Tác động của các yếu tố thị trường đến biến động giá cổ phiếu của các ngân hàng thương mại niêm yết trên thị trường chứng khoán việt nam

Tìm hiểu tác động của yếu tố thị trường đến biến động giá cổ phiếu ngân hàng thương mại niêm yết tại Việt Nam. Phân tích chi tiết và xu hướng.

• Tác giả: Nguyễn Phạm Hải Bình
• Người hướng dẫn: TS. Lưu Thu Quang
• Trường học: Trường Đại Học Ngân Hàng Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài Chính – Ngân Hàng
• Đề tài: Tác Động Của Các Yếu Tố Thị Trường Đến Biến Động Giá Cổ Phiếu Của Các Ngân Hàng Thương Mại Niêm Yết Trên Thị Trường Chứng Khoán Việt Nam
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU NGHIÊN CỨU
• 1.1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
• 1.2. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
• 1.2.1. Mục tiêu tổng quát
• 1.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.3. CÂU HỎI NGHIÊN CỨU
• 1.4. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 1.4.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.4.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.5. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.6. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
• 1.7. ĐÓNG GÓP CỦA ĐỀ TÀI
• 2. CHƯƠNG 2: CÁC CƠ SỞ LÝ LUẬN
• 2.1. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ BIẾN ĐỘNG GIÁ CỔ PHIẾU
• 2.1.1. Khái niệm cổ phiếu niêm yết
• 2.1.2. Đặc điểm cổ phiếu ngân hàng niêm yết
• 2.2. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ CÁC YẾU TỐ THỊ TRƯỜNG
• 2.2.1. Khái niệm về biến động giá cổ phiếu
• 2.2.2. Các phương pháp ước lượng độ biến động
• 2.2.3. Các lý thuyết liên quan biến động giá cổ phiếu
• 2.3. TỔNG QUAN VỀ CÁC NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN
• 2.4. CƠ SỞ LÝ THUYẾT CÁC YẾU TỐ THỊ TRƯỜNG
• 2.4.1. Biến động giá vàng
• 2.4.2. Biến động tỷ giá USD/VND
• 2.4.3. Lãi suất tiền gửi
• 2.4.4. Biến động lạm phát
• 2.4.5. Tốc độ tăng trưởng GDP
• 2.5. KHOẢNG TRỐNG CỦA NGHIÊN CỨU
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. MÔ HÌNH VÀ GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU
• 3.1.1. Mô hình nghiên cứu
• 3.1.2. Mô tả các biến và giả thuyết nghiên cứu
• 3.2. PHƯƠNG PHÁP THU THẬP DỮ LIỆU
• 4. CHƯƠNG 4: PHÂN TÍCH KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. THỐNG KÊ MÔ TẢ CÁC BIẾN
• 4.2. PHÂN TÍCH TƯƠNG QUAN
• 4.2.1. Ma trận hệ số tương quan
• 4.2.2. Hiện tượng đa cộng tuyến
• 4.3. MÔ HÌNH HỒI QUY
• 4.3.1. Mô hình bình phương nhỏ nhất
• 4.3.2. Mô hình tác động cố định và mô hình tác động ngẫu nhiên
• 4.3.3. Lựa chọn mô hình
• 4.3.4. Kiểm tra các khuyết tật trong mô hình
• 4.3.5. Hồi quy bằng phương pháp SGMM
• 4.4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý QUẢN TRỊ
• 5.1. KẾT LUẬN NGHIÊN CỨU
• 5.2. HÀM Ý QUẢN TRỊ
• 5.2.1. Đối với các nhà đầu tư
• 5.2.2. Đối với các ngân hàng thương mại
• 5.2.3. Đối với các cơ quan nhà nước
• 5.3. HẠN CHẾ VÀ HƯỚNG NGHIÊN CỨU TIẾP THEO
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC BIỂU ĐỒ
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH LIÊN QUAN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Tác Động Của Yếu Tố Thị Trường Đến Biến Động Giá Cổ Phiếu Ngân Hàng

Nghiên cứu về tác động của các yếu tố thị trường đến biến động giá cổ phiếu ngân hàng tại Việt Nam là một chủ đề quan trọng trong bối cảnh thị trường chứng khoán đang phát triển mạnh mẽ. Các ngân hàng thương mại niêm yết đóng vai trò chủ chốt trong nền kinh tế, và việc hiểu rõ các yếu tố ảnh hưởng đến giá cổ phiếu của họ là cần thiết cho các nhà đầu tư và nhà quản lý. Nghiên cứu này sẽ phân tích các yếu tố như lãi suất, lạm phát, và tỷ giá hối đoái, nhằm làm rõ mối quan hệ giữa chúng và biến động giá cổ phiếu ngân hàng.

1.1. Khái Niệm Về Biến Động Giá Cổ Phiếu Ngân Hàng

Biến động giá cổ phiếu ngân hàng được hiểu là sự thay đổi giá cổ phiếu của các ngân hàng thương mại niêm yết trên thị trường chứng khoán. Những biến động này có thể do nhiều yếu tố tác động, bao gồm lãi suất ngân hàng, tình hình kinh tế Việt Nam, và chính sách tiền tệ.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Nghiên Cứu

Nghiên cứu này không chỉ giúp các nhà đầu tư hiểu rõ hơn về biến động giá cổ phiếu mà còn cung cấp thông tin hữu ích cho các ngân hàng trong việc điều chỉnh chiến lược kinh doanh. Việc nắm bắt các yếu tố thị trường sẽ giúp giảm thiểu rủi ro và tối ưu hóa lợi nhuận.

II. Các Yếu Tố Thị Trường Ảnh Hưởng Đến Biến Động Giá Cổ Phiếu Ngân Hàng

Các yếu tố thị trường như lãi suất, lạm phát, và tỷ giá hối đoái có tác động lớn đến biến động giá cổ phiếu ngân hàng. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng những yếu tố này không chỉ ảnh hưởng đến giá cổ phiếu mà còn đến tâm lý của nhà đầu tư. Việc hiểu rõ các yếu tố này sẽ giúp các nhà đầu tư đưa ra quyết định chính xác hơn.

2.1. Tác Động Của Lãi Suất Đến Giá Cổ Phiếu

Lãi suất là một trong những yếu tố quan trọng nhất ảnh hưởng đến giá cổ phiếu ngân hàng. Khi lãi suất tăng, chi phí vay mượn của ngân hàng cũng tăng, dẫn đến lợi nhuận giảm và giá cổ phiếu có thể giảm theo. Ngược lại, lãi suất thấp có thể kích thích đầu tư và tăng giá cổ phiếu.

2.2. Ảnh Hưởng Của Lạm Phát Đến Biến Động Giá Cổ Phiếu

Lạm phát có thể tác động tích cực hoặc tiêu cực đến giá cổ phiếu ngân hàng. Trong một số trường hợp, lạm phát cao có thể dẫn đến tăng trưởng doanh thu cho ngân hàng, nhưng cũng có thể làm giảm sức mua của người tiêu dùng, ảnh hưởng đến lợi nhuận.

2.3. Tỷ Giá Hối Đoái Và Biến Động Giá Cổ Phiếu

Tỷ giá hối đoái ảnh hưởng đến giá cổ phiếu ngân hàng thông qua việc tác động đến chi phí và doanh thu của ngân hàng. Sự biến động của tỷ giá có thể làm tăng rủi ro cho các ngân hàng có hoạt động quốc tế, từ đó ảnh hưởng đến giá cổ phiếu.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Tác Động Của Yếu Tố Thị Trường

Phương pháp nghiên cứu sử dụng dữ liệu bảng và các mô hình hồi quy để phân tích tác động của các yếu tố thị trường đến biến động giá cổ phiếu ngân hàng. Nghiên cứu sẽ áp dụng mô hình SGMM để đảm bảo tính chính xác và độ tin cậy của kết quả.

3.1. Dữ Liệu Và Mô Hình Nghiên Cứu

Dữ liệu được thu thập từ các nguồn chính thống như Tổng cục Thống kê và Ngân hàng Thế giới. Mô hình hồi quy sẽ được áp dụng để phân tích mối quan hệ giữa các yếu tố thị trường và giá cổ phiếu ngân hàng.

3.2. Phân Tích Kết Quả Nghiên Cứu

Kết quả nghiên cứu sẽ được phân tích để xác định mức độ tác động của từng yếu tố đến biến động giá cổ phiếu. Các kiểm định sẽ được thực hiện để đảm bảo tính chính xác của mô hình.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Nghiên Cứu Về Biến Động Giá Cổ Phiếu

Nghiên cứu này cung cấp thông tin quý giá cho các nhà đầu tư và ngân hàng trong việc đưa ra quyết định đầu tư. Việc hiểu rõ các yếu tố thị trường sẽ giúp các nhà đầu tư tối ưu hóa lợi nhuận và giảm thiểu rủi ro.

4.1. Gợi Ý Chính Sách Cho Các Nhà Đầu Tư

Các nhà đầu tư nên theo dõi sát sao các yếu tố thị trường như lãi suất và lạm phát để đưa ra quyết định đầu tư hợp lý. Việc nắm bắt thông tin kịp thời sẽ giúp tối ưu hóa lợi nhuận.

4.2. Đề Xuất Chiến Lược Cho Ngân Hàng

Ngân hàng cần điều chỉnh chiến lược kinh doanh dựa trên các yếu tố thị trường để đảm bảo ổn định và phát triển bền vững. Việc này bao gồm việc quản lý rủi ro và tối ưu hóa chi phí.

V. Kết Luận Về Tác Động Của Yếu Tố Thị Trường Đến Biến Động Giá Cổ Phiếu

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng các yếu tố thị trường có tác động đáng kể đến biến động giá cổ phiếu ngân hàng. Việc hiểu rõ mối quan hệ này sẽ giúp các nhà đầu tư và ngân hàng đưa ra quyết định chính xác hơn trong bối cảnh thị trường biến động.

5.1. Tóm Tắt Kết Quả Nghiên Cứu

Kết quả nghiên cứu cho thấy lãi suất, lạm phát và tỷ giá hối đoái là những yếu tố chính ảnh hưởng đến biến động giá cổ phiếu ngân hàng. Những yếu tố này cần được theo dõi thường xuyên để đưa ra quyết định đầu tư hợp lý.

5.2. Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo

Nghiên cứu có thể mở rộng để xem xét thêm các yếu tố khác như tâm lý nhà đầu tư và các yếu tố toàn cầu ảnh hưởng đến giá cổ phiếu ngân hàng. Việc này sẽ giúp có cái nhìn toàn diện hơn về thị trường.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Tính đến tháng 12 năm 2023, Việt Nam có 27 mã cổ phiếu ngân hàng được niêm yết trên thị trường chứng khoán, trong đó 13 trong số 17 mã nằm trong danh sách VN30 — chỉ số 30 cổ phiếu có vốn hóa và thanh khoản cao nhất tại HOSE. Bên cạnh đó, 17 ngân hàng nằm trong Top 40 doanh nghiệp niêm yết chiếm quy mô vốn hóa lớn nhất Việt Nam theo thống kê của Ủy ban Chứng khoán Nhà nước tại ngày 29/12/2023. Quyết định số 242/QĐ–TTg ngày 28/02/2019 của Thủ tướng Chính phủ về "Cơ cấu lại thị trường chứng khoán và thị trường bảo hiểm đến năm 2020 và định hướng đến năm 2025" cũng xác định bắt buộc niêm yết hoặc đăng ký giao dịch cổ phiếu ngân hàng, cho thấy vị thế trụ cột của nhóm cổ phiếu này. Thực tiễn đã ghi nhận biến động mạnh: nhóm "Big 4" và ngân hàng trung bình tăng mạnh từ 2017–2019, sau đó giảm sâu trong năm 2020 do đại dịch Covid-19 (Nguyễn Phú Hà, 2022). Các nhân tố bên ngoài luôn thay đổi và khó dự báo khiến việc đánh giá biến động giá cổ phiếu ngân hàng trở nên cấp thiết.

Mục tiêu nghiên cứu được xác định ở ba cấp độ:

1. Xác định những nhân tố thị trường được nhiều nghiên cứu xác nhận có tác động lên biến động giá cổ phiếu của các ngân hàng thương mại niêm yết tại Việt Nam.
2. Kết luận chiều hướng và mức độ tác động của các nhân tố thị trường đó đến biến động giá cổ phiếu.
3. Đưa ra gợi ý chính sách cho nhà đầu tư, ngân hàng thương mại và Chính phủ.

Câu hỏi nghiên cứu gồm ba câu: (1) Nhân tố thị trường nào tác động đến biến động giá cổ phiếu ngân hàng thương mại? (2) Các nhân tố đó tác động theo chiều hướng và mức độ ra sao? (3) Gợi ý chính sách nào phù hợp cho nhà đầu tư và nhà quản lý thị trường?

Đối tượng nghiên cứu là các nhân tố thị trường (giá vàng, tỷ giá USD/VND, lãi suất tiền gửi, lạm phát, tốc độ tăng trưởng GDP) và biến động giá cổ phiếu của các ngân hàng thương mại niêm yết. Phạm vi không gian gồm 27 ngân hàng thương mại niêm yết tính tại 31/12/2023: 17 ngân hàng trên HOSE, 2 ngân hàng trên HNX và 8 ngân hàng trên UPCOM. Phạm vi thời gian là giai đoạn 2013–2023 (10 năm).

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết và khái niệm

Khóa luận xây dựng khung lý thuyết từ các định nghĩa nền tảng về cổ phiếu niêm yết (Luật Doanh nghiệp 2020, Điều 121), điều kiện niêm yết cổ phiếu ngân hàng (Thông tư số 26/2012/TT-NHNN, Nghị định số 59/2009/NĐ-CP, Nghị định số 86/2019/NĐ-CP) và khái niệm biến động giá cổ phiếu theo Baskin (1989), Guo (2002), Ambrosio (2007).

Ba phương pháp đo lường biến động giá được trình bày và so sánh:

Phương pháp	Tác giả gốc	Ưu điểm chính	Hạn chế chính
Độ lệch chuẩn	Karl Pearson (1857–1936)	Đo biến động tuyệt đối	Nhạy cảm với ngoại lai
Phương sai	Ronald Fisher (1890–1962)	Tính toán đơn giản	Không so sánh được tập dữ liệu kích thước khác nhau
Giá cao nhất – thấp nhất	Parkinson (1980)	Phù hợp dữ liệu thực tế dài hạn	Không phản ánh toàn bộ phân phối

Khóa luận chọn phương pháp của Parkinson (1980) để tính biến động giá cổ phiếu hằng năm theo công thức:

$$PV_t = \sqrt{\left(\frac{P_{max_t} - P_{min_t}}{\frac{P_{max_t} + P_{min_t}}{2}}\right)^2}$$

Về lý thuyết các yếu tố thị trường, khóa luận kế thừa lý thuyết của Dornbusch & Fischer (1980) về tỷ giá và cổ phiếu, quan điểm của Branson (1983) về chiều ngược lại, lý thuyết về vàng như tài sản an toàn của Solt & Swanson (1981) và Ciner (2001), cũng như nhận định của Rose (2001) về sự nhạy cảm của cổ phiếu ngân hàng với lãi suất và chu kỳ kinh tế.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp định lượng với phân tích hồi quy dữ liệu bảng không cân bằng (do thời điểm niêm yết của các ngân hàng khác nhau), thực hiện bằng phần mềm Stata 17. Quy trình ước lượng gồm các bước:

1. Ước lượng ba mô hình: Pooled OLS, FEM (Fixed Effects Model), REM (Random Effects Model).
2. Kiểm định lựa chọn mô hình: kiểm định F, kiểm định Breusch–Pagan Lagrange Multiplier.
3. Kiểm tra khuyết tật: kiểm định White (phương sai sai số thay đổi), kiểm định Wooldridge (tự tương quan).
4. Kiểm định nội sinh bằng hồi quy 2SLS và kiểm định Durbin–Wu–Hausman.
5. Khắc phục nội sinh bằng SGMM (System Generalized Method of Moments) theo Arellano & Bond (1991) và Blundell & Bond (1998); đánh giá kết quả qua kiểm định Sargan/Hansen và kiểm định Arellano–Bond AR(1), AR(2).

Nguồn dữ liệu

Dữ liệu thứ cấp về giá cổ phiếu theo ngày của 27 ngân hàng được thu thập từ Cổng thông tin tài chính toàn cầu (investing.com). Dữ liệu các nhân tố vĩ mô (lạm phát, GDP) lấy từ Tổng cục Thống kê (gso.vn) và Ngân hàng Thế giới (worldbank.org).

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Giới thiệu nghiên cứu

Chương đặt nền tảng cho toàn bộ khóa luận bằng cách trình bày tính cấp thiết từ thực tiễn thị trường (27 mã ngân hàng niêm yết, 17 ngân hàng trong Top 40 vốn hóa), xác định ba mục tiêu cụ thể, ba câu hỏi nghiên cứu, phạm vi không gian và thời gian, phương pháp sử dụng, đóng góp về mặt học thuật lẫn thực tiễn, và cấu trúc năm chương của khóa luận.

Chương 2: Các cơ sở lý luận

Chương trình bày ba nhóm nội dung chính. Thứ nhất, cơ sở lý thuyết về cổ phiếu niêm yết và đặc điểm riêng của cổ phiếu ngân hàng: yêu cầu phê duyệt kép từ cơ quan quản lý chứng khoán và ngân hàng nhà nước; cấm cầm cố cổ phiếu tại chính ngân hàng phát hành (Bộ luật Dân sự số 91/2015/QH13; Nghị định số 59/2009/NĐ-CP); vốn pháp định 3.000 tỷ đồng (Nghị định số 86/2019/NĐ-CP) lớn hơn nhiều mức tối thiểu của các tổ chức niêm yết thông thường (30 tỷ đồng trên HNX, 120 tỷ đồng trên HOSE). Thứ hai, tổng quan 13 nghiên cứu trong và ngoài nước, từ Nugraha và ctg (2021) tại Indonesia, Kumari & Mahakud (2015) tại Ấn Độ, Nikmanesh & Abu (2016) tại Malaysia–Indonesia, đến các nghiên cứu Việt Nam của Đinh Bảo Ngọc & Nguyễn Chí Cường (2016), Kim Hương Trang & Trịnh Khánh Linh (2022), Nguyễn Phú Hà (2023). Thứ ba, khoảng trống nghiên cứu: các nghiên cứu trước chưa xử lý triệt để hiện tượng nội sinh — đặc biệt mối tương quan lẫn nhau giữa lãi suất và lạm phát — và chưa tập trung vào biến động giá (thay vì giá hoặc tỷ suất sinh lời) của toàn bộ ngân hàng niêm yết tại Việt Nam trong giai đoạn 2013–2023.

Chương 3: Phương pháp nghiên cứu

Chương xây dựng mô hình hồi quy chính:

$$PV_{it} = \alpha + \beta_1 \cdot GOLD_{it} + \beta_2 \cdot USDVND_{it} + \beta_3 \cdot INT_{it} + \beta_4 \cdot INF_{it} + \beta_5 \cdot GDP_{it} + \varepsilon_{it}$$

Năm biến độc lập được đo lường bằng chỉ số hóa hoặc công thức tỷ lệ thay đổi năm liền kề. Các giả thuyết nghiên cứu được đặt ra như sau:

Biến	Ký hiệu	Giả thuyết chiều tác động
Giá vàng	GOLD	Ngược chiều (–)
Tỷ giá USD/VND	USDVND	Cùng chiều (+)
Lãi suất tiền gửi	INT	Ngược chiều (–)
Lạm phát	INF	Ngược chiều (–)
Tốc độ tăng trưởng GDP	GDP	Cùng chiều (+)

Chương cũng mô tả chi tiết lý thuyết về dữ liệu bảng cân bằng/không cân bằng, các mô hình Pooled OLS, FEM, REM, các kiểm định khuyết tật, lý thuyết nội sinh, và nguyên lý hoạt động của SGMM so với DGMM.

Chương 4: Phân tích kết quả nghiên cứu

Chương trình bày thống kê mô tả tất cả biến, ma trận tương quan, kiểm định đa cộng tuyến qua hệ số phóng đại phương sai (VIF). Kết quả hồi quy từ Pooled OLS, FEM và REM được so sánh; các kiểm định F, Breusch–Pagan Lagrange Multiplier, White, Wooldridge lần lượt xác nhận sự tồn tại của phương sai sai số thay đổi và tự tương quan trong mô hình. Kiểm định Durbin–Wu–Hausman xác nhận hiện tượng nội sinh, từ đó biện minh cho việc áp dụng SGMM. Kết quả hồi quy SGMM cuối cùng được trình bày và thảo luận, kèm theo kiểm định Sargan/Hansen và AR(1), AR(2) để xác nhận tính phù hợp của mô hình. Biểu đồ xu hướng giá cổ phiếu trung bình, giá vàng, tỷ giá USD/VND, lạm phát, lãi suất tiền gửi và tốc độ tăng trưởng GDP giai đoạn 2013–2023 được đưa ra để minh họa bối cảnh thực tiễn.

Chương 5: Kết luận và các khuyến nghị

Chương tổng hợp kết quả SGMM, đưa ra kết luận về chiều hướng và mức độ ảnh hưởng của từng biến, đề xuất hàm ý quản trị cho ba nhóm đối tượng (nhà đầu tư, ngân hàng thương mại, cơ quan nhà nước), và nêu hạn chế cùng hướng nghiên cứu tiếp theo.

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả chính từ mô hình SGMM

Kết quả từ mô hình SGMM cho thấy biến động giá cổ phiếu ngân hàng (PV) bị tác động bởi bốn trong năm nhân tố thị trường được kiểm định:

Nhân tố	Chiều tác động	Ghi chú
Giá vàng (GOLD)	Ngược chiều (–)	Phù hợp giả thuyết H1
Lãi suất tiền gửi (INT)	Ngược chiều (–)	Phù hợp giả thuyết H3
Lạm phát (INF)	Cùng chiều (+)	Trái chiều giả thuyết H4
Tốc độ tăng trưởng GDP	Ngược chiều (–)	Trái chiều giả thuyết H5

Tỷ giá USD/VND (USDVND) không có kết quả có ý nghĩa thống kê trong mô hình SGMM cuối cùng theo như tóm lược kết quả trình bày. Nghiên cứu còn phát hiện mối quan hệ mật thiết giữa ba yếu tố lãi suất, lạm phát và tốc độ tăng trưởng GDP đối với biến động giá cổ phiếu ngân hàng — đây là điểm quan trọng liên quan đến hiện tượng nội sinh được xử lý bằng SGMM.

Giải pháp và khuyến nghị

Đối với nhà đầu tư: Theo dõi diễn biến giá vàng, lãi suất và GDP để điều chỉnh quyết định đầu tư; nhận thức được rằng lạm phát có thể đi kèm tăng trưởng kinh tế và tác động tích cực đến cổ phiếu ngân hàng trong một số giai đoạn cụ thể.

Đối với ngân hàng thương mại: Điều chỉnh chiến lược kinh doanh và tài chính phù hợp với biến động của các yếu tố thị trường vĩ mô, đặc biệt lãi suất và GDP, nhằm ổn định giá cổ phiếu.

Đối với cơ quan nhà nước: Xây dựng chính sách kiểm soát lạm phát và lãi suất phối hợp nhịp nhàng nhằm tạo môi trường chứng khoán ổn định cho nhóm cổ phiếu ngân hàng — nhóm chiếm tỷ trọng vốn hóa lớn nhất thị trường.

Đóng góp so với nghiên cứu trước

Tác giả tự nêu hai đóng góp chính. Về học thuật: khóa luận tập trung vào biến động giá cổ phiếu thay vì sự thay đổi giá hoặc tỷ suất sinh lời như phần lớn nghiên cứu trước tại Việt Nam; đồng thời xử lý hiện tượng nội sinh bằng SGMM — một khía cạnh chưa được khai thác trong các nghiên cứu về cổ phiếu ngân hàng tại Việt Nam. Về thực tiễn: kết quả cung cấp thông tin định lượng về chiều và mức độ tác động của từng nhân tố, giúp cả ba nhóm đối tượng (nhà đầu tư, ngân hàng, cơ quan quản lý) đưa ra quyết định có cơ sở hơn.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận ghi nhận một số hạn chế trong chương cuối. Do phạm vi nghiên cứu giới hạn ở năm nhân tố thị trường (GOLD, USDVND, INT, INF, GDP), các yếu tố thị trường khác như cung tiền, giá dầu, thặng dư thương mại, đầu tư nước ngoài — từng được xác định có tác động trong các nghiên cứu quốc tế — chưa được đưa vào mô hình. Bên cạnh đó, dữ liệu bảng không cân bằng phản ánh hạn chế về lịch sử niêm yết của các ngân hàng, có thể ảnh hưởng đến tính đại diện của một số quan sát trong giai đoạn đầu nghiên cứu (2013–2015).

Hướng nghiên cứu tiếp theo mà văn bản đề cập là mở rộng bộ biến độc lập sang các yếu tố thị trường khác chưa được xem xét, và có thể áp dụng các mô hình cho phép phân tích tính phi tuyến hoặc thay đổi theo thời gian của mối quan hệ giữa các nhân tố vĩ mô và biến động giá cổ phiếu ngân hàng.

---

Giá trị tham khảo

Khóa luận phù hợp để tham khảo cho các nhóm đối tượng sau:

• Sinh viên ngành Tài chính – Ngân hàng đang thực hiện đề tài về thị trường chứng khoán, phân tích yếu tố vĩ mô hoặc quản trị rủi ro; phần Chương 2 (tổng quan 13 nghiên cứu và khoảng trống) và Chương 3 (quy trình lựa chọn mô hình dữ liệu bảng) đặc biệt hữu ích.
• Sinh viên và nghiên cứu viên học phương pháp định lượng: quy trình từ Pooled OLS → FEM/REM → kiểm định khuyết tật → kiểm định nội sinh → SGMM được trình bày có hệ thống, kèm lý giải lý thuyết cho từng bước.
• Người làm đề tài tương tự về biến động giá cổ phiếu ngành cụ thể (bảo hiểm, bất động sản, năng lượng) tại Việt Nam: khung biến độc lập và cách tính chỉ số hóa giá vàng, tỷ giá và lạm phát có thể áp dụng trực tiếp hoặc điều chỉnh.
• Nhà đầu tư và phân tích viên thị trường: kết quả SGMM cung cấp chiều hướng tác động của từng nhân tố vĩ mô đến biến động nhóm cổ phiếu ngân hàng trong giai đoạn 2013–2023.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao lạm phát lại có tác động cùng chiều (+) trong kết quả SGMM, trái với giả thuyết H4 ban đầu là ngược chiều (–)?

Tác giả giải thích rằng trong một số giai đoạn, lạm phát đi kèm với tăng trưởng kinh tế, làm tăng doanh số và lợi nhuận doanh nghiệp; hoặc nhà nước thực hiện chính sách tiền tệ nới lỏng (hạ lãi suất, tăng cung tiền) để đối phó với lạm phát, tạo ra môi trường cổ phiếu tích cực. Đây cũng là chiều hướng tương đồng với phát hiện của Waweru (2013) tại Kenya.

2. Vì sao khóa luận áp dụng SGMM thay vì chỉ dùng FEM hoặc REM?

Kiểm định Durbin–Wu–Hausman xác nhận có hiện tượng nội sinh trong mô hình — cụ thể là biến lãi suất tiền gửi có thể vừa tác động lên biến động giá cổ phiếu, vừa bị ảnh hưởng ngược lại từ lạm phát thông qua cơ chế kiểm soát tiền tệ. FEM và REM không xử lý được nội sinh, dẫn đến ước lượng bị chệch. SGMM theo Blundell & Bond (1998) được chọn vì kết hợp moment điều kiện từ cả mô hình First differences và Level, cho ước lượng tốt hơn DGMM trong trường hợp mô hình không ổn định.

3. Biến động giá cổ phiếu (PV) trong khóa luận được tính như thế nào và tại sao không dùng độ lệch chuẩn?

PV được tính theo phương pháp của Parkinson (1980) dựa trên giá đóng cửa cao nhất và thấp nhất trong từng năm. Phương pháp này được chọn vì phù hợp với dữ liệu thực tế trong giai đoạn dài (2013–2023), dễ thu thập dữ liệu giá cao nhất/thấp nhất theo năm, và đã được áp dụng trong các nghiên cứu tương tự của Rashid & Rahman (2009), Khan (2012), Võ Xuân Vinh (2014). Độ lệch chuẩn không được chọn do nhạy cảm với giá trị ngoại lai và cần lượng dữ liệu lớn hơn ở tần suất cao hơn.

4. Trong số 27 ngân hàng niêm yết, các ngân hàng thuộc ba sàn (HOSE, HNX, UPCOM) có kết quả khác nhau không?

Khóa luận không phân tách kết quả theo từng sàn giao dịch riêng biệt mà sử dụng toàn bộ 27 ngân hàng trong một mô hình dữ liệu bảng không cân bằng chung. Sự khác biệt về thời điểm niêm yết (không phải về sàn giao dịch) là nguyên nhân tạo ra dữ liệu không cân bằng, và đây được coi là đặc điểm tự nhiên của dữ liệu, không phải hạn chế cần loại trừ.

5. Kết quả về tỷ giá USD/VND (USDVND) có khác so với giả thuyết H2 không?

Giả thuyết H2 kỳ vọng USDVND có tác động cùng chiều (+) với biến động giá cổ phiếu ngân hàng, dựa trên lập luận về tăng trưởng hoạt động ngoại hối mang lại lợi nhuận cho ngân hàng. Tuy nhiên, tóm tắt kết quả của mô hình SGMM chỉ xác nhận bốn biến có tác động rõ ràng (GOLD, INT, INF, GDP); kết quả về USDVND không được tác giả liệt kê trong số những phát hiện chính, phản ánh sự không có ý nghĩa thống kê hoặc mức độ tác động không rõ ràng của biến này trong mô hình cuối cùng.

---

Kết luận

Khóa luận "Tác động của các yếu tố thị trường đến biến động giá cổ phiếu của các ngân hàng thương mại niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam" của Nguyễn Phạm Hải Bình (Đại học Ngân hàng TP. HCM, 2024) là nghiên cứu định lượng sử dụng dữ liệu bảng không cân bằng của 27 ngân hàng trong giai đoạn 2013–2023, với quy trình ước lượng từ Pooled OLS/FEM/REM đến SGMM để xử lý nội sinh. Kết quả mô hình SGMM xác nhận giá vàng và lãi suất tiền gửi tác động ngược chiều, lạm phát tác động cùng chiều, và tốc độ tăng trưởng GDP tác động ngược chiều đến biến động giá cổ phiếu ngân hàng. Đóng góp nổi bật của nghiên cứu nằm ở việc tập trung vào biến động giá — thay vì giá hoặc tỷ suất sinh lời — và áp dụng SGMM để giải quyết nội sinh, một khoảng trống chưa được khai thác trong các nghiên cứu trước về cổ phiếu ngân hàng tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 Trong chương đầu tiên, qua việc xác định mục tiêu, câu hỏi, phương pháp nghiên cứu cũng như đối tượng và phạm vi nghiên cứu, khóa luận đã đã đề xuất cách tiếp cận vấn đề bao gồm sử dụng phân tích dữ liệu dạng bảng với các mô hình hồi quy và kiểm định để phân tích tác động của yếu tố thị trường đến biến động giá cổ phiếu ngân hàng. Qua khung nghiên cứu chương một đã cung cấp, chương hai sẽ tiếp tục xây dựng trên cơ sở này bằng cách trình bày các lý thuyết liên quan, tổng quan về các nghiên cứu trước đó và khoảng trống nghiên cứu còn tồn tại trong lĩnh vực này. CƠ SỞ NGHIÊN CỨU Chương thứ hai của nghiên cứu sẽ đưa ra các cơ sở lý thuyết của cổ phiếu và sự biến động giá cổ phiếu. Chương sẽ giới thiệu các phương pháp đo lường sự biến động của cổ phiếu và xác định các lý thuyết liên quan.

Ngoài ra, chương cũng sẽ đánh giá và tổng hợp các nghiên cứu trước đó để tìm ra các yếu tố thị trường có ảnh hưởng rõ nhất đến sự biến động giá cổ phiếu ngân hàng và tìm ra những điểm chưa được khai thác trong các nghiên cứu trước. Cuối cùng, chương sẽ cung cấp cơ sở lý thuyết về tác động của các yếu tố thị trường được chọn đến sự biến động giá cổ phiếu của các ngân hàng thương mại. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ CỔ PHIẾU 2. Khái niệm cổ phiếu niêm yết Theo điều 121 của Luật Doanh nghiệp năm 2020, “Cổ phiếu niêm yết là một dạng tài sản trên thị trường chứng khoán, thể hiện quyền sở hữu của cổ đông trong một doanh nghiệp cụ thể”.

Niêm yết cổ phiếu là một phần của quá trình giao dịch trên sàn chứng khoán. Khi một cổ phiếu được niêm yết, điều này cho phép các nhà đầu tư mua và bán chúng một cách an toàn, từ đó tăng tính thanh khoản và sự linh hoạt cho loại tài sản này. Ngoài ra, cổ phiếu đã được niêm yết thường thu hút các nhà đầu tư hơn và tạo ra nhiều cơ hội hơn cho các doanh nghiệp trong việc huy động thêm nhiều nguồn vốn. Cổ phiếu niêm yết ngoài là một loại hình đầu tư phổ biến, chúng còn đòi hỏi phải tuân thủ chặc chẽ các quy định của sàn giao dịch và các cơ quan nhà nước để đảm bảo tính công bằng và minh bạch.

Quá trình này cũng tạo điều kiện cho các nhà đầu tư vì họ có thể để đưa ra quyết định đầu tư dựa trên thông tin đã công bố. Có thể nói, cổ phiếu niêm yết không những được sử dụng làm công cụ đầu tư mà còn góp phần vào phát triển nền kinh tế. Đặc điểm cổ phiếu ngân hàng niêm yết Cổ phiếu được coi là một loại chứng khoán vốn xác nhận rằng cổ đông đã đóng góp tài chính cho doanh nghiệp và thường không có thời hạn. Khi một ngân hàng thương mại cổ phần (TMCP) được thành lập, cổ phiếu được phát hành thông qua phát hành nội bộ hoặc phát hành ra công chúng để tăng vốn điều lệ, hoặc phát hành thêm để mở rộng thêm nguồn vốn.

Cổ phiếu ngân hàng là một công cụ tài chính mà cổ đông có thể thu lợi từ việc sở hữu. Các nhà đầu tư thường mong đợi nhận được cổ tức định kỳ cùng với việc hưởng lợi nhuận từ việc mua bán cổ phiếu. Mức cổ tức có thể ổn định hoặc biến động tùy thuộc vào loại cổ phiếu. Việc đầu tư vào cổ phiếu ngân hàng mang theo một mức độ rủi ro, cổ đông có thể không nhận được cổ tức nếu ngân hàng gặp khó khăn hoặc không được phê duyệt chia cổ tức.

Ngoài ra, cổ phiếu ngân hàng còn có tính thanh khoản, cho phép cổ đông chuyển nhượng chúng cho các bên thứ ba. Ngoài các đặc điểm kể trên, cổ phiếu ngân hàng còn có những đặc điểm khác biệt so với những loại cổ phiếu khác do đặc thù hoạt động kinh doanh của ngân hàng. Đầu tiên, khi một ngân hàng thương mại niêm yết cổ phiếu trên thị trường chứng khoán, việc niêm yết cổ phiếu ngân hàng sẽ cần sự chấp thuận của cơ quan quản lý thị trường chứng khoán và cơ quan quản lý nhà nước về hoạt động ngân hàng. Theo Thông tư số 26/2012/TT-NHNN, để có thể niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam, các tổ chức tín dụng cần phải đáp ứng một số tiêu chí cụ thể.

Cụ thể, các tiêu chí này bao gồm thời gian hoạt động tối thiểu là 02 năm, vốn điều lệ không dưới mức quy định, hoạt động kinh doanh có lãi trong 02 năm liên tiếp, tuân thủ các hạn chế để đảm bảo an toàn trong hoạt động, tỷ lệ nợ xấu không vượt quá 3% so với tổng dư nợ, thực hiện phân loại nợ và trích lập dự phòng rủi ro theo quy định, không bị phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực tiền tệ và ngân hàng trong 12 tháng gần nhất, đủ số lượng và cơ cấu của Hội đồng quản trị và Ban kiểm soát, và có bộ phận kiểm toán nội bộ và hệ thống kiểm soát nội bộ đảm bảo phải tuân thủ quy định của pháp luật. Các điều khoản về việc niêm yết cổ phiếu đều nhấn mạnh việc bảo đảm an toàn 10 trong hoạt động kinh doanh của các ngân hàng, điều này cho thấy rằng việc niêm yết cổ phiếu ngân hàng luôn phải tuân thủ các quy định đặc biệt của ngành ngân hàng. Thứ hai, việc cầm cố cổ phiếu của ngân hàng không được phép thực hiện ngay tại ngân hàng thương mại phát hành chúng. Trong nghiệp vụ cho vay có tài sản đảm bảo của ngân hàng, theo quy định của Bộ luật Dân sự số 91/2015/QH13, tài sản bao gồm vật, tiền, giấy tờ có giá và quyền tài sản.

Tuy nhiên, theo quy định của Nghị định số 59/2009/NĐ-CP, việc sử dụng cổ phiếu để cầm cố tại ngân hàng thương mại phát hành ra cổ phiếu đó là không được phép. Vì vậy, các ngân hàng thương mại không được sử dụng cổ phiếu của mình phát hành để sử dụng như một tài sản cầm cố. Thứ ba, cổ phiếu của các ngân hàng thương mại thường chiếm một phần lớn quy mô vốn hóa trong thị trường chứng khoán. Nghị định số 86/2019/NĐ-CP quy định vốn pháp định cho các ngân hàng là 3.000 tỷ đồng, cao hơn nhiều so với mức vốn điều lệ tối thiểu của các tổ chức niêm yết trên HNX và HOSE lần lượt là 30 tỷ đồng và 120 tỷ đồng.

Do đó, các ngân hàng thương mại thường được phép đăng ký phát hành một lượng cổ phiếu lớn hơn nhiều so với các tổ chức khác, dẫn đến việc giao dịch cổ phiếu ngân hàng luôn chiếm một số lượng giao dịch lớn. Thứ tư, cổ phiếu ngân hàng thường được coi là loại cổ phiếu được hưởng các lợi ích một cách gián tiếp từ các biện pháp và chính sách của Chính phủ và ngân hàng trung ương. Vì ngành ngân hàng thường nhận được sự giúp đỡ từ các cơ quan Chính phủ và ngân hàng trung ương, đặc biệt là trong những giai đoạn khó khăn như suy thoái kinh tế hoặc các ngân hàng đang tăng cao nợ xấu. Thứ năm, cổ phiếu ngân hàng là một trong những loại cổ phiếu mà các nhà đầu tư thường đặc biệt nhạy cảm và có ảnh hưởng lớn đối với thị trường chứng khoán.

Theo nhà kinh tế học Rose (2001) “Nếu giá trị của cổ phiếu không tăng như kỳ vọng, các nhà đầu tư hiện tại có thể quyết định bán cổ phiếu của mình, và đối với ngân hàng, việc huy động vốn mới để hỗ trợ cho sự tăng trưởng trong tương lai sẽ trở nên khó khăn hơn”. Ông cũng nêu rõ rằng “Cổ phiếu ngân hàng chịu ảnh hưởng từ các biến động về lãi suất, chu kỳ kinh tế và vùng lãnh thổ thị trường của ngân hàng”. Ngoài 11 ra, nhiều nghiên cứu cũng đã chỉ ra rằng chỉ số giá cổ phiếu ngân hàng thường có mối tương quan biến động đồng biến với chỉ số chứng khoán tổng hợp của thị trường. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ BIẾN ĐỘNG GIÁ CỔ PHIẾU 2.

Khái niệm về biến động giá cổ phiếu Theo Baskin (1989), “Biến động giá cổ phiếu là sự thay đổi của giá cổ phiếu qua khoảng cách giữa giá cao nhất và thấp nhất trong một khoảng thời gian nhất định”. Hơn nữa, Guo (2002) cho rằng “Sự biến động giá cổ phiếu thường không thể dự đoán được”. Tương tự, theo Ambrosio (2007) “Biến động giá cổ phiếu là sự thay đổi giá trị của một cổ phiếu trên thị trường trong một khoảng thời gian nhất định. Hệ số này cũng được sử dụng để đo lường rủi ro của cổ phiếu”.

Các nghiên cứu trên cũng đã chỉ ra biến động có thể được quan sát thông qua sự biến đổi của giá cổ phiếu trong quá khứ. Mức độ biến động càng cao, chứng tỏ giá cổ phiếu biến động mạnh trong khoảng thời gian đó, trong khi mức độ biến động thấp đồng nghĩa với việc cổ phiếu ít có sự thay đổi về giá. Theo Kinder (2002), “Vì sự không chắc chắn và biến đổi theo thời gian của giá cổ phiếu, một số nhà đầu tư thích lựa chọn các danh mục đầu tư có mức độ biến động giá thấp hơn để giảm thiểu rủi ro”. Các phương pháp ước lượng độ biến động Độ lệch chuẩn Độ lệch chuẩn là một chỉ số thống kê được sử dụng để đánh giá mức độ phân tán của các giá trị so với giá trị trung bình được phát triển bởi nhà thống kê Karl Pearson (1857 – 1936).

Độ lệch chuẩn thường được sử dụng trong việc tính toán rủi ro liên quan đến độ biến động giá. Khi độ phân tán của dữ liệu tăng lên, độ lệch chuẩn tăng, và sự chênh lệch so với giá trị trung bình cũng lớn hơn. Độ lệch chuẩn giá cổ phiếu được tính theo công thức như sau: ∑(𝑃𝑖 −𝑃𝑚𝑒𝑎𝑛 )2 𝜎=√ (2.1) 𝑛−1 12 Trong đó: 𝜎: độ lệch chuẩn của giá cổ phiếu 𝑃𝑖 : giá cổ phiếu tại thời điểm i 𝑃𝑚𝑒𝑎𝑛 : giá trị trung bình của giá cổ phiếu n: số lượng giá cổ phiếu được quan sát Độ lệch chuẩn có thể tính toán được sự biến động tuyệt đối của giá cổ phiếu so với giá trị trung bình. Tuy nhiên, công thức tính độ lệch chuẩn có thể bị ảnh hưởng bởi giá trị ngoại lai trong dữ liệu, và cần có một lượng dữ liệu đủ lớn để đảm bảo tính chính xác của kết quả.

Đồng thời, độ lệch chuẩn chỉ cung cấp thông tin về mức độ phân tán quanh giá trị trung bình, không phản ánh toàn bộ phân phối của dữ liệu. Phương pháp phương sai Phương sai là một chỉ số thống kê được sử dụng để đánh giá mức độ phân tán của dữ liệu được phát triển bởi nhà thống kê Ronald Fisher (1890 – 1962).