chương 1, Luật việc làm ban hành ngày 16 tháng 11 năm 2013. Như vậy, theo quan niệm trên việc làm bao gồm hai yếu tố: lao động tạo ra thu nhập và không bị pháp luật cấm. Vì vậy, nó đã xoá bỏ được quan niệm cũ cho rằng chỉ có làm việc trong khu vực Nhà nước và tập thể mới được coi là có việc làm, bởi vì lao động tạo ra nguồn thu nhập không chỉ trong khu vực Nhà nước mà cả trong khu vực tư nhân, cá thể, hộ gia đình. Ý nghĩa về mặt kinh tế, xã hội của quan niệm này đã xoá bỏ sự phân biệt đối xử lao động giữa các thành phần kinh tế.
Mặt khác, khái niệm trên còn làm rõ đặc trưng của Nhà nước pháp quyền, thể hiện ở chỗ cho phép công dân Việt Nam được làm những việc mà pháp luật không cấm. Cho đến nay, việc làm được nhận thức khá thống nhất “Việc làm là những hoạt động lao động có ích, không bị pháp luật ngăn cấm, tạo thu nhập hoặc lợi ích cho bản thân, gia đình người lao động hoặc cho một cộng đồng nào đó” (Bộ Luật lao động, 2012). 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Quan niệm trên hoàn toàn phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội ở Việt Nam chúng ta hiện nay. Trong nền kinh tế thị trường định hướng XHCN, những người lao động làm bất cứ việc gì, làm bất cứ ở đâu, miễn là không vi phạm pháp luật mang lại thu nhập cho xã hội, cho bản thân mình.
Có thể nói, quan niệm trên đã mở ra một hướng mới cho vấn đề giải quyết việc làm, mở ra một thị trường lao động phong phú và đa dạng, thu hút nhiều lao động. Tùy theo mục đích nghiên cứu khác nhau mà người ta phân chia việc làm thành nhiều loại. Theo mức độ sử dụng thời gian làm việc ta có việc làm chính và việc làm phụ. Việc làm chính, là việc làm mà người lao động dành nhiều thời gian nhất hay có thu nhập cao nhất.
Việc làm phụ, là việc làm người lao động dành thời gian sau công việc chính. Ngoài ra, người ta còn chia việc làm thành việc làm bán thời gian, việc làm đầy đủ, việc làm hiệu quả… 2. Khái niệm tạo việc làm “Tạo việc làm là quá trình tạo ra số lượng, chất lượng tư liệu sản xuất, số lượng và chất lượng sức lao động và các điều kiện kinh tế xã hội khác để kết hợp tư liệu sản xuất và sức lao động” (Chu Tiến Quang, 2001). Tạo việc làm theo nghĩa rộng, là tổng thể những biện pháp, chính sách kinh tế - xã hội của Nhà nước, cộng đồng và bản thân nguời lao động tác động đến mọi mặt của đời sống xã hội để đảm bảo cho mọi người có khả năng lao động có việc làm và có thu nhập.
Theo nghĩa hẹp, tạo việc làm là các biện pháp, chính sách chủ yếu hướng vào đối tượng thất nghiệp, thiếu việc làm nhằm tạo ra chỗ làm cho ngưòi lao động để giảm thiểu tỷ lệ thất nghiệp. Tạo việc làm cho người lao động theo nghĩa chung nhất được hiểu là đưa người lao động vào làm việc để tạo ra trạng thái phù hợp giữa sức lao động và tư liệu sản xuất nhằm tạo ra hàng hóa và dịch vụ theo yêu cầu của thị trường. Do đó, để tạo việc làm cần: Thứ nhất, tạo ra số lượng và chất lượng tư liệu sản xuất. Số lượng và chất lượng tư liệu sản xuất phụ thuộc vào vốn đầu tư và tiến bộ khoa học kỹ thuật áp dụng trong sản xuất và khả năng quản lý, sử dụng đối với các tư liệu sản xuất đó.
Thứ hai, tạo ra số lượng và chất lượng sức lao động. Số lượng của lao động 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com phụ thuộc vào qui mô dân số, các qui định về độ tuổi lao động và sự di chuyển lao động. Chất lượng của lao động phụ thuộc vào sự phát triển của giáo dục đào tạo và sự phát triển về y tế, thể thao và chăm sóc sức khỏe cộng đồng. Thứ ba, hình thành môi trường cho sự kết hợp hai yếu tố sức lao động và tư liệu sản xuất.
Môi trường cho sự kết hợp các yếu tố này là bao gồm hệ thống các chính sách phát triển kinh tế xã hội, chính sách về khuyến khích, thu hút lao động, bảo hộ sản xuất, trợ giúp thất nghiệp, thu hút và khuyến khích đầu tư… Thứ tư, thực hiện các giải pháp nhằm duy trì việc làm ổn định và có hiệu quả cao. Các giải pháp có thể kể tới trong nhóm này là các biện pháp về quản lý điều hành, về thị trường các yếu tố đầu vào và đầu ra của sản xuất, các biện pháp khai thác có hiệu quả các nguồn lực, duy trì và nâng cao chất lượng sức lao động, kinh nghiệm quản lý của người lao động. Như vậy, để tạo ra việc làm thì cần có sự tham gia của cả người sử dụng lao động, người lao động và Nhà nước. Nhà nước đóng vai trò quan trọng trong tạo việc làm.
Vai trò của Nhà nước thể hiện trong việc tạo môi trường thuận lợi cho việc hình thành và phát triển, tạo ra môi trường thuận lợi cho người lao động và người sử dụng lao động phát huy khả năng của họ, đưa ra các chính sách có liên quan đến người lao động, người sử dụng lao động như: chính sách khuyến khích đầu tư trong nước, chính sách khuyến khích các nhà đầu tư nước ngoài… 2. Khái niệm về thất nghiệp, thiếu việc làm a. Thất nghiệp Theo tổ chức lao động quốc tế (ILO) (1998): “Thất nghiệp là tình trạng tồn tại khi một số người trong độ tuổi lao động muốn làm việc nhưng không thể tìm được việc làm ở mức tiền công thịnh hành”. Như vậy, người thất nghiệp là những người trong độ tuổi lao động, có khả năng lao động trong tuần lễ điều tra nhưng không có việc làm, mặc dù có nhu cầu tìm việc làm và có đăng ký tìm việc theo quy định.
Thất nghiệp là một khái niệm vừa mang tính kinh tế vừa mang tính xã hội, nó mang nghĩa ngược với có việc làm. Nói đến thất nghiệp là nói đến sự khó khăn cho việc hoạch định chính sách của các quốc gia. Tuy nhiên, trên thực tế tỷ lệ thất nghiệp ở mức hợp lý là điều kiện thuận lợi để phát triển kinh tế. Vì vậy, cần phải giữ mức tỷ lệ thất nghiệp sao cho hợp lý với trình độ phát triển kinh tế xã hội của quốc gia.
9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.Thiếu việc làm “Thiếu việc làm hay còn gọi là bán thất nghiệp hoặc thất nghiệp trá hình là những người làm việc ít hơn mức mà mình mong” (Bộ Luật lao động, 2012). Thiếu việc làm là việc làm không tạo điều kiện, không đòi hỏi NLĐ sử dụng hết thời gian lao động làm việc theo chế độ và mang lại thu nhập dưới mức tối thiểu. Người thiếu việc làm là người trong tuần lễ điều tra có số giờ làm việc dưới mức quy định chuẩn cho người có đủ việc làm và có nhu cầu làm thêm. Thiếu việc làm có hai dạng: Thiếu việc làm vô hình: Là khi thời gian sử dụng cho sản xuất kinh doanh không có hiệu quả dẫn đến thu nhập thấp, NLĐ phải làm việc bổ sung thêm để tăng thu nhập.
Người thiếu việc làm vô hình là người có thời gian làm việc tuy đủ hoặc vượt mức chuẩn quy định về đủ số giờ làm việc trong tuần lễ điều tra nhưng việc làm có năng suất thấp, thu nhập thấp, công việc không phù hợp với chuyên môn nghiệp vụ và họ có nhu cầu t́m việc làm thêm. Thiếu việc làm hữu hình: Là khi thời gian làm việc thấp hơn mức bình thường. Người thiếu việc làm hữu hình là người có việc làm nhưng số giờ làm việc trong tuần lễ điều tra ít hơn mức quy định chuẩn và họ có nhu cầu làm việc thêm. Tình trạng thiếu việc làm hiện nay tồn tại ở rất nhiều nước nhất là ở những nước đang phát triển như Việt Nam.
Việc giải quyết vấn đề này phải có sự kết hợp của nhiều cấp, nhiều ngành và rất nan giải. Khái niệm lao động nông thôn Lao động nông thôn là những người thuộc lực lượng lao động và tham gia hoạt động trong hệ thống các ngành kinh tế nông thôn như: trồng trọt, chăn nuôi, lâm nghiệp, ngư nghiệp, diêm nghiệp, tiểu thủ công nghiệp và dịch vụ trong nông thôn (Luật lao động cơ bản, 2011). Lao động nông thôn sống và làm việc rải rác trên địa bàn rộng. Đặc điểm này làm cho việc tổ chức hiệp tác lao động và việc bồi dưỡng đào tạo, cung cấp thông tin cho LĐNT là rất khó khăn.
Đây là đặc điểm đặc biệt nổi bật ở một tỉnh miền núi như Phú Thọ. Lao động nông thôn có trình độ văn hoá và chuyên môn thấp hơn so với thành thị. Tỷ lệ lao động nông thôn đã qua đào tạo chiếm một tỷ lệ thấp. Lao động nông thôn chủ yếu học nghề thông qua việc hướng dẫn của thế hệ trước 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com hoặc tự truyền cho nhau nên lao động theo truyền thống và thói quen là chính.
Điều đó làm cho lao động nông thôn có tính bảo thủ nhất định, tạo ra sự khó khăn cho việc thay đổi phương hướng sản xuất và thực hiện phân công lao động, hạn chế sự phát triển kinh tế nông thôn. Lao động nông thôn mang tính thời vụ rõ rệt, đặc biệt là các vùng nông thôn thuần nông. Do vậy, việc sử dụng lao động trong nông thôn kém hiệu quả, hiện tượng thiếu việc làm là phổ biến. Vì vậy, muốn giải quyết việc làm (GQVL) cho LĐNT thì phải bằng mọi biện pháp nhằm hạn chế đến mức tối đa tính thời vụ bằng cách phát triển đa dạng ngành nghề trong nông thôn, thâm canh tăng vụ, xây dựng cơ cấu cây trồng hợp lý.
Tạo việc làm cho lao động nông thôn là vấn đề đặt lên hàng đầu của tất cả các quốc gia trong quá trình thực hiện công nghiệp hoá, hiện đại hóa đất nước. Hiện nay, nước ta có khoảng 69,9% lực lượng lao động tập trung ở khu vực nông thôn. Hằng năm, ở Việt Nam có khoảng 1,6 đến 1,7 triệu người bước vào độ tuổi lao động, vấn đề việc làm trở thành một sức ép đối với xã hội. Áp lực này còn đè nặng hơn đối với các vùng nông thôn.
Vì đây là những nơi có tốc độ phát triển công nghiệp nhanh hơn nông nghiệp.