Tác động của thủy điện đến sinh kế của người dân ở Sa Pa

Nghiên cứu tác động của thủy điện đến sinh kế người dân Sa Pa qua một số dự án, phân tích lợi ích và thách thức đối với cộng đồng.

• Tác giả: Vũ Thị Phi Yến
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Trường Giang
• Trường học: Trường Đại Học Khoa Học Xã Hội Và Nhân Văn
• Chuyên ngành: Nhân Học
• Đề tài: Tác động của thủy điện đến sinh kế của người dân Sa Pa: Nghiên cứu trường hợp một số dự án
• Loại tài liệu: Luận văn Thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do chọn đề tài
• 0.2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.4. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài
• 0.5. Câu hỏi nghiên cứu
• 0.6. Phương pháp nghiên cứu
• 0.6.1. Phương pháp luận
• 0.6.2. Phương pháp thu thập tài liệu
• 0.6.3. Phương pháp điền dã dân tộc học
• 0.6.4. Phương pháp phỏng vấn sâu
• 0.6.5. Phương pháp thảo luận nhóm
• 0.6.6. Các phương pháp khác
• 0.7. Phương pháp xử lý tài liệu
• 0.8. Kết cấu của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
• 1.1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
• 1.2. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu
• 1.3. Thuyết Sinh thái văn hóa
• 1.4. Lý thuyết Sinh thái chính trị nhấn mạnh đến xung đột tài nguyên
• 2. CHƯƠNG 2: ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN VÀ CƯ DÂN BẢN HỒ, SA PA
• 2.1. Điều kiện tự nhiên
• 2.2. Đặc điểm sinh thái vùng Sa Pa
• 2.3. Đặc điểm sinh thái xã Bản Hồ
• 2.4. Các đặc điểm về cư dân địa bàn nghiên cứu
• 2.5. Đặc điểm về cư dân dân tộc Dao
• 2.6. Đặc điểm về cư dân dân tộc Tày
• 2.7. Đặc điểm cư dân dân tộc Hmông
• 2.8. Hoạt động sinh kế truyền thống của các tộc người
• 2.8.1. Sinh kế truyền thống người Dao
• 2.8.2. Sinh kế truyền thống người Tày
• 2.8.3. Sinh kế truyền thống người Hmông
• 3. CHƯƠNG 3: CÁC DỰ ÁN THỦY ĐIỆN TẠI BẢN HỒ
• 3.1. Quan điểm của nhà nước và ý kiến từ phía người dân
• 3.2. Quan điểm của nhà nước, chính quyền
• 3.3. Quan điểm của các nhà khoa học và giới truyền thông
• 3.4. Ý kiến về thủy điện từ phía người dân
• 3.5. Quá trình xây dựng các dự án thủy điện ở xã Bản Hồ
• 3.6. Các dự án thủy điện hiện nay trong xung đột tài nguyên đất đai, biến đổi môi trường và tác động tiêu cực đến du lịch
• 4. CHƯƠNG 4: TÁC ĐỘNG CỦA THỦY ĐIỆN ĐẾN SINH KẾ CÁC TỘC NGƯỜI KHU VỰC DỰ ÁN
• 4.1. Về kinh tế
• 4.2. Thủ công nghiệp
• 4.3. Kinh tế tự nhiên
• 4.4. Kinh tế từ hoạt động du lịch
• 4.5. Các loại hình sinh kế mới
• 4.6. Về lối sống có tác phong theo hướng hiện đại
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC HÌNH ẢNH
• appendix.1. PHỤ LỤC BẢNG BIỂU

Tóm tắt

I. Tổng quan về tác động của thủy điện đến sinh kế người dân Sa Pa

Thủy điện đã trở thành một phần quan trọng trong phát triển kinh tế tại Sa Pa, nhưng nó cũng mang lại nhiều thách thức cho sinh kế của người dân địa phương. Các dự án thủy điện không chỉ ảnh hưởng đến môi trường mà còn tác động sâu sắc đến các hoạt động kinh tế truyền thống của các dân tộc thiểu số như Hmông, Dao, và Tày. Việc hiểu rõ về tác động này là cần thiết để có những chính sách phù hợp nhằm bảo vệ sinh kế của người dân.

1.1. Tình hình phát triển thủy điện tại Sa Pa

Sa Pa là một trong những khu vực có nhiều dự án thủy điện được triển khai. Những dự án này không chỉ nhằm mục đích cung cấp năng lượng mà còn góp phần vào ngân sách địa phương. Tuy nhiên, sự phát triển này cũng đi kèm với những hệ lụy về môi trường và sinh kế của người dân.

1.2. Đặc điểm sinh kế của người dân Sa Pa

Người dân Sa Pa chủ yếu sống dựa vào nông nghiệp và du lịch. Các hoạt động sinh kế truyền thống như trồng lúa, chăn nuôi gia súc, và làm thủ công mỹ nghệ đang bị ảnh hưởng bởi sự thay đổi của môi trường do các dự án thủy điện.

II. Vấn đề và thách thức từ các dự án thủy điện tại Sa Pa

Các dự án thủy điện tại Sa Pa đã gây ra nhiều vấn đề nghiêm trọng cho người dân địa phương. Việc thu hồi đất canh tác, thay đổi cảnh quan môi trường và xung đột tài nguyên là những thách thức lớn mà người dân phải đối mặt. Những vấn đề này không chỉ ảnh hưởng đến sinh kế mà còn đến văn hóa và lối sống của các tộc người.

2.1. Xung đột tài nguyên và mất đất canh tác

Việc xây dựng các công trình thủy điện đã dẫn đến tình trạng mất đất canh tác, khiến người dân không còn khả năng duy trì sinh kế truyền thống. Nhiều hộ gia đình đã phải chuyển đổi sang các hình thức sinh kế mới, nhưng không phải ai cũng thành công.

2.2. Biến đổi môi trường và tác động đến du lịch

Sự thay đổi cảnh quan do các dự án thủy điện không chỉ ảnh hưởng đến môi trường tự nhiên mà còn tác động tiêu cực đến ngành du lịch, một nguồn thu nhập quan trọng của người dân Sa Pa. Khách du lịch có thể bị thu hút bởi vẻ đẹp tự nhiên, nhưng khi cảnh quan bị thay đổi, điều này có thể làm giảm sức hấp dẫn của khu vực.

III. Phương pháp nghiên cứu tác động của thủy điện đến sinh kế

Để hiểu rõ hơn về tác động của thủy điện đến sinh kế của người dân Sa Pa, nghiên cứu đã áp dụng nhiều phương pháp khác nhau. Các phương pháp này bao gồm phỏng vấn sâu, quan sát tham gia và thảo luận nhóm, nhằm thu thập thông tin từ nhiều nguồn khác nhau.

3.1. Phương pháp phỏng vấn sâu

Phỏng vấn sâu được thực hiện với người dân địa phương để thu thập thông tin về những thay đổi trong sinh kế của họ sau khi có các dự án thủy điện. Những câu chuyện và trải nghiệm của họ cung cấp cái nhìn sâu sắc về tác động của các dự án này.

3.2. Quan sát tham gia và thảo luận nhóm

Nghiên cứu cũng sử dụng phương pháp quan sát tham gia để hiểu rõ hơn về các hoạt động sinh kế của người dân. Thảo luận nhóm với các thành viên trong cộng đồng giúp thu thập ý kiến đa dạng và phản ánh thực tế hơn về tác động của thủy điện.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng các dự án thủy điện đã có những tác động tiêu cực đến sinh kế của người dân Sa Pa. Tuy nhiên, cũng có những cơ hội mới được tạo ra từ sự thay đổi này. Việc phát triển các mô hình sinh kế mới là cần thiết để giúp người dân thích ứng với tình hình mới.

4.1. Các mô hình sinh kế mới

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng một số hộ gia đình đã tìm ra các mô hình sinh kế mới như du lịch cộng đồng và sản xuất hàng thủ công. Những mô hình này không chỉ giúp duy trì thu nhập mà còn bảo tồn văn hóa địa phương.

4.2. Chính sách hỗ trợ từ chính quyền

Chính quyền địa phương cần có những chính sách hỗ trợ cụ thể cho người dân bị ảnh hưởng bởi các dự án thủy điện. Việc tạo ra các chương trình đào tạo nghề và hỗ trợ tài chính sẽ giúp người dân dễ dàng thích ứng hơn với những thay đổi trong sinh kế.

V. Kết luận và tương lai của sinh kế người dân Sa Pa

Tác động của thủy điện đến sinh kế của người dân Sa Pa là một vấn đề phức tạp, đòi hỏi sự quan tâm từ nhiều phía. Việc bảo vệ sinh kế của người dân không chỉ là trách nhiệm của chính quyền mà còn cần sự tham gia của cộng đồng và các tổ chức xã hội. Tương lai của sinh kế người dân Sa Pa phụ thuộc vào khả năng thích ứng và phát triển bền vững trong bối cảnh mới.

5.1. Tầm quan trọng của việc bảo vệ sinh kế

Bảo vệ sinh kế của người dân là một yếu tố quan trọng trong việc phát triển bền vững. Các chính sách cần được thiết kế để đảm bảo rằng người dân có thể duy trì và phát triển sinh kế của mình trong bối cảnh thay đổi.

5.2. Hướng đi tương lai cho Sa Pa

Sa Pa cần tìm kiếm các giải pháp phát triển bền vững, kết hợp giữa bảo tồn văn hóa và phát triển kinh tế. Việc phát triển du lịch bền vững có thể là một hướng đi tiềm năng cho tương lai của khu vực này.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong cơ cấu kinh tế tỉnh Lào Cai, ngành công nghiệp thủy điện đóng vai trò quan trọng khi đóng góp hơn 600 tỷ đồng vào ngân sách nhà nước năm 2017. Tuy nhiên, sự phát triển ồ ạt của các nhà máy năng lượng đã tạo ra áp lực nặng nề lên môi trường sinh thái và đời sống cộng đồng bản địa. Nghiên cứu trường hợp tại xã Bản Hồ, huyện Sa Pa – địa bàn tập trung mật độ thủy điện dày đặc với 10 công trình trên tổng số 75 dự án toàn tỉnh – phản ánh rõ nét xung đột giữa mục tiêu công nghiệp hóa và an sinh xã hội vùng cao. Vấn đề cốt lõi của nghiên cứu là sự suy giảm nghiêm trọng các nguồn lực tự nhiên, làm đứt gãy phương thức canh tác cổ truyền của hơn 2.400 nhân khẩu thuộc các dân tộc Dao (chiếm 41,7%), Tày (chiếm 42,2%) và Hmông (chiếm 16,1%).

Mục tiêu của luận văn nhằm phân tích đa chiều tác động của các dự án thủy điện vừa và nhỏ đến sự biến đổi sinh kế, cấu trúc xã hội và văn hóa tộc người tại Bản Hồ trong giai đoạn từ năm 2006 đến năm 2018. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào sự chuyển dịch từ nền kinh tế tự nhiên, tự cấp tự túc sang kinh tế thị trường và các mô hình sinh nhai phi nông nghiệp. Về mặt thực tiễn, công trình mang lại giá trị định lượng và định tính sâu sắc, cung cấp cơ sở dữ liệu xác thực giúp các cơ quan quản lý đánh giá lại tính hiệu quả của chính sách bồi thường, bảo tồn cảnh quan du lịch thung lũng Mường Hoa và xây dựng chiến lược phục hồi sinh kế bền vững cho đồng bào thiểu số miền núi.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng ba trụ cột lý thuyết nền tảng của nhân học hiện đại nhằm giải mã bản chất của sự biến đổi sinh kế:

• Thuyết Sinh thái văn hóa (Julian Steward): Lý giải mối quan hệ tương tác hữu cơ giữa môi trường tự nhiên và các mô hình văn hóa tộc người. Sự biến đổi môi trường sống do các công trình ngăn dòng thủy điện bắt buộc người Dao, Tày, Hmông phải điều chỉnh tập quán sản xuất để thích ứng với điều kiện sinh thái mới.
• Thuyết Sinh thái chính trị (Piers Blaikie, Harold Brookfield, Arturo Escobar): Phân tích các xung đột tài nguyên (đất đai, nguồn nước, rừng) dưới lăng kính của quan hệ quyền lực giữa nhà nước, doanh nghiệp đầu tư năng lượng và cộng đồng dân cư bản địa. Lý thuyết này chỉ rõ sự suy thoái tài nguyên không xuất phát từ tập quán canh tác của người dân mà do sức ép phát triển kinh tế vĩ mô áp đặt lên địa phương.
• Khung sinh kế bền vững (SLA) và Lý thuyết Vốn xã hội: Đánh giá sự biến động của 5 nguồn vốn sinh kế (tự nhiên, vật chất, tài chính, con người, xã hội), trong đó nhấn mạnh vai trò của mối liên kết dòng họ, thiết chế làng bản truyền thống trong việc tương trợ phục hồi đời sống sau khi mất tư liệu sản xuất.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp tiếp cận định tính của nhân học làm chủ đạo kết hợp xử lý dữ liệu thống kê kinh tế - xã hội:

• Điền dã dân tộc học: Thực hiện quan sát tham dự sâu tại 2 thôn trung tâm du lịch là Bản Dền, La Ve và các thôn vùng cao như Séo Chung Hồ, Ma Quái Hồ, Hoàng Liên từ năm 2006 đến năm 2018. Tác giả cùng ăn, cùng ở để ghi nhận chân thực sự thay đổi trong lao động sản xuất, phân công công việc gia đình và sinh hoạt tín ngưỡng.
• Cỡ mẫu và chọn mẫu: Nghiên cứu áp dụng phương pháp chọn mẫu có chủ đích với hơn 40 cuộc phỏng vấn sâu cá nhân (bao gồm già làng, trưởng bản, thầy cúng, hộ kinh doanh homestay, hộ bị thu hồi đất và cán bộ phòng ban huyện Sa Pa). Đồng thời tổ chức 4 nhóm thảo luận tập trung đại diện cho: nhóm hộ bị ảnh hưởng trực tiếp, nhóm người cao tuổi uy tín, nhóm phụ nữ yếu thế và nhóm cán bộ quản lý thôn xã.
• Lý do lựa chọn: Phương pháp tiếp cận từ góc nhìn bên trong (emic perspective) cho phép nắm bắt tường tận cảm xúc, nguyện vọng và những tổn thương vô hình về mặt văn hóa của người dân mà các báo cáo định lượng hành chính không thể phản ánh đầy đủ.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình khảo sát thực địa đã chỉ ra 3 phát hiện then chốt về sự biến đổi sinh kế dưới tác động của các dự án thủy điện tại Bản Hồ:

• Suy giảm nghiêm trọng tư liệu sản xuất nông nghiệp: Trước năm 2006, xã Bản Hồ duy trì 181 ha diện tích cấy lúa với sản lượng thóc đạt 978 tấn và tổng đàn đại gia súc lên tới 706 con trâu bò. Sau khi các dự án thủy điện triển khai tích nước và xây dựng hạ tầng, hàng chục héc-ta ruộng bậc thang màu mỡ ven suối bị thu hồi hoặc vùi lấp do sạt lở. Diện tích bãi chăn thả tự nhiên bị thu hẹp hơn 30%, khiến tổng đàn gia súc suy giảm và người dân mất đi nguồn vốn tích lũy quan trọng nhất.
• Đứt gãy chuỗi kinh tế tự nhiên và thủ công bản địa: Dòng chảy suối Mường Hoa bị phân lưu làm cạn kiệt nguồn cá suối đặc sản (vốn có giá bán cao từ 200.000 đến 300.000 đồng/kg). Khoảng 40% hộ gia đình người Dao đỏ mất đi nguồn thu từ 2.000.000 đến 5.000.000 đồng mỗi tuần từ việc khai thác cây thuốc nam tự nhiên do diện tích rừng đầu nguồn bị chia cắt.
• Tác động tiêu cực đến du lịch cộng đồng: Giai đoạn 2002 - 2007, Bản Hồ là điểm sáng về du lịch sinh thái với gần 30 cơ sở homestay của người Tày, mỗi đêm đón hơn 100 khách lưu trú và tạo thu nhập ổn định từ các đội biểu diễn then (100.000 - 150.000 đồng/buổi). Việc thi công thủy điện kéo dài gây bụi bẩn, tiếng ồn và phá hủy cảnh quan thiên nhiên hoang sơ, làm lượng khách quốc tế sụt giảm mạnh trên 50%, đẩy nhiều hộ làm du lịch vào cảnh nợ nần.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản của thực trạng trên nằm ở sự thiếu đồng bộ giữa quy hoạch phát triển năng lượng và chiến lược an sinh xã hội địa phương. Khác với các dự án thủy điện lớn như Hòa Bình hay Sơn La có chương trình di dân tái định cư quy mô, thủy điện tại Sa Pa áp dụng hình thức "thu hồi đất tại chỗ" không kèm chính sách tái định cư tập trung. Người dân nhận tiền đền bù một lần nhưng thiếu kỹ năng quản lý tài chính và định hướng nghề nghiệp, dẫn đến việc cạn kiệt nguồn tiền bồi thường chỉ sau 1 đến 2 năm.

Về mặt học thuật, dữ liệu nghiên cứu chứng minh rõ nét sự suy giảm của vốn tự nhiên đã kéo theo sự suy thoái của vốn tài chính và vốn văn hóa. Biểu đồ cơ cấu sinh kế của xã Bản Hồ giai đoạn 2006 - 2018 thể hiện sự dịch chuyển bắt buộc từ nông nghiệp thuần túy sang các công việc làm thuê bấp bênh, buôn bán nhỏ lẻ hoặc đi làm công nhân xa xứ. Bảng đối chiếu 5 nguồn vốn sinh kế cho thấy vốn xã hội (tình làng nghĩa xóm, các dòng họ tương trợ) chính là điểm tựa duy nhất giúp cộng đồng người Dao, Tày, Hmông chống chọi với các cú sốc kinh tế - môi trường.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu thực chứng, luận văn đưa ra 4 nhóm giải pháp chiến lược nhằm tái thiết sinh kế bền vững:

• Thành lập quỹ chia sẻ lợi ích thủy điện cộng đồng: Ủy ban nhân dân tỉnh Lào Cai cần ban hành quy chế bắt buộc các chủ đầu tư thủy điện trích tối thiểu 2% đến 3% doanh thu bán điện hàng năm để tái đầu tư vào hạ tầng dân sinh và hỗ trợ phục hồi sản xuất cho các hộ dân mất đất, hoàn thành khung chính sách trong giai đoạn 2019 - 2021.
• Chuyển đổi cơ cấu nông nghiệp thích ứng: Phòng Nông nghiệp huyện Sa Pa chủ trì chuyển giao kỹ thuật chăn nuôi gia súc nhốt chuồng, phát triển đàn lợn thịt mục tiêu đạt trên 1.200 con và đàn gia cầm trên 5.000 con đến năm 2022; quy hoạch 20 ha đất đồi thấp để chuyên canh cây dược liệu và rau màu hàng hóa có giá trị kinh tế cao.
• Phục hồi và nâng cấp chuỗi giá trị du lịch văn hóa: Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch phối hợp với Ủy ban nhân dân xã Bản Hồ tiến hành trùng tu 30 nhà sàn homestay truyền thống của người Tày, xây dựng các gói tour trải nghiệm nghề dệt thổ cẩm và hái thuốc nam của người Dao, đồng thời quy định xả dòng chảy môi trường tối thiểu đối với các nhà máy thủy điện để khôi phục cảnh quan thung lũng Mường Hoa.
• Thể chế hóa quy trình tham vấn cộng đồng: Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Lào Cai cần đưa đánh giá tác động xã hội (SIA) có sự tham gia của 100% người dân bản địa thành điều kiện tiên quyết trước khi cấp phép đầu tư hoặc nâng công suất bất kỳ dự án năng lượng nào trên địa bàn.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị thực tiễn và lý luận cao, hữu ích cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

• Cơ quan quản lý nhà nước và nhà hoạch định chính sách: Cung cấp cơ sở khoa học để Sở Công thương, Ban Dân tộc và Ủy ban nhân dân các tỉnh miền núi xây dựng chính sách bồi thường, hỗ trợ sinh kế và chia sẻ nguồn lợi năng lượng công bằng cho người dân vùng dự án.
• Chủ đầu tư và doanh nghiệp năng lượng: Hướng dẫn cách thức tiếp cận trách nhiệm xã hội doanh nghiệp (CSR), nhận diện các nguy cơ xung đột tài nguyên để thiết lập mối quan hệ hài hòa, bền vững với cộng đồng địa phương.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên chuyên ngành: Là tài liệu tham khảo mẫu mực về phương pháp điền dã dân tộc học, cách vận dụng thuyết sinh thái chính trị và khung sinh kế bền vững trong nghiên cứu biến đổi xã hội vùng cao.
• Các tổ chức phi chính phủ và phát triển quốc tế (NGOs): Cung cấp dữ liệu thực địa để thiết kế các dự án can thiệp phát triển sinh kế cộng đồng, bảo tồn tri thức bản địa và nâng cao năng lực thích ứng cho phụ nữ dân tộc thiểu số.

Câu hỏi thường gặp

Điểm khác biệt lớn nhất về tác động của thủy điện ở Sa Pa so với các khu vực khác là gì? Khác với các công trình thủy điện lớn thực hiện di dân toàn phần, các dự án tại Bản Hồ thực hiện thu hồi đất cục bộ mà không có chương trình tái định cư. Người dân vẫn sinh sống tại chỗ nhưng bị tước đoạt mất tư liệu sản xuất chính như ruộng bậc thang và nguồn nước, dẫn đến tình trạng suy thoái sinh kế âm thầm nhưng kéo dài.

Thủy điện đã ảnh hưởng đến hoạt động nông nghiệp truyền thống ra sao? Từ diện tích 181 ha gieo trồng lúa năm 2006, việc ngăn dòng và san ủi mặt bằng đã làm mất đi nhiều dải ruộng màu mỡ ven suối. Việc thiếu nước tưới cục bộ khiến năng suất lúa giảm, đồng thời diện tích bãi chăn thả bị thu hẹp làm giảm quy mô đàn gia súc 706 con trâu bò của toàn xã.

Ngành du lịch cộng đồng tại Bản Hồ chịu những thiệt hại cụ thể nào? Từng là điểm đến du lịch sinh thái nổi bật với gần 30 homestay hoạt động từ năm 2002, Bản Hồ bị sụt giảm hơn một nửa lượng khách do cảnh quan thác nước, dòng suối bị biến dạng và môi trường ô nhiễm khói bụi từ quá trình thi công kéo dài của 10 công trình thủy điện.

Lý thuyết sinh thái chính trị soi sáng vấn đề gì trong luận văn? Lý thuyết chỉ ra rằng sự mất mát sinh kế của người Hmông, Dao, Tày không bắt nguồn từ năng lực cá nhân hay tập quán canh tác lạc hậu, mà là hệ quả trực tiếp từ sự bất bình đẳng trong phân bổ quyền tiếp cận tài nguyên thiên nhiên giữa các tập đoàn năng lượng và cư dân bản địa yếu thế.

Đồng bào các dân tộc đã thích ứng như thế nào để vượt qua khó khăn? Người dân chủ động đa dạng hóa nguồn thu nhập bằng cách tận dụng xe máy để vận chuyển nông sản, tăng cường thêu thùa thổ cẩm bán cho du khách tại thị trấn Sa Pa, chuyển sang làm thợ xây hoặc dựa vào mạng lưới dòng họ để vay mượn vốn phục vụ chăn nuôi nhỏ lẻ.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện tác động đa chiều của 10 dự án thủy điện tại xã Bản Hồ đến sinh kế của ba dân tộc Dao, Tày, Hmông trong suốt 12 năm (2006 - 2018).
• Làm sáng tỏ nghịch lý phát triển giữa nguồn thu 600 tỷ đồng của ngành năng lượng với sự suy thoái nguồn vốn tự nhiên, đất canh tác và văn hóa bản địa của người dân sở tại.
• Chứng minh tính ứng dụng xuất sắc của thuyết sinh thái văn hóa và sinh thái chính trị trong việc phân tích các xung đột tài nguyên môi trường tại Việt Nam.
• Đóng góp bộ giải pháp thực tiễn từ cơ chế chia sẻ lợi ích kinh tế đến tái cấu trúc chuỗi giá trị du lịch cộng đồng và nông nghiệp thích ứng.
• Đề ra lộ trình hành động giai đoạn 2019 - 2025 nhằm hoàn thiện chính sách an sinh xã hội bền vững cho các vùng chịu tác động của thủy điện vừa và nhỏ trên phạm vi cả nước.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận, phụ lục, các danh mục tài liệu tham khảo, luận văn gồm có 3 chƣơng chính nhƣ sau: Chƣơng 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU Chƣơng 2: ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN VÀ CƢ DÂN Chƣơng 3: CÁC DỰ ÁN THỦY ĐIỆN Ở BẢN HỒ Chƣơng 4: TÁC ĐỘNG CỦA CÁC DỰ ÁN THỦY ĐIỆN ĐẾN SINH KẾ CỦA CÁC TỘC NGƢỜI KHU VỰC DỰ ÁN 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] NỘI DUNG Chƣơng 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề Nghiên cứu về sinh kế là hƣớng nghiên cứu đƣợc quan tâm trong nhân học phát triển trong những thập kỷ gần đây tại Việt Nam. Nghiên cứu về sinh kế ở các cấp độ khác nhau giúp các nhà hoạch định chính sách có cách nhìn toàn diện và hiệu quả hơn cho phát triển nông thôn cấp địa phƣơng. Về sinh kế của ngƣời dân khu vực có các công trình thủy điện thì chủ yếu các nghiên cứu hƣớng về sinh kế của ngƣời dân tái định cƣ.

Khu vực miền núi phía Bắc đƣợc đầu tƣ khá nhiều về thủy điện, các công trình thủy điện đƣợc xây dựng hầu khắp các tỉnh nhƣ Sơn La, Hòa Bình, Lào Cai, Lạng Sơn,… Cũng đã có một số công trình nghiên cứu về tác động và ảnh hƣởng của các dự án này, cụ thể nhƣ: Nghiên cứu của các thành viên trong Mạng lƣới sông ngòi Việt Nam đƣợc tập hợp trong cuốn sách “Nghiên cứu tái định cƣ thủy điện ở Việt Nam thời kỳ đổi mới” do Trần Văn Hà chủ biên, xuất bản năm 2011 đều khẳng định sự quan trọng của các nguồn vốn xã hội. Phƣơng pháp nghiên cứu chính của các nghiên cứu này là phƣơng pháp đánh giá nhanh (PRA); phƣơng pháp đánh giá sinh kế có sự tham gia, phỏng vấn, phân tích, mô hình hóa… Kết quả nghiên cứu của hầu hết các tác giả đã chỉ ra rằng, việc mất đi nguồn tài nguyên thiên nhiên, đặc biệt là đất đai đã ảnh hƣởng nghiêm trọng đến sinh kế của ngƣời dân sau tái định cƣ. Các nghiên cứu này đều chỉ ra các nguồn lực sinh kế cũ đều bị suy giảm, hoặc nghiêm trọng hơn là bị phá hủy. Do sinh kế bấp bênh, nên cuộc sống của ngƣời dân sau tái định cƣ rất khó khăn, tỷ lệ nghèo đói có nguy cơ tăng lên, và một loạt những vấn đề hệ lụy về mặt xã hội, văn hóa, an ninh cũng đƣợc đặt ra.

Nhƣng những khuyến nghị để ổn định cuộc sống, đặc biệt là khôi phục sinh kế cho ngƣời dân sau tái định cƣ mới chỉ xoay quanh việc củng cố và bồi đắp vốn tài chính, vốn tự nhiên và vốn vật chất. Nguồn vốn con ngƣời và vốn xã hội chƣa đƣợc quan tâm đúng mức để tạo ra sinh kế bền vững. 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Nghiên cứu của Trần Văn Hà, Đan Tiếp Phúc (2013) “Ứng phó của các cộng đồng hạ lƣu đập thủy điện Hòa Bình trong phát triển sinh kế bền vững dƣới tác động của thay đổi môi trƣờng sinh thái và nguồn nƣớc sông Đà” đã sử dụng lý thuyết sinh thái học văn hóa để chỉ ra những tác động của đập thủy điện không chỉ ảnh hƣởng đến cƣ dân phải di cƣ mà còn ảnh hƣởng trực tiếp tới dân vùng hạ lƣu đập thủy điện. Tác giả đã chỉ ra những tác động đến tiếp cận các nguồn vốn phát triển sinh kế bền vững của cộng đồng: suy giảm nguồn tài nguyên, tài chính và vốn đất, ảnh hƣởng đến sản xuất nông nghiệp, ảnh hƣởng đến nƣớc sinh hoạt, giao thông đƣờng thủy.