phần mở đầu, lượng kiều hối tăng liên tục trong những năm gần đây và vấn đề không thể dự báo mức độ giải ngân ODA là những vấn đề về nguồn vốn nước ngoài đang được các nhà hoạch định chính sách quan tâm. Thực tiễn tại Việt Nam, 15 năm gần đây, lượng kiều hối liên tục tăng. Con số 12 tỉ USD kiều hối năm 2014 của cả nước được đánh giá là cao kỷ lục từ trước đến nay. Dự báo năm 2015, lượng kiều hối sẽ tiếp tục tăng khoảng 10% so với năm 2014.
Phải nhìn nhận rằng, nguồn lực kiều hối đã và đang góp phần vào phát triển kinh tế xã hội. Về nguồn vốn hỗ trợ phát triển chính thức ODA, tương tự các quốc gia đang phát triển khác, Việt Nam cũng trong tình trạng cạnh tranh gay gắt để thu hút nguồn vốn ODA và mức độ giải ngân không như cam kết. Theo báo cáo của Bộ Kế hoạch và Đầu tư (KH&ĐT), 6 tháng đầu năm 2015, tổng vốn ODA và vốn vay ưu đãi ký kết đạt trên 1,59 tỷ USD, bằng 70,54% so với cùng kỳ năm trước, trong khi đó tốc độ giải ngân tổng số vốn ODA và vốn vay ưu đãi giải ngân trong 6 tháng đầu năm nay chỉ đạt khoảng 1,917 tỷ USD, thấp hơn 38% so với cùng kỳ năm 2014. Trong bối cảnh Việt Nam nhận được kiều hối và giải ngân ODA như vậy, một vấn đề đặt ra là đất nước đối mặt với tình trạng thâm hụt ngân sách kéo dài.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 4 Câu hỏi ở đây là liệu kiều hối và sự không thể dự báo tỷ lệ giải ngân ODA có tác động đến điều chỉnh chính sách tài khóa tại các quốc gia đang phát triển hay không nhất là trong giai đoạn thâm hụt ngân sách triền miên đang diễn ra tại các quốc gia này. Về mặt lý luận: Tính đến thời điểm hiện tại, đã có nhiều công trình nghiên cứu về điều chỉnh chính sách tài khóa nhưng phần lớn tập trung vào các nước phát triển, hơn nữa các nghiên cứu chủ yếu xem xét mối quan hệ giữa các yếu tố vĩ mô với các biến đại diện cho chính sách tài khóa. Ít có nghiên cứu về điều chỉnh tài khóa dành cho các quốc gia đang phát triển. Các công trình xem xét vai trò của dòng vốn nước ngoài (kiều hối, ODA.) đối với điều chỉnh tài khóa càng ít hơn, trong khi các dòng vốn này có vai trò vô cùng quan trọng trong quá trình phát triển kinh tế, xã hội các quốc gia đang phát triển.
Nhận thấy sự cần thiết khách quan phải nghiên cứu về lý luận và thực tiễn mối quan hệ giữa kiều hối và ODA với điều chỉnh tài khóa, tác giả lựa chọn đề tài để thực hiện luận văn là: "Tác động của kiều hối và giải ngân ODA lên chính sách tài khóa tại các quốc gia đang phát triển khu vực Châu Á". LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.2 Mục tiêu nghiên cứu Đề tài được thực hiện nhằm đạt các mục tiêu sau: • Nhận diện và định lượng được tác động của kiều hối và sự không thể dự báo tỷ lệ giải ngân ODA đến việc điều chỉnh chính sách tài khóa. • Đưa ra gợi ý cho việc cải thiện thâm hụt ngân sách nhà nước.3 Phương pháp nghiên cứu Luận văn sử dụng dữ liệu bảng với mô hình nhị phân logit hiệu ứng cố định có điều kiện (conditional fixed- effects logit model) để kiểm định mối quan hệ giữa kiều hối, sự không thể dự báo mức độ giải ngân ODA với việc điều chỉnh tài khóa. Bài kết hợp ba phương pháp khác nhau để phân tích, bao gồm: • Hồi quy mô hình mô hình logit có điều kiện (conditional logit model) vớigiá trị độ trễ của các biến nội sinh.
• Hồi quy mô hình nghiên cứu bằng phương pháp 2SLS với biến công cụ là giá trị độ trễ của các biến nội sinh, trong đó giá trị ước lượng của biến nội sinh trong giai đoạn đầu của phương pháp 2SLS sẽ được dùng làm biến giải thích trong phương trình hồi quy chính (mô hình logit có điều kiện) của giai đoạn hai. • Tương tự phương pháp (2) và sử dụng thêm giá trị phần dư của các biến nội sinh trong giai đoạn đầu để ước lượng trong phương trình giai đoạn hai nhằm mục đích đảm bảo tính vững của các hệ số ước lượng. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.4 Đối tượng nghiên cứu Luận văn tập trung nghiên cứu mối quan hệ giữa kiều hối và sự không thể dự báo tỷ lệ giải ngân ODA với việc điều chỉnh chính sách tài khóa. Biến phụ thuộc: • FCA: Điều chỉnh tài khóa nhanh • FCH: Điều chỉnh tài khóa dần dần Biến độc lập: • LnRemit: Giá trị logarit của kiều hối • Unpredictability: Sự không thể dự báo mức giải ngân ODA • Lognetoda: Giá trị logarit của ODA ròng • Primaryexpend: Chi tiêu cơ bản • Capitalflight: thoái vốn • Domestdebt: nợ trong nước • Taxrevenue: Tỷ lệ nguồn thu thuế so với GDP • Nontaxrevenue: Tỷ lệ nguồn thu phi thuế so với GDP • LogReer: Giá trị logarit của tỷ giá hối đoái thực hiệu lực • Inflation: Lạm phát • Growth: Tốc độ tăng trưởng kinh tế • Outputgap: Chênh lệch sản lượng thực và sản lượng tiềm năng • Imf: Các chương trình hỗ trợ của quỹ tiền tệ quốc tế • Quo: Chất lượng quản lý của chính phủ LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.5 Phạm vi nghiên cứu • Phạm vi không gian: 18 quốc gia đang phát triển Châu Á (Armenia, Azerbaijan, Bangladesh, China, India, Indonesia, Iran, Kazakhstan, Lào, Malaysia, Maldives, Mông Cổ, Pakistan, Papua New Guinea, Phillipines, Sri Lanka, Thái Lan và Việt Nam) • Phạm vi thời gian: giai đoạn 2000-2013 1.6 Ý nghĩa thực tiễn đề tài Nghiên cứu này nhằm phát hiện mối tương quan giữa kiều hối và sự không thể dự báo tỷ lệ giải ngân ODA đối với việc điều chỉnh chính sách tài khóa, qua đó giúp các nhà làm chính sách thấy rõ tác động của kiều hối và ODA để đưa ra những đề xuất phù hợp thúc đẩy nền kinh tế.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 Chương 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT 2.1 Kiều hối Khái niệm kiều hối: Theo World Bank, kiều hối được định nghĩa là tổng lượng tiền có nguồn gốc từ nước ngoài, thể hiện qua cán cân thanh toán quốc tế, bao gồm thu nhập của người lao động, dân nhập cư ở nước ngoài và khoản tiền bồi thường cho người lao động. Quỹ tiền tệ quốc tế IMF định nghĩa kiều hối là khoản tiền của người lao động nhập cư, đang cư trú tại nước chủ nhà từ một năm trở lên chuyển cho người thân đang sống tại quốc gia của người lao động đó. Nếu người nhập cư sống tại nước chủ nhà trong một năm hoặc lâu hơn, họ được xem là cư dân, bất kể họ đang ở tình trạng di trú. Nếu người nhập cư sống tại nước chủ nhà ít hơn một năm, toàn bộ thu nhập của họ được xem là khoản thưởng công cho người lao động.
Theo Điều 4, Điều 5, Điều 6 quyết định 170/1999/QĐ – TTG của Thủ tướng chính phủ ngày 19/08/1999 có giải thích định nghĩa về kiều hối: Kiều hối là các loại ngoại tệ tự do chuyển đổi được chuyển vào Việt Nam theo các hình thức sau: • Chuyển ngoại tệ thông qua các tổ chức tín dụng được phép. • Chuyển ngoại tệ thông qua các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ tài chính bưu chính quốc tế. • Cá nhân mang ngoại tệ theo người vào Việt Nam. Cá nhân ở nước ngoài khi nhập cảnh vào Việt Nam có mang theo ngoại tệ hộ cho người Việt Nam ở nước ngoài LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 9 phải kê khai với Hải quan cửa khẩu số ngoại tệ mang hộ từ nước ngoài gửi về cho người thụ hưởng ở trong nước.
Phân loại kiêu hối: • Kiều hối chuyển theo kênh chính thức: Chuyển qua các tổ chức tín dụng, các tổ chức được Ngân hàng Nhà nước cho phép làm dịch vụ nhận và chi trả ngoại tệ hoặc tổ chức kinh tế làm đại lý cho các tổ chức tín dụng thực hiện việc chi trả ngoại tệ, các tổ chức tín dụng làm đại lý cho các tổ chức tín dụng được phép, các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ tài chính bưu chính quốc tế và các cá nhân mang theo ngoại tệ mang hộ từ nước ngoài gửi cho người thụ hưởng ở trong nước. Hiện nay phương thức chuyển tiền thông qua con đường chính thức đã phổ biến rộng rãi vì sự nhanh chóng, an toàn. Tuy nhiên, cũng rất nhiều kiều bào e ngại vì phải chứng minh tính pháp lý của món tiền, đồng thời phí dịch vụ của Ngân hàng còn cao. Đặc điểm của phương thức này là: Tiền nhận được ngay không phải chờ lâu (trong trường hợp khách hàng sử dụng dịch vụ chuyển tiền ngay của các Tổ chức chuyển tiền nhanh có các đại lý đặt tại Ngân hàng, công ty kiều hối.
Khuyết điểm của phương thức này là: Giá ngoại tệ mà ngân hàng bán ra cao hơn (mua vào thấp hơn) thị trường tự do. Phải xuất trình nhiều giấy tờ. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 10 • Kiều hối chuyển theo kênh phi chính thức: Là lượng kiều hối được chuyển vào một quốc gia do kiều bào nhập cảnh vào quốc gia đó mà không khai báo tại Hải Quan cửa khẩu hoặc qua đường dây ngầm của dịch vụ chuyển tiền tư nhân không qua hệ thống ngân hàng và các công ty kiều hối được cấp giấy phép nhận và chi trả ngoại tệ. Loại hình này được thực hiện dựa trên cơ sở quen biết và tin tưởng lẫn nhau.
Phương thức chuyển tiền này đơn giản. Chỉ cần điện hai lần điện thoại: một cho cá nhân làm dịch vụ chuyển tiền và một cuộc điện thoại cho thân nhân ở Việt Nam đến địa điểm chi trả hoặc đường dây chi trả sẽ đến tận nhà của kiều quyến để thực hiện chi trả. Đặc điểm của phương thức này là: Tiền nhận được ngay không phải chờ lâu. Giá ngoại tệ bán ra thấp hơn (mua vào cao hơn) tỷ giá bán ra và mua vào của các ngân hàng thương mại.
Không đòi hỏi xuất trình nhiều giấy tờ. Khuyết điểm của phương thức này: Phí cao. Không an toàn. Theo nghiên cứu của Ngân hàng Thế Giới, quy mô của thị trường kiều hối được chuyển qua kênh phi chính thức xấp xỉ ngang bằng với thị trường kiều hối được chuyển qua kênh chính thức (Nguồn: www.vn) LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 11 Từ các khái niệm và phân loại kiều hối, có thể rút ra kết luận: Về bản chất, kiều hối là tiền bạc được di chuyển từ những người đang trú ngụ hay lao động nước ngoài đến thân nhân của họ tại quê hương.