Chương 1. Cơ sở lý luận và thực tiễn về Quỹ quốc gia về việc làm và ảnh hƣởng của Quỹ đến kinh tế, chính trị, xã hội. Phƣơng pháp nghiên cứu. Thực trạng triển khai và ảnh hƣởng của Quỹ quốc gia giải quyết việc làm nói chung và Quỹ quốc gia về việc làm nguồn vốn kênh TWĐ nói riêng tại tỉnh Phú Thọ.
Giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý và sử dụng Quỹ quốc gia về việc làm nguồn vốn kênh Trung ƣơng Đoàn tại Tỉnh đoàn Phú Thọ. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA QUỸ QUỐC GIA GIẢI QUYẾT VIỆC LÀM VÀ ẢNH HƢỞNG CỦA QŨY ĐẾN KINH TẾ, CHÍNH TRỊ, XÃ HỘI 1. Một số khái niệm liên quan đến đề tài 1. Khái niệm về Quỹ quốc gia giải quyết việc làm Quỹ Quốc gia giải quyết việc làm (QQGGQVL) hay còn gọi là Quỹ quốc gia về việc làm (QQGVVL) hoặc vốn 120, là vốn vay đƣợc dùng để cho vay hỗ trợ các dự án nhỏ nhằm tạo thêm việc làm, đƣợc quản lý thống nhất từ Trung ƣơng đến địa phƣơng.
Quỹ Quốc gia về việc làm là một trong những nhiệm vụ trọng tâm trong Chƣơng trình mục tiêu Quốc gia về việc làm, thực hiện cho các hộ kinh doanh cá thể, doanh nghiệp vừa và nhỏ, cơ sở sản xuất, kinh doanh của ngƣời khuyết tật… vay phát triển sản xuất kinh doanh, tạo việc làm mới. Bộ LĐTB&XH thực hiện chức năng quản lý Nhà nƣớc về Chƣơng trình giải quyết việc làm và QQGVVL; phối hợp với Bộ Tài chính (BTC), Bộ Kế hoạch và Đầu tƣ (BKH&ĐT) phân bổ nguồn vốn, và giao chỉ tiêu thực hiện cho UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ƣơng và Cơ quan Trung ƣơng của tổ chức đoàn thể: Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam, Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh (TWĐ), Hội Nông dân Việt Nam, Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam, Hội Cựu Chiến binh Việt Nam, Liên minh Hợp tác xã Việt Nam, Hội Ngƣời mù Việt Nam và Bộ Quốc phòng. Quỹ đƣợc đặt tại NHCSXH Việt Nam. Ngân hàng Chính sách xã hội có nhiệm vụ quản lý và cho vay theo các quy định tại Nghị định số 78/2002/NĐ-CP ngày 04/10/2002 của Chính phủ về tín dụng đối với ngƣời nghèo và các đối tƣợng chính sách khác.
Tính đến ngày 31/12/2015, tổng dƣ nợ cho vay QQGVVL: 5.663 tỷ đồng, chiếm 4,47% tổng dƣ nợ. Khái niệm về QQGVVL nguồn vốn kênh Trung ương Đoàn ủy thác Quỹ quốc gia giải quyết việc làm nguồn vốn kênh TWĐ (Quỹ cho vay giải quyết việc làm) là nguồn vốn từ QQGVVL do Trung ƣơng Đoàn TNCS Hồ Chí Minh nhận nguồn ngân sách phân bổ từ Liên bộ theo quy định của Chính phủ, ủy thác cho BTV các Tỉnh, Thành đoàn trên cả nƣớc phối hợp với Chi nhánh NHCSXH các tỉnh, thành quản lý, cho vay đối với các chƣơng trình, dự án phát triển kinh tế, mở rộng các cơ sở sản xuất kinh doanh tạo việc làm mới cho thanh niên; do thanh niên làm chủ phát triển kinh tế vƣơn lên làm giàu, giải quyết việc làm cho nhiều lao động tạo thu nhập ổn định cuộc sống. Vốn kênh TWĐ đƣợc duyệt vay theo hai nhóm đối tƣợng: Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 - Các cơ sở sản xuất, kinh doanh do Đoàn viên, Hội viên, Thanh niên làm chủ và Hộ gia đình trẻ kinh doanh cá thể; yêu cầu các cơ sở sản xuất kinh doanh phải có dự án vay vốn khả thi, ngành nghề sản xuất kinh doanh phù hợp, tạo đƣợc việc làm mới, thu hút thêm lao động vào làm việc ổn định; Dự án phải có xác nhận của chính quyền địa phƣơng hoặc Đoàn TNCS Hồ Chí Minh cấp huyện trở lên nơi thực hiện dự án; Có tài sản cầm cố, thế chấp theo quy định của Pháp luật. - Hộ gia đình Đoàn viên, Hội viên, Thanh niên tham gia kinh tế hợp tác, Hợp tác xã thanh niên; khuyến khích phê duyệt nguồn vốn cho vay các cơ sở sản xuất, kinh doanh, hộ gia đình trẻ kinh doanh cá thể thu hút thêm lao động, tạo việc làm mới và nhân rộng các mô hình thanh niên làm kinh tế giỏi.
Hạn chế tối đa duyệt cho vay các dự án nhỏ, lẻ theo nhóm hộ và cho vay hộ nghèo. Yêu cầu đối với các hộ gia đình thanh niên: Cƣ trú hợp pháp tại địa phƣơng nơi vay vốn thực hiện dự án; Phải đảm bảo tạo thêm tối thiểu 01 việc làm mới; Dự án phải nêu rõ (địa điểm, hoạt động sản xuất kinh doanh, dịch vụ) và phải đƣợc chính quyền địa phƣơng hoặc Đoàn TNCS Hồ Chí Minh cấp huyện trở lên nơi vay vốn thực hiện dự án xác nhận. Những nội dung chung về Quỹ quốc gia về việc làm 1. Mục tiêu của chính sách cho vay hỗ trợ việc làm của QQGVVL - Mục tiêu chung của chƣơng trình cho vay giải quyết việc làm từ QQGVVL là nhằm tạo mở việc làm mới và bảo đảm việc làm cho ngƣời lao động có khả năng lao động, có nhu cầu làm việc.
Thực hiện các biện pháp để giúp ngƣời chƣa có việc làm sẽ nhanh chóng có đƣợc việc làm, ngƣời thiếu việc làm hoặc việc làm hiệu quả thấp sẽ có đƣợc việc làm đầy đủ hơn và việc làm có hiệu quả cao hơn; tiến tới mục tiêu việc làm đầy đủ, việc làm có hiệu quả và tự do lựa chọn việc làm. Từng bƣớc giải quyết hợp lý mối quan hệ giữa tăng trƣởng kinh tế với giải quyết việc làm cho ngƣời lao động, góp phần thực hiện công bằng và tiến bộ xã hội. Điều chỉnh, cân đối cung cầu lao động, ổn định việc làm, tiến tới bảo đảm đầy đủ việc làm cho ngƣời lao động, việc làm hợp lý với chất lƣợng đào tạo, năng suất lao động cao, phân bố lao động hợp lý. Quỹ thực hiện cho vay nhằm mục tiêu xúc tiến việc làm thông qua cung cấp các khoản vay lãi suất thấp để ngƣời lao động tự tạo việc làm mới và hỗ trợ các cơ sở sản xuất tạo việc làm.
Đối với khu vực nông thôn, chƣơng trình QQGVVL hƣớng vào việc cho vay phát triển nông - lâm - ngƣ nghiệp; Khôi phục và phát triển ngành nghề tiểu thủ công nghiệp, thƣơng mại dịch vụ và các hoạt động sản xuất phi nông nghiệp khác. Điểm khác biệt lớn nhất của chƣơng trình QQGVVL so với hầu hết các chƣơng trình dự án khác là gắn với giải quyết việc làm. Hay nói cách khác là các dự án đƣợc lập, đƣợc phê duyệt và giải ngân khi và chỉ khi có mục tiêu trực tiếp là giải quyết đƣợc một số việc làm nhất định. Nghĩa là tạo thêm đƣợc việc làm mới hay ổn định, tạo thêm việc làm cho những ngƣời thiếu việc làm.
Vì vậy mục tiêu số chỗ làm việc luôn đƣợc khẳng định và là tiêu chí đƣợc giám sát trong mỗi dự án vay vốn. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 - Trong giai đoạn 2006 - 2010: Giải quyết việc làm cho khoảng 25-30 % trong tổng số lao động đƣợc giải quyết việc làm, trong đó cần tạo mở khoảng 1,2 triệu chỗ làm việc mới. Tạo việc làm hàng năm cho 35 - 45 vạn lao động, góp phần giảm tỷ lệ thất nghiệp mỗi năm từ 0,2-0,5%; góp phần giảm tỷ lệ thất nghiệp ở thành thị xuống dƣới 5% vào năm 2010. Giai đoạn này QQGVVL đã góp phần giải quyết việc làm cho khoảng 1,45 triệu lao động, tạo 250 - 300 nghìn việc làm mỗi năm, chiếm khoảng 20% tổng số việc làm đƣợc tạo ra.
Năm 2011, Bộ LĐTB&XH đề ra mục tiêu giải quyết việc làm cho 1,6 triệu lao động, với 200 ngàn lao động thông qua dự án vay vốn từ QQGVVL, trong đó sẽ ƣu tiên các đối tƣợng yếu thế. Quỹ đã tích lũy trên 3. Theo Bộ LĐTB&XH, trên cơ sở bổ sung nguồn ngân sách Nhà nƣớc từ Chƣơng trình mục tiêu quốc gia về việc làm, đến nay QQGVVL đã tích lũy đƣợc trên 3.761 tỷ đồng và đƣợc phân bổ cho 63 tỉnh, thành cùng các tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức xã hội. Ngoài ra, có 37 tỉnh, thành phố đã lập quỹ việc làm địa phƣơng với số vốn trên 880 tỷ đồng, kết hợp với nguồn vốn bổ sung hàng năm và vốn thu hồi đã đƣa doanh số cho vay tăng từ 1.
Quỹ đã cho trên 600 nghìn dự án vay, thời gian bình quân là 35 tháng, góp phần tạo việc làm cho 250 - 300 nghìn lao động mỗi năm (chiếm khoảng 20% tổng số việc làm đƣợc tạo ra hàng năm). Tính chung giai đoạn 2006-2010, Quỹ đã góp phần giải quyết việc làm cho khoảng 1,45 triệu lao động (đạt 85,3% mục tiêu giai đoạn 2006-2010). Từ vốn vay, tại các địa phƣơng đã xuất hiện nhiều mô hình tạo việc làm hiệu quả nhƣ mô hình kinh tế trang trại (nuôi nhím ở Bắc Cạn, bò sữa ở TPHCM); khôi phục và phát triển các làng nghề truyền thống nhƣ sản xuất thổ cẩm tại Lai Châu. Ngoài ra, Quỹ còn đóng vai trò tích cực trong lồng ghép các Chƣơng trình phát triển kinh tế - xã hội của địa phƣơng, tạo điều kiện cho các nhóm đối tƣợng yếu thế nhƣ ngƣời tàn tật, ngƣời dân tộc, vùng chuyển đổi mục đích sử dụng đất nông nghiệp có cơ hội vay vốn phát triển SXKD, tạo việc làm cho bản thân và cộng đồng.
Điều này một mặt phản ánh sự chuyển dịch tích cực của cơ cấu kinh tế, mặt khác sẽ khiến vốn vay tạo việc làm sẽ tăng cao hơn, do đó thanh niên cũng nhƣ lực lƣợng lao động ở khu vực nông thôn. sẽ gặp khó khăn trong việc tìm kiếm việc làm ổn định trên thị trƣờng. Vì vậy, những đối tƣợng trên cần sự trợ giúp trực tiếp của QQGVVL để có thể tự tạo việc làm. Theo thống kê của Cục Việc làm, mức vốn đầu tƣ trên một lao động ngày càng cao trong khi nguồn vốn từ QQGVVL hằng năm chỉ bổ sung khoảng 250 - 300 tỷ đồng/năm, mới đáp ứng 35 - 40% nhu cầu vay vốn.
Nhìn vào thực tế, QQGVVL đang là một khoản tín dụng ƣu đãi, nhằm giải quyết việc làm cho ngƣời lao động khu vực nông thôn, trong đó chủ yếu là thanh niên. Năm 2011, nguồn QQGVVL đã lên tới 3.755 tỷ đồng đƣợc phân bổ về các địa phƣơng và đến các hội: Đoàn thanh niên, Hội nông dân, Phụ nữ, Ngƣời mù, Cựu chiến binh… Bộ LĐTB&XH đã có nhiều giải pháp để các dự án vay vốn từ Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 QQGVVL đƣợc sử dụng hiệu quả nhất.