Chương 1: Giới thiệu tổng quan về luận văn Nội dung của chương này thể hiện khái quát chung về đề tài bao gồm: lí do chọn đề tài, mục tiêu nghiên cứu, câu hỏi nghiên cứu, phạm vi và phương pháp nghiên cứu, kết cấu trình bày của đề tài và tóm lược các bước trong quy trình nghiên cứu. Chương 2: Cơ sở lý thuyết và nghiên cứu trước đây về thu nhập ngoài lãi và khả năng sinh lời của ngân hàng thương mại. Nội dung của chương này là nhằm tập hợp lý thuyết nền tảng về khả năng sinh lời và thu nhập ngoài lãi của các NHTM cổ phần. Về khả năng sinh lời, đề tài trình bày khái niệm, phương pháp phân tích, các nhân tố tác động đến khả năng sinh lời;về thu nhập ngoài lãi, đề tài đưa ra khái niệm, cách phân loại và phương pháp đo lường thu nhập ngoài lãi.
Tiếp đến, chương này cũng lược khảo những công trình nghiên cứu trước đây ở trong nước và ngoài nước về tác động của thu nhập ngoài lãi đến khả năng sinh lời của NHTM. Chương 3: Dữ liệu và phương pháp nghiên cứu Nội dung của chương này là trình bày mô hình dự kiến và giải thích các biến được sử dụng trong mô hình cũng như kì vọng về dấu, đưa ra giả thuyết và cách thức kiểm định giả thuyết nghiên cứu, thống kê mô tả và tương quan của các biến; đưa ra các mô hình được sử dụng cho dữ liệu bảng và cách thức kiểm định để lựa chọn mô hình phù hợp nhất, kết luận mô hình nghiên cứu thực nghiệm từ đó đi đến kết quả nghiên cứu. Chương 4: Phân tích kết quả nghiên cứu Nội dung của chương này là trình bày các kết quả kiểm định lựa chọn mô hình, kết quả hồi quy thể hiện tác động của các biến và quan trọng nhất là biến liên quan đến thu nhập ngoài lãi đến biến phụ thuộc, phân tích kết quả nghiên cứu vừa tìm được. 8 Chương 5: Đề xuất cải thiện thu nhập ngoài lãi nhằm nâng cao khả năng sinh lời của NHTM cổ phần Việt Nam Đây là chương đưa ra những đề xuất và kiến nghị đến cơ quan quản lí và các NHTM cổ phần dựa trên các kết quả nghiên cứu tìm được nhằm nâng cao khả năng sinh lời; trình bày những đóng góp chính của bài luận văn cũng như những hạn chế và định hướng phát triển đề tài về sau.
QUY TRÌNH NGHIÊN CỨU Bảng 1. Tóm lược các bước nghiên cứu của luận văn Công việc Mục tiêu đạt được Đưa ra bằng chứng về vấn đề nghiên cứu đã được thực Tổng hợp các nghiên cứu Bước 1 hiện thành công trên thế giới và làm cơ sở để áp dụng trước đây trên thế giới. nghiên cứu vào Việt Nam. - Tìm ra khoảng trống trong nghiên cứu tại Việt Nam, đồng thời làm cơ sở tham khảo, phát triển phù hợp với Tổng hợp các nghiên cứu Bước 2 nghiên cứu riêng của tác giả.
trước đây tại Việt Nam. - Đặt ra mục tiêu nghiên cứu, câu hỏi nghiên cứu của luận văn. Làm cơ sở khoa học về định tính cho việc định lượng Tập hợp lý thuyết về các Bước 3 các biến cũng như mối quan hệ giữa biến phụ thuộc và mảng cần nghiên cứu. các biến độc lập trong mô hình dự kiến.
Đưa ra mô hình nghiên cứu dự kiến và cách thức Bước 4 Làm cơ sở cho mô hình nghiên cứu thực nghiệm. đo lường các biến trong mô hình. Thu nhập số liệu, lọc Đảm bảo số liệu đáp ứng được yêu cầu của mô hình Bước 5 những ngân hàng cung kinh tế lượng. 9 cấp đầy đủ nhất các số liệu cần thiết.
Thống kê mô tả, ma trận tương quan các biến trong mô hình; đưa ra giả Kết luận mô hình nghiên cứu thực nghiệm phù hợp Bước 6 thuyết và cách thức kiểm nhất để tìm ra kết quả nghiên cứu. định giả thuyết nghiên cứu, kiểm định lựa chọn mô hình phù hợp Thực hiện hồi quy mô Khẳng định kết quả nghiên cứu định lượng, trả lời cho Bước 7 hình thực nghiệm bằng câu hỏi nghiên cứu thứ nhất mà luận văn đã đề ra. phần mềm kinh tế lượng. Liên kết kết quả nghiên cứu với thực trạng tại Việt Phân tích kết quả nghiên Bước 8 Nam, làm cơ sở cho việc đưa ra các khuyến nghị về cứu chính sách.
Đưa ra các khuyến nghị Bước 9 Trả lời cho câu hỏi nghiên cứu thứ hai của luận văn. về chính sách 10 CHƯƠNG 2. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ NGHIÊN CỨU TRƯỚC ĐÂY VỀ THU NHẬP NGOÀI LÃI VÀ KHẢ NĂNG SINH LỜI CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 2. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ KHẢ NĂNG SINH LỜI CỦA NHTM 2.
Khái niệm và phương pháp phân tích khả năng sinh lời: 2. Khái niệm khả năng sinh lời trong hoạt động của NHTM Khả năng sinh lời được hiểu là khả năng tạo ra lợi nhuận của một ngân hàng. Tuy nhiên, khả năng này thường không chỉ được nhìn nhận bằng lợi nhuận đơn thuần mà được thể hiện bằng các chỉ số tài chính. Theo Hassan (2003), chỉ số tài chính thường cung cấp một hiểu biết rộng hơn về tình hình tài chính vì chúng được xây dựng từ những dữ liệu kế toán trong bảng cân đối kế toán và báo cáo kết quả kinh doanh của ngân hàng.
Một số chỉ số tài chính thể hiện khả năng sinh lời của ngân hàng thường được sử dụng trong các nghiên cứu trước đây như: ROA5 – khả năng sinh lời trên tổng tài sản, ROE6 – khả năng sinh lời trên vốn chủ sở hữu, NIM7 – Tỷ lệ thu nhập lãi cận biên, EPS8 – Tỷ suất lợi nhuận trên cổ phần, …Trong bài khóa luận này, tác giả chọn ROA là chỉ số đại diện cho khả năng sinh lời vì chỉ số này cho thấy được khả năng tạo ra lợi nhuận của ngân hàng trên tổng thể các nguồn vốn, không phân biệt nguồn vốn nào, nên đưa ra được cái nhìn toàn diện hơn. Bên cạnh đó, một đặc điểm quan trọng khác là dựa trên ROA có thể so sánh hiệu quả hoạt động giữa các ngân hàng có cùng độ rủi ro, vì chỉ số này loại trừ sự khác biệt về chính sách thuế cũng như đòn bẩy tài chính mà ngân hàng đang sử dụng (Kupiec & Lee, 2012). 5 ROA (Return on assets) = Lợi nhuận trước thuế/ Tổng tài sản. 6 ROE (Return on equity) = Lợi nhuận sau thuế/ Tổng vốn chủ sở hữu.
7 NIM (Net interest margin) = Tổng thu nhập lãi ròng từ cho vay và đầu tư / Tổng tài sản sinh lời. 8 EPS (Earnings per share) = Lợi nhuận dành cho cổ đông thường / Số cổ phiếu thường đang lưu hành. 11 Theo lí thuyết ROA vừa chịu tác động của hiệu quả tiết kiệm chi phí, vừa chịu tác động của hiệu quả sử dụng tài sản (vòng quay tài sản), thể hiện hiệu quả của từng đồng vốn đầu tư vào tài sản và quan trọng hơn, thể hiện khả năng của nhà quản trị trong việc sử dụng các nguồn tài chính và đầu tư để sinh lợi (Hassan và cộng sự, 2003). ROA là một chỉ số tài chính được sử dụng rộng rãi trong các nghiên cứu về khả năng sinh lời, như nghiên cứu của Hassan và cộng sự (2003), Naceur (2003), Trương Quang Thông (2009), Nguyễn Thị Đào (2012), Inanotta (2013), Trần Việt Dũng (2014)… 2.
Phương pháp phân tích khả năng sinh lời trong hoạt động của NHTM Có hai phương pháp thường được dùng trong nghiên cứu để phân tích khả năng sinh lời của NHTM, đó là sử dụng phương trình Dupont và phương trình hồi quy. Bản chất của phương trình Dupont là tách một chỉ số tổng hợp thành tích của chuỗi các tỉ số có mối quan hệ nhân quả với nhau hay tách một chỉ tiêu thứ cấp thành chỉ tiêu sơ cấp (Nguyễn Thị Đào, 2012). Chẳng hạn như khi nghiên cứu về chỉ số ROA – khả năng sinh lời trên tài sản, áp dụng phương trình Dupont, ta có thể phân thành tích của 2 thành phần như sau: EBT EBT Doanh thu ROA= = x TA Doanh thu TA Cách phân tích như trên cho thấy được biến động ROA qua các năm được đóng góp bởi hiệu quả hiệu quả tiết kiệm chi phí và hiệu quả sử dụng tài sản như thế nào. Mặc dù có ưu điểm là cách thức thực hiện đơn giản nhưng phương pháp Dupont lại bộc lộ hạn chế nhất định.
Mỗi chỉ số tài chính thể hiện một khía cạnh trong hoạt động kinh doanh ngân hàng nên để có cái nhìn phân tích toàn diện đòi hỏi nhà nghiên cứu phải tổng hợp các chỉ số lại nhưng công việc này khác phức tạp và rất dễ gây nhầm lẫn khi đưa ra các nhận xét (Manandhar & Tang, 2002). Cách thứ hai là phương pháp hồi quy với các biến trong mô hình chủ yếu là các hệ số tài chính – cũng là phương pháp được tác giả sử dụng trong bài nghiên cứu này, vì ưu điểm của nó là nghiên cứu được tác động của tất cả các nhân tố bên trong và bên 12 ngoài có tác động đến khả năng sinh lời của ngân hàng. Phương pháp này sử dụng một hay một vài chỉ số đóng vai trò là biến phụ thuộc đo lường khả năng sinh lời, các biến giải thích trong mô hình là các hệ số tài chính, và một số chỉ số thể hiện đặc điểm của ngân hàng, đặc điểm ngành, đặc điểm nền kinh tế. Do đó, kết quả của mô hình hồi quy được đánh giá là khá tin cậy, đánh giá được tác động của các nhân tố bên trong và bên ngoài đến khả năng sinh lời của ngân hàng, và được sử dụng để đưa ra các kiến nghị, giải pháp.
Phương pháp này đã được sử dụng ở nhiều nghiên cứu như bài của Iannotta (2013), Ling (2006), Naceur và Omran (2011), Trịnh Quốc Trung (2013), … 2. Các nhân tố tác động đến khả năng sinh lời của NHTM Trên thế giới và trong nước đã có rất nhiều bài nghiên cứu về khả năng sinh lời của NHTM chịu tác động bởi những nhân tố nào. Nghiên cứu của Athanasoglou, Brissimis & Delis (2008) về các nhân tố tác động đến khả năng sinh lời của hệ thống NHTM Hy Lạp giai đoạn 1985 – 2001. Bài viết khẳng định, khả năng sinh lời của NHTM chịu tác động bởi 3 nhóm nhân tố chính là: Đặc điểm của ngân hàng (bank specific factor), đặc điểm ngành ngân hàng (banking industry specific factor) và đặc điểm môi trường kinh tế (macroeconomic factor).
Tương tự như bài nghiên cứu trên, Ben Naceur và Goaied (2001) nghiên cứu trên hệ thống ngân hàng Tunisian giai đoạn 1980 – 1995; Sufian (2012) thực hiện nghiên cứu về hệ thống ngân hàng Trung Quốc giai đoạn 2000 – 2007. Ở Việt Nam, nghiên cứu về khả năng sinh lời của NHTM bằng phương trình hồi quy cũng đã được thực hiện bởi các tác giả.