phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, đề tài gồm 03 chương 06 tiết. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1 KHÁI QUÁT VỀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ VÀ SỰ TÁC ĐỘNG CỦA PHÁT TRIỂN KINH TẾ ĐẾN TRẬT TỰ AN TOÀN XÃ HỘI 1. Nhận thức chung về phát triển kinh tế và trật tự an toàn xã hội 1. Khái niệm kinh tế, phát triển kinh tế 1.
Khái niệm kinh tế Kinh tế là khái niệm được hiểu theo nhiều nghĩa khác nhau. Nghĩa chung nhất, có thể hiểu kinh tế là tổng hòa các mối quan hệ tương tác lẫn nhau giữa con người với con người trong xã hội. Mối quan hệ này liên quan trực tiếp đến quá trình lao động sản xuất, trao đổi, phân phối, tiêu dùng các loại sản phẩm hàng hóa và dịch vụ, nhằm mục đích thỏa mãn nhu cầu ngày càng cao của con người. Có thể tiếp cận khái niệm kinh tế ở 2 cách hiểu cơ bản sau: Thứ nhất, kinh tế là tổng thể các quan hệ sản xuất nhất định trong một giai đoạn lịch sử phù hợp với một trình độ nhất định của lực lượng sản xuất.
Kinh tế chính là hoạt động lao động và tiêu dùng của con người mang tính lịch sử - xã hội, trong những giai đoạn khác nhau thì hoạt động kinh tế mang đặc trưng khác nhau. Thứ hai, kinh tế là toàn bộ các ngành kinh tế quốc dân, hoặc một bộ phận của nền kinh tế quốc dân. Khái niệm kinh tế và khái niệm hoạt động kinh tế có mối quan hệ chặt chẽ với nhau. Hoạt động kinh tế chính là hoạt động cơ bản, thường xuyên gắn liền với sự tồn tại của xã hội loài người.
Đó là toàn bộ quá trình hoạt động sản xuất và tái sản xuất ra của cải vật chất cho xã hội, phục vụ nhu cầu đời sống con người ngày càng tăng lên. Nhờ có hoạt động kinh tế mà mỗi quốc gia có thể phát triển kinh tế, cải thiện đời sống xã hội, ổn định an ninh chính trị. Khái niệm phát triển kinh tế 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Sự phát triển của một chế độ xã hội được biểu hiện tập trung chủ yếu trên lĩnh vực kinh tế. Các quốc gia trên thế giới đều phấn đấu vì mục tiêu: phát triển kinh tế, ổn định đời sống xã hội.
Và đây có thể coi là thước đo chủ yếu về sự tiến bộ của các quốc gia trong mỗi giai đoạn nhất định. Theo lý thuyết tăng trưởng và phát triển kinh tế của kinh tế học phát triển: Phát triển kinh tế là khái niệm có nội dung phản ánh rộng hơn so với khái niệm tăng trưởng kinh tế. Nếu như tăng trưởng kinh tế về cơ bản chỉ là sự gia tăng thuần tuý về mặt lượng của các chỉ tiêu kinh tế tổng hợp: GNP, GNP/đầu người hay GDP, GDP/đầu người… thì phát triển kinh tế ngoài việc bao hàm quá trình gia tăng đó, còn có một nội hàm phản ánh rộng lớn hơn, sâu sắc hơn, đó là những biến đổi về mặt chất của nền kinh tế – xã hội, mà trước hết là sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng CNH,HĐH và kèm theo đó là việc không ngừng nâng cao mức sống toàn dân, trình độ phát triển văn minh xã hội thể hiện ở hàng loạt tiêu chí như: thu nhập thực tế, tuổi thọ trung bình, tỷ lệ chết của trẻ sơ sinh, trình độ dân trí, bảo vệ môi trường, và khả năng áp dụng các thành tựu khoa học - kỹ thuật vào phát triển kinh tế – xã hội… Với nội hàm rộng lớn trên đây, về cơ bản khái niệm phát triển kinh tế đã đáp ứng được các nhu cầu đặt ra cho sự phát triển toàn diện nhiều lĩnh vực kinh tế, văn hoá, xã hội… Tuy nhiên như đã biết, trong khoảng hơn hai thập niên vừa qua, do xu hứớng hội nhập, khu vực hoá, toàn cầu hoá phát triển ngày càng mạnh mẽ hơn nên đã nảy sinh nhiều vấn đề dù là ở phạm vi từng quốc gia, lãnh thổ riêng biệt, song lại có ảnh hưởng chung đến sự phát triển của cả khu vực và toàn thế giới, trong đó có những vấn đề cực kỳ phức tạp, nan giải đòi hỏi phải có sự chung sức của cả cộng đồng nhân loại, ví dụ như: môi trường sống, thiên tai, dịch bệnh, chiến tranh, khủng bố… Từ đó đòi hỏi sự phát triển của mỗi quốc gia, lãnh thổ và cả thế giới phải được nâng lên tầm cao mới cả về chiều rộng và chiều sâu của sự hợp tác, phát triển. Thực 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com tiễn đó đã thúc đẩy sự ra đời một khái niệm mới về phát triển mang nội hàm phản ánh tổng hợp hơn, toàn diện hơn tất cả các khái niệm về tăng trưởng kinh tế, phát triển kinh tế…, đó là khái niệm phát triển bền vững.TS Nguyễn Văn Ngừng: Phát triển kinh tế là sự gia tăng cả về số lượng và chất lượng sản phẩm của các ngành, các lĩnh vực sản xuất của nền kinh tế quốc dân trong trạng thái cân đối các yếu tố cấu thành của nền kinh tế nhằm thúc đẩy nhau cùng phát triển, biểu hiện ở năng suất lao động, tổng sản phẩm xã hội, thu nhập quốc dân và thu nhập quốc dân bình quân đầu người không ngừng tăng lên, đời sống của người dân được nâng cao, chất lượng cuộc sống ngày càng được cải thiện theo hướng tiến bộ; công bằng xã hội được xác lập, người dân đảm bảo có việc làm, có thu nhập ổn định, mọi người được sống trong môi trường hòa bình ổn định, được bảo đảm tính mạng và tài sản, được phát triển tự do toàn diện về thể chất, năng lực của mình và được cống hiến mọi khả năng của mình vào sự phát triển tiến bộ xã hội.
[13; 150] Tóm lại, phát triển kinh tế là quá trình lớn lên, tăng tiến mọi mặt của nền kinh tế. Nó bao gồm sự tăng trưởng kinh tế và đồng thời có sự hoàn chỉnh về mặt cơ cấu, thể chế kinh tế, chất lượng cuộc sống. Quán triệt quan điểm toàn diện, đối với một quốc gia, sự phát triển kinh tế được thể hiện trên các chỉ tiêu cơ bản sau: Thứ nhất, sự tăng lên của tổng sản phẩm quốc dân (Gross Domestic Product - GDP). GDP là tổng giá trị sản phẩm hàng hóa, dịch vụ được tạo ra bằng các yếu tố sản xuất trong phạm vi, giới hạn của mỗi một quốc gia nhất định trong một khoảng thời gian và thường lấy mốc là 01 năm.
Thứ hai, tổng sản phẩm quốc nội hay còn gọi là tổng sản phẩm quốc gia (Gross National product - GNP). GNP là tổng giá trị sản phẩm hàng hóa, 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com dịch vụ do công dân của một nước tạo ra bằng các yếu tố sản xuất trong một khoảng thời gian và thường lấy mốc là 01 năm. Thứ ba, chỉ số phát triển con người (Human Development Index - HDI). Cơ quan phát triển con người của Liên hiệp quốc đưa ra chỉ số phát triển con người nhằm kiểm soát và đánh giá sự tiến bộ trong sự phát triển con người.
Chỉ số phát triển của con người của mỗi quốc gia được đánh giá dựa trên 3 tiêu chí: Tuổi thọ trung bình từ lúc sinh; Tỷ lệ người lớn biết chữ và tỷ lệ nhập học của các cấp giáo dục; Thu nhập bình quân đầu người theo ngang giá sức mua. Thứ tư, tổng sản phẩm quốc nội tính theo đầu người hay còn gọi là thu nhập bình quân theo đầu người. Thứ năm, sự thay đổi của cơ cấu kinh tế theo hướng tỷ trọng của ngành dịch vụ và công nghiệp trong GDP tăng lên còn tỷ trọng của ngành nông nghiệp giảm xuống nhưng giá trị tuyệt đối của các ngành đều tăng lên đó là tính quy luật của quá trình vận động của nền sản xuất nhỏ sang nền sản xuất lớn hiện đại. Thứ sáu, các chỉ tiêu thể hiện sự phát triển xã hội như: Chất lượng cuộc sống của đại bộ phận dân cư được cải thiện.
Tức là, không chỉ có tổng sản phẩm quốc dân, hoặc tổng sản phẩm quốc nội tăng lên mà còn phân phối hợp lý kết quả tăng trưởng, thu hẹp khoảng cách giàu nghèo, bất bình đẳng xã hội, lạm phát trong vòng kiểm soát, ngăn ngừa khủng hoảng, chất lượng sản phẩm làm ra ngày càng cao đáp ứng nhu cầu của bộ phận lớn trong dân cư. Chất lượng cuộc sống tăng lên còn thể hiện ở chỗ: Chăm sóc sức khỏe ngày càng tốt; tỷ lệ tử vong của trẻ sơ sinh ngày càng giảm; số bác sỹ/ dân cư, tuổi thọ trung bình ngày càng tăng. Ngoài ra, trình độ học vấn của dân cư cũng phản ánh chất lượng trí tuệ của lao động và chất lượng cuộc sống của cộng đồng. Khai thác, sử dụng tài nguyên tiết kiệm, hiệu quả, bền vững, giữ 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com gìn môi trường trong sạch cũng là một tiêu chuẩn của chất lượng cuộc sống và là điều kiện quan trọng của sự phát triển kinh tế bền vững của mỗi quốc gia nói riêng và cũng là vấn đề của toàn cầu.1: Một số chỉ tiêu phản ánh các nhu cầu cơ bản của con ngƣời Tỷ lệ tử vong Tốc độ tăng Tuổi thọ bình Tỷ lệ ngƣời của trẻ em dƣới Tên nƣớc GDP đầu ngƣời quân(nam/nữ) lớn biết chữ 5 tuổi trên 1000 (2012-2013) (2012-2013) (2012) ca (2012) Mỹ 2,5 75/80 8 - Nhật Bản 2,6 78/85 4 - Ấn Độ 7,1 63/64 85 61 Hàn Quốc 3,5 74/81 6 - Thái Lan 3,6 67/74 21 93 Lào 4,6 54/57 83 69 Campuchia 5,0 53/60 141 74 Bangladet 3,5 63/64 77 41 Việt Nam 7,4 68/73 23 90 Nguồn: WB – Báo cáo phát triển thế giới 2014 Phép biện chứng duy vật Mác xit luôn nhấn mạnh phát triển kinh tế là cốt lõi của sự vận động xã hội.
Phát triển kinh tế là một quá trình có sự kết hợp của nhiều nhân tố tác động đan xen hết sức phức tạp như: các yếu tố kinh tế (các nhân tố tác động đến tổng cung; các nhân tố tác động đến tổng cầu); ổn định chính trị - xã hội, môi trường ANQG và TTATXH; vai trò của nhà nước; sự đồng thuận xã hội; dân số, mật độ dân số, trình độ chất lượng lao động; văn hóa - xã hội; cơ cấu dân tộc và tôn giáo; bối cảnh khu vực và thế giới. Tư duy biện chứng cho thấy, phát triển kinh tế vừa là kết quả vừa là nguyên nhân của sự vận động phát triển của đời sống xã hội trong tính chỉnh thể của nó. Giữa phát triển kinh tế và ổn định xã hội, an ninh, an toàn, ổn định 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.