Chương 1 : Một số cơ sở lý luận về hiệu quả hoạt động kinh doanh và các tiêu chí đánh giá Chương 2 : Thực trạng hoạt động kinh doanh tại công ty trách nhiệm hữu hạn Toyota Láng Hạ Chương 3 : Một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh tại công ty trách nhiệm hữu hạn Toyota Láng Hạ 5 z CHƢƠNG I: MỘT SỐ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG KINH DOANH VÀ CÁC TIÊU CHÍ ĐÁNH GIÁ 1. Khái niệm và bản chất hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh 1. Khái niệm về hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh Hiệu quả kinh doanh là một phạm trù kinh tế quan trọng của nền kinh tế thị trường có liên quan trực tiếp tới các phạm trù và các quy luật kinh tế khác. Hiệu quả kinh doanh cũng là mối quan tâm hàng đầu của nhiều đối tượng, đặc biệt của các nhà quản lý, bởi vì nó vừa là tiêu chuẩn, đồng thời là thước đo của mọi hoạt động trong mỗi đơn vị sản xuất kinh doanh.
Tuy nhiên hiện nay vẫn còn khá nhiều quan điểm khác nhau về hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh, xét ở các góc độ khác nhau. Trong quan điểm Kinh tế học của Adam Smith, hiệu quả đạt được trong hoạt động kinh tế là doanh thu tiêu thụ hàng hoá. Ông đã đồng nhất hiệu quả với chỉ tiêu phản ánh kết quả kinh doanh, do đó không phản ánh chính xác hiệu quả kinh doanh. Nếu như kết quả sản xuất kinh doanh tăng do việc mở rộng chi phí các nguồn sản xuất thì theo quan điểm này rất khó lý giải.
Hơn nữa, nếu cùng một kết quả có hai mức chi phí khác nhau thì theo quan điểm này chúng ta lại có cùng một hiệu quả kinh tế nên không thể phân biệt được kỳ kinh doanh nào có hiệu quả hơn. Hiệu quả kinh doanh còn được xét theo quan hệ so sánh tương đối giữa kết quả đạt được bổ sung và chi phí tiêu hao bổ sung. Vậy hiệu quả kinh doanh được định nghĩa là: Hiệu quả kinh doanh là quan hệ tỷ lệ giữa phần tăng thêm của kết quả và phần tăng thêm của chi phí. Quan điểm này mới chỉ dừng lại ở mức độ xem xét sự bù đắp chi phí bỏ ra tăng thêm trong quá trình trong đó các yếu tố tăng thêm có sự liên hệ mật thiết với các yếu tố sẵn có.
Các yếu tố lao động trực tiếp hoặc gián tiếp tác động lên quá trình sản xuất kinh doanh và làm thay đổi kết quả kinh doanh. Như vậy, phân tích hiệu quả kinh doanh là sự so sánh kết quả đầu ra và yếu tố đầu vào của một tổ chức hoạt động. Theo quan điểm của các nhà Kinh tế học hiện đại, hiệu quả kinh doanh là hiệu số giữa kết quả và chi phí bỏ ra để đạt được kết quả đó. So với khái niệm trình 6 z bày ở trên thì khái niệm này lại có ưu điểm là đã xem xét hiệu quả kinh doanh trong sự vận động của tổng thể các yếu tố.
Quan điểm này đã gắn kết hiệu quả với chi phí, coi hiệu quả kinh doanh là phản ánh trình độ sử dụng chi phí của doanh nghiệp. Tuy nhiên xét ở khía cạnh nào đó, quan điểm này vẫn chưa biểu hiện được tương quan về lượng và chất giữa kết quả và chi phí. Theo quan điểm của GS. TS Ngô Đình Giao, để hiểu được khái niệm hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh cần xét đến hiệu quả kinh tế của một hiện tượng kinh tế, như vậy "Hiệu qủa kinh tế của một hiện tượng hay một quá trình kinh tế là một phạm trù kinh tế phản ánh trình độ sử dụng các nguồn lực (Nhân lực, tài lực, vật lực, tiền vốn…) để đạt được mục tiêu xác định." [10] Theo giáo trình phân tích báo cáo Tài chính của PGS.
TS Nguyễn Năng Phúc trường đại học Kinh tế quốc dân thì: Hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp là chỉ tiêu kinh tế tổng hợp phản ánh trình độ sử dụng các yếu tố của quá trình sản xuất. Hiệu quả kinh doanh còn thể hiện sự vận dụng khéo léo của các nhà quản trị doanh nghiệp giữa lý luận và thực tế nhằm khai thác tối đa các yếu tố của quá trình sản xuất như máy móc thiết bị, nguyên vật liệu, nhân công để nâng cao lợi nhuận. "Vậy hiệu quả kinh doanh là chỉ tiêu kinh tế tổng hợp phản ánh trình độ sử dụng các nguồn vật lực, tài chính của doanh nghiệp để đạt được hiệu quả cao nhất. Hiệu quả kinh tế là chỉ tiêu phản ánh mức độ sử dụng hợp lý và tiết kiệm các nguồn lực khan hiếm.
Cùng với quan điểm này giáo trình Phân tích kinh doanh của Học viện tài chính cho rằng: Hiệu quả kinh doanh là phạm trù kinh tế khách quan phản ánh trình độ lợi dụng các nguồn lực để đạt mục tiêu xác định. [6] Qua nghiên cứu các quan điểm về hiệu quả kinh doanh, tác giả đề tài thống nhất và cho rằng: “Hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh là một phạm trù kinh tế 7 z phản ánh trình độ sử dụng các yếu tố sản xuất và các nguồn lực của doanh nghiệp để đạt được các mục tiêu với kết quả cao nhất trong điều kiện chi phí thấp nhất”. Bản chất hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh trong doanh nghiệp Hiệu quả kinh doanh là chỉ tiêu quan trọng nhất của mọi sự lựa chọn cho các doanh nghiệp trong nền kinh tế thị trường. Bất kỳ hoạt động nào của mọi tổ chức đều mong muốn đạt được hiệu quả cao nhất trên các phương diện kinh tế, xã hội và bảo vệ môi trường.
Hoạt động kinh doanh trong cơ chế thị trường yêu cầu đạt hiệu quả càng đòi hỏi cấp bách. Vì nó là động lực thúc đẩy doanh nghiệp cạnh tranh và phát triển. Hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp chủ yếu xét trên phương diện kinh tế có quan hệ với hiệu quả xã hội và môi trường. Theo giáo trình phân tích hoạt động kinh doanh của tác giả Phạm Thị Gái cho rằng, tối đa hoá lợi nhuận là mục tiêu hàng đầu mà doanh nghiệp hướng đến, dó đó khi nghiên cứu hiệu quả kinh doanh chúng ta cũng thấy vai trò quan trọng của trình độ tổ chức quản lý của doanh nghiệp.
Việc hình thành và thực hiện hiệu quả của hoạt động quản lý thường diễn ra trong một thời gian dài. Hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp phải thể hiện cả về mặt định tính và định lượng. [9] Để hiểu rõ bản chất hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh cần phân biệt ranh giới phạm trù kết quả và hiệu quả. Kết quả là phạm trù phản ánh những gì thu được sau một quá trình sản xuất kinh doanh hay một khoảng thời gian hoạt động sản xuất kinh doanh nào đó.
Kết quả bao giờ cũng là mục tiêu của doanh nghiệp có thể được biểu hiện bằng đơn vị hiện vật hoặc đơn vị giá trị. Kết quả cũng có thể phản ánh mặt chất lượng của sản xuất, kinh doanh hoàn toàn định tính như uy tín, danh tiếng của doanh nghiệp, chất lượng của sản phẩm, dịch vụ. Cần chú ý rằng không phải chỉ kết quả định tính mà kết quả định lượng của một thời kỳ kinh doanh nào đó là rất khó xác định bởi nhiều lý do như kết quả không chỉ là sản phẩm hoàn chỉnh mà còn là sản phẩm dở dang, bán thành phẩm. Trong khi đó, hiệu quả là phạm trù phản ánh trình độ sử dụng các nguồn lực sản xuất.
Trình độ sử dụng các nguồn lực không thể đo bằng các đơn vị hiện vật hay 8 z giá trị mà là phạm trù tương đối, nó được tính bằng tỷ số giữa kết quả và hao phí nguồn lực. Chênh lệch gữa kết quả và chi phí luôn là số tuyệt đối, phạm trù này chỉ phản ánh mức độ đạt được về một mặt nào đó nên cũng mang bản chất của kết quả của quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh và không bao giờ phản ánh được trình độ sử dụng các nguồn lực sản xuất. Nếu kết quả là mục tiêu của quá trình sản xuất, kinh doanh thì hiệu quả là phương tiện để đạt được mục tiêu đó. Hiệu quả kinh doanh của việc thực hiện mỗi quyết định thường gắn với các yếu tố xã hội được biểu hiện ở mối tương quan giữa kết quả thu được và chi phí bỏ ra.
Nếu xét về định lượng, người ta chỉ thu được hiệu quả kinh tế khi nào kết quả lớn hơn chi phí, chênh lệch này càng lớn thì hiệu quả càng cao. Song khi đánh giá về mặt định tính cần phải xem xét nó với các yếu tố chính trị, xã hội như: nạn thất nghiệp, bảo vệ môi trường, ổn định chính trị, an ninh, an toàn. Vậy hiệu quả kinh doanh cũng thực sự đòi hỏi cần sự nỗ lực của các cấp quản trị trong quá trình giải quyết những yêu cầu thực tiễn. Hai mặt định tính và định lượng của phạm trù hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh có quan hệ chặt chẽ với nhau.
Trong những biểu hiện về mặt định lượng phải nhằm đạt được những mục tiêu kinh tế nhất định. Trong những biểu hiện về mặt định tính phải đạt được những mục tiêu xã hội, chính trị, an ninh. Do vậy xem xét hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp theo các nhân tố định lượng và định tính theo quan điểm này tương đối toàn diện. Từ khái niệm chung về hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp ta thấy khi thiết lập mối quan hệ giữa “đầu vào (lao động, máy móc thiết bị, nguyên vật liệu, tiền vốn…)’’ và “đầu ra ( sản phẩm, dịch vụ cung cấp cho xã hội doanh nghiệp phải tiêu thụ được và thu tiền về.)” sẽ có một dãy các hệ thống giá trị khác nhau phản ánh hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp.
Việc phân tích, đánh giá hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp cần phải xem xét một cách tổng thể cả về mặt không gian, thời gian, trong mối quan hệ chung của toàn bộ nền kinh tế quốc dân, hiệu quả xã hội trách nhiệm bảo vệ môi trường và nguồn tài nguyên của đất nước. 9 z Trong thực tế có rất nhiều tiêu chí được sử dụng đánh giá hiệu quả kinh doanh, nhưng để thuận tiện cho việc thu thập số liệu, thông tin, tính toán, phân tích và đánh giá các tiêu chí hiệu quả trước hết cần chọn lọc để sắp xếp vào danh mục hai loại tiêu chí này. Tiêu chí hiệu quả kinh doanh đó là sự so sánh giữa kết quả thu về với chi phí bỏ ra hoặc ngược lại (xem Bảng 1.