CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN 1.1 Tổng quan các công trình nghiên cứu nước ngoài Với tầm quan trọng của dự toán ngân sách trong sự phát triển bền vững của doanh nghiệp thì việc các nhà quản trị tìm hiểu các yếu tố có thể ảnh hưởng đến việc xây dựng dự toán trong doanh nghiệp là một điều thiết yếu và từ đó tìm ra được nguyên nhân của các vấn đề còn tồn tại để có hướng khắc phục phù hợp. Các nhà nghiên cứu trên thế giới cũng có nhiều công trình nghiên cứu về chủ đề dự toán ngân sách trong đó các nghiên cứu về tác động của sự tham gia vào dự toán đến kết quả công việc được nghiên cứu đến nhiều nhất điển hình như các nghiên cứu: Kenis (1979) cũng nghiên cứu về sự tham gia vào dự toán ngân sách đến kết quả công việc; theo Murray (1990) cho thấy rằng sự tham gia vào dự toán ngân sách gia tăng dẫn đến kết quả công việc được cải thiện thông qua hiệu quả của nó dựa trên sự cam kết với mục tiêu dự toán; Brownell (1980) nghiên cứu về sự tác động sự tham gia vào dự toán ngân sách đến hiệu quả của tổ chức thông qua các yếu tố điều kiện trung gian (các yếu tố điều kiện trung gian như các biến về văn hóa, các biến về tổ chức, các biến về cá nhân, các biến về năng lực lãnh đạo); Brownell (1982) tiếp tục nghiên cứu về mối quan hệ giữa sự tham gia vào dự toán ngân sách và sự hiệu quả của tổ chức dưới sự tác động của dữ liệu kế toán để đánh giá hiệu suất chung của tổ chức; trong nghiên cứu của Brownell và McInnes (1986) nghiên cứu về tác động của sự tham gia vào dự toán ngân sách đến kết quả công việc và tác động này thông qua sự tác động của động lực cá nhân. Bên cạnh các nghiên cứu liên quan đến tác động của sự tham gia vào dự toán ngân sách đến kết quả công việc cho thấy sự tác động này thông qua nhiều đường dẫn khác nhau và được rất nhiều các nhà nghiên cứu trên thế giới thực hiện. Một trong số các đường dẫn đó như: trong các nghiên cứu của tác giả Brownell thông qua các yếu tố điều kiện trung gian (các yếu tố điều kiện trung gian như các biến về văn hóa, các biến về tổ chức, các biến về cá nhân, các biến về năng lực lãnh đạo) và dữ liệu kế toán; theo T.
Libby (1999) cho thấy sự ảnh hưởng của sự tham gia vào dự toán ngân TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 12 sách có tác động đến hiệu suất công việc trong quá trình xây dựng thiết lập ngân sách; trong nghiên cứu của tác giả Maiga (2005) nghiên cứu đường dẫn từ sự tham gia vào dự toán ngân sách đến kết quả công việc thông qua sự cam kết với mục tiêu dự toán; trong nghiên cứu của tác giả Wentzel (2002) nghiên cứu đường dẫn sự tham gia vào dự toán ngân sách tác động đến kết quả công việc thông qua sự cam kết với mục tiêu dự toán và bổ sung thêm sự tác động của sự hợp lý trong dự toán vào đường dẫn làm biến trung gian giữa sự tham gia vào dự toán ngân sách và sự cam kết với mục tiêu dự toán. Bên cạnh các nghiên cứu về chủ đề dự toán thể hiện các yếu tố tác động đến kết quả công việc có điểm bắt đầu hoặc biến trung gian là sự tham gia vào dự toán ngân sách thì có các nghiên cứu khác liên quan đến sự tham gia vào dự toán ngân sách đến các thành phần khác trong việc xây dựng dự toán ngân sách trong đơn vị như trong nghiên cứu của tác giả Maiga và Jacobs (2007) nghiên cứu sự tác động của sự tham gia vào dự toán ngân sách lên khả năng thiếu hụt ngân sách trong quá trình xây dựng dự toán thông qua sự hợp lý trong dự toán và sự cam kết với mục tiêu dự toán. Ngoài ra, một số bài nghiên cứu về lĩnh vực hành vi tổ chức chứng minh có một mối quan hệ tích cực giữa sự hợp lý trong phân phối và kết quả công việc trong nghiên cứu của tác giả Lind và Tyler (1988) trong nghiên cứu này còn tìm ra còn cho thấy sự hợp lý trong quy trình dẫn đến hiệu suất công việc được cải thiện thông qua hiệu quả của sự hợp lý khi cá nhân chấp nhận các mục tiêu được giao và mối quan hệ giữa sự tham gia và sự hợp lý được giải thích tại sao nhận thức về sự hợp lý có thể được tăng cường bởi sự tham gia đi kèm theo mô hình tự quan tâm và mô hình giá trị nhóm. Xét về mối tương quan của sự hợp lý trong dự toán đến sự cam kết với mục tiêu dự toán có một số nghiên cứu như trong nghiên cứu của Korsgaard và cộng sự (1995) cho thấy vai trò của sự hợp lý trong quá trình thiết lập ngân sách trong mối quan hệ với việc xây dựng cam kết với mục tiêu dự toán và niềm tin vào quyết định chiến lược của tổ chức; kết quả công việc của cá nhân sẽ đạt hiệu quả cao hơn khi họ TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 13 có sự cam kết với mục tiêu dự toán được đưa ra trong nghiên cứu của các tác giả Locke và cộng sự (1988), trong nghiên cứu này tác giả còn đưa ra lý thuyết thiết lập mục tiêu cũng là một trong các lý thuyết nền quan trọng trong xây dựng dự toán, đưa ra tác động của sự hợp lý trong phân phối với kết quả công việc của cá nhân có thể không tác động trực tiếp mà tác động gián tiếp thông qua sự cam kết với mục tiêu dự toán.
Trong các nghiên cứu liên quan đến chủ đề dự toán trong đó có nghiên cứu đến biến sự phản hồi dự toán có các nghiên cứu như: nghiên cứu của Carroll Jr và Tosi (1970) nghiên cứu về các đặc điểm của mục tiêu và các yếu tố ảnh hưởng trong quá trình quản lý mục tiêu; bài nghiên cứu này còn đưa ra mối tương quan giữa sự phản hồi dự toán tích cực với việc đạt được mục tiêu và thông qua đó làm tăng kết quả công việc; Theo tác giả Kenis (1979) cũng nghiên cứu về sự tham gia vào dự toán ngân sách đến kết quả công việc, trong nghiên cứu tác giả còn nghiên cứu thêm về sự phản hồi dự toán trong quá trình thiết lập ngân sách và sự tác động của sự phản hồi dự toán đến sự cam kết với mục tiêu dự toán và kết quả công việc. Hiện nay, có rất nhiều bài nghiên cứu nghiên cứu về các nhân tố ảnh hưởng đến kết quả công việc của nhân viên. Những khía cạnh, đặc điểm của những công việc khác nhau của công việc và nhiệm vụ của từng cá nhân nhận ra vai trò cụ thể của mình trong tổ chức. Theo lý thuyết mục tiêu của các tác giả Locke và cộng sự (1988) cho thấy rằng các mục tiêu cụ thể và khó đạt được dẫn đến kết quả công việc cao hơn các mục tiêu có xu hướng khó hiểu hoặc mơ hồ.
Một sự hợp lý trong quy trình dự toán và làm tăng niềm tin cá nhân rằng mục tiêu có thể đạt được.2 Tổng quan các công trình nghiên cứu tại Việt Nam Tại Việt Nam còn có các nghiên cứu về chủ đề dự toán ngân sách với tác động của biến sự tham gia vào dự toán ngân sách đến kết quả công việc trong mô hình nghiên cứu như của tác giả Đinh Nguyễn Trần Quang (2017) nghiên cứu về ảnh hưởng của sự hợp lý trong phân phối của dự toán ngân sách và sự hợp lý trong quy trình dự toán ngân sách đến kết quả công việc của nhân viên thông qua sự tham gia vào dự toán ngân sách – bằng chứng thực nghiệm tại Việt Nam; nghiên cứu của tác TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 14 giả Nguyễn Thị Thanh Định (2017) về tác động của phong cách lãnh đạo, sự không rõ ràng trong công việc đến kết quả công việc thông qua sự tham gia vào dự toán ngân sách: bằng chứng thực nghiệm tại Việt Nam. Trong một số nghiên cứu về lĩnh vực hành vi tổ chức tại Việt Nam như của Trần Thị Kim Dung (2005) nghiên cứu về Nhu cầu, sự thỏa mãn của nhân viên về mức độ gắn kết đối với tổ chức và Trần Thị Kim Dung (2008) nghiên cứu về Ảnh hưởng của văn hóa tổ chức và phong cách lãnh đạo đến kết quả làm việc của nhân viên và lòng trung thành của họ đối với tổ chức; nghiên cứu về chủ đề dự toán có liên quan đến sự hợp lý trong dự toán có nghiên cứu của tác giả Đinh Nguyễn Trần Quang có nghiên cứu tác động của sự hợp lý trong dự toán (sự hợp lý trong quy trình dự toán và sự hợp lý trong phân phối dự toán) đến kết quả công việc thông qua biến sự tham gia vào dự toán ngân sách. Trong nhiều năm gần đây dự toán ngân sách được các nhà quản trị trong các doanh nghiệp tại Việt Nam quan tâm và thực hiện. Việc thực hiện công tác xây dựng dự toán ngân sách tại đơn vị giúp cho các nhà quản trị có định hướng cụ thể trong kế hoạch kinh doanh và sản xuất thực tế của doanh nghiệp.
Mỗi doanh nghiệp sẽ có cách xây dựng dự toán ngân sách riêng phù hợp với điều kiện thực tế của mỗi doanh nghiệp, tuy nhiên công tác thiết lập dự toán có được thực hiện hiệu quả và mang lại sự gia tăng trong kết quả công việc chung của nhân viên và của toàn doanh nghiệp hay không còn phụ thuộc cách thức triển khai và hướng đi của mỗi doanh nghiệp. Hiện nay ở Việt Nam hầu hết các đề tài nghiên cứu về dự toán ngân sách đều đi theo hướng ứng dụng liên quan đến việc xây dựng hoặc hoàn thiện hệ thống dự toán ngân sách tại một doanh nghiệp cụ thể như Lê Thu Hằng (2016) nghiên cứu về Xây dựng dự toán ngân sách tại công ty cổ phần thủy sản và XNK Côn Đảo, Nguyễn Trí Minh (2013) nghiên cứu về Hoàn thiện dự toán ngân sách tại Công ty Cổ phần Sữa Việt Nam, Trần Thị Hiền (2016) nghiên cứu về Hoàn thiện dự toán ngân sách tại Công ty Cổ phần Beton 6. Các đề tài đều đi theo hướng thể hiện quá trình xây dựng dự toán tại một doanh nghiệp, các doanh nghiệp chỉ tập trung đơn thuần vào kế hoạch TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 15 mà chưa chú trọng lập dự toán ngân sách, từ thực trạng thực tế nêu lên biện pháp khắc phục.