Đặt vấn đề nghiên cứu Sự can thiệp của Chính phủ vào nền kinh tế là một thực tế khách quan và đã được thừa nhận rộng rãi. Chính phủ có thể dùng chính sách tài khóa để can thiệp vào nền kinh tế bằng các công cụ thuế và chi tiêu công. Mặt khác, trường phái Keynes cho rằng nhà nước có thể thực hiện các biện pháp tạo ra tổng cầu hiệu quả thông qua các biện pháp kích thích từ chính sách tài khóa. Trong chính sách tài khóa, việc thực hiện phân cấp tài khóa cho từng cấp chính quyền cũng cần được xem xét thận trọng.
Phân cấp tài khóa nghĩa là thực hiện chuyển một phần quyền lực của chính quyền cấp trên cho chính quyền cấp dưới. Đây thuộc một phần trong nhóm giải pháp cải cách khu vực công nhằm tạo ra môi trường cạnh tranh giữa các cấp chính quyền trong việc cung ứng hàng hóa công tối ưu cho xã hội và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế (Bahl & Linn, 1992; Bird & Wallich, 1993). Ở Việt Nam, kể từ khi tiến hành chính sách Đổi Mới kinh tế năm 1986, đặc biệt sau khi có Luật NSNN năm 1996 và sửa đổi năm 2002, Chính phủ đã tiến hành cải cách chính sách tài khóa sâu rộng, và đổi mới phân cấp quản lý tài khóa với mục tiêu thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững trong dài hạn. Tuy nhiên, việc đánh giá tác động của phân cấp quản lý tài khóa tới tăng trưởng kinh tế ở Việt Nam hiện vẫn chưa được nghiên cứu một cách thấu đáo.
Liệu phân cấp tài khóa có tạo quyền chủ động cho chính quyền địa phương trong phân bổ nguồn lực cho phát triển kinh tế - xã hội hay không? Liệu phân 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com cấp tài khóa có phải là một trong những yếu tố cơ bản thúc đẩy tăng trưởng kinh tế ở Việt Nam trong thời gian qua hay không? 2. Tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước liên quan đến đề tài 2. Các nghiên cứu ngoài nước Khả năng tác động của mức độ phân cấp tài khóa đối với tăng trưởng kinh tế ở các nước phát triển và đang phát triển được nhiều nhà nghiên cứu quan tâm. Cho đến hiện tại, đã có nhiều nghiên cứu mang tính lý thuyết và thực nghiệm về tác động của phân cấp tài khóa đối với tăng trưởng kinh tế.
Các nghiên cứu mang tính lý thuyết Về khía cạnh lý thuyết, hầu hết các nghiên cứu trước đây đều cho rằng phân cấp tài khóa sẽ thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Nếu như các hàng hóa không mang tính chất quốc gia, thì dường như chính quyền địa phương có hiệu quả hơn trong việc phân phối và cung ứng hàng hóa đó (Oates, 1972). Điều này được khẳng định dựa trên nền tảng: nhiệm vụ chi của chính quyền địa phương có thể đáp ứng được các sở thích và nhu cầu đa dạng của địa phương, và vì vậy đảm bảo tính hiệu quả trong phân bổ nguồn lực (Oates, 1972 &Tiebout, 1956). Phân cấp nguồn thu cho chính quyền địa phương đòi hỏi phải tương thích với nhiệm vụ chi và trách nhiệm giải trình (Oates, 1972).
Phân cấp tài khóa, khi nguồn thu phù hợp với nhiệm vụ chi của chính quyền địa phương, sẽ dẫn đến: (1) kích thích nguồn thu của địa phương và cải thiện tài khóa tổng thể của quốc gia; (2) nâng cao trách nhiệm giải trình của chính quyền địa phương; (3) giảm sự ảnh hưởng méo mó của quá trình chuyển giao (Shah, 1994). Nghiên cứu của Bird & Wallich (1993) cho rằng phân cấp tài khóa có thể giúp nâng cao hiệu quả của khu vực công, tăng cường cạnh tranh giữa các chính quyền địa phương trong việc cung ứng dịch vụ công, và thúc đẩy tăng 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com trưởng kinh tế. Những lợi ích tiềm tàng này phản ánh một niềm tin rằng, chính quyền địa phương có thể ra những quyết định tốt nhất về những khoản chi tiêu công phục vụ tăng trưởng trong những lĩnh vực như giáo dục, y tế và cơ sở hạ tầng, vì họ có thông tin tốt hơn về đặc điểm của địa phương và sự khác biệt giữa các vùng (Oates, 1993). Tuy nhiên, cũng có những quan điểm lý thuyết khác về tác động của phân cấp tài khóa đến tăng trưởng.
Theo Prud’homme (1995) và Tanzi (1996), nếu các giả định của phân cấp tài khóa như: (i) phân cấp nguồn thu tương xứng với nhiệm vụ chi; (ii) năng lực và trách nhiệm giải trình của chính quyền địa phương không được thỏa mãn, thì kết quả của phân cấp tài khóa có thể gây phương hại đến tăng trưởng kinh tế và tính hiệu quả. Prud’homme (1995) nhấn mạnh rằng: chính quyền địa phương có thể không cung cấp hiệu quả hơn chính quyền trung ương trong cung cấp hàng hóa công ở phạm vi quốc gia vì tính kinh tế của quy mô. Phân cấp tài khóa cũng có thể là điều kiện để tạo ra tham nhũng ở địa phương bởi vì khi đó sẽ trao trách nhiệm chính trị cho địa phương và các nhà chính trị địa phương sẽ gắn lợi ích của mình với lợi ích nhóm (Prud’homme, 1995, and Tanzi, 1996). Martinez & McNab (2001) còn cho rằng phân cấp về tài khóa có thể khuyến khích sự bất ổn của kinh tế vĩ mô, do đó sẽ dẫn đến suy giảm tăng trưởng kinh tế, bởi vì phân cấp tài khóa có thể làm giảm chi tiêu và các loại thuế của chính phủ trung ương dùng để hỗ trợ cho sự phát triển của nền kinh tế.
Các nghiên cứu thực nghiệm Đã có nhiều nghiên cứu thực nghiệm về mối quan hệ giữa phân cấp tài khóa và tăng trưởng kinh tế. Các nghiên cứu với dữ liệu và phương pháp nghiên cứu khác nhau cho các kết luận khác nhau về tác động của phân cấp tài khóa đến tăng trưởng kinh tế. 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Phillips & Woller (1997) đã tìm ra bằng chứng quan trọng về mối quan hệ tiêu cực giữa tăng trưởng kinh tế và phân cấp nguồn thu khi dựa trên dữ liệu nghiên cứu tại 17 quốc gia phát triển trong giai đoạn từ 1947 - 1991. Điều đáng ngạc nhiên, nghiên cứu của họ đã không phát hiện mối quan hệ giữa phân cấp tài khóa và tăng trưởng kinh tế ở các nước đang phát triển.
Tuy nhiên, Davoodi & Zou (1998) đã sử dụng dữ liệu dạng bảng của 46 quốc gia trong giai đoạn 1970 - 1989 và phương pháp ước lượng bình phương bé nhất (OLS) để nghiên cứu tác động của phân cấp tài khóa đến tăng trưởng. Nghiên cứu kết luận rằng tồn tại mối quan hệ nghịch biến giữa phân cấp tài khóa với tăng trưởng kinh tế ở các nước đang phát triển, nhưng ở các nước phát triển lại không có mối quan hệ. Tương tự, Xie et al. (1999) đã xem xét tác động của phân cấp tài khóa tới tăng trưởng kinh tế ở Mỹ giai đoạn 1948 - 1994.
Có ba cấp chính quyền được sử dụng để phân tích (Liên bang, bang và chính quyền địa phương). Nghiên cứu đã chỉ ra rằng có mối quan hệ tiêu cực giữa phân cấp tài khóa và tăng trưởng kinh tế địa phương. Trái lại, Lin & Liu (2000) khám phá ra tác động của phân cấp tài khóa đến tăng trưởng bằng cách sử dụng dữ liệu bảng ở chính quyền cấp tỉnh của Trung Quốc. Họ đã sử dụng dữ liệu trong 23 năm từ 1970 - 1993 cho nghiên cứu của mình.
Nghiên cứu sử dụng phân tích hồi quy với việc coi GDP là biến phụ thuộc và biến liên quan đến phân cấp tài khóa, thu nhập bình quân đầu người, dân số và các biến giả liên quan đến cấp tỉnh là biến độc lập. Tác giả kết luận rằng phân cấp tài khóa có ảnh hưởng tích cực đến tăng trưởng kinh tế. Kết quả nghiên cứu cũng chỉ ra ảnh hưởng quan trọng của sự cải cách trong khu vực nông thôn, sự tích lũy vốn và sự phát triển của các nhân tố khác đến tăng trưởng kinh tế. 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Thiesen (2003) nghiên cứu ảnh hưởng của phân cấp tài khóa đến tăng trưởng kinh tế của các nước thuộc OECD trong giai đoạn 1973 - 1998.
Tác giả đã sử dụng tỉ lệ phân chia nguồn thu và nhiệm vụ chi làm biến phân cấp tài khóa và sử dụng biến mức độ tăng bình quân trong thu nhập của mỗi độ tuổi lao động. Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng phân cấp tài khóa có tác động tích cực tới tăng trưởng kinh tế. Ebel & Yilmaz (2004) đã thảo luận về mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế và phân cấp trong chi tiêu và nguồn thu của sáu quốc gia Trung và Đông Âu. Họ sử dụng kỹ thuật hồi quy đa biến để phân tích.
Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng các khoản thu thuế và phi thuế mà địa phương hưởng toàn bộ có ảnh hưởng tích cực đến tăng trưởng. Atsushi IIMI (2004), tiến hành phân tích dữ liệu ở 51 quốc gia, bao gồm 7 nước có thu nhập thấp, 10 nước có thu nhập trung bình thấp, 12 nước có thu nhập trên mức trung bình và 22 nước có thu nhập cao trong giai đoạn 1997 - 2001, nghiên cứu cho thấy có tác động tích cực giữa phân cấp tài khóa tới mức tăng trong thu nhập bình quân đầu người. (2006) đã cung cấp lý thuyết và bằng chứng về mối quan hệ giữa phân cấp tài khóa và tăng trưởng kinh tế ở Pakistan, dựa vào dữ liệu tổng thể dạng chuỗi thời gian trong giai đoạn 1972 - 2005. Bằng phương pháp ước lượng OLS, nghiên cứu kết luận rằng phân cấp tài khóa có ảnh hưởng tích cực đến tăng trưởng kinh tế.
Muhammad Zahir Faridi (2011) đã sử dụng dữ liệu tổng thể dạng chuỗi thời gian về phân cấp nguồn thu và nhiệm vụ chi giữa chính quyền trung ương và địa phương trong giai đoạn 1972 - 2009 để xem xét tác động của phân cấp tài khóa đến tăng trưởng kinh tế, phương pháp được sử dụng để ước lượng là OLS. Kết quả tìm thấy phân cấp tài khóa có tác động quan trọng và tích cực đến tăng trưởng kinh tế ở Pakistan. 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Abachi và Salamatu (2012) sử dụng dữ liệu tổng thể về phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi của Nigeria trong giai đoạn từ 1970 đến 2009, bằng phương pháp OLS lại tìm thấy kết quả cho rằng phân cấp tài khóa có tác động tiêu cực đến tăng trưởng kinh tế của Nigeria.