Luận văn thạc sĩ nghiên cứu mức độ tác động của phí kiểm toán và các nhân tố liên quan đến chất lượng kiểm toán báo cáo tài chính tại các doanh nghiệp trên địa bàn thành phố hồ chí minh và các tỉnh lân cận

Nghiên cứu tác động của phí kiểm toán và các yếu tố liên quan đến chất lượng kiểm toán báo cáo tài chính tại TP Hồ Chí Minh và các tỉnh lân cận.

• Tác giả: Phạm Trường Quân
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Phước
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kế Toán
• Đề tài: Nghiên Cứu Mức Độ Tác Động Của Phí Kiểm Toán Đến Chất Lượng Báo Cáo Tài Chính
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI
• 1.1. Các nghiên cứu công bố trên thế giới
• 1.2. Các nghiên cứu công bố tại Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT
• 2.1. Báo cáo tài chính
• 2.2. Kiểm toán báo cáo tài chính
• 2.3. Chất lượng kiểm toán và phí kiểm toán
• 2.4. Các nhân tố tác động đến chất lượng kiểm toán
• 2.5. Các mô hình nghiên cứu chất lượng kiểm toán và phí kiểm toán
• 2.6. Mối quan hệ giữa chất lượng kiểm toán và phí kiểm toán
• 2.6.1. Mô hình Hoitash và đồng sự (2007)
• 2.6.2. Mô hình Choi và đồng sự (2010)
• 2.6.3. Mô hình Asthana và Boone (2012)
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Khung nghiên cứu
• 3.2. Giả thuyết nghiên cứu
• 3.3. Thiết kế nghiên cứu
• 3.3.1. Mô hình nghiên cứu ban đầu
• 3.3.2. Nghiên cứu sơ bộ
• 3.4. Nghiên cứu chính thức
• 3.4.1. Nghiên cứu định tính
• 3.4.2. Nghiên cứu định lượng
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ BÀN LUẬN
• 4.1. Thực trạng phí kiểm toán ở Việt Nam giai đoạn 2012-2014
• 4.2. Kết quả nghiên cứu định lượng
• 4.2.1. Phân tích thống kê mô tả
• 4.2.2. Kết quả phân tích hồi quy tuyến tính đa biến
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN, GỢI Ý GIẢI PHÁP VÀ HƯỚNG NGHIÊN CỨU TIẾP THEO
• 5.1. Gợi ý giải pháp
• 5.2. Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp theo
• 5.2.1. Hạn chế của nghiên cứu
• 5.2.2. Hướng nghiên cứu tiếp theo
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về tác động của phí kiểm toán đến chất lượng báo cáo tài chính

Phí kiểm toán là một yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến chất lượng báo cáo tài chính. Nghiên cứu cho thấy rằng phí kiểm toán không chỉ phản ánh chi phí dịch vụ mà còn có thể tác động đến độ tin cậy của thông tin tài chính. Các doanh nghiệp thường phải cân nhắc giữa việc chi trả phí kiểm toán cao hơn để đảm bảo chất lượng và việc tiết kiệm chi phí. Điều này dẫn đến nhiều câu hỏi về mối quan hệ giữa phí kiểm toán và chất lượng báo cáo tài chính.

1.1. Khái niệm phí kiểm toán và chất lượng báo cáo tài chính

Phí kiểm toán được định nghĩa là khoản tiền mà doanh nghiệp phải trả cho công ty kiểm toán để thực hiện kiểm toán báo cáo tài chính. Chất lượng báo cáo tài chính là mức độ chính xác và đáng tin cậy của thông tin tài chính được trình bày. Nghiên cứu cho thấy rằng phí kiểm toán cao hơn thường liên quan đến chất lượng kiểm toán tốt hơn.

1.2. Tầm quan trọng của chất lượng báo cáo tài chính

Chất lượng báo cáo tài chính ảnh hưởng trực tiếp đến quyết định đầu tư và tín dụng. Các nhà đầu tư và bên cho vay cần thông tin chính xác để đưa ra quyết định. Nếu chất lượng báo cáo tài chính thấp, điều này có thể dẫn đến rủi ro tài chính cao hơn cho các bên liên quan.

II. Vấn đề và thách thức trong việc xác định tác động của phí kiểm toán

Mặc dù có nhiều nghiên cứu về phí kiểm toán, nhưng vẫn còn nhiều thách thức trong việc xác định mức độ tác động của nó đến chất lượng báo cáo tài chính. Các yếu tố như quy mô doanh nghiệp, ngành nghề và điều kiện kinh tế có thể ảnh hưởng đến mối quan hệ này. Việc thiếu dữ liệu và phương pháp nghiên cứu đồng nhất cũng là một vấn đề lớn.

2.1. Các yếu tố ảnh hưởng đến phí kiểm toán

Nhiều yếu tố có thể ảnh hưởng đến phí kiểm toán, bao gồm quy mô doanh nghiệp, độ phức tạp của báo cáo tài chính và yêu cầu pháp lý. Doanh nghiệp lớn thường phải trả phí kiểm toán cao hơn do quy mô và độ phức tạp của hoạt động.

2.2. Thách thức trong việc đo lường chất lượng kiểm toán

Đo lường chất lượng kiểm toán là một thách thức lớn. Các chỉ số như độ chính xác của báo cáo tài chính hay sự hài lòng của khách hàng có thể không phản ánh đầy đủ chất lượng thực tế. Cần có các phương pháp nghiên cứu rõ ràng và đồng nhất để đánh giá chất lượng kiểm toán.

III. Phương pháp nghiên cứu tác động của phí kiểm toán đến chất lượng báo cáo tài chính

Để nghiên cứu tác động của phí kiểm toán đến chất lượng báo cáo tài chính, cần áp dụng các phương pháp định lượng và định tính. Phân tích hồi quy và khảo sát thực tế là những công cụ hữu ích để xác định mối quan hệ này. Nghiên cứu cũng cần xem xét các yếu tố khác có thể ảnh hưởng đến kết quả.

3.1. Phân tích hồi quy trong nghiên cứu

Phân tích hồi quy là một phương pháp phổ biến để xác định mối quan hệ giữa phí kiểm toán và chất lượng báo cáo tài chính. Phương pháp này cho phép đánh giá tác động của nhiều yếu tố khác nhau đến chất lượng kiểm toán.

3.2. Khảo sát thực tế và thu thập dữ liệu

Khảo sát thực tế giúp thu thập dữ liệu từ các doanh nghiệp về phí kiểm toán và chất lượng báo cáo tài chính. Dữ liệu này sẽ được sử dụng để phân tích và đưa ra kết luận về mối quan hệ giữa hai yếu tố này.

IV. Kết quả nghiên cứu về tác động của phí kiểm toán đến chất lượng báo cáo tài chính

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng phí kiểm toán có tác động tích cực đến chất lượng báo cáo tài chính. Doanh nghiệp chi trả phí kiểm toán cao hơn thường có báo cáo tài chính chính xác và đáng tin cậy hơn. Tuy nhiên, cũng cần xem xét các yếu tố khác như quy mô và ngành nghề.

4.1. Phân tích kết quả từ các doanh nghiệp lớn

Nghiên cứu cho thấy rằng các doanh nghiệp lớn thường có chất lượng báo cáo tài chính tốt hơn khi họ chi trả phí kiểm toán cao. Điều này có thể do họ có nhiều nguồn lực hơn để đầu tư vào kiểm toán chất lượng.

4.2. So sánh giữa các ngành nghề

Kết quả nghiên cứu cũng chỉ ra rằng tác động của phí kiểm toán đến chất lượng báo cáo tài chính có sự khác biệt giữa các ngành nghề. Một số ngành như tài chính và ngân hàng có yêu cầu cao hơn về chất lượng kiểm toán so với các ngành khác.

V. Kết luận và hướng nghiên cứu tiếp theo về phí kiểm toán

Kết luận từ nghiên cứu cho thấy phí kiểm toán có tác động đáng kể đến chất lượng báo cáo tài chính. Tuy nhiên, cần có thêm nhiều nghiên cứu để xác định rõ hơn mối quan hệ này và các yếu tố ảnh hưởng. Hướng nghiên cứu tiếp theo có thể tập trung vào việc phát triển các mô hình đánh giá chất lượng kiểm toán dựa trên phí kiểm toán.

5.1. Tóm tắt kết quả nghiên cứu

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng phí kiểm toán có mối quan hệ tích cực với chất lượng báo cáo tài chính. Các doanh nghiệp nên xem xét việc đầu tư vào phí kiểm toán để nâng cao chất lượng thông tin tài chính.

5.2. Đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo

Hướng nghiên cứu tiếp theo có thể tập trung vào việc phân tích sâu hơn về các yếu tố khác ảnh hưởng đến chất lượng kiểm toán, cũng như phát triển các mô hình định lượng để đánh giá tác động của phí kiểm toán.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Kiểm toán độc lập đóng vai trò thiết yếu trong việc nâng cao tính minh bạch và độ tin cậy của báo cáo tài chính doanh nghiệp, từ đó thúc đẩy sự phát triển bền vững của nền kinh tế. Tại Việt Nam, đặc biệt là khu vực TP. Hồ Chí Minh và các tỉnh lân cận, hoạt động kiểm toán ngày càng được chú trọng nhằm đáp ứng yêu cầu của thị trường và các nhà đầu tư. Tuy nhiên, chất lượng kiểm toán vẫn còn nhiều thách thức, trong đó phí kiểm toán được xem là một nhân tố quan trọng ảnh hưởng đến chất lượng này. Theo ước tính, trong giai đoạn 2012-2014, mức phí kiểm toán tại các doanh nghiệp trên địa bàn TP. Hồ Chí Minh có sự biến động đáng kể, ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả và tính độc lập của kiểm toán viên.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là đánh giá mức độ tác động của phí kiểm toán và các nhân tố liên quan đến chất lượng kiểm toán báo cáo tài chính tại các doanh nghiệp trên địa bàn TP. Hồ Chí Minh và các tỉnh lân cận. Nghiên cứu tập trung khảo sát trong phạm vi thời gian từ năm 2012 đến 2014, sử dụng dữ liệu thực tế từ các doanh nghiệp kiểm toán độc lập. Ý nghĩa của nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp cơ sở khoa học để các doanh nghiệp kiểm toán và nhà quản lý có thể điều chỉnh chính sách phí kiểm toán, từ đó nâng cao chất lượng kiểm toán, tăng cường niềm tin của nhà đầu tư và các bên liên quan.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên hai lý thuyết chính: lý thuyết quản trị lợi nhuận và lý thuyết về phí kiểm toán. Lý thuyết quản trị lợi nhuận được thể hiện qua khái niệm các khoản dồn tích có thể điều chỉnh (discretionary accruals), là thước đo hành vi quản trị lợi nhuận của nhà quản trị nhằm đánh giá chất lượng kiểm toán. Lý thuyết phí kiểm toán tập trung vào mối quan hệ giữa mức phí kiểm toán và chất lượng kiểm toán, với hai quan điểm trái ngược: phí kiểm toán cao có thể làm giảm tính độc lập của kiểm toán viên hoặc ngược lại, phí cao phản ánh chất lượng kiểm toán tốt hơn.

Mô hình nghiên cứu sử dụng mô hình Jones hiệu chỉnh (1995) để ước tính các khoản dồn tích có thể điều chỉnh, từ đó đánh giá chất lượng kiểm toán. Đồng thời, mô hình Francis và Simon (1987) được áp dụng để xác định phí kiểm toán thông thường và phí kiểm toán bất thường, làm cơ sở phân tích tác động của phí kiểm toán đến chất lượng kiểm toán.

Các khái niệm chính bao gồm:

• Chất lượng kiểm toán: khả năng kiểm toán viên phát hiện và công bố sai sót trọng yếu trong báo cáo tài chính.
• Phí kiểm toán: tổng số tiền doanh nghiệp trả cho công ty kiểm toán, gồm phí thông thường và phí bất thường.
• Khoản dồn tích có thể điều chỉnh: phần lợi nhuận bị điều chỉnh bởi nhà quản trị nhằm mục đích quản trị lợi nhuận.
• Phí kiểm toán bất thường: phần phí vượt hoặc thấp hơn mức phí chuẩn được ước tính từ mô hình.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp định lượng với cỡ mẫu gồm khoảng 150 doanh nghiệp kiểm toán độc lập tại TP. Hồ Chí Minh và các tỉnh lân cận trong giai đoạn 2012-2014. Dữ liệu được thu thập từ báo cáo tài chính, báo cáo kiểm toán và các nguồn công khai khác. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu ngẫu nhiên có phân tầng theo quy mô doanh nghiệp và ngành nghề để đảm bảo tính đại diện.

Phân tích dữ liệu được thực hiện bằng các kỹ thuật thống kê mô tả, phân tích tương quan và hồi quy tuyến tính đa biến với sự hỗ trợ của phần mềm Microsoft Excel và STATA 12.0. Timeline nghiên cứu bao gồm:

• Giai đoạn 1 (3 tháng): thu thập và xử lý dữ liệu.
• Giai đoạn 2 (4 tháng): phân tích mô hình và kiểm định giả thuyết.
• Giai đoạn 3 (2 tháng): tổng hợp kết quả và đề xuất giải pháp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Mức phí kiểm toán và chất lượng kiểm toán có mối quan hệ nghịch chiều: Kết quả hồi quy cho thấy phí kiểm toán bất thường tăng 1% dẫn đến mức độ các khoản dồn tích có thể điều chỉnh tăng khoảng 0,15%, phản ánh chất lượng kiểm toán giảm. Điều này phù hợp với nghiên cứu của Hoitash và đồng sự (2007) và Choi và đồng sự (2010).

2. Phí kiểm toán bất thường âm không ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng kiểm toán: Các quan sát với phí kiểm toán bất thường giảm không có mối liên hệ rõ ràng với biến đại diện chất lượng kiểm toán, tương tự kết quả của Asthana và Boone (2012).

3. Quy mô tổng tài sản và biến động doanh thu có tác động tích cực đến chất lượng kiểm toán: Doanh nghiệp có quy mô lớn và biến động doanh thu ổn định thường có chất lượng kiểm toán cao hơn, với mức giảm các khoản dồn tích có thể điều chỉnh khoảng 0,2% và 0,1% tương ứng.

4. Sự thay đổi công ty kiểm toán và độ trễ báo cáo ảnh hưởng tiêu cực đến chất lượng kiểm toán: Doanh nghiệp thay đổi công ty kiểm toán trong giai đoạn nghiên cứu có mức tăng các khoản dồn tích có thể điều chỉnh khoảng 0,12%, đồng thời độ trễ công bố báo cáo tài chính cũng làm giảm chất lượng kiểm toán.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân mối quan hệ nghịch chiều giữa phí kiểm toán bất thường và chất lượng kiểm toán có thể do phí tăng cao tạo ra sự phụ thuộc kinh tế giữa kiểm toán viên và khách hàng, làm giảm tính độc lập và dẫn đến giảm nỗ lực kiểm toán. Kết quả này tương đồng với các nghiên cứu quốc tế và phản ánh thực trạng tại Việt Nam, nơi phí kiểm toán chưa được công khai minh bạch hoàn toàn.

Mối quan hệ không đáng kể giữa phí kiểm toán bất thường âm và chất lượng kiểm toán cho thấy việc giảm phí không nhất thiết làm giảm chất lượng, có thể do quyền thương lượng của khách hàng hoặc các yếu tố khác như quy trình kiểm toán và đạo đức nghề nghiệp kiểm toán viên.

Việc quy mô doanh nghiệp và biến động doanh thu ảnh hưởng tích cực đến chất lượng kiểm toán cho thấy các doanh nghiệp lớn có nguồn lực và yêu cầu kiểm toán nghiêm ngặt hơn, từ đó nâng cao chất lượng kiểm toán. Ngược lại, sự thay đổi công ty kiểm toán và độ trễ báo cáo làm giảm chất lượng kiểm toán do thiếu sự ổn định và kịp thời trong quá trình kiểm toán.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ hồi quy thể hiện mối quan hệ giữa phí kiểm toán bất thường và các khoản dồn tích có thể điều chỉnh, cùng bảng phân tích tương quan các biến chính trong mô hình.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Xây dựng khung phí kiểm toán chuẩn và minh bạch: Các cơ quan quản lý cần ban hành quy định về khung phí kiểm toán tối thiểu và tối đa, đảm bảo tính cạnh tranh lành mạnh, hạn chế phí kiểm toán bất thường gây ảnh hưởng tiêu cực đến chất lượng kiểm toán. Thời gian thực hiện: 1-2 năm; Chủ thể: Bộ Tài chính, Hội Kiểm toán viên hành nghề Việt Nam (VACPA).

2. Tăng cường công khai, minh bạch thông tin phí kiểm toán: Yêu cầu các doanh nghiệp và công ty kiểm toán công bố rõ ràng mức phí kiểm toán trên báo cáo tài chính và các kênh thông tin chính thức nhằm nâng cao tính minh bạch và giám sát xã hội. Thời gian thực hiện: 1 năm; Chủ thể: Sở Giao dịch Chứng khoán, Bộ Tài chính.

3. Nâng cao năng lực và đạo đức nghề nghiệp kiểm toán viên: Tổ chức các khóa đào tạo, tập huấn về đạo đức nghề nghiệp và kỹ năng kiểm toán nhằm giảm thiểu rủi ro lệ thuộc kinh tế và nâng cao chất lượng kiểm toán. Thời gian thực hiện: liên tục; Chủ thể: VACPA, các trường đại học đào tạo kiểm toán.

4. Khuyến khích ổn định hợp đồng kiểm toán và giảm độ trễ báo cáo: Doanh nghiệp nên duy trì hợp đồng kiểm toán dài hạn với công ty kiểm toán uy tín và cải thiện quy trình lập báo cáo tài chính để giảm độ trễ công bố, từ đó nâng cao chất lượng kiểm toán. Thời gian thực hiện: 1-3 năm; Chủ thể: Doanh nghiệp, công ty kiểm toán.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các công ty kiểm toán độc lập: Nghiên cứu giúp hiểu rõ tác động của phí kiểm toán đến chất lượng kiểm toán, từ đó điều chỉnh chính sách giá và nâng cao uy tín nghề nghiệp.

2. Doanh nghiệp được kiểm toán: Hiểu được vai trò của phí kiểm toán trong việc đảm bảo chất lượng kiểm toán, giúp lựa chọn công ty kiểm toán phù hợp và xây dựng hợp đồng minh bạch.

3. Cơ quan quản lý nhà nước và hoạch định chính sách: Cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng các quy định về phí kiểm toán và kiểm soát chất lượng kiểm toán nhằm bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư và thị trường.

4. Giảng viên và sinh viên ngành kế toán – kiểm toán: Tài liệu tham khảo bổ ích cho việc nghiên cứu, giảng dạy và phát triển các đề tài liên quan đến chất lượng kiểm toán và phí kiểm toán.

Câu hỏi thường gặp

1. Phí kiểm toán ảnh hưởng như thế nào đến chất lượng kiểm toán?
   Phí kiểm toán bất thường tăng cao có thể làm giảm chất lượng kiểm toán do tạo ra sự phụ thuộc kinh tế giữa kiểm toán viên và khách hàng, làm giảm tính độc lập và nỗ lực kiểm toán. Ví dụ, phí tăng 1% có thể làm tăng các khoản dồn tích có thể điều chỉnh 0,15%, phản ánh chất lượng giảm.

2. Tại sao phí kiểm toán giảm không làm giảm chất lượng kiểm toán?
   Phí kiểm toán giảm không nhất thiết làm giảm chất lượng vì khách hàng có thể có quyền thương lượng mạnh, hoặc công ty kiểm toán vẫn duy trì quy trình kiểm toán nghiêm ngặt. Nghiên cứu cho thấy phí bất thường âm không có mối liên hệ đáng kể với chất lượng kiểm toán.

3. Các yếu tố nào khác ảnh hưởng đến chất lượng kiểm toán?
   Quy mô doanh nghiệp, biến động doanh thu ổn định, sự thay đổi công ty kiểm toán và độ trễ công bố báo cáo tài chính đều ảnh hưởng đến chất lượng kiểm toán. Doanh nghiệp lớn và ổn định thường có chất lượng kiểm toán cao hơn.

4. Làm thế nào để doanh nghiệp lựa chọn công ty kiểm toán phù hợp?
   Doanh nghiệp nên lựa chọn công ty kiểm toán có uy tín, quy trình kiểm toán chặt chẽ, và duy trì hợp đồng dài hạn để đảm bảo tính ổn định và chất lượng kiểm toán, đồng thời cân nhắc mức phí phù hợp với quy mô và đặc thù hoạt động.

5. Vai trò của cơ quan quản lý trong việc nâng cao chất lượng kiểm toán là gì?
   Cơ quan quản lý cần xây dựng khung pháp lý về phí kiểm toán, yêu cầu công khai minh bạch thông tin phí, giám sát hoạt động kiểm toán và tổ chức đào tạo nâng cao năng lực kiểm toán viên nhằm bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư và thị trường tài chính.

Kết luận

• Luận văn đã xác định được mối quan hệ nghịch chiều có ý nghĩa thống kê giữa phí kiểm toán bất thường và chất lượng kiểm toán tại các doanh nghiệp TP. Hồ Chí Minh và các tỉnh lân cận trong giai đoạn 2012-2014.
• Phí kiểm toán bất thường âm không ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng kiểm toán, phản ánh tính bất đối xứng trong tác động của phí kiểm toán.
• Các nhân tố như quy mô doanh nghiệp, biến động doanh thu, sự thay đổi công ty kiểm toán và độ trễ báo cáo cũng có ảnh hưởng rõ rệt đến chất lượng kiểm toán.
• Nghiên cứu sử dụng mô hình Jones hiệu chỉnh và mô hình Francis và Simon để đánh giá các biến đại diện, đảm bảo tính khoa học và thực tiễn.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm nâng cao chất lượng kiểm toán thông qua quản lý phí kiểm toán, minh bạch thông tin và nâng cao năng lực kiểm toán viên.

Next steps: Triển khai các giải pháp đề xuất, mở rộng nghiên cứu sang các khu vực khác và cập nhật dữ liệu mới để đánh giá xu hướng tác động của phí kiểm toán trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế.

Call-to-action: Các doanh nghiệp kiểm toán, nhà quản lý và học giả nên phối hợp nghiên cứu sâu hơn và áp dụng các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng kiểm toán, góp phần phát triển thị trường tài chính minh bạch và bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 trình bày tóm lược một số nghiên cứu chính đã công bố trong nước cũng như trên thế giới mà liên quan đến đề tài nghiên cứu. Nội dung của các nghiên cứu này được tác giả trình bày tóm tắt lại thông qua phụ lục 1. Dựa vào hiểu biết về tình hình nghiên cứu hiện nay, tác giả phát hiện được khoảng trống nghiên cứu để làm căn cứ xác định tính cần thiết của đề tài. Đề tài nghiên cứu được tiến hành nhằm đánh giá mức độ tác động của phí kiểm toán đến chất lượng kiểm toán, làm căn cứ để đưa ra các biện pháp nhằm tăng cường chất lượng kiểm toán tại Việt Nam.

Đây là nghiên cứu đầu tiên tại Việt Nam tập trung nghiên cứu mức độ tác động của phí kiểm toán đến chất lượng kiểm toán bằng phương pháp nghiên cứu định lượng. TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 16 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT 2.1 Báo cáo tài chính 2.1 Khái niệm Báo cáo tài chính là sản phẩm của kế toán tài chính, là kết quả đầu ra của hệ thống thông tin kế toán dùng để phản ánh theo một cấu trúc chặt chẽ kết quả các hoạt động của doanh nghiệp và tình hình tài chính của doanh nghiệp đó. Khái niệm về báo cáo tài chính được trình bày trong nhiều nghiên cứu và quy định trong và ngoài nước. Chuẩn mực kế toán quốc tế số 1- Trình bày các báo cáo tài chính đưa ra khái niệm “Báo cáo tài chính là các báo cáo dùng để đáp ứng nhu cầu cho những người sử dụng không có quyền yêu cầu đơn vị báo cáo cung cấp các thông tin cụ thể theo ý muốn riêng của họ” (IASB, 2012).

Theo chuẩn mực kế toán Việt Nam số 1 – Chuẩn mực chung thì “báo cáo tài chính phản ảnh tình hình tài chính của doanh nghiệp bằng cách tổng hợp các nghiệp vụ kinh tế, tài chính có cùng tính chất kinh tế thành các yếu tố của báo cáo tài chính. Các yếu tố liên quan trực tiếp đến việc xác định tình hình tài chính trong Bảng cân đối kế toán là Tài sản, Nợ phải trả và Vốn chủ sở hữu. Các yếu tố liên quan trực tiếp đến đánh giá tình hình và kết quả kinh doanh trong Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh là Doanh thu, thu nhập khác, Chi phí và Kết quả kinh doanh” (Bộ Tài chính, 2002). Khái niệm về báo cáo tài chính được trình bày rõ hơn trong chuẩn mực kiểm toán Việt Nam số 200 - Mục tiêu tổng thể của kiểm toán viên và doanh nghiệp kiểm toán khi thực hiện kiểm toán theo chuẩn mực kiểm toán Việt Nam, theo đó báo cáo tài chính “là sự trình bày một cách hệ thống về các thông tin tài chính quá khứ, bao gồm các thuyết minh có liên quan, với mục đích công bố thông tin về tình hình tài chính và các nghĩa vụ của đơn vị tại một thời điểm hoặc những thay đổi trong một thời kỳ, phù hợp với khuôn khổ về lập và trình bày báo cáo tài chính.

Các thuyết minh liên quan thông thường là phần tóm tắt các chính sách kế toán quan trọng và các thông tin diễn giải khác. Thuật ngữ “báo cáo tài chính” thường có nghĩa là một TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 17 bộ báo cáo tài chính (đầy đủ) theo khuôn khổ về lập và trình bày báo cáo tài chính được áp dụng. Thuật ngữ “báo cáo tài chính riêng lẻ” được sử dụng để chỉ một báo cáo trong bộ báo cáo tài chính (đầy đủ)” (Bộ Tài chính, 2012). Như vậy, khái niệm về báo cáo tài chính được trình bày trong chuẩn mực kiểm toán Việt Nam số 200 là tương đối rõ ràng và bao quát, do đó tác giả sử dụng làm khái niệm chính trong nghiên cứu này.2 Mục đích Theo khung lý thuyết đối với báo cáo tài chính quốc tế (IFRS Framework) thì mục đích của báo cáo tài chính là “cung cấp các thông tin tài chính hữu ích của đơn vị được báo cáo cho các nhà đầu tư, những người cho vay, các chủ nợ hiện hữu hay tiềm năng trong việc ra quyết định cung cấp các nguồn tài trợ cho đơn vị.

Các quyết định này bao gồm mua, bán hoặc nắm giữ các khoản nợ hoặc khoản vốn, hay là chấp nhận chính sách bán hàng trả chậm và các hình thức cấp tín dụng khác” (IASB, 2010). Chuẩn mực kế toán quốc tế số 1 – Trình bày báo cáo tài chính cho rằng mục đích của báo cáo tài chính là: “cung cấp thông tin về tình hình tài chính, hiệu quả tài chính và các dòng tiền của một đơn vị. Những thông tin này hữu ích với số đông người sử dụng trong việc ra các quyết định kinh tế. Các báo cáo tài chính còn thể hiện kết quả quản lý của nhà quản trị đối với những nguồn lực thuộc thẩm quyền được giao.

Để đạt mục đích này báo cáo tài chính phải cung cấp những thông tin của một doanh nghiệp về: • Tài sản; • Nợ phải trả; • Vốn chủ sở hữu; • Thu nhập và chi phí, bao gồm các khoản lãi/lỗ; • Góp vốn và phân phối thu nhập của người chủ sở hữu; và • Các dòng tiền. TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 18 Các thông tin này cùng với các thông tin khác trong Bản thuyết minh báo cáo tài chính hỗ trợ người sử dụng các báo cáo tài chính này dự đoán được các luồng tiền trong tương lai và đặc biệt là thời điểm và mức độ chắc chắn của việc tạo ra chúng” Chuẩn mực kế toán Việt Nam số 21 – Trình bày báo cáo tài chính trình bày mục đích của báo cáo tài chính là “cung cấp các thông tin về tình hình tài chính, tình hình kinh doanh và các luồng tiền của một doanh nghiệp, đáp ứng nhu cầu hữu ích cho số đông những người sử dụng trong việc đưa ra các quyết định kinh tế. Để đạt mục đích này báo cáo tài chính phải cung cấp những thông tin của một doanh nghiệp về: • Tài sản; • Nợ phải trả; • Vốn chủ sở hữu; • Doanh thu, thu nhập khác, chi phí, lãi và lỗ; • Các luồng tiền. Các thông tin này cùng với các thông tin trình bày trong Bản thuyết minh báo cáo tài chính giúp người sử dụng dự đoán được các luồng tiền trong tương lai và đặc biệt là thời điểm và mức độ chắc chắn của việc tạo ra các luồng tiền và các khoản tương đương tiền.

Tóm lại, từ các quan điểm trên, ta có thể nhận ra được mục đích báo cáo tài chính chủ yếu là cung cấp thông tin tài chính hữu ích của đơn vị báo cáo cho số đông người sử dụng, đặc biệt là những người cần thông tin trong việc ra quyết định cung cấp nguồn lực tài chính cho đơn vị, thông qua việc trình bày tình hình tài chính, kết quả hoạt động trong kỳ, các luồng tiền và những thông tin cần chú ý của đơn vị.3 Kiểm toán báo cáo tài chính TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 19 Theo luật kiểm toán độc lập thì: “Kiểm toán báo cáo tài chính là việc kiểm toán viên hành nghề, doanh nghiệp kiểm toán, chi nhánh doanh nghiệp kiểm toán nước ngoài tại Việt Nam kiểm tra, đưa ra ý kiến về tính trung thực và hợp lý trên các khía cạnh trọng yếu của báo cáo tài chính của đơn vị được kiểm toán theo quy định của chuẩn mực kiểm toán” (Quốc hội, 2011). Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam số 200 - Mục tiêu tổng thể của kiểm toán viên và doanh nghiệp kiểm toán khi thực hiện kiểm toán theo chuẩn mực kiểm toán Việt Nam, đưa ra mục đích của một cuộc kiểm toán báo cáo tài chính “là làm tăng độ tin cậy của người sử dụng đối với báo cáo tài chính, thông qua việc kiểm toán viên đưa ra ý kiến về việc liệu báo cáo tài chính có được lập, trên các khía cạnh trọng yếu, phù hợp với khuôn khổ về lập và trình bày báo cáo tài chính được áp dụng hay không. Đối với hầu hết các khuôn khổ về lập và trình bày báo cáo tài chính cho mục đích chung, kiểm toán viên phải đưa ra ý kiến về việc liệu báo cáo tài chính có được lập và trình bày trung thực và hợp lý, trên các khía cạnh trọng yếu, phù hợp với khuôn khổ về lập và trình bày báo cáo tài chính được áp dụng hay không. Một cuộc kiểm toán được thực hiện theo chuẩn mực kiểm toán Việt Nam, chuẩn mực và các quy định về đạo đức nghề nghiệp có liên quan sẽ giúp kiểm toán viên hình thành ý kiến kiểm toán đó” (Bộ Tài chính, 2012).

Có thể thấy, kiểm toán báo cáo tài chính là một hoạt động hết sức cần thiết trong nền kinh tế thị trường để tăng cường tính minh bạch thông tin trên báo cáo tài chính của các doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp có niêm yết trên sàn giao dịch chứng khoán. Cũng vì lẽ đó, việc đảm bảo chất lượng kiểm toán báo cáo tài chính cũng là một yêu cầu cần được chú trọng.2 Chất lượng kiểm toán và phí kiểm toán 2.1 Chất lượng kiểm toán Chất lượng kiểm toán là một khái niệm phức tạp. Dưới những góc độ khác nhau, ta có những yêu cầu khác nhau về chất lượng kiểm toán. Người sử dụng, công TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 20 ty kiểm toán, nhà làm luật và xã hội - những người có liên quan trong quá trình sử dụng báo cáo tài chính - có thể có quan điểm rất khác nhau về các yếu tố tạo nên chất lượng kiểm toán, điều này ảnh hưởng đến các loại chỉ tiêu được sử dụng để đánh giá chất lượng kiểm toán.

Những người sử dụng các báo cáo tài chính có thể tin rằng chất lượng kiểm toán cao có nghĩa là không có sai sót trọng yếu. Các kiểm toán viên tiến hành kiểm toán có thể xác định chất lượng kiểm toán cao đồng nghĩa với việc hoàn thành thỏa đáng tất cả các nhiệm vụ được giao và tuân thủ theo phương pháp kiểm toán do công ty kiểm toán quy định. Các công ty kiểm toán có thể đánh giá một cuộc kiểm toán có chất lượng cao là cuộc kiểm toán tránh được các rủi ro về thanh tra hoặc kiện tụng. Các nhà làm luật có thể xem một cuộc kiểm tra chất lượng cao là một cuộc kiểm toán được tiến hành phù hợp với các quy định của pháp luật và các tiêu chuẩn nghề nghiệp.

Cuối cùng, xã hội mong đợi một cuộc kiểm toán đạt chất lượng cao là một công cụ giúp các doanh nghiệp hoặc thậm chí là giúp cho thị trường tránh được các vấn đề rủi ro về kinh tế. Kết luận lại, ta thấy rằng đối với các quan điểm khác nhau, phương pháp đo lường chất lượng kiểm toán sẽ khác nhau.