Luận văn thạc sĩ tác động của đầu tư trực tiếp nước ngoài và thể chế đến sự bền vững của môi trường ở các quốc gia châu á

Tổng hợp kiến thức Tác động của FDI và thể chế đến bền vững môi trường ở châu Á, tiếp cận khoa học, hỗ trợ học tập và nghiên cứu hiệu quả trong môi

• Tác giả: Phùng Thị Cẩm Tú
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Kim Quyến
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Tp.HCM
• Chuyên ngành: Tài Chính – Ngân Hàng
• Đề tài: Tác Động Của Đầu Tư Trực Tiếp Nước Ngoài Và Thể Chế Đến Sự Bền Vững Của Môi Trường Ở Các Quốc Gia Châu Á
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU
• 1.1. Lý do chọn đề tài
• 1.2. Mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu
• 1.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.4. Phương pháp nghiên cứu
• 1.5. Những đóng góp của Đề tài
• 1.6. Cấu trúc của đề tài
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC ĐÂY
• 2.1. FDI và sự bền vững của môi trường
• 2.2. Ảnh hưởng của thể chế đến FDI
• 2.3. Các nghiên cứu trước đây
• 3. CHƯƠNG 3: DỮ LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Phương pháp nghiên cứu
• 3.2. Dữ liệu nghiên cứu
• 3.3. Quy trình xử lý số liệu
• 4. CHƯƠNG 4: NỘI DUNG VÀ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Mô tả biến và tương quan giữa các biến
• 4.2. Kết quả nghiên cứu
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ CHÍNH SÁCH
• 5.1. Kết luận
• 5.2. Khuyến nghị chính sách
• 5.3. Các hạn chế của Đề tài và hướng nghiên cứu tiếp theo
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tác động của FDI đến bền vững môi trường

Đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) đã trở thành một yếu tố quan trọng trong phát triển kinh tế ở các quốc gia châu Á. Nghiên cứu cho thấy rằng FDI có thể tạo ra nhiều cơ hội việc làm và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Tuy nhiên, tác động của FDI đến bền vững môi trường lại là một vấn đề phức tạp. Theo một số nghiên cứu, sự gia tăng FDI có thể dẫn đến việc gia tăng ô nhiễm môi trường, đặc biệt là trong các quốc gia có quy định về môi trường lỏng lẻo. Một nghiên cứu của Cole & Elliott (2005) chỉ ra rằng FDI có thể làm tăng lượng phát thải CO2, từ đó làm giảm bền vững môi trường. Điều này đặt ra câu hỏi về cách thức mà các quốc gia có thể thu hút FDI mà không làm tổn hại đến môi trường.

1.1. Tác động tích cực và tiêu cực của FDI

Mặc dù FDI có thể mang lại nhiều lợi ích kinh tế, nhưng cũng cần xem xét các tác động tiêu cực đến bền vững môi trường. Các quốc gia châu Á, đặc biệt là những nước đang phát triển, thường phải đối mặt với áp lực từ các nhà đầu tư nước ngoài để giảm bớt các quy định về môi trường nhằm thu hút FDI. Điều này có thể dẫn đến việc các công ty nước ngoài thực hiện các hoạt động sản xuất gây ô nhiễm mà không bị kiểm soát chặt chẽ. Theo Jorgenson et al. (2007), các quốc gia có thể phải đối mặt với sự gia tăng ô nhiễm không khí và nước do sự gia tăng FDI mà không có các biện pháp bảo vệ môi trường thích hợp.

II. Vai trò của thể chế trong tác động của FDI

Thể chế đóng vai trò quan trọng trong việc quản lý và điều tiết các hoạt động của FDI. Một thể chế mạnh mẽ có thể giúp giảm thiểu các tác động tiêu cực của FDI đến bền vững môi trường. Theo báo cáo của Ngân hàng Thế giới, các quốc gia có chất lượng thể chế tốt thường có khả năng thực thi các quy định về môi trường hiệu quả hơn. Điều này cho phép họ kiểm soát tốt hơn các hoạt động của các nhà đầu tư nước ngoài. Nghiên cứu của Lee et al. (2007) cho thấy rằng thể chế có thể tạo ra một môi trường đầu tư bền vững hơn bằng cách thiết lập các tiêu chuẩn môi trường nghiêm ngặt.

2.1. Tác động của thể chế đến FDI

Thể chế không chỉ ảnh hưởng đến FDI mà còn quyết định cách thức mà FDI tác động đến bền vững môi trường. Các chỉ số như chất lượng quản trị và hiệu quả của chính phủ có thể ảnh hưởng đến quyết định đầu tư của các công ty nước ngoài. Khi thể chế yếu kém, các nhà đầu tư có thể dễ dàng lách luật và gây ra ô nhiễm môi trường. Ngược lại, một thể chế mạnh có thể tạo ra một môi trường đầu tư bền vững hơn, khuyến khích các nhà đầu tư thực hiện các biện pháp bảo vệ môi trường. Điều này cho thấy rằng việc cải cách thể chế là cần thiết để đảm bảo rằng FDI có thể đóng góp tích cực vào bền vững môi trường.

III. Khuyến nghị chính sách cho các quốc gia châu Á

Để tối ưu hóa lợi ích từ FDI trong khi vẫn bảo vệ bền vững môi trường, các quốc gia châu Á cần thực hiện một số chính sách quan trọng. Đầu tiên, cần thiết lập các quy định môi trường nghiêm ngặt hơn để kiểm soát các hoạt động của các nhà đầu tư nước ngoài. Thứ hai, các quốc gia nên cải cách thể chế để nâng cao chất lượng quản trị và hiệu quả của chính phủ. Cuối cùng, cần có các chương trình giáo dục và nâng cao nhận thức về bảo vệ môi trường cho cả nhà đầu tư và cộng đồng địa phương. Những biện pháp này sẽ giúp đảm bảo rằng FDI không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn góp phần vào bền vững phát triển.

3.1. Tăng cường quy định môi trường

Việc tăng cường quy định môi trường là một trong những biện pháp quan trọng nhất để bảo vệ bền vững môi trường. Các quốc gia cần thiết lập các tiêu chuẩn môi trường rõ ràng và nghiêm ngặt cho các dự án FDI. Điều này không chỉ giúp giảm thiểu ô nhiễm mà còn tạo ra một môi trường đầu tư bền vững hơn. Các nhà đầu tư sẽ được khuyến khích thực hiện các biện pháp bảo vệ môi trường nếu họ biết rằng sẽ có các hình phạt nghiêm khắc nếu vi phạm. Hơn nữa, việc công khai thông tin về các tác động môi trường của các dự án FDI cũng sẽ giúp nâng cao trách nhiệm của các nhà đầu tư.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế, đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) đóng vai trò quan trọng trong thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và phát triển công nghệ của các quốc gia. Theo báo cáo của UNCTAD năm 2016, các quốc gia châu Á đã thu hút khoảng 413 tỷ USD vốn FDI, chiếm gần 30% tổng vốn FDI toàn cầu. Tuy nhiên, sự gia tăng dòng vốn FDI cũng đặt ra nhiều thách thức về sự bền vững của môi trường, đặc biệt khi nhiều quốc gia có chất lượng thể chế khác nhau. Vấn đề nghiên cứu tập trung vào tác động của FDI và thể chế đến sự bền vững của môi trường tại các quốc gia châu Á trong giai đoạn 1996-2014. Mục tiêu cụ thể là xác định mức độ ảnh hưởng của FDI và thể chế đến lượng phát thải CO2, từ đó đánh giá vai trò của thể chế trong mối quan hệ giữa FDI và môi trường. Phạm vi nghiên cứu bao gồm 33 quốc gia châu Á với dữ liệu bảng không cân bằng, sử dụng các chỉ số quản trị toàn cầu để đo lường chất lượng thể chế. Ý nghĩa nghiên cứu nằm ở việc cung cấp cơ sở khoa học cho các chính sách thu hút và sử dụng FDI hiệu quả, đồng thời bảo vệ môi trường bền vững trong khu vực.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên ba lý thuyết chính để phân tích mối quan hệ giữa FDI, thể chế và sự bền vững của môi trường:

1. Lý thuyết Đường cong Kuznets về môi trường (EKC): Mô tả mối quan hệ hình chữ U ngược giữa tăng trưởng kinh tế và ô nhiễm môi trường, trong đó ô nhiễm tăng trong giai đoạn đầu phát triển và giảm khi vượt qua ngưỡng phát triển nhất định.

2. Giả thuyết “Nơi trú ẩn của ô nhiễm”: Các công ty đa quốc gia có xu hướng chuyển các hoạt động gây ô nhiễm sang các quốc gia có tiêu chuẩn môi trường thấp hơn nhằm giảm chi phí sản xuất, dẫn đến suy thoái môi trường tại các nước nhận FDI.

3. Lý thuyết Eclectic Paradigm (OLI) của Dunning: Giải thích các yếu tố quyết định FDI dựa trên lợi thế sở hữu, lợi thế vị trí (bao gồm thể chế) và lợi thế nội bộ hóa. Thể chế được xem là một trong những yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến quyết định đầu tư nước ngoài.

Các khái niệm chính bao gồm: FDI (dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài), thể chế (đo bằng các chỉ số như chỉ số ổn định chính trị PSI, hiệu quả chính phủ GEI), sự bền vững của môi trường (đại diện bởi lượng phát thải CO2), cùng các biến kiểm soát như tăng trưởng kinh tế (GDP bình quân đầu người), đầu tư nội địa (GFCF) và mức độ đô thị hóa (URBAN).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp định lượng với dữ liệu bảng không cân bằng thu thập từ 33 quốc gia châu Á trong giai đoạn 1996-2014, tổng cộng 528 quan sát. Dữ liệu về biến CO2, FDI, GDP, URBAN, GFCF được lấy từ World Development Indicators (WDI), trong khi các chỉ số thể chế PSI và GEI được lấy từ bộ Chỉ số quản trị toàn cầu (WGI). Mô hình nghiên cứu được xây dựng dựa trên mô hình của Bokpin (2016), sử dụng các biến độc lập là FDI, PSI, GEI, cùng các biến kiểm soát và biến tương tác giữa FDI và thể chế để đánh giá vai trò của thể chế trong tác động của FDI đến môi trường.

Phương pháp phân tích bao gồm kiểm định Hausman để lựa chọn mô hình tác động cố định (FEM) hoặc tác động ngẫu nhiên (REM), kiểm định Wald, kiểm định Woolridge và kiểm định đa cộng tuyến để đảm bảo tính chính xác và phù hợp của mô hình. Phần mềm STATA 12 được sử dụng để xử lý dữ liệu và thực hiện các phân tích thống kê. Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu đảm bảo tính đại diện và độ tin cậy của kết quả nghiên cứu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Ảnh hưởng tiêu cực của FDI đến sự bền vững môi trường: Kết quả ước lượng cho thấy dòng vốn FDI có tác động tích cực đến lượng phát thải CO2, nghĩa là FDI làm giảm sự bền vững của môi trường. Cụ thể, khi FDI tăng 1% GDP, lượng phát thải CO2 tăng tương ứng khoảng 0.15%, phản ánh xu hướng “nơi trú ẩn của ô nhiễm”.

2. Vai trò điều tiết của thể chế: Chỉ số ổn định chính trị (PSI) và hiệu quả chính phủ (GEI) có tác động làm giảm lượng phát thải CO2, đồng thời biến tương tác giữa FDI và thể chế có dấu hiệu tích cực, cho thấy thể chế mạnh giúp giảm thiểu tác động tiêu cực của FDI đến môi trường. Ví dụ, ở các quốc gia có PSI và GEI cao hơn trung bình, tác động của FDI đến phát thải CO2 giảm khoảng 20% so với các quốc gia có thể chế yếu.

3. Ảnh hưởng của các biến kiểm soát: Tăng trưởng kinh tế (GDP) và mức độ đô thị hóa (URBAN) đều có tác động làm tăng lượng phát thải CO2, với mức tăng lần lượt khoảng 0.12% và 0.08% khi các biến này tăng 1 đơn vị. Đầu tư nội địa (GFCF) có tác động không rõ ràng, không có ý nghĩa thống kê mạnh.

4. Mối quan hệ phi tuyến tính giữa FDI và môi trường: Biến FDI bình phương (FDI²) cho thấy mối quan hệ không tuyến tính, gợi ý rằng ở mức độ FDI cao hơn, tác động tiêu cực đến môi trường có thể giảm dần, phù hợp với giả thuyết EKC.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu phù hợp với nhiều nghiên cứu trước đây cho thấy FDI có thể làm gia tăng ô nhiễm môi trường ở các quốc gia đang phát triển do chuyển giao công nghệ lạc hậu và nới lỏng quy định môi trường nhằm thu hút đầu tư. Tuy nhiên, vai trò của thể chế được khẳng định là yếu tố then chốt giúp giảm thiểu các tác động tiêu cực này. Thể chế mạnh mẽ với chính sách ổn định và hiệu quả giúp kiểm soát tốt hơn các hoạt động sản xuất, thúc đẩy chuyển giao công nghệ sạch và nâng cao ý thức bảo vệ môi trường.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện mối quan hệ giữa FDI và lượng phát thải CO2 theo các nhóm quốc gia phân loại theo mức độ thể chế, hoặc bảng so sánh các hệ số hồi quy giữa các mô hình có và không có biến tương tác thể chế. Điều này giúp minh họa rõ ràng vai trò điều tiết của thể chế trong mối quan hệ FDI - môi trường.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường cải thiện chất lượng thể chế: Các quốc gia châu Á cần tập trung nâng cao chỉ số ổn định chính trị và hiệu quả quản trị nhà nước trong vòng 3-5 năm tới nhằm tạo môi trường đầu tư minh bạch, ổn định và thân thiện với môi trường. Chủ thể thực hiện là chính phủ và các cơ quan quản lý nhà nước.

2. Xây dựng và thực thi chính sách môi trường nghiêm ngặt: Ban hành các quy định chặt chẽ về tiêu chuẩn môi trường đối với các dự án FDI, đồng thời tăng cường giám sát và xử lý vi phạm trong vòng 1-2 năm. Các cơ quan bảo vệ môi trường và thanh tra cần được trang bị đầy đủ nguồn lực.

3. Khuyến khích chuyển giao công nghệ xanh: Hỗ trợ các doanh nghiệp FDI áp dụng công nghệ sạch, thân thiện với môi trường thông qua ưu đãi thuế và hỗ trợ kỹ thuật trong 3 năm tới. Các tổ chức xúc tiến đầu tư và viện nghiên cứu đóng vai trò trung gian.

4. Tăng cường hợp tác khu vực và quốc tế: Thúc đẩy hợp tác giữa các quốc gia châu Á trong việc chia sẻ kinh nghiệm, chính sách và công nghệ bảo vệ môi trường liên quan đến FDI trong vòng 5 năm. Các tổ chức khu vực và liên chính phủ là chủ thể chính.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà hoạch định chính sách: Giúp xây dựng các chính sách thu hút FDI đồng thời bảo vệ môi trường, cân bằng giữa phát triển kinh tế và bền vững môi trường.

2. Các nhà đầu tư nước ngoài và doanh nghiệp đa quốc gia: Hiểu rõ tác động của FDI đến môi trường và vai trò của thể chế, từ đó điều chỉnh chiến lược đầu tư phù hợp với yêu cầu phát triển bền vững.

3. Các nhà nghiên cứu và học giả trong lĩnh vực kinh tế môi trường và quản trị công: Cung cấp cơ sở lý thuyết và dữ liệu thực nghiệm để phát triển các nghiên cứu tiếp theo về mối quan hệ giữa FDI, thể chế và môi trường.

4. Các tổ chức phi chính phủ và cơ quan bảo vệ môi trường: Sử dụng kết quả nghiên cứu để vận động chính sách, giám sát và thúc đẩy các hoạt động bảo vệ môi trường liên quan đến đầu tư nước ngoài.

Câu hỏi thường gặp

1. FDI có luôn gây hại cho môi trường không?
   Không nhất thiết. Tác động của FDI đến môi trường phụ thuộc vào chất lượng thể chế và chính sách quản lý môi trường của quốc gia nhận đầu tư. Thể chế mạnh giúp giảm thiểu tác động tiêu cực và thúc đẩy chuyển giao công nghệ sạch.

2. Thể chế được đo lường như thế nào trong nghiên cứu này?
   Thể chế được đo bằng các chỉ số quản trị toàn cầu như chỉ số ổn định chính trị (PSI) và hiệu quả chính phủ (GEI), dựa trên dữ liệu từ Worldwide Governance Indicators (WGI).

3. Tại sao lại chọn lượng phát thải CO2 làm đại diện cho sự bền vững môi trường?
   Phát thải CO2 là một trong những nguyên nhân chính gây biến đổi khí hậu và ô nhiễm môi trường toàn cầu, được sử dụng rộng rãi làm chỉ số đánh giá tác động môi trường của hoạt động kinh tế.

4. Phương pháp nghiên cứu sử dụng có ưu điểm gì?
   Sử dụng dữ liệu bảng không cân bằng giúp phân tích được biến động theo thời gian và không gian, giảm đa cộng tuyến và tăng hiệu quả ước lượng, đồng thời kiểm soát được các yếu tố không quan sát được.

5. Các quốc gia châu Á có thể áp dụng kết quả nghiên cứu này như thế nào?
   Các quốc gia nên tập trung nâng cao chất lượng thể chế, xây dựng chính sách môi trường nghiêm ngặt, khuyến khích công nghệ xanh và tăng cường hợp tác khu vực để thu hút FDI bền vững, hạn chế tác động tiêu cực đến môi trường.

Kết luận

• FDI có tác động tiêu cực đến sự bền vững của môi trường ở các quốc gia châu Á thông qua việc gia tăng lượng phát thải CO2.
• Thể chế mạnh mẽ đóng vai trò điều tiết, giảm thiểu tác động tiêu cực của FDI đến môi trường.
• Tăng trưởng kinh tế và đô thị hóa cũng góp phần làm gia tăng ô nhiễm môi trường.
• Mối quan hệ giữa FDI và môi trường có tính phi tuyến, phù hợp với giả thuyết Đường cong Kuznets.
• Các chính sách nâng cao thể chế và quản lý môi trường là cần thiết để thu hút FDI bền vững.

Next steps: Các quốc gia cần triển khai các biện pháp cải thiện thể chế và chính sách môi trường trong vòng 3-5 năm tới để cân bằng giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường.

Call-to-action: Các nhà hoạch định chính sách và nhà đầu tư cần phối hợp chặt chẽ để xây dựng môi trường đầu tư bền vững, góp phần phát triển kinh tế xanh và bảo vệ hành tinh cho các thế hệ tương lai.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Tổng quan về đề tài nghiên cứu Giới thiệu chung về Đề tài như nêu lý do chọn Đề tài, mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu, đối tượng và phạm vi nghiên cứu, khái quát về phương pháp nghiên cứu được sử dụng, những đóng góp (ý nghĩa) của Đề tài, cấu trúc của Đề tài. Chương 2: Cơ sở lý thuyết và các nghiên cứu trước đây Trình bày lý thuyết; tóm tắt nội dung, phương pháp và kết quả của các nghiên cứu trước đây có liên quan đến Đề tài. Chương 3: Phương pháp nghiên cứu Trình bày cách tiếp cận nghiên cứu; phương pháp chọn mẫu/ quy mô mẫu; dữ liệu thu thập; công cụ phân tích dữ liệu. Mô tả về dữ liệu và phương pháp tiến hành nghiên cứu thực nghiệm Chương 4: Kết quả nghiên cứu Chương 5: Kết luận và khuyến nghị chính sách Tóm tắt toàn bộ nội dung nghiên cứu và kết quả chính của Đề tài.

Trên cơ sở đó đưa ra các gợi ý về chính sách cho các quốc gia Châu Á trong việc thu hút và sử dụng vốn FDI hướng đến mục tiêu không gây các tác động bất lợi đối với môi trường. Phần tài liệu tham khảo Phụ lục 123doc 6 Chƣơng 2 CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ CÁC NGHIÊN CỨU TRƢỚC ĐÂY 2.1 FDI Theo Quỹ tiền tệ quốc tế (IMF, 1993): FDI là hoạt động đầu tư vốn được thực hiện nhằm đạt được những lợi ích lâu dài trong một doanh nghiệp hoạt động trên lãnh thổ của một nền kinh tế khác. FDI là loại hình đầu tư dài hạn và trực tiếp. Có thể thực hiện FDI theo các phương thức như bỏ vốn thành lập doanh nghiệp mới ở nước ngoài; mua lại một phần hay toàn bộ các doanh nghiệp có sẵn hoặc mua cổ phiếu tiến tới thôn tính, sáp nhập.

Theo Diễn đàn Thương mại và Phát triển Liên Hiệp quốc (UNCTAD), FDI là danh mục đầu tư quốc tế vào một doanh nghiệp nào đó mà trong đó sở hữu ít nhất 10% vốn cổ phần của doanh nghiệp được đầu tư. Nhà đầu tư có thể đầu tư vào một công ty có sẵn hoặc thành lập công ty mới. FDI sẽ tạo sự thay đổi trên bảng cân đối kế toán, thay đổi trong nguồn vốn, nhân công, năng suất lao động, thúc đẩy tăng trưởng và phát triển kinh tế của nước nhận đầu tư. Theo Tổ chức thương mại thế giới (WTO): FDI xảy ra khi một nhà đầu tư từ một nước (nước chủ đầu tư) có được một tài sản ở một nước khác (nước thu hút đầu tư) cùng với quyền quản lý tài sản đó.

Theo Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế (OECD, 1996): FDI là hoạt động đầu tư được thực hiện nhằm thiết lập các mối quan hệ kinh tế lâu dài với một doanh nghiệp, mang lại khả năng tạo ảnh hưởng đối với việc quản lý doanh nghiệp. Có các mục đầu tư như: Thành lập hoặc mở rộng một doanh nghiệp hoặc một chi nhánh thuộc toàn quyền quản lý của chủ đầu tư; mua lại toàn bộ doanh nghiệp đã có; tham gia vào một doanh nghiệp mới hoặc cấp tín dụng dài hạn ( > 5 năm). Để có quyền kiểm soát, nhà đầu tư cần nắm từ 10% cổ phiếu thường hoặc quyền biểu quyết trở lên.1: Dòng vốn đầu tư FDI vào các nhóm nước, giai đoạn 1996-2015 Nguồn: UNCTAD, FDI/MNE database (www.org/fdistatistics) Từ những năm 1960, dòng vốn FDI đã được quan tâm nghiên cứu và lý giải vì những tác động tích cực đối với nước tiếp nhận đầu tư. Theo thời gian, FDI không ngừng gia tăng rộng khắp ở tất cả các nền kinh tế.

Trên phạm vi toàn thế giới, FDI đạt giá trị lớn nhất vào thời điểm năm 2007 với 1,9 ngàn tỷ đô FDI chảy vào các quốc gia. Khủng hoảng kinh tế toàn cầu năm 2008 kéo theo sự sụt giảm của dòng FDI; tuy nhiên, FDI nhanh chóng lấy lại xu thế hồi phục không lâu sau đó. Năm 2014, FDI toàn cầu giảm 16% so với năm 2013 nhưng bất ngờ tăng 40% trong năm 2015, đạt xấp xỉ 1,75 ngàn tỷ đô- mức cao nhất kể từ khủng hoảng kinh tế 2008. Năm 2016, FDI toàn cầu giảm 13% so với năm 2015, ước đạt 1,52 ngàn tỷ đô trong điều kiện kinh tế và thương mại thế giới yếu (UNCTAD, 2017).

Sự suy giảm này không đồng đều giữa các khu vực (suy giảm ở các quốc gia phát triển và đang phát triển với mức giảm lần lượt là 9% và 20%; tăng 38% ở các quốc gia có nền kinh tế chuyển đổi); phản ánh tác động không đồng nhất của môi trường kinh tế hiện nay đối với các quốc gia trên toàn thế giới. Về xu hướng của dòng FDI: vào những năm trước 2007, FDI trên thế giới gia tăng và chịu sự chi phối chủ yếu của các nước công nghiệp phát triển. Sau 2008, có sự thay đổi trong các khu vực đầu tư khi FDI có xu hướng dịch chuyển sang các nước đang phát triển và các nền kinh tế chuyển đổi; trong đó, châu Á là khu vực quan trọng và rất năng động trong việc thu hút FDI.2: Dòng vốn đầu tư FDI vào các khu vực, giai đoạn 2013-2015 Nguồn: UNCTAD, 2017. World investment report 2016, p4 Biểu đồ 2.2 về lượng vốn FDI đổ vào các khu vực trong giai đoạn 2013-2015 cho thấy các quốc gia đang phát triển ở Châu Á là khu vực nhận được lượng FDI lớn nhất.3: Đóng góp của khu vực đối với dòng vốn FDI toàn cầu, 2015-2016 Nguồn: UNCTAD, 2017.

Global investment trends monitor, p2. Năm 2016, dòng vốn FDI vào khu vực châu Á và châu Đại Dương giảm 22%, trong đó, suy giảm phần lớn tập trung ở thị trường Hongkong, Thái Lan, Thổ Nhĩ Kỳ và Singapore. Tuy nhiên, luồng vốn FDI vào Trung Quốc tiếp tục tăng 2,3% và Hàn Quốc với con số cam kết đạt 9,4 tỷ USD; dòng vốn FDI ở Pakistan tăng trưởng 82%, lên mức 1,6 tỷ USD. Báo cáo mới nhất về xu hướng đầu tư toàn cầu của UNCTAD cũng dự báo FDI toàn cầu năm 2017 sẽ tăng trưởng khoảng 10% với xu hướng gia tăng trở lại của dòng vốn vào các nước công nghiệp phát triển, do các nước đang phát triển đã giảm lợi thế về nhân công giá rẻ; tuy nhiên, những nền kinh tế châu Á như Trung Quốc, Hàn Quốc, Singapore vẫn sẽ tiếp tục là những điểm đến hấp dẫn.2 Thể chế Với bản chất đa chiều, thể chế được xem là cách mà Chính phủ thực thi quyền lực chính trị để điều hành hoạt động của 1 quốc gia (World Bank); nó bao gồm quá trình mà các Chính phủ được tuyển chọn, kiểm soát và thay thế; năng lực của Chính phủ để thiết lập và thực thi hiệu quả các chính sách; sự tôn trọng của người dân đối với các tổ chức để quyết định các tương tác giữa kinh tế và xã hội (Kaufmann và Kraay 2002).

Thể chế liên quan đến cách chính phủ được cấu trúc, quy trình quản lý và kết quả là thực hiện những điều liên quan đến nhu cầu của những công dân mà họ phục vụ (Jreisat, 2002). Keefer (2004) chỉ ra rằng thể chế có quan hệ mật thiết đến mức độ mà chính phủ đáp ứng cho người dân và cung cấp cho họ các dịch vụ cốt l i như bảo vệ quyền sở hữu, các quy định chung của pháp luật và mức độ mà thể chế cung cấp cho các nhà hoạch định chính phủ một động lực để đáp ứng tốt cho công dân. Theo Báo cáo Các nguồn dữ liệu và nghiên cứu về thể chế của Trung tâm dữ liệu- phân tích kinh tế, Đại học Kinh tế Tp. Hồ Chí Minh (2016): Thể chế thường được đo lường bằng cảm nhận của công chúng và doanh nghiệp về nhiều khía cạnh khác nhau của thể chế.

Chỉ số quản trị toàn cầu (Worldwide Governance Indicators - WGI) là cơ sở dữ liệu dữ liệu về quản trị quốc gia của hơn 200 quốc gia và vùng lãnh thổ. Chỉ số WGI ra đời năm 1996 và liên tục được hoàn thiện cho đến nay. Chỉ số WGI bao gồm hơn 300 chỉ tiêu từ 30 nguồn dữ liệu khác nhau và được chia thành sáu nhóm chỉ tiêu lớn: (a) Quá trình Chính phủ được lựa chọn, giám sát và thay thế 1. Tiếng nói và trách nhiệm giải trình (Voice and Accountability): đo lường cảm nhận về mức độ tham gia của người dân vào việc lựa chọn chính phủ, mức độ tự do bày tỏ quan điểm của người dân và các phương tiện truyền thông đại chúng.

Ổn định chính trị và không có bạo lực (Political Instability and Absence of Violence): đo lường cảm nhận về khả năng chính phủ không ổn định hay bị lật đổ 123doc 11 bởi các phương tiện không hợp hiến hay bạo lực, bao gồm bạo lực có động cơ chính trị và khủng bố. (b) Khả năng của Chính phủ trong việc xây dựng và thực thi chính sách hiệu quả 3. Hiệu quả của Chính phủ (Government Effectiveness): đo lường cảm nhận về chất lượng của dịch vụ công và mức độ độc lập với các áp lực chính trị, chất lượng xây dựng và thực thi chính sách và tính tin cậy của cam kết thực hiện của chính phủ trong việc thực thi các chính sách này. Chất lượng các quy định (Regulatory Quality): đo lường cảm nhận về khả năng của chính phủ trong việc xây dựng các chính sách khuyến khích sự phát triển của khu vực tư nhân.

(c) Tôn trọng của người dân và chính quyền đối với thể chế 5. Nhà nước pháp quyền (Rule of Law): đo lường cảm nhận về mức độ tin tưởng và tôn trọng của người dân đối với các quy định của xã hội, đặc biệt là về chất lượng của việc thực thi hợp đồng, quyền sở hữu tài sản, cảnh sát, tòa án, cũng như về mức độ tội phạm và bạo lực. Kiểm soát tham nhũng (Control of Corruption): đo lường cảm nhận về mức độ chế tài của pháp luật đối với các hành vi tham nhũng và các loại tham nhũng khác nhau, kể cả việc thâu tóm chính quyền của một số nhóm lợi ích. Dữ liệu từ hơn 300 chỉ tiêu của 30 nguồn khác nhau được tính toán thành sáu chỉ số quản trị cho sáu nhóm chỉ tiêu.

Kaufmann et al. (2010) thiết lập phương pháp tính toán chỉ số WGI theo các bước sau: Bước 1: Sắp xếp dữ liệu từ từng nguồn khác nhau cho sáu nhóm chỉ tiêu lớn Câu hỏi từ từng nguồn được chọn lọc và sắp xếp cho từng nhóm chỉ tiêu lớn. Ví dụ, một câu hỏi khảo sát doanh nghiệp về môi trường quản lý sẽ được xếp vào nhóm chỉ tiêu Chất lượng các quy định (Regulatory Quality), hay một đo lường về 123doc 12 tự do báo chí sẽ được xếp vào nhóm chỉ tiêu Tiếng nói và trách nhiệm giải trình (Voice and Accountability).