Tác động của Quản trị Doanh nghiệp và Chính sách Cổ tức tại Các Công ty Niêm yết trên Thị Trường ...

Luận văn thạc sĩ kinh tế nghiên cứu ueh quản trị doanh nghiệp và chính sách cổ tức bằng chứng tại các công ty niêm yết trên ttck việt, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân,

• Tác giả: Trần Thế Quỳnh
• Người hướng dẫn: TS. Hồ Thủy Tiên
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Tp.Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng
• Đề tài: Quản Trị Doanh Nghiệp Và Chính Sách Cổ Tức: Bằng Chứng Tại Các Công Ty Niêm Yết Trên Thị Trường Chứng Khoán Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. TÓM TẮT
• 2. Lý do chọn đề tài
• 3. Mục tiêu nghiên cứu và câu hỏi nghiên cứu
• 4. Phạm vi nghiên cứu
• 5. Phương pháp nghiên cứu
• 6. Bố cục luận văn
• 7. Tổng quan lý thuyết và các nghiên cứu thực nghiệm
• 7.1. Quản trị doanh nghiệp - cơ chế giảm bớt vấn đề đại diện
• 7.1.1. Vấn đề đại diện
• 7.1.2. Cổ đông thiểu số - thước đo chi phí đại diện
• 7.1.3. Quản trị doanh nghiệp - Cơ chế bảo vệ quyền lợi cổ đông thiểu số ở cấp độ doanh nghiệp
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC HÌNH VÀ BẢNG BIỂU
• DANH MỤC PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về Tác động của Quản trị Doanh nghiệp đến Chính sách Cổ tức

Chủ đề về Quản trị doanh nghiệp và chính sách cổ tức đang thu hút sự quan tâm lớn từ các nhà nghiên cứu và thực tiễn kinh doanh. Nghiên cứu này nhằm làm rõ mối liên hệ giữa hai yếu tố này trong bối cảnh các công ty niêm yết tại Việt Nam. Việc hiểu rõ tác động của quản trị doanh nghiệp đến chính sách cổ tức không chỉ giúp các nhà đầu tư đưa ra quyết định đúng đắn mà còn hỗ trợ các doanh nghiệp trong việc tối ưu hóa lợi nhuận và giá trị cổ đông.

1.1. Định nghĩa và Ý nghĩa của Quản trị Doanh nghiệp

Quản trị doanh nghiệp được định nghĩa là hệ thống các quy tắc, quy trình và thực tiễn nhằm điều hành và kiểm soát doanh nghiệp. Nó đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ quyền lợi của cổ đông, đặc biệt là cổ đông thiểu số. Một hệ thống quản trị tốt sẽ giúp giảm thiểu chi phí đại diện và tăng cường tính minh bạch trong hoạt động của doanh nghiệp.

1.2. Chính sách Cổ tức và Tác động của nó đến Doanh nghiệp

Chính sách cổ tức là quyết định của doanh nghiệp về việc phân phối lợi nhuận cho cổ đông. Việc chi trả cổ tức không chỉ ảnh hưởng đến dòng tiền của doanh nghiệp mà còn phản ánh tình hình tài chính và chiến lược phát triển. Doanh nghiệp có chính sách cổ tức hợp lý sẽ thu hút được sự quan tâm của nhà đầu tư và nâng cao giá trị cổ phiếu.

II. Vấn đề và Thách thức trong Quản trị Doanh nghiệp tại Việt Nam

Mặc dù quản trị doanh nghiệp đã được cải thiện, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức trong việc áp dụng các nguyên tắc quản trị tốt. Các vấn đề như sự thiếu minh bạch, xung đột lợi ích giữa các bên liên quan và sự chi phối của cổ đông lớn vẫn là những rào cản lớn. Những thách thức này không chỉ ảnh hưởng đến chính sách cổ tức mà còn đến sự phát triển bền vững của doanh nghiệp.

2.1. Thiếu Minh bạch trong Quản trị Doanh nghiệp

Thiếu minh bạch trong hoạt động của doanh nghiệp có thể dẫn đến sự nghi ngờ từ phía cổ đông và nhà đầu tư. Điều này không chỉ làm giảm niềm tin mà còn ảnh hưởng đến quyết định chi trả cổ tức. Doanh nghiệp cần xây dựng hệ thống thông tin rõ ràng và dễ tiếp cận để tăng cường tính minh bạch.

2.2. Xung đột Lợi ích giữa Các Bên Liên Quan

Xung đột lợi ích giữa cổ đông lớn và cổ đông nhỏ là một vấn đề phổ biến trong quản trị doanh nghiệp. Cổ đông lớn có thể sử dụng quyền lực của mình để đưa ra các quyết định không có lợi cho cổ đông nhỏ, dẫn đến việc chi trả cổ tức không công bằng. Cần có các cơ chế bảo vệ quyền lợi của cổ đông thiểu số để giảm thiểu vấn đề này.

III. Phương pháp Nghiên cứu Tác động của Quản trị Doanh nghiệp đến Chính sách Cổ tức

Nghiên cứu này sử dụng phương pháp hồi quy để phân tích mối quan hệ giữa các yếu tố quản trị doanh nghiệp và chính sách cổ tức. Các biến số như quy mô Hội đồng quản trị, tỷ lệ thành viên độc lập và tỷ lệ sở hữu của CEO sẽ được xem xét. Phương pháp này giúp xác định mức độ tác động của từng yếu tố đến quyết định chi trả cổ tức của doanh nghiệp.

3.1. Các Biến Số Nghiên cứu và Mô hình Hồi quy

Mô hình hồi quy sẽ bao gồm các biến độc lập như quy mô Hội đồng quản trị, tỷ lệ thành viên độc lập và tỷ lệ sở hữu của CEO. Các biến kiểm soát như quy mô công ty và khả năng sinh lời cũng sẽ được đưa vào phân tích để đảm bảo tính chính xác của kết quả.

3.2. Phương pháp Thu thập Dữ liệu và Phân tích

Dữ liệu sẽ được thu thập từ các báo cáo tài chính của các công ty niêm yết trên Sở giao dịch chứng khoán TP.HCM trong giai đoạn 2007-2012. Phân tích sẽ được thực hiện bằng phần mềm thống kê để kiểm định các giả thuyết nghiên cứu và xác định mối quan hệ giữa các biến.

IV. Kết quả Nghiên cứu và Ứng dụng Thực tiễn

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng các yếu tố thuộc về quản trị doanh nghiệp có tác động đáng kể đến chính sách cổ tức. Doanh nghiệp có hệ thống quản trị tốt thường có tỷ lệ chi trả cổ tức cao hơn, điều này cho thấy sự bảo vệ quyền lợi của cổ đông thiểu số. Kết quả này có thể được áp dụng để cải thiện chính sách cổ tức tại các doanh nghiệp niêm yết tại Việt Nam.

4.1. Tác động của Quy mô Hội đồng Quản trị đến Chính sách Cổ tức

Nghiên cứu chỉ ra rằng quy mô Hội đồng quản trị lớn có thể dẫn đến việc chi trả cổ tức thấp hơn. Điều này cho thấy rằng một Hội đồng quản trị nhỏ gọn và hiệu quả hơn có thể giúp doanh nghiệp tối ưu hóa chính sách cổ tức.

4.2. Tác động của Tỷ lệ Thành viên Độc lập đến Quyết định Chi trả Cổ tức

Tỷ lệ thành viên độc lập cao trong Hội đồng quản trị có thể giúp bảo vệ quyền lợi của cổ đông thiểu số, từ đó tăng cường quyết định chi trả cổ tức. Doanh nghiệp cần chú trọng đến việc bổ nhiệm các thành viên độc lập để nâng cao tính minh bạch và công bằng.

V. Kết luận và Tương lai của Nghiên cứu về Quản trị Doanh nghiệp và Chính sách Cổ tức

Nghiên cứu này đã làm rõ mối liên hệ giữa quản trị doanh nghiệp và chính sách cổ tức tại các công ty niêm yết ở Việt Nam. Kết quả cho thấy rằng việc cải thiện quản trị doanh nghiệp không chỉ giúp tăng cường tính minh bạch mà còn nâng cao tỷ lệ chi trả cổ tức. Tương lai của nghiên cứu này có thể mở rộng ra các lĩnh vực khác như tác động của quản trị doanh nghiệp đến giá trị doanh nghiệp.

5.1. Đề xuất Hướng nghiên cứu trong Tương lai

Các nghiên cứu trong tương lai có thể xem xét tác động của các yếu tố bên ngoài như môi trường kinh doanh và chính sách pháp luật đến quản trị doanh nghiệp và chính sách cổ tức. Điều này sẽ giúp làm rõ hơn về mối quan hệ phức tạp giữa các yếu tố này.

5.2. Tầm quan trọng của Quản trị Doanh nghiệp trong Thời đại Mới

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và sự phát triển nhanh chóng của công nghệ, quản trị doanh nghiệp sẽ ngày càng trở nên quan trọng. Doanh nghiệp cần phải thích ứng với những thay đổi này để bảo vệ quyền lợi của cổ đông và tối ưu hóa chính sách cổ tức.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn 2007-2012, thị trường chứng khoán Việt Nam chứng kiến sự phát triển mạnh mẽ với sự tham gia của nhiều doanh nghiệp niêm yết. Theo ước tính, có khoảng 69 công ty niêm yết trên Sở Giao dịch Chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh (HOSE) được nghiên cứu trong luận văn này, với tổng cộng 414 quan sát dữ liệu bảng. Vấn đề nghiên cứu tập trung vào mối quan hệ giữa quản trị doanh nghiệp và chính sách cổ tức, một chủ đề thu hút sự quan tâm lớn trong lĩnh vực tài chính doanh nghiệp. Mục tiêu cụ thể của nghiên cứu là kiểm chứng tác động của các nhân tố quản trị doanh nghiệp như quy mô Hội đồng Quản trị (HĐQT), tỷ lệ thành viên HĐQT độc lập, tính kiêm nhiệm của CEO và tỷ lệ sở hữu cổ phần của CEO đến chính sách cổ tức của các công ty niêm yết tại Việt Nam. Phạm vi nghiên cứu giới hạn trong 69 doanh nghiệp niêm yết trên HOSE trong khoảng thời gian 6 năm từ 2007 đến 2012. Ý nghĩa nghiên cứu được thể hiện qua việc làm sáng tỏ cơ chế tác động của quản trị doanh nghiệp đến chính sách cổ tức trong bối cảnh pháp luật dân sự của Việt Nam, góp phần bổ sung bằng chứng thực nghiệm cho các lý thuyết quản trị doanh nghiệp và chính sách cổ tức, đồng thời hỗ trợ các nhà quản lý và nhà đầu tư trong việc ra quyết định tài chính hiệu quả hơn.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên hai lý thuyết chính để giải thích mối quan hệ giữa quản trị doanh nghiệp và chính sách cổ tức:

• Lý thuyết kết quả (Outcome Theory): Cho rằng doanh nghiệp có hệ thống quản trị tốt sẽ chi trả cổ tức nhiều hơn. Lý thuyết này dựa trên luận điểm rằng quản trị hiệu quả giúp bảo vệ quyền lợi cổ đông thiểu số, từ đó cổ đông có thể tạo áp lực buộc doanh nghiệp chi trả cổ tức. Ví dụ, nghiên cứu của La Porta và cộng sự (2000) cho thấy các quốc gia có cơ chế bảo vệ cổ đông tốt có tỷ lệ chi trả cổ tức cao hơn.

• Lý thuyết thay thế (Substitution Theory): Ngược lại, lý thuyết này cho rằng doanh nghiệp có quản trị yếu kém sẽ chi trả cổ tức nhiều hơn nhằm tạo dựng danh tiếng và lấy lòng cổ đông trong bối cảnh chi phí đại diện cao và khó huy động vốn. Các nghiên cứu trong cùng một quốc gia như Hu và Kumar (2004) ủng hộ quan điểm này.

Các khái niệm chính được sử dụng bao gồm: quy mô HĐQT, tỷ lệ thành viên HĐQT độc lập, tính kiêm nhiệm của CEO (CEO đồng thời là chủ tịch HĐQT hay không), tỷ lệ sở hữu cổ phần của CEO, cùng các biến kiểm soát như quy mô công ty, tỷ lệ giá trị thị trường trên giá trị sổ sách, lợi nhuận ròng trên tổng tài sản (ROA) và đòn bẩy tài chính.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu được thu thập từ báo cáo tài chính hợp nhất đã kiểm toán, báo cáo thường niên và nghị quyết đại hội đồng cổ đông của 69 công ty niêm yết trên HOSE trong giai đoạn 2007-2012, tổng cộng 414 quan sát. Mẫu nghiên cứu bao gồm các công ty thuộc nhiều ngành nghề khác nhau như công nghiệp chế biến, bán buôn bán lẻ, xây dựng, vận tải và bất động sản.

Phương pháp phân tích sử dụng mô hình hồi quy dữ liệu bảng với ba biến đo lường chính sách cổ tức: tỷ lệ chi trả cổ tức (DIV1), cổ tức trên tổng tài sản (DIV2) và tỷ suất cổ tức (DIV3). Các mô hình hồi quy bao gồm mô hình hồi quy gộp (POOL), mô hình tác động cố định (FEM) và mô hình tác động ngẫu nhiên (REM). Việc lựa chọn mô hình phù hợp được thực hiện qua kiểm định F-limer và Hausman test. Ngoài ra, các biện pháp khắc phục hiện tượng phương sai thay đổi và tự tương quan cũng được áp dụng để đảm bảo tính chính xác của kết quả.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tác động của quy mô HĐQT: Kết quả hồi quy cho thấy quy mô HĐQT có ảnh hưởng tích cực đến tỷ lệ chi trả cổ tức. Cụ thể, doanh nghiệp có HĐQT lớn hơn có xu hướng chi trả cổ tức cao hơn, phù hợp với lý thuyết thay thế. Trung bình, các công ty trong mẫu có HĐQT gồm 6 thành viên, với tỷ lệ chi trả cổ tức bình quân khoảng 14,3%.

2. Tỷ lệ thành viên HĐQT độc lập: Tỷ lệ thành viên HĐQT độc lập trung bình là 38,4%. Kết quả phân tích cho thấy tỷ lệ thành viên HĐQT độc lập có tác động âm đến chính sách cổ tức, tức là doanh nghiệp có nhiều thành viên độc lập chi trả cổ tức thấp hơn, phù hợp với lý thuyết thay thế.

3. Tính kiêm nhiệm của CEO: Khoảng 40% công ty có CEO đồng thời là chủ tịch HĐQT. Tuy nhiên, biến này không có tác động đáng kể đến tỷ lệ chi trả cổ tức, cho thấy việc kiêm nhiệm không ảnh hưởng trực tiếp đến chính sách cổ tức trong mẫu nghiên cứu.

4. Tỷ lệ sở hữu cổ phần của CEO: Trung bình CEO nắm giữ 2,2% cổ phần công ty. Kết quả cho thấy tỷ lệ sở hữu cổ phần của CEO có tác động dương đến tỷ lệ chi trả cổ tức, tức CEO sở hữu nhiều cổ phần thì doanh nghiệp chi trả cổ tức nhiều hơn, phù hợp với lý thuyết thay thế.

5. Các biến kiểm soát: Quy mô công ty (SIZE) và lợi nhuận ròng trên tổng tài sản (ROA) có tác động tích cực và có ý nghĩa thống kê đến chính sách cổ tức. Đòn bẩy tài chính (LEVERAGE) có tác động âm, tức doanh nghiệp có đòn bẩy cao chi trả cổ tức thấp hơn. Tỷ lệ giá trị thị trường trên giá trị sổ sách (MTB) có tác động âm đến cổ tức, phù hợp với giả thuyết về cơ hội đầu tư.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu ủng hộ quan điểm của lý thuyết thay thế trong bối cảnh pháp luật dân sự của Việt Nam, nơi mà quyền lợi cổ đông thiểu số chưa được bảo vệ mạnh mẽ. Doanh nghiệp có hệ thống quản trị yếu kém, thể hiện qua quy mô HĐQT lớn, tỷ lệ thành viên HĐQT độc lập thấp và tỷ lệ sở hữu cổ phần của CEO cao, có xu hướng chi trả cổ tức nhiều hơn nhằm giảm chi phí đại diện và tạo dựng niềm tin với cổ đông. Việc CEO đồng thời là chủ tịch HĐQT không ảnh hưởng đến chính sách cổ tức có thể do đặc thù quản trị doanh nghiệp Việt Nam, nơi mà quyền lực tập trung và cơ chế kiểm soát còn hạn chế.

So sánh với các nghiên cứu quốc tế, kết quả này tương đồng với các nghiên cứu trong cùng một quốc gia có hệ thống pháp luật dân sự như Hu và Kumar (2004) và Chang và Dutta (2012). Các biểu đồ biến động tỷ lệ cổ tức (DIV1, DIV3) trong giai đoạn 2007-2012 cho thấy xu hướng ổn định, phản ánh chính sách cổ tức thận trọng của các doanh nghiệp Việt Nam theo mô hình Lintner.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường tính độc lập của HĐQT: Khuyến khích các doanh nghiệp nâng cao tỷ lệ thành viên HĐQT độc lập nhằm cải thiện cơ chế giám sát, giảm chi phí đại diện và từ đó có thể điều chỉnh chính sách cổ tức hợp lý hơn. Mục tiêu đạt tỷ lệ thành viên độc lập trên 40% trong vòng 3 năm tới, do Ủy ban Chứng khoán Nhà nước và các tổ chức quản lý thị trường thực hiện.

2. Giảm quy mô HĐQT: Khuyến nghị các công ty duy trì quy mô HĐQT từ 5-7 thành viên để tăng hiệu quả hoạt động và giảm hiện tượng "ngồi mát ăn bát vàng". Các doanh nghiệp nên rà soát và điều chỉnh quy mô HĐQT trong vòng 2 năm tới.

3. Tách bạch chức danh CEO và Chủ tịch HĐQT: Mặc dù chưa thấy tác động rõ ràng, việc tách bạch hai vị trí này sẽ giúp tăng cường kiểm soát và minh bạch trong quản trị doanh nghiệp. Các công ty nên xây dựng lộ trình thực hiện trong 3 năm tới.

4. Minh bạch thông tin sở hữu cổ phần của CEO: Do tỷ lệ sở hữu cổ phần của CEO ảnh hưởng đến chính sách cổ tức, các doanh nghiệp cần công khai rõ ràng và minh bạch thông tin này để cổ đông có thể đánh giá chính sách cổ tức một cách chính xác. Cơ quan quản lý nên tăng cường giám sát và yêu cầu báo cáo định kỳ.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà quản lý doanh nghiệp: Giúp hiểu rõ tác động của các yếu tố quản trị đến chính sách cổ tức, từ đó xây dựng chiến lược quản trị hiệu quả, cân bằng lợi ích cổ đông và phát triển bền vững.

2. Nhà đầu tư cá nhân và tổ chức: Cung cấp cơ sở để đánh giá chất lượng quản trị doanh nghiệp và chính sách cổ tức, hỗ trợ quyết định đầu tư chính xác hơn trên thị trường chứng khoán Việt Nam.

3. Cơ quan quản lý và hoạch định chính sách: Là tài liệu tham khảo để hoàn thiện khung pháp lý và quy định về quản trị doanh nghiệp, bảo vệ quyền lợi cổ đông thiểu số và nâng cao tính minh bạch trên thị trường vốn.

4. Giảng viên và nghiên cứu sinh ngành Tài chính – Ngân hàng: Cung cấp dữ liệu thực nghiệm và phân tích sâu sắc về mối quan hệ giữa quản trị doanh nghiệp và chính sách cổ tức trong bối cảnh Việt Nam, phục vụ cho nghiên cứu và giảng dạy.

Câu hỏi thường gặp

1. Quản trị doanh nghiệp ảnh hưởng thế nào đến chính sách cổ tức?
   Quản trị doanh nghiệp tác động đến chính sách cổ tức thông qua việc giảm chi phí đại diện. Doanh nghiệp có quản trị yếu kém thường chi trả cổ tức nhiều hơn để tạo dựng niềm tin với cổ đông, trong khi doanh nghiệp quản trị tốt có thể chi trả cổ tức ổn định hơn.

2. Tại sao tỷ lệ thành viên HĐQT độc lập lại quan trọng?
   Thành viên HĐQT độc lập giúp giám sát hiệu quả ban điều hành, bảo vệ quyền lợi cổ đông thiểu số, từ đó ảnh hưởng đến quyết định chi trả cổ tức. Tỷ lệ thấp có thể dẫn đến chi phí đại diện cao và chính sách cổ tức không tối ưu.

3. Việc CEO kiêm nhiệm Chủ tịch HĐQT có ảnh hưởng đến cổ tức không?
   Nghiên cứu cho thấy trong mẫu doanh nghiệp Việt Nam, việc CEO kiêm nhiệm Chủ tịch HĐQT không có tác động đáng kể đến tỷ lệ chi trả cổ tức, có thể do đặc thù quản trị và quyền lực tập trung.

4. Các biến kiểm soát như quy mô công ty và đòn bẩy ảnh hưởng thế nào?
   Quy mô công ty và lợi nhuận ròng trên tổng tài sản có tác động tích cực đến cổ tức, trong khi đòn bẩy tài chính có tác động âm, do doanh nghiệp ưu tiên trả nợ hơn là chi trả cổ tức khi áp lực tài chính cao.

5. Lý thuyết nào giải thích tốt hơn mối quan hệ giữa quản trị doanh nghiệp và cổ tức tại Việt Nam?
   Lý thuyết thay thế được ủng hộ nhiều hơn trong bối cảnh pháp luật dân sự của Việt Nam, cho rằng doanh nghiệp quản trị yếu kém sẽ chi trả cổ tức nhiều hơn để giảm chi phí đại diện và tạo dựng danh tiếng.

Kết luận

• Luận văn xác định quản trị doanh nghiệp có ảnh hưởng đáng kể đến chính sách cổ tức của các công ty niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam trong giai đoạn 2007-2012.
• Kết quả nghiên cứu ủng hộ lý thuyết thay thế, cho thấy doanh nghiệp có hệ thống quản trị yếu kém chi trả cổ tức nhiều hơn.
• Các nhân tố quản trị như quy mô HĐQT, tỷ lệ thành viên HĐQT độc lập và tỷ lệ sở hữu cổ phần của CEO là những biến quan trọng tác động đến chính sách cổ tức.
• Các biến kiểm soát như quy mô công ty, lợi nhuận ròng trên tổng tài sản và đòn bẩy cũng có ảnh hưởng rõ rệt.
• Đề xuất các giải pháp nâng cao chất lượng quản trị doanh nghiệp nhằm cải thiện chính sách cổ tức và bảo vệ quyền lợi cổ đông thiểu số.

Next steps: Các doanh nghiệp và cơ quan quản lý nên triển khai các khuyến nghị về cải thiện quản trị doanh nghiệp trong vòng 2-3 năm tới để nâng cao hiệu quả chính sách cổ tức và phát triển bền vững.

Các nhà nghiên cứu và thực tiễn quản trị doanh nghiệp tại Việt Nam cần tiếp tục theo dõi và cập nhật các mô hình quản trị phù hợp, đồng thời áp dụng các kết quả nghiên cứu này để tối ưu hóa chính sách cổ tức và tăng cường niềm tin của nhà đầu tư.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP.HỒ CHÍ MINH TRẦN THẾ QUỲNH QUẢN TRỊ DOANH NGHIỆP VÀ CHÍNH SÁCH CỔ TỨC: BẰNG CHỨNG TẠI CÁC CÔNG TY NIÊM YẾT TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM Chuyên ngành : Tài chính – Ngân hàng Mã số : 60340201 LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC : TS . HỒ THỦY TIÊN Thành phố Hồ Chí Minh – Năm 2013 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận văn ‘‘QUẢN TRỊ DOANH NGHIỆP VÀ CHÍNH SÁCH CỔ TỨC: BẰNG CHỨNG TẠI CÁC CÔNG TY NIÊM YẾT TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM’’ là công trình nghiên cứu của chính tác giả, nội dung được đúc kết từ quá trình học tập và các kết quả nghiên cứu thực tiễn trong thời gian qua, số liệu sử dụng là trung thực và có nguồn gốc trích dẫn rõ ràng. Luận văn được thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của TS. Hồ Thủy Tiên. Tác giả luận văn Trần Thế Quỳnh LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] MỤC LỤC Trang phụ bìa Lời cam đoan Mục lục Danh mục các từ viết tắt Danh mục hình và bảng biểu Danh mục phụ lục TÓM TẮT . Lý do chọn đề tài . Mục tiêu nghiên cứu và câu hỏi nghiên cứu . Phạm vi nghiên cứu . Phương pháp nghiên cứu. Bố cục luận văn . Tổng quan lý thuyết và các nghiên cứu thực nghiệm . Quản trị doanh nghiệp - cơ chế giảm bớt vấn đề đại diện . Vấn đề đại diện. Cổ đông thiểu số - thước đo chi phí đại diện. Quản trị doanh nghiệp - Cơ chế bảo vệ quyền lợi cổ đông thiểu số ở cấp độ doanh nghiệp . Quản trị doanh nghiệp tác động đến chính sách cổ tức như thế nào. Lý thuyết kết quả. Lý thuyết thay thế. Các nhân tố nào của quản trị doanh nghiệp tác động đến chính sách cổ tức . Quy mô HĐQT . Tính độc lập của HĐQT . Tách bạch nhiệm vụ của CEO và chủ tịch HĐQT . Tỷ lệ thành viên HĐQT độc lập .Tỷ lệ sở hữu của CEO . Biến kiểm soát . Quy mô công ty. Khả năng sinh lời . Dữ liệu và phương pháp nghiên cứu . 29 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Phương pháp thu thập dữ liệu . Mô hình, biến và giả thuyết nghiên cứu. Mô hình nghiên cứu: . Biến nghiên cứu . Biến phụ thuộc. Biến giải thích : . Giả thuyết nghiên cứu : . Phương pháp nghiên cứu. Nội dung và các kết quả nghiên cứu . Tình hình chi trả cổ tức và đặc điểm quản trị doanh nghiệp thời kỳ 2006-2012 . Tình hình chi trả cổ tức . Đặc điểm quản trị doanh nghiệp . Đặc điểm khác của doanh nghiệp . Lực chọn mô hình phù hợp . Lựa chọn giữa POOL và FEM . Lựa chọn mô hình phù hợp giữa FEM và REM . Khắc phục hiện tượng phương sai thay đổi . Phát hiện hiện tượng phương sai thay đổi. Mức độ tác động của các nhân tố đến tỷ lệ chi trả cổ tức . 56 TÀI LIỆU THAM KHẢO . 61 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT HĐQT: Hội đồng quản trị CEO: Giám đốc/Tổng giám đốc điều hành. DANH MỤC HÌNH VÀ BẢNG BIỂU Bảng 2.1 Tổng hợp các nhân tố quản trị doanh nghiệp và các đặc điểm công ty có tác động đến chính sách cổ tức .1 : Phân loại theo năm niêm yết .2 : Phân loại theo ngành.1 Kết quả thống kê mô tả các biến trong mô hình .2 Biến động của DIV1 bình quân của 69 công ty từ năm 2007 – 2012 .3 Biến động của DIV2 bình quân của 69 công ty từ năm 2007 – 2012.4 Biến động của DIV3 bình quân của 69 công ty từ năm 2007 - 2012 .5 Kết quả hồi quy mô hình POOL cho 3 trường hợp biến DIV .6 Kết quả hồi quy tác động cố định(FEM) 3 trường hợp biến DIV .7 Kết quả kiểm định F-limer test .8 Kết quả hồi quy tác động ngẫu nhiên (REM) 3 trường hợp biến DIV .9 Kết quả kiểm định Hausman test .10 Đồ thị phần dư bình phương với biến DIV .11 Kết quả kiểm định Breusch & Pagan (1979).12 Mô hình hồi quy FEM bằng ước lượng GLS .13 Mô hình các nhân tố tác động đến tỷ lệ chi trả cổ tức . 51 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC PHỤ LỤC Phụ lục 1: Dữ liệu nghiên cứu của 69 công ty trong giai đoạn 2007 - 2012 . 61 Phụ lục 2 Kết quả hồi quy mẫu DIV1 công ty trong giai đoạn 2007-2012 .1 Mô hình hồi quy gộp (POOL) .2 Mô hình tác động cố định (FEM) bằng phương pháp OLS .3 Kiểm định F-limer test .4 Mô hình tác động ngẫu (REM) bằng phương pháp OLS .5 Kiểm định Hausman test .6 Mô hình tác động cố định (FEM) bằng phương pháp GLS . 80 Phụ lục 3 Kết quả hồi quy mẫu DIV2 công ty trong giai đoạn 2007-2012 .1 Mô hình hồi quy gộp (POOL) .2 Mô hình tác động cố định (FEM) bằng phương pháp OLS .3 Kiểm định F-limer test .4 Mô hình tác động ngẫu (REM) bằng phương pháp OLS .5 Kiểm định Hausman test .6 Mô hình tác động cố định (FEM) bằng phương pháp GLS . 86 Phụ lục 4 Kết quả hồi quy mẫu DIV3 công ty trong giai đoạn 2007-2012 .1 Mô hình hồi quy gộp (POOL) .2 Mô hình tác động cố định (FEM) bằng phương pháp OLS .3 Kiểm định F-limer test .4 Mô hình tác động ngẫu (REM) bằng phương pháp OLS .5 Kiểm định Hausman test .6 Mô hình tác động cố định (FEM) bằng phương pháp GLS . 92 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 1 TÓM TẮT Luận văn kiểm chứng tác động của các nhân tố thuộc về quản trị doanh nghiệp đến chính sách cổ tức của 69 doanh nghiệp niêm yết trên thị trường chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh trong giai đoạn 2007-2012. Các đặc điểm quản trị được đo lường bao gồm: quy mô HĐQT, tỷ lệ thành viên HĐQT độc lập, kiêm nhiệm của CEO và tỷ lệ sở hữu cổ phần của CEO. Kết quả cho thấy doanh nghiệp có hệ thống quản trị yếu kém (thể hiện qua quy mô HĐQT lớn, tỷ lệ thành viên HĐQT độc lập ít và tỷ lệ sở hữu cổ phần của CEO cao) sẽ chi trả cổ tức nhiều hơn, phù hợp với lập luận của lý thuyết thay thế, lý thuyết cho rằng việc chi trả cổ tức là sự "thay thế" cho cơ chế bảo vệ quyền lợi cổ đông thấp. Riêng việc CEO công ty có đồng thời là chủ tịch HĐQT hay không lại không tác động đến tỷ lệ chi trả cổ tức của công ty. Các yếu tố kiểm soát khác như chỉ số giá trị thị trường trên giá trị sổ sách, tỷ lệ lợi nhuận ròng trên tổng tài sản và đòn bẩy cũng tác động lớn đến chính sách cổ tức. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Lý do chọn đề tài Mối liên hệ giữa Chính sách cổ tức và Quản trị doanh nghiệp là một sự kết hợp đầy thú vị bởi bản thân từng vấn đề trên đang là những đề tài thu hút sự quan tâm lớn của các học giả khắp nơi trên thế giới. Nếu như chính sách cổ tức của doanh nghiệp đã được chứng minh chịu tác động của nhiều yếu tố vĩ mô (thuế, luật pháp) lẫn các yếu tố bên trong doanh nghiệp như cơ hội đầu tư, khả năng sinh lời, quy mô công ty, đòn bẩy… thì "quản trị doanh nghiệp cũng được các nhà kinh tế học chứng minh là yếu tố quyết định nhiều vấn đề quan trọng của doanh nghiệp: giá trị doanh nghiệp, cấu trúc vốn, chi phí tài trợ nợ, đa dạng hóa doanh nghiệp, tỷ lệ tiền mặt nắm giữ, cấu trúc kỳ hạn nợ, thù lao cho CEO, cấu trúc sở hữu và thanh khoản thị trường" (Jiraporn và Kim, 2011, trang 6). Và sợi dây liên kết chính giữa Chính sách cổ tức và Quản trị doanh nghiệp chính là vấn đề đại diện. Quản trị doanh nghiệp là cơ chế làm giảm bớt vấn đề đại diện của doanh nghiệp, trong khi chi phí đại diện có tác động đến chính sách cổ tức, và vì vậy, quản trị doanh nghiệp sẽ có tác động đến chính sách cổ tức. Các nghiên cứu lý thuyết đã hình thành nên 2 trường phái đối lập về tác động của quản trị doanh nghiệp đến chính sách cổ tức. Trường phái ủng hộ quan điểm của lý thuyết kết quả cho rằng quản trị doanh nghiệp tốt sẽ làm tăng tỷ lệ chi trả cổ tức, vì khi quyền lợi cổ đông, đặc biệt là cổ đông thiểu số, được bảo vệ tốt thông qua cơ chế quản trị doanh nghiệp, cổ đông có thể phát huy quyền lực của mình để tạo áp lực buộc công ty chi trả cổ tức nhiều hơn. Vì vậy, cổ tức là "kết quả" của việc bảo vệ tốt quyền lợi cổ đông thiểu số. Ngược lại, trường phái ủng hộ quan LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 3 điểm của lý thuyết thay thế cho rằng quản trị doanh nghiệp yếu kém sẽ làm tăng tỷ lệ chi trả cổ tức. Theo lý thuyết này, doanh nghiệp có cơ chế quản trị yếu kém, đồng nghĩa với việc đối mặt với chi phí đại diện cao, sẽ khó huy động vốn hơn trên thị trường tài chính. Vì vậy, cổ tức là một biện pháp "thay thế" cho hệ thống quản trị yếu kém để lấy lòng cổ đông, tăng "danh tiếng" cho công ty trước mỗi đợt phát hành. Với nền tảng lý thuyết trên, có rất nhiều nghiên cứu thực nghiệm ở khắp nơi trên thế giới tiến hành kiểm định lý thuyết nào giải thích tốt hơn về tác động của quản trị doanh nghiệp đến chính sách cổ tức. Kết quả từ một số nghiên cứu điển hình như sau: - Các bài nghiên cứu có mẫu nghiên cứu bao gồm nhiều quốc gia thì kết quả thường ủng hộ lý thuyết kết quả (La Porta, Lopez-de-Silanes, Shleifer và Vishny, 2000 (kể từ đây gọi là LLSV, 2000); Faccio et al. Trong khi các bài nghiên cứu có mẫu gồm các doanh nghiệp trong cùng một quốc gia thì kết quả thường ủng hộ lý thuyết thay thế (Hu và Kumar, 2004; Jiraporn và Ning, 2006; Officer, 2006; Chang và Dutta, 2012; Mansourinia, 2013).