu và phát triển (R&D) và đổi mới công nghệ. Đồng thời, liên kết với các trường đại học để đào tạo lại tay nghề cho lực lượng lao động, phấn đấu nâng tỷ lệ lao động có chứng chỉ chuyên môn kỹ thuật lên trên 50% trong vòng 3 đến 5 năm tới.
• Đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính và nâng cấp hạ tầng kết nối: Sở Kế hoạch và Đầu tư cần tiếp tục tinh gọn quy trình cấp Giấy chứng nhận đầu tư theo mô hình một cửa liên thông, rút ngắn 30% thời gian thẩm định dự án. Đồng thời, Ủy ban nhân dân Thành phố cần đẩy nhanh tiến độ hoàn thiện các trục giao thông huyết mạch liên vùng trong giai đoạn 2014 - 2018 để giảm chi phí logistics cho doanh nghiệp.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn là nguồn tài liệu hữu ích cho nhiều nhóm đối tượng độc giả và chuyên gia thực tiễn:

• Cơ quan quản lý nhà nước và nhà hoạch định chính sách: Cung cấp bức tranh thực chứng toàn diện về 25 năm thu hút FDI tại Thành phố Hồ Chí Minh, hỗ trợ Sở Kế hoạch và Đầu tư, Ban Quản lý các Khu công nghiệp xây dựng tiêu chí cấp phép dự án và chính sách ưu đãi có chọn lọc.
• Lãnh đạo các doanh nghiệp trong nước và doanh nghiệp FDI: Giúp nhà quản trị nắm bắt tác động cốt lõi của cường độ vốn và trình độ nhân sự đến năng suất lao động, từ đó tái cấu trúc chiến lược phân bổ nguồn lực và tìm kiếm cơ hội tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu.
• Giảng viên, học viên cao học và nghiên cứu sinh: Đóng vai trò là tài liệu tham khảo học thuật giá trị về ứng dụng mô hình hàm sản xuất Cobb-Douglas mở rộng, kỹ thuật phân tích hồi quy OLS trên phần mềm SPSS và khung phân tích hiệu ứng lan tỏa kinh tế lượng.
• Tổ chức xúc tiến thương mại và tư vấn đầu tư quốc tế: Cung cấp số liệu phân tích chuyên sâu về cơ cấu dòng vốn theo đối tác quốc gia (Singapore, Malaysia, Hàn Quốc, Nhật Bản) để định hướng chiến lược đầu tư hiệu quả vào thị trường kinh tế phía Nam.

Câu hỏi thường gặp

1. Vì sao vốn FDI đổ vào lĩnh vực bất động sản tại TP.HCM lại chiếm tỷ trọng cao nhất?
Tính đến ngày 31 tháng 12 năm 2011, lĩnh vực bất động sản thu hút 12,79 tỷ USD, chiếm tới 46,71% tổng vốn FDI đăng ký. Nguyên nhân do tốc độ đô thị hóa nhanh của đô thị trên 7 triệu dân và nhu cầu cao về hạ tầng thương mại, văn phòng, nhà ở. Tuy nhiên, lĩnh vực này tạo ra rất ít hiệu ứng lan tỏa công nghệ và kỹ năng sản xuất so với công nghiệp chế tạo.

2. Dòng vốn FDI tác động thuận chiều hay nghịch chiều đến năng suất doanh nghiệp nội địa?
Kết quả định lượng cho thấy tác động mang tính hai mặt. FDI tác động thuận chiều mạnh mẽ thông qua các mối liên kết sản xuất ngược khi doanh nghiệp nội địa trở thành nhà cung ứng. Ngược lại, áp lực cạnh tranh gay gắt có thể gây tác động tiêu cực đối với các doanh nghiệp trong nước có quy mô vốn nhỏ và công nghệ lạc hậu.

3. Cơ sở dữ liệu mẫu 991 doanh nghiệp có đảm bảo độ tin cậy khoa học không?
Bộ dữ liệu gồm 991 doanh nghiệp (215 FDI và 776 nội địa) với 1.982 quan sát trong giai đoạn 2008 - 2009 được thu thập chính thức từ Cục Thống kê Thành phố Hồ Chí Minh. Mẫu bao phủ 5 phân ngành cấp 2, phản ánh đầy đủ các thành phần sở hữu và đã vượt qua các kiểm định kinh tế lượng nghiêm ngặt về đa cộng tuyến và độ phù hợp mô hình.

4. Những đối tác quốc tế nào giữ vị trí dẫn đầu về dòng vốn FDI tại TP.HCM?
Các nhà đầu tư khu vực châu Á chiếm ưu thế tuyệt đối. Singapore dẫn đầu về tổng vốn với 6,099 tỷ USD (chiếm 19,31%), Malaysia đứng thứ hai với trên 5,4 tỷ USD (chiếm 17,1%), Hàn Quốc dẫn đầu về số dự án với 865 dự án đạt 3,4 tỷ USD, tiếp theo là Nhật Bản với 436 dự án.

5. Doanh nghiệp nội địa cần ưu tiên yếu tố nào để hấp thụ tốt nhất công nghệ từ FDI?
Doanh nghiệp nội địa cần ưu tiên nâng cao cường độ vốn cố định trên mỗi lao động và tăng tỷ lệ lao động qua đào tạo chuyên môn kỹ thuật lên trên 40%. Đây là hai yếu tố có hệ số hồi quy dương cao nhất, quyết định trực tiếp khả năng tiếp thu quy trình chuyển giao công nghệ từ các đối tác FDI.

Kết luận

• Khu vực FDI là động lực kinh tế chiến lược, đóng góp 25% vào GDP và 30,2% vào tổng kim ngạch xuất khẩu của Thành phố Hồ Chí Minh tính đến năm 2011.
• Năng suất lao động của doanh nghiệp chịu tác động đồng biến có ý nghĩa thống kê từ cường độ trang bị vốn, quy mô thị phần và tỷ lệ nhân lực có trình độ kỹ thuật.
• Hiệu ứng lan tỏa năng suất từ 215 doanh nghiệp FDI sang 776 doanh nghiệp nội địa phân hóa mạnh mẽ, thể hiện tích cực nhất ở ngành công nghiệp - xây dựng và hạn chế ở ngành bất động sản.
• Thành phố Hồ Chí Minh cần chuyển trọng tâm từ số lượng dự án sang thu hút FDI sạch, công nghệ cao, nâng cao tỷ trọng các dự án trên 10 triệu USD.
• Lộ trình cải cách hành chính và phát triển ngành công nghiệp hỗ trợ cần được đẩy mạnh quyết liệt trong giai đoạn 2014 - 2020 để củng cố sức cạnh tranh bền vững.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là đã lượng hóa thành công các nhân tố ảnh hưởng đến năng suất lao động cấp doanh nghiệp tại đô thị kinh tế lớn nhất Việt Nam. Quý độc giả, nhà nghiên cứu và cộng đồng doanh nghiệp hãy khai thác chi tiết toàn văn đề tài để áp dụng các phát hiện thực nghiệm vào công tác quản trị và hoạch định chính sách phát triển kinh tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. Định nghĩa ĐTTTNN ĐTTTNN xảy ra khi công dân của một nước (nước đầu tư) nắm giữ quyền kiểm soát các hoạt động kinh tế ở một nước khác nước chủ nhà hay nước nhận đầu tư. Có rất nhiều định nghĩa về ĐTTTNN khác nhau trên thế giới, nhưng có thể kể đến các định nghĩa sau đây: - Quỹ tiền tệ quốc tế - IMF (International Monetary Fund) định nghĩa ĐTTTNN là “ một khoản đầu tư với những quan hệ lâu dài, theo đó một tổ chức trong một nền kinh tế (nhà đầu tư trực tiếp) thu được lợi ích lâu dài từ một doanh nghiệp đặt tại một nền kinh tế khác. Mục đích của nhà đầu tư trực tiếp là muốn có nhiều ảnh hưởng trong việc quản lý doanh nghiệp đặt tại nền kinh tế khác đó.” - Tổ chức Thương mại Thế giới – WTO (World Trade Organization) cho rằng “ĐTTTNN xảy ra khi một nhà đầu tư từ một nước (nước chủ đầu tư) có được một tài sản ở một nước khác (nước thu hút đầu tư) cùng với quyền quản lý tài sản đó.

Phương diện quản lý là thứ để phân biệt FDI với các công cụ tài chính khác. Trong phần lớn trường hợp, cả nhà đầu tư lẫn tài sản mà người đó quản lý ở nước ngoài là các cơ sở kinh doanh. Trong những trường hợp đó nhà đầu tư thường được gọi là công ty mẹ và các tài sản được gọi là công ty con hay chi nhánh công ty”. Năng suất lao động 1.

Định nghĩa Năng suất lao động Năng suất lao động là chỉ tiêu đo lường hiệu quả sử dụng lao động, đặc trưng bởi quan hệ so sánh giữa một chỉ tiêu đầu ra (kết quả sản xuất) với lao động để sản xuất ra nó. Năng suất lao động là một trong những yếu tố quan trọng tác động tới sức cạnh tranh, đặc biệt, năng suất lao động lại phản ánh yếu tố chất lượng người lao động - yếu tố cốt lõi của sự phát triển trong sự cạnh tranh toàn cầu, sự phát triển của khoa học công nghệ và nền kinh tế tri thức hiện nay. Năng suất lao động được tính theo công thức sau: Năng suất lao động = Giá trị gia tăng (hoặc GDP) / Số lượng lao động TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 5 Năng suất lao động phản ánh năng lực tạo ra của cải, hay hiệu suất của lao động cụ thể trong quá trình sản xuất, đo bằng số sản phẩm, lượng giá trị sử dụng (hay lượng giá trị) được tạo ra trong một đơn vị thời gian, hay đo bằng lượng thời gian lao động hao phí để sản xuất ra một đơn vị thành phẩm. Năng suất lao động là chỉ tiêu quan trọng nhất thể hiện tính chất và trình độ tiến bộ của một tổ chức, một đơn vị sản xuất, hay của một phương thức sản xuất.

Năng suất lao động được quyết định bởi nhiều nhân tố, như trình độ thành thạo của người lao động, trình độ phát triển khoa học và áp dụng công nghệ, sự kết hợp xã hội của quá trình sản xuất, quy mô và tính hiệu quả của các tư liệu sản xuất, các điều kiện tự nhiên. Theo khái niệm của OECD (Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế - Organization for Economic Cooperation and Development), trong cuốn sách “Đo lường năng suất, đo lường tốc độ tăng năng suất tổng thể và năng suất ngành - 2002” Năng suất lao động là tỷ lệ giữa lượng đầu ra trên đầu vào, trong đó đầu ra được tính bằng GDP (tổng sản phẩm quốc nội) hoặc GVA (Tổng giá trị gia tăng - Gross Value Added), đầu vào thường được tính bằng: giờ công lao động, lực lượng lao động và số lượng lao động đang làm việc. Đo lường Năng suất lao động Là phương pháp đo lường dựa trên hệ thống các chỉ số năng suất các bộ phận đầu vào (gồm vốn, lao động và các yếu tố tổng hợp), chỉ ra cho doanh nghiệp biết được hiệu quả tổng hợp của việc sử dụng các nguồn lực hữu hình và vô hình của mình. Trước đây thường chỉ tính toán các chỉ tiêu năng suất như năng suất lao động, năng suất máy.

mà chưa đo được năng suất của nguồn lực vô hình. Từ thập niên 80 Thế kỷ 20, chỉ số TFP đã được thế giới nghiên cứu và bổ sung thêm vào hệ thống các chỉ số năng suất. Tổ chức Năng suất châu Á APO đã giới thiệu áp dụng tính toán chỉ số này dưới dạng các chỉ số: Tốc độ tăng TFP (là tỉ lệ tăng lên của kết quả sản xuất do nâng cao năng suất tổng hợp theo nguồn lực) và Chỉ tiêu Tỉ phần đóng góp của tốc độ tăng TFP (là tỉ lệ của tốc độ tăng TFP trên tốc độ tăng của TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 6 GDP hay AV, phản ánh mức độ đóng góp của TFP so với tăng trưởng GDP hay AV). Tùy nhu cầu quản lý, doanh nghiệp có thể xây dựng và áp dụng đo lường theo một hệ thống các chỉ số năng suất khác nhau để đo lường tăng trưởng kinh tế có thể dùng mức tăng trưởng tuyệt đối, tốc độ tăng trưởng kinh tế hoặc tốc độ tăng trưởng bình quân trong một giai đoạn.

Mức tăng trưởng tuyệt đối là mức chênh lệch quy mô kinh tế giữa hai kỳ cần so sánh. Lý thuyết về đánh giá tác động lan tỏa của FDI 1. Các cách tiếp cận khác nhau Theo cách tiếp cận rộng, FDI tạo áp lực buộc nước nhận đầu tư phải nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia mà trước hết là cải thiện môi trường đầu tư để thu hút và qua đó làm giảm chi phí giao dịch cho các nhà đầu tư nước ngoài, làm tăng hiệu suất sử dụng vốn và cuối cùng sẽ tác động tích cực tới tăng trưởng kinh tế. Một số ý kiến còn cho rằng FDI có thể làm tăng đầu tư trong nước thông qua tăng đầu tư của các doanh nghiệp trong nước, đặc biệt là những doanh nghiệp trong nước cung cấp nguyên liệu họăc tiêu thụ sản phẩm từ các doanh nghiệp FDI.

Hơn nữa, các chính sách cải thiện cơ sở hạ tầng của chính phủ nhằm thu hút nhiều vốn FDI hơn cũng thúc đẩy các doanh nghiệp trong nước hình thành và phát triển. Trái lại, cũng có một số ý kiến lo ngại về tác động tiêu cực của FDI tới tăng trưởng kinh tế, cho rằng sự xuất hiện của doanh nghiệp FDI có thể gây cạnh tranh khốc liệt mà phần thua thiệt thường rơi vào các doanh nghiệp trong nước do vốn ít, công nghệ lạc hậu và trình độ quản lý, kỹ năng lao động thấp. Thậm chí, FDI có thể làm cho đầu tư trong nước bị thu hẹp do nhiều doanh nghiệp bị mất cơ hội đầu tư họăc đầu tư không hiệu quả, dẫn đến phá sản. Điều này xảy ra khi xuất hiện tác động “lấn át” đầu tư của các doanh nghiệp FDI.

(Nguyễn Thị Tuệ Anh và các công sự, 2006) Theo cách tiếp cận hẹp, FDI tác động trực tiếp tới tăng trưởng kinh tế thông qua kênh đầu tư và gián tiếp thông qua tác động lan tỏa. Dựa vào khung khổ phân tích đã được vận dụng trên thế giới, nghiên cứu này tập trung phân tích tác động của FDI tới kinh tế TPHCM ở cập độ doanh nghiệp cụ thể Tôi khảo sát các FDI tác TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 7 động đến năng suất của Doanh nghiệp tại TPHCM thay vì các tác động của FDI lên các biến kinh tế tổng hợp (như GDP, sự tập trung…) như nghiên cứu trước đây. Các kênh sinh ra hiệu ứng lan tỏa Tác động lan tỏa là tác động gián tiếp xuất hiện khi có mặt của các doanh nghiệp FDI làm cho các doanh nghiệp trong nước phải điều chỉnh hành vi của mình như thay đổi công nghệ, thay đổi chiến lược sản xuất kinh doanh…(Thư viện Học liệu mở Việt Nam, Đại học Kinh tế Quốc Dân). Do đó sự xuất hiện hiệu ứng lan tỏa của FDI có thể lý giải qua sự chênh lệch về trình độ phát triển giữa các doanh nghiệp nước ngoài và doanh nghiệp trong nước.

Tác động lan tỏa có thể được coi là kết quả của hoạt động của các công ty nước ngoài diễn ra đồng thời với quá trình điều chỉnh hành vi của các doanh nghiệp trong nước. Sự hiện diện của các doanh nghiệp FDI có thể được xem như là tác nhân làm tăng khả năng cạnh tranh của nước nhận đầu tư, đồng thời có thể dẫn đến việc chuyển giao công nghệ cho các doanh nghiệp trong nước, giúp các doanh nghiệp này đạt được một sự phân bổ nguồn lực hiệu quả hơn. (Nguyễn Thị Tuệ Anh và các công sự, 2006) Về cơ bản có bốn kênh lan truyền tác động lan tỏa, cụ thể như sau: - Kênh liên kết sản xuất: xuất hiện khi có sự trao đổi hoặc mua bán nguyên vật liệu hoặc hàng hoá trung gian giữa các doanh nghiệp FDI và các doanh nghiệp trong nước. Loại tác động này có thể sinh ra theo hai chiều.

Tác động thuận chiều (forward effect) xuất hiện nếu doanh nghiệp trong nước sử dụng hàng hoá trung gian của doanh nghiệp FDI. Tác động ngược chiều (backward effect) có thể xuất hiện khi các doanh nghiệp FDI sử dụng hàng hóa trung gian do các doanh nghiệp trong nước sản xuất. Việc các doanh nghiệp trong nước cung cấp hàng hoá trung gian cho doanh nghiệp FDI sẽ tạo điều kiện cho các doanh nghiệp này mở rộng sản xuất, từ đó giảm chi phí trên một đơn vị sản phẩm do tăng quy mô. Đồng thời, để duy trì mối quan hệ mua bán ổn định lâu dài, các doanh nghiệp trong nước phải áp dụng các tiêu chuẩn chất lượng mới trong sản xuất và vì vậy gia tăng cải tiến quản lý và đầu tư công nghệ mới…Qua liên kết, các doanh nghiệp trong nước ngày càng TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 8 có khả năng vượt lên chiếm lĩnh dần thị phần, thậm chí có thể xuất khẩu được các sản phẩm của mình vào hệ thống của các công ty đa quốc gia này.

Do vậy, tác động ngược chiều đã trở thành mục tiêu phấn đấu không ngừng của các doanh nghiệp tại các quốc gia đang phát triển. - Kênh phổ biến và chuyển giao công nghệ: Đây là một trong những mục tiêu quan trọng của các nước nghèo khi nghĩ đến thu hút nguồn vốn FDI. Ngoài việc bổ sung nguồn vốn đầu tư cho nền kinh tế, các công ty mẹ (nước đầu tư) còn du nhập công nghệ tiên tiến vào nước nhận đầu tư thông qua việc thành lập các công ty con hay chi nhánh của nó.