CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ NGÀNH CÔNG NGHIỆP Ô TÔ TẢI VÀ CHÍNH SÁCH THUẾ NHẬP KHẨU XE TẢI TẠI VIỆT NAM 1.1 Tổng quan về ngành công nghiệp ô tô tải ở Việt Nam.1 Khái niệm ô tô tải + Khái niệm: Ô tô tải hay còn gọi là xe tải là một loại xe có động cơ dùng để vận chuyển hàng hóa. Không giống như các loại xe hơi, thường được chế tạo với một thân duy nhất, đa số xe tải được thiết kế xung quanh một khung cứng (khung gầm). Các xe tải có nhiều kích cỡ, từ kiểu nhỏ như xe hơi gọi là xe bán tải cho tới những loại xe tải dùng ở các khu mỏ (không chạy trên đường quy ước) hay các loại xe móc (xe kéo) chạy trên đường cao tốc. Tại Việt Nam, khái niệm ô tô tải theo thông tư số 06/2016/TT-BGTVT của Bộ Giao thông vận tải đã nêu rõ: Ô tô tải (hay còn gọi là xe tải) là xe ô tô để chở hàng hoặc thiết bị chuyên dùng có khối lượng chuyên chở cho phép xác định theo Giấy chứng nhận kiểm định an toàn kỹ thuật và bảo vệ môi trường phương tiện giao thông cơ giới đường bộ từ 1.500 kg trở lên.
Ô tô đầu kéo kéo sơ mi rơ-mooc là chỉ những loại xe cơ giới chuyên chở hàng hóa mà thùng xe là sơ-mi rơ-mooc được thiết kế nối với ô tô đầu kéo và truyền một phần trọng lượng đáng kể lên ô tô đầu kéo và ô tô đầu kéo không có bộ phận chở hàng hóa hoặc chở người (ô tô đầu kéo là ô tô được thiết kế để kéo sơ-mi rơ-mooc). + Cấu trúc ô tô tải Tất cả các xe tải đều được chế tạo dựa trên những đặc tính chung: chúng có một khung gầm (chassis), một cabin, các trục, hệ thống treo và các bánh xe, một động cơ và một hệ thống lái. Các hệ thống khí nén, thủy lực, nước và điện cũng có thể tiêu chuẩn hóa. Khung gầm: Chassis hay khung của một xe tải thường được chế tạo bởi hai thanh xà và nhiều thanh ngang cùng với thanh nối.
Chassis thường được làm bằng thép, nhưng cũng có thể làm bằng nhôm để có trọng lượng nhẹ hơn. Thành phần 6 hóa học và kết cấu của các thanh xà đóng vai trò cực kỳ quan trọng trong sức bền của nó và ngăn cản các thanh xà không bị nứt hay rời ra, giữ cho khung có tính dẻo và tính cứng. Cabin: Cabin là một không gian kín nơi tài xế ngồi điều khiển. Một buồng ngủ là một ngăn kính bên trong cabin nơi tài xe có thể nghỉ ngơi khi không làm việc.
Động cơ: Xe tải có thể sử dụng mọi kiểu động cơ. Những xe tải nhỏ hay bán tải có thể sử dụng động cơ xăng trong khi những xe tải lớn hơn thì thường dùng động cơ Diesel. + Tải trọng của xe tải. Tải trọng bản thân xe là khối lượng của xe, đo bằng kilogam (kg) hoặc tấn (t) ở trạng thái tĩnh được ghi theo thông số quy định trong Giấy chứng nhận kiểm định an toàn kỹ thuật và bảo vệ môi trường phương tiện giao thông cơ giới đường bộ không kể đến khối lượng người trong xe và khối lượng hàng hóa trên xe.
Tải trọng toàn bộ xe (tổng tải trọng) là bằng tải trọng bản thân xe cộng với khối lượng của người, hành lý và hàng hóa xếp trên xe (nếu có). Tải trọng toàn bộ xe cho phép là bằng tải trọng bản thân xe cộng với khối lượng chuyên chở cho phép xác định theo Giấy chứng nhận kiểm định an toàn kỹ thuật và bảo vệ môi trường phương tiện giao thông cơ giới đường bộ. Trong phạm vi đề tài này thị trường xe tải được tính là bao gồm xe ô tô tải và ô tô đầu kéo sơ-mi rơ-mooc (sau đây chỉ gọi là ô tô đầu kéo). Cách phân loại xe ô tô tải sẽ căn cứ trên tổng tại trọng toàn bộ xe cho phép.2 Tình hình sản xuất xe tải tại thị trường Việt Nam So với các quốc gia trên thế giới, ngành công nghiệp ô tô Việt Nam ra đời khá muộn.
Sau hơn 25 năm phát triển, thị trường Việt Nam đang là điểm đến của nhiều thương hiệu nổi tiếng thế giới với xe con thì nổi bật lên có công ty Toyota, Honda, Fords, GM với xe tải thì các công ty Hyundai, Dongfeng, ISUZU, HINO…và đặc biệt là các doanh nghiệp nội địa như Trường Hải, TMT, Vinaxuki… với doanh số bán hàng tăng cao trong những năm gần đây. 7 Nổi bật trong các doanh nghiệp sản xuất ô tô tải Việt Nam là công ty ô tô Trường Hải được thành lập vào ngày 29/07/1997, trụ sở chính đặt tại tỉnh Đồng Nai. Hoạt động kinh doanh chính của công ty là sản xuất – lắp ráp – phân phối, cung ứng dịch vụ bảo trì sửa chữa và phụ tùng ô tô với hệ thống phân phối gồm 93 showroom và 59 đại lý trải dài trên toàn quốc. Tính đến đầu năm 2018, số lượng nhân sự của công ty đã lên đến gần 18.
Hiện nay, THACO là công ty duy nhất tại Việt Nam sản xuất và lắp ráp đầy đủ 3 dòng xe: xe du lịch, xe tải và xe bus với tỉ lệ nội địa hóa từ 16% - 50%. Đối với mặt hàng xe tải nói riêng, THACO đã đầu tư xây dựng nhà máy THACO xe tải sản xuất và lắp ráp ô tô hiện đại tại Chu Lai với diện tích 36,8 ha, vốn đầu tư là 2.500 tỷ đồng, công suất ban đầu là 25.000 xe/ năm và công suất hiện nay là 50. Nhà máy được trang bị các dây chuyền công nghệ hiện đại gồm: dây chuyền hàn cabin xe tải, dây chuyền lắp ráp xe tải, dây chuyền nhúng sơn cùng với hệ thống xưởng: xưởng chế tạo, xưởng đóng thùng, xưởng hóa chất và các khu vực chức năng khác như đường thử xe, khu vực xử lý nước thải… đáp ứng đúng tiêu chuẩn của nhà nước. Từ đây, THACO đã sản xuất, lắp ráp và đưa ra thị trường các sản phẩm xe tải/ben đa dạng về phân khúc, chủng loại và tải trọng, gồm xe tải, xe ben, xe đầu kéo,… tải trọng từ 750kg đến 40 tấn, mang các thương hiệu THACO Towner, THACO Forland, THACO Ollin, THACO Hyundai…có mặt ở hầu hết các phân khúc thị trường, với những ưu điểm vượt trội về công năng và hiệu quả kinh tế, phù hợp với điều kiện sử dụng tại Việt Nam, đáp ứng nhu cầu sử dụng của nhiều đối tượng khách hàng ở từng địa bàn khác nhau.
Nếu như năm 2010 tổng số lượng xe tải THACO bán ra thị trường chỉ là hơn 5.000 chiếc thì đến năm 2017 con số này đã gấp đôi trở thành 11.244 chiếc, ngoài nguyên nhân là do nhu cầu thị trường phát triển thì còn một nguyên nhân khác đến từ bản thân doanh nghiệp đã luôn nỗ lực và không ngừng nỗ lực hoàn thiện bản thân để tăng sức cạnh tranh chiếm lấy thị phần lớn nhất cả nước. Ngoài ra, trong các doanh nghiệp sản xuất xe tải của Nhật Bản tại Việt Nam thì không thể không nhắc đến công ty Isuzu Việt Nam là doanh nghiệp liên doanh Việt – Nhật được đầu tư bởi tập đoàn Isuzu Nhật Bản vào năm 1995 với vốn đầu tư ban đầu là hơn 50 triệu USD. Nếu như ban đầu công ty chỉ có 83 nhân viên thì hiện 8 nay sau hơn 20 năm phát triển công ty đã có hơn 600 công nhân viên với tổng diện tích hơn 70.000m2 và sản xuất trung bình 8000 xe tải một năm theo đúng tiêu chuẩn Nhật Bản. Với lợi thế là một doanh nghiệp có nguồn vốn đầu tư từ Nhật Bản nên hệ thống nhà máy và các dây chuyền sản xuất của Isuzu được hiện đại hóa, tiêu chuẩn hóa ngay từ ban đầu.
Công ty hiện đang cung cấp ra thị trường những dòng xe tải nhẹ, xe tải trung, xe tải nặng, khung gầm xe và xe bán tải. Các dòng xe hiện đang được phân phối thông qua hệ thống đại lý chính thức trải dài từ Bắc đến Nam của Isuzu Việt Nam. Bên cạnh đó hệ thống salon còn thực hiện các dịch vụ sửa chữa, bảo hành – bảo dưỡng và cung cấp phụ tùng chính hãng. Dòng xe tải Isuzu chưa trở thành thương hiệu mạnh nhất thị trường khi trong suốt thời gian phát triển chỉ chiếm dưới 5% thị phần toàn quốc, nhưng tốc độ phát triển của dòng xe này lại thực sự vượt trội khi vào năm 2010 chỉ bán ra thị trường 1.666 xe nhưng đến năm 2017 thì con số này đã là 6.730 xe, gấp 4 lần chỉ sau 7 năm.
Khi nhắc đến thương hiệu xe tải Hàn Quốc, thì có thể khẳng định rằng Hyundai là thương hiệu nổi bật nhất tại thị trường Việt Nam. Từ năm 2017 thì đơn vị duy nhất có quyền sản xuất, lắp ráp và phân phối tất cả các dòng xe thương mại Hyundai tại Việt Nam là Hyundai Thành Công. Tập đoàn Thành Công là Công ty cổ phần hoạt động chuyên sâu trong hai lĩnh vực là lĩnh vực sản xuất lắp ráp và kinh doanh ô tô, máy công trình và đầu tư kinh doanh các dự án hạ tầng và nhà ở. Được thành lập năm 1999 đến nay tập Thành Công có 13 đơn vị thành viên và 30 đại lý phân phối xe ô tô trên toàn lãnh thổ Việt Nam với doanh thu năm 2017 là trên 16 nghìn tỷ đổng.
Tập đoàn đã xây dựng nhà máy sản xuất và lắp ráp xe tải tại Ninh Bình trên diện tích 25 ha với công suất tối đa đạt tới 30. Bên cạnh đó còn rất nhiều các thương hiệu xe tải Trung Quốc tại Việt Nam như công ty ô tô Cửu Long với nhà máy ở Hưng Yên với hơn 1.500 nhân viên và năng suất sản xuất khoảng 30.000 xe/năm và còn rất nhiều các thương hiệu khác với quy mô nhỏ hơn đang ngày ngày lắp ráp và phân phối xe tại thị trường Việt Nam. Hiện nay ngành sản xuất xe tải trong nước đã đáp ứng được 80% nhu cầu tiêu thụ tại Việt Nam trong đó phân khúc chiếm ưu thế nhất là các xe tải nhẹ với tổng trọng lượng dưới 5 tấn, sau đó là các xe tải hạng trung trải từ 5 tấn đến 16 tấn. Đối 9 với các dòng xe lớn hơn và xe đầu kéo thì chúng ta đa số là nhập khẩu.
Nguồn xe nhập khẩu nguyên chiếc lớn nhất vào Việt Nam hiện nay là Trung Quốc, tiếp sau là Hàn Quốc rồi đến Nhật Bản và các nước khác. Khi so sánh ngành sản xuất ô tô tải Việt Nam với các nước khác trong khu vực Đông Nam Á, ta vẫn nhận thấy sự chênh lệch đáng kể, có thể nói sản xuất ô tô của Việt Nam đang ở mức thấp trong khu vực.