ĐẶT VẤN ĐỀ Thuốc là chế phẩm có chứa dược chất hoặc dược liệu dùng cho con người nhằm mục đích phòng, chẩn đoán, điệu trị và điều chỉnh chức năng sinh lý của cơ thể.Thuốc bao gồm: thuốc hóa dược, thuốc dược liệu, thuốc cổ truyền, vaccine và sinh phẩm. Nước Việt Nam là một nước nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới nóng ẩm lại trải dài từ bắc xuống nam cộng với ảnh hưởng của gió mùa từ các nước lân cận tạo ra dải khí hậu không đồng đều từ bắc vào nam, các yếu tố này có tác động xấu đến chất lượng thuốc nếu không có biện pháp bảo quản phù hợp. Do đó công tác tồn trữ thuốc luôn là một nhiệm vụ quan trọng của nghành y tế.Việc nghiên cứu bảo quản, dự trữ thuốc sao cho phù hợp với điều kiện kinh tế, khí hậu và quy mô của từng bệnh viện và các cơ sở y tế công lập, tư nhân cần được quan tâm để đảm bảo được chất lượng của thuốc, ngăn ngừa thuốc bị giảm chất lượng dẫn đến không sử dụng được, nhằm tiết kiệm chi phí cho cơ quan y tế, cho quỹ bảo hiểm y tế, ngân sách nhà nước và đảm bảo yêu cầu chất lượng thuốc tới tay người bệnh khi sử dụng.Thực hiện mục tiêu trong chiến lược phát triển ngành Dược đến năm 2025, tầm nhìn đến năm 2030 là: “Cung ứng đầy đủ, kịp thời, có chất lượng, giá hợp lý các loại thuốc theo cơ cấu bệnh tật tương ứng với từng giai đoạn phát triển kinh tế - xã hội và bảo đảm sử dụng thuốc an toàn, hợp lý”[12]. Trung tâm y tế huyện Mê Linh có nhiệm vụ chăm sóc sức khỏe cho người dân trên địa bàn huyện Mê Linh, thực hiện chức năng: dự phòng và bệnh viện hạng III.Trong những năm gần đây, Trung tâm y tế đã và đang không ngừng hoàn thiện, phát triển, nâng cao về chất lượng khám chữa bệnh và sau đợt dịch Covid-19 kéo dài vừa qua, hình ảnh về những cán bộ y, bác sĩ tại trung tâm ngày càng được người dân tin tưởng.Mặc dù tại trung tâm vẫn đạt công bố về GSP tại thời điểm tháng 12 năm 2020, cùng với tình hình thực tế vẫn đang là ổ dịch lớn trên cả nước, liệu rằng trung tâm có còn chú ý tới các điều kiện bảo 1 quản tại kho thuốc không? Các điều kiện đó có được thực thi nghiêm túc không? Xuất phát từ những vấn đề trên cùng với mong muốn đem lại hiệu quả điều trị tốt nhất cho người bệnh, song song với những điều đó, cùng với nhu cầu tìm hiểu, nhận thức rõ ràng thực trạng duy trì tồn trữ thuốc theo tiêu chuẩn GSP tại Trung tâm y tế huyện Mê Linh trong giai đoạn dịch Covid năm 2021, góp phần nâng cao chất lượng hoạt động của Trung tâm, tôi thực hiện đề tài:“Phân tích thực trạng tồn trữ thuốc tại trung tâm y tế huyện Mê Linh - Hà Nội năm 2021.” Với các mục tiêu sau đây: - Phân tích thực trạng bảo quản thuốc tại TTYT huyện Mê Linh năm 2021 theo các tiêu chí nguyên tắc Thực hành bảo quản thuốc tốt (GSP).
- Phân tích thực trạng dự trữ thuốc tại trung tâm y tế huyện Mê Linh năm 2021.1 Khái quát về tồn trữ thuốc 1.1 Nguyên tắc bảo quản thuốc theo GSP 1. Nhân sự Theo quy mô của đơn vị, kho thuốc phải có đủ nhân viên với trình độ phù hợp để thực hiện các hoạt động liên quan đến xuất nhập, bảo quản, cấp phát thuốc và các hoạt động khác nhằm đảm bảo chất lượng thuốc. Mọi nhân viên phải được đào tạo, cập nhật về thực hành tốt bảo quản thuốc, các quy định luật pháp, các quy trình thao tác và các quy định về vệ sinh, an toàn phù hợp với vị trí công việc. Đồng thời, phải có bản mô tả công việc xác định rõ nhiệm vụ và trách nhiệm có liên quan cho từng cá nhân; Cá nhân phải hiểu, nắm rõ nhiệm vụ và trách nhiệm được giao.
Thủ kho phải có trình độ, hiểu biết cần thiết về dược, về nghiệp vụ bảo quản (phương pháp bảo quản, quản lý sổ sách, theo dõi xuất nhập, chất lượng thuốc…) và phải có trình độ tối thiểu là dược sĩ trung học. Thủ kho thuốc độc, thuốc gây nghiện và thuốc hướng tâm thần phải đáp ứng được đúng các quy định của pháp luật có liên quan. Thủ kho phải thường xuyên được đào tạo cập nhật những quy định của nhà nước về bảo quản, quản lý thuốc, các phương pháp, tiến bộ khoa học kỹ thuật được áp dụng trong bảo quản, quản lý thuốc, cac phương pháp, tiến bộ khoa học kỹ thuật được áp dụng trong bảo quản thuốc. Nhà kho và trang thiết bị Địa điểm: Kho phải được xây dựng ở nơi cao ráo, an toàn, phải có hệ thống cống rãnh thoát nước, để đảm bảo thuốc tránh được ảnh hưởng của nước ngầm, mưa lớn và lũ lụt.
Kho phải có một địa chỉ xác định, nằm ở nơi thuận tiện cho việc xuất nhập, vận chuyển, bảo vệ.[2] Thiết kế, xây dựng: Nhà kho phải được thiết kế, xây dựng, trang bị, sửa chữa và bảo trì một cách hệ thống sao cho có thể bảo vệ thuốc tránh được các 3 ảnh hưởng bất lợi có thể có, như: sự thay đổi nhiệt độ và độ ẩm, chất thải và mùi, các động vật, sâu bọ, côn trùng và không ảnh hưởng tới chất lượng thuốc. Trần, tường, mái nhà kho phải được thiết kế, xây dựng sao cho đảm bảo sự thông thoáng, luân chuyển của không khí, vững bền chống lại các ảnh hưởng của thời tiết như nắng, mưa, bão, lụt. Nền kho phải đủ cao, phẳng, nhẵn, đủ chắc, cứng và không được có các khe, vết nứt gãy… là nơi tích lũy bụi, trú ẩn của sâu bọ, côn trùng.[2] Kho bảo quản phải có diện tích đủ rộng để bố trí các khu vực cho các hoạt động: Tiếp nhận, kiểm nhập thuốc; Bảo quản thuốc; Bảo quản thuốc yêu cầu các điều kiện bảo quản đặc biệt; Bảo quản thuốc phải kiểm soát đặc biệt hoặc phải bảo quản riêng biệt; Biệt trữ hàng chờ xử lý (hàng trả về, hàng thu hồi, hàng bị nghi ngờ là hàng giả, hàng nghi ngờ về chất lượng,…) Chuẩn bị, đóng gói và cấp phát thuốc. Các khu vực của kho phải có biển hiệu chỉ rõ công năng của từng khu vực, phải có diện tích và thể tích phù hợp, đủ không gian để cho phép việc phân loại, sắp xếp hàng hóa theo các chủng loại thuốc khác nhau; phân cách theo từng loại và từng lô thuốc, đảm bảo không khí được lưu thông đều.
Nơi rửa tay, phòng vệ sinh phải được thông gió tốt và bố trí phù hợp (cách ly với khu vực tiếp nhận, bảo quản, xử lý thuốc).[2] Trang thiết bị: Phải trang bị các phương tiện, thiết bị phù hợp để đảm bảo các điều kiện bảo quản (ví dụ: quạt thông gió, điều hòa không khí, nhiệt kế, xe nâng, ẩm kế, phòng lạnh, tủ lạnh, chỉ thị nhiệt độ vaccin, chỉ thị đông băng điện tử…) Các thiết bị phải được kiểm tra, bảo trì, bảo dưỡng định kỳ để đảm bảo hoạt động ổn định, chính xác. Các thiết bị đo phải được hiệu chuẩn định kỳ theo quy định của pháp luật về kiểm định, hiệu chuẩn thiết bị đo. Kho phải được chiếu đủ sáng, cho phép tiến hành một cách chính xác và an toàn tất cả các hoạt động trong khu vực kho. Không được để ánh sáng mặt trời chiếu trực tiếp vào thuốc.
Có đủ các trang thiết bị, giá, kệ để xếp hàng. Khoảng cách giữa các giá kệ, giá kệ với nền kho phải đủ rộng đảm bảo cho việc vệ sinh kho, kiểm tra đối chiếu và xếp, dỡ hàng hóa. Có đủ các trang thiết bị phòng chữa cháy, bản hướng dẫn cần thiết cho công tác phòng chống cháy nổ như: hệ thống phòng chữa cháy tự động, hoặc các bình khí chữa cháy, thùng cát, hệ thống nước và vòi nước chữa cháy. Nhà kho có nội quy quy định việc ra vào khu vực kho, và phải có biện pháp phòng ngừa, ngăn chặn việc ra vào của người không được phép.
Các điều kiện bảo quản trong kho Quy định về bảo quản: Thuốc phải được bảo quản trong điều kiện đảm bảo duy trì chất lượng và theo đúng quy định của pháp luật. Các lô thuốc phải được cấp phát theo nguyên tắc FEFO – Hết hạn trước xuất trước hoặc nguyên tắc FIFO – Nhập trước xuất trước.[2] Thuốc phải sắp xếp trên giá, kệ, tấm kê panel và được bảo quản ở vị trí cao hơn sàn nhà. Các bao, thùng thuốc có thể xếp chồng lên nhau nhưng phải đảm bảo không có nguy cơ đổ vỡ, hoặc gây hại tới bao bì, thùng thuốc bên dưới.[2] Bao bì thuốc phải được giữ nguyên vẹn trong suốt quá trình bảo quản. Không sử dụng bao bì đóng gói của loại này cho loại khác.
Các khu vực giao, nhận hàng phải đảm bảo bảo vệ thuốc tránh khỏi tác động trực tiếp của thời tiết. 5 Thuốc phải kiểm soát đặc biệt cần có biện pháp về an ninh, bảo đảm không thất thoát thuốc. Khu vực bảo quản thuốc kiểm soát đặc biệt phải có biển thể hiện rõ từng loại thuốc kiểm soát đặc biệt tương ứng. Thuốc độc làm thuốc phải được bao gói đảm bảo không bị thấm và rò rỉ trong quá trình vận chuyển.
Bảo quản thuốc có hoạt lực mạnh (hormon sinh dục, hóa chất độc tế bào…); thuốc có tính nhạy cảm cao (kháng sinh nhóm betalactam…), các sản phẩm có nguy cơ gây cháy nổ (như các chất lỏng và chất rắn dễ bắt lửa, dễ cháy và các loại khí nén) ở các khu vực riêng biệt, có các biện pháp bảo đảm an toàn và an ninh theo đúng quy định. Các thuốc có mùi cần được bảo quản trong bao bì kín, tại khu vực riêng, tránh để mùi hấp thụ vào các thuốc khác. Các thuốc nhạy cảm với ánh sáng phải được bảo quản trong bao bì kín, tránh ánh sáng, trong buồng kín hoặc trong phòng tối. Bố trí biện pháp cách ly vật lý giữa các khu vực biệt trữ trong kho.
Các thuốc được biệt trữ ở các khu vực này phải có biển hiệu rõ ràng đối với từng tình trạng biệt trữ và chỉ những người được giao nhiệm vụ mới được phép tiếp cận khu vực này. Chuyển các thuốc bị vỡ, hỏng ra khỏi kho bảo quản và tách riêng. Thu dọn các sản phẩm bị đổ vỡ, rò rỉ càng sớm càng tốt để tránh khả năng gây ô nhiễm, nhiễm chéo và gây nguy hại tới sản phẩm khác hoặc nhân viên làm việc tại khu vực đó. Phải có các quy trình bằng văn bản để xử lý các tình huống này.[2] Điều kiện bảo quản: Nếu trên nhãn không ghi rõ điều kiện bảo quản thì bảo quản ở điều kiện thường.
Bảo quản trong môi trường khô (độ ẩm 75%), ở nhiệt độ từ 15-30℃.