Luận Văn Thạc Sĩ Về Đầu Tư Trực Tiếp Nước Ngoài Các Bon Thấp Và Phát Triển Bền Vững Ở Việt Nam

Luận văn thạc sĩ phân tích thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài các bon thấp low carbon fdi cho phát triển bền vững ở việt nam, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải

• Tác giả: Lê Minh Tú
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Kim Anh
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Kinh tế Thế giới và Quan hệ kinh tế quốc tế
• Đề tài: Thu Hút Đầu Tư Trực Tiếp Nước Ngoài Các Bon Thấp Cho Phát Triển Bền Vững Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ FDI CÁCBON THẤP CHO PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG
• 1.1. Khái niệm FDI cácbon thấp và phát triển bền vững
• 1.1.1. Khái niệm FDI cácbon thấp
• 1.1.2. Thông qua quy trình sản xuất
• 1.1.3. Thông qua quá trình tiêu thụ những sản phẩm và dịch vụ low-carbon
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TIỄN THU HÚT FDI CÁCBON THẤP Ở VIỆT NAM – NGHIÊN CỨU TRƯỜNG HỢP HÀ NỘI
• 2.1. Tổng quan tình hình thu hút FDI của Việt Nam
• 2.2. Nghiên cứu trường hợp FDI vào Hà Nội
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM TĂNG CƯỜNG THU HÚT FDI CÁC BON THẤP CHO PHÁT TRIỂN KINH TẾ BỀN VỮNG Ở VIỆT NAM
• 3.1. Định hướng thu hút Low-carbon FDI của Việt Nam
• 3.2. Một số giải pháp cho Việt Nam nhằm thu hút dòng đầu tư trực tiếp nước ngoài cácbon thấp
• 3.2.1. Nhóm biện pháp liên quan tới các cơ chế chính sách
• 3.2.2. Nhóm giải pháp về thuế
• 3.2.3. Nhóm giải pháp thực hiện tạo nhân tố kéo thu hút LCF
• 3.2.4. Những biện pháp nhằm quản lý dòng FDI
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Cơ sở lý luận và thực tiễn về FDI cácbon thấp cho phát triển bền vững

Khái niệm FDI cácbon thấp (low-carbon Foreign Direct Investment) được định nghĩa là hình thức đầu tư dài hạn từ cá nhân hoặc công ty nước ngoài vào nước nhận đầu tư, nhằm thiết lập cơ sở sản xuất và kinh doanh. Điểm khác biệt của FDI cácbon thấp so với FDI thông thường là khả năng giảm thiểu phát thải khí nhà kính (GHG) thông qua quy trình sản xuất và tiêu thụ sản phẩm. Phát triển bền vững không chỉ là duy trì sự phát triển mà còn là nỗ lực đạt được trạng thái bền vững trong các lĩnh vực kinh tế, xã hội và môi trường. Các yếu tố quyết định đến FDI cácbon thấp bao gồm chính sách thu hút đầu tư, công nghệ xanh và nhu cầu thị trường. Việc thu hút FDI cácbon thấp có vai trò quan trọng trong việc giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường, đồng thời thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững.

1.1. Khái niệm FDI cácbon thấp

Khái niệm FDI cácbon thấp được hiểu là dòng vốn đầu tư trực tiếp từ nước ngoài, tập trung vào các hoạt động sản xuất và tiêu thụ sản phẩm ít phát thải khí nhà kính. Các dự án FDI cácbon thấp thường sử dụng công nghệ tiên tiến, năng lượng tái tạo và quy trình sản xuất hiệu quả nhằm giảm thiểu tác động đến môi trường. Điều này không chỉ giúp bảo vệ môi trường mà còn tạo ra giá trị kinh tế cho quốc gia nhận đầu tư. Các tiêu chí để nhận diện FDI cácbon thấp bao gồm mức độ phát thải khí nhà kính, công nghệ sử dụng và khả năng tái chế chất thải. Việc nhận diện đúng loại hình đầu tư này là rất quan trọng để xây dựng chính sách thu hút hiệu quả.

1.2. Tác động của FDI cácbon thấp đến phát triển bền vững

FDI cácbon thấp có tác động tích cực đến phát triển bền vững thông qua việc giảm thiểu phát thải khí nhà kính và cải thiện chất lượng môi trường. Các dự án FDI này không chỉ tạo ra việc làm mà còn thúc đẩy chuyển giao công nghệ xanh, nâng cao năng lực sản xuất bền vững. Hơn nữa, việc thu hút FDI cácbon thấp còn giúp Việt Nam hội nhập vào xu thế phát triển toàn cầu, đáp ứng các cam kết quốc tế về bảo vệ môi trường. Tuy nhiên, cần có các chính sách hỗ trợ và khuyến khích từ chính phủ để tạo điều kiện thuận lợi cho các nhà đầu tư nước ngoài tham gia vào lĩnh vực này.

II. Thực tiễn thu hút FDI cácbon thấp ở Việt Nam

Việt Nam đã có những bước tiến đáng kể trong việc thu hút FDI cácbon thấp. Từ năm 2000 đến nay, lượng FDI vào Việt Nam tăng trưởng mạnh mẽ, trong đó có nhiều dự án liên quan đến công nghệ xanh và năng lượng tái tạo. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức trong việc nhận diện và thu hút FDI cácbon thấp. Các yếu tố như chính sách đầu tư, cơ sở hạ tầng và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp trong nước cần được cải thiện. Đặc biệt, Hà Nội, với vai trò là trung tâm kinh tế, đã thu hút một lượng lớn FDI, nhưng vẫn cần có những giải pháp cụ thể để tăng cường thu hút FDI cácbon thấp.

2.1. Tổng quan tình hình thu hút FDI của Việt Nam

Tình hình thu hút FDI tại Việt Nam đã có những chuyển biến tích cực, đặc biệt trong các lĩnh vực công nghệ cao và sản xuất sạch. Tuy nhiên, việc thu hút FDI cácbon thấp vẫn chưa đạt được như mong đợi. Các nhà đầu tư nước ngoài thường gặp khó khăn trong việc tiếp cận thông tin và chính sách hỗ trợ từ chính phủ. Cần có những cải cách mạnh mẽ trong chính sách đầu tư để tạo điều kiện thuận lợi cho các dự án FDI cácbon thấp.

2.2. Đánh giá về tình hình thu hút LCF vào Việt Nam

Đánh giá tình hình thu hút FDI cácbon thấp cho thấy Việt Nam đã có những nỗ lực nhất định, nhưng vẫn còn nhiều hạn chế. Các dự án FDI chủ yếu tập trung vào các ngành công nghiệp truyền thống, trong khi các lĩnh vực công nghệ xanh và năng lượng tái tạo chưa được khai thác triệt để. Cần có các chính sách khuyến khích và hỗ trợ cho các nhà đầu tư trong lĩnh vực này, đồng thời nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của FDI cácbon thấp đối với phát triển bền vững.

III. Một số giải pháp nhằm tăng cường thu hút FDI cácbon thấp cho phát triển kinh tế bền vững ở Việt Nam

Để tăng cường thu hút FDI cácbon thấp, Việt Nam cần xây dựng một chiến lược phát triển bền vững rõ ràng, trong đó xác định các mục tiêu cụ thể và các biện pháp hỗ trợ cho các nhà đầu tư. Các giải pháp có thể bao gồm cải cách chính sách thuế, tạo ra các khu công nghiệp xanh và nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp trong nước. Hơn nữa, việc tăng cường hợp tác quốc tế và chia sẻ kinh nghiệm từ các quốc gia đi trước cũng là một yếu tố quan trọng trong việc thu hút FDI cácbon thấp.

3.1. Định hướng thu hút Low carbon FDI của Việt Nam

Định hướng thu hút FDI cácbon thấp cần được xây dựng dựa trên các tiêu chí rõ ràng, nhằm tạo ra môi trường đầu tư thuận lợi cho các nhà đầu tư nước ngoài. Cần có các chính sách khuyến khích đầu tư vào các lĩnh vực công nghệ xanh, năng lượng tái tạo và sản xuất sạch. Việc xây dựng các khu công nghiệp xanh sẽ là một trong những giải pháp quan trọng để thu hút FDI cácbon thấp.

3.2. Nhóm giải pháp liên quan tới các cơ chế chính sách

Các cơ chế chính sách cần được cải cách để tạo điều kiện thuận lợi cho việc thu hút FDI cácbon thấp. Cần có các chính sách ưu đãi về thuế, hỗ trợ tài chính cho các dự án đầu tư vào công nghệ xanh và năng lượng tái tạo. Đồng thời, việc nâng cao năng lực quản lý và giám sát các dự án FDI cũng rất quan trọng để đảm bảo các dự án này thực sự mang lại lợi ích cho môi trường và phát triển bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Từ khi mở cửa nền kinh tế vào cuối những năm 1980, Việt Nam đã trở thành một trong những điểm đến hấp dẫn nhất về đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) tại châu Á. Tốc độ tăng trưởng GDP trung bình hàng năm duy trì trên 6% trong hơn 20 năm qua, đưa Việt Nam trở thành nền kinh tế phát triển nhanh thứ hai trong khu vực sau Trung Quốc. Tuy nhiên, sự phát triển kinh tế nhanh chóng cũng kéo theo những thách thức về môi trường, đặc biệt là sự gia tăng phát thải khí nhà kính (GHG) và ô nhiễm môi trường. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu toàn cầu, việc thu hút dòng vốn FDI cácbon thấp (Low-carbon FDI - LCF) trở thành một chiến lược quan trọng nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là phân tích thực trạng thu hút LCF tại Việt Nam từ năm 2000 đến nay, với trọng tâm nghiên cứu trường hợp thành phố Hà Nội – trung tâm kinh tế, chính trị và văn hóa của cả nước, chiếm 23% tổng vốn FDI đăng ký đến năm 2010. Nghiên cứu nhằm xây dựng tiêu chí nhận diện LCF, đánh giá tác động của dòng vốn này đến phát triển bền vững, đồng thời đề xuất các giải pháp tăng cường thu hút LCF phù hợp với điều kiện Việt Nam.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào dòng vốn FDI cácbon thấp tại Việt Nam trong giai đoạn 2000-2012, sử dụng số liệu từ Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Tổng cục Thống kê, Ngân hàng Thế giới, IMF và khảo sát sơ cấp tại các khu công nghiệp Hà Nội. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn cho chính sách thu hút FDI thân thiện môi trường, góp phần giảm phát thải khí nhà kính, đồng thời thúc đẩy tăng trưởng kinh tế ổn định và bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên hai khung lý thuyết chính: lý thuyết về FDI cácbon thấp và mô hình phát triển bền vững.

1. Lý thuyết FDI cácbon thấp (Low-carbon FDI - LCF): LCF được định nghĩa là dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài có tác động giảm phát thải khí nhà kính thông qua quy trình sản xuất sử dụng công nghệ sạch, năng lượng tái tạo, hoặc sản xuất các sản phẩm, dịch vụ thân thiện môi trường. LCF có thể giảm phát thải qua hai con đường chính: (i) cải tiến quy trình sản xuất, sử dụng năng lượng sạch, tiết kiệm nguyên liệu; (ii) sản xuất và tiêu thụ sản phẩm, dịch vụ ít phát thải carbon như xe điện, thiết bị tiết kiệm năng lượng.

2. Mô hình phát triển bền vững: Phát triển bền vững được hiểu là sự phát triển đáp ứng nhu cầu hiện tại mà không làm tổn hại khả năng đáp ứng nhu cầu của thế hệ tương lai, bao gồm ba trụ cột: kinh tế, xã hội và môi trường. Mô hình tam giác phát triển bền vững nhấn mạnh sự cân bằng giữa tăng trưởng kinh tế ổn định, công bằng xã hội và bảo vệ môi trường.

Các khái niệm chuyên ngành được sử dụng gồm: GHG (Greenhouse Gas - khí nhà kính), TNCs (Transnational Corporations - công ty xuyên quốc gia), CDM (Clean Development Mechanism - cơ chế phát triển sạch), ISO 14000 (chuỗi tiêu chuẩn quản lý môi trường quốc tế), và các tiêu chuẩn khí thải Euro.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp giữa phân tích định lượng và định tính.

• Nguồn dữ liệu:

  • Số liệu thứ cấp được thu thập từ Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Tổng cục Thống kê Việt Nam, Ngân hàng Thế giới, IMF, Tổ chức Năng lượng Thế giới (IEA).
  • Số liệu sơ cấp thu thập qua khảo sát điều tra tại các khu công nghiệp Hà Nội, Bộ Tài nguyên Môi trường, Sở Kế hoạch Đầu tư Hà Nội.

• Phương pháp phân tích:

  • Phân tích thống kê mô tả để đánh giá xu hướng và cơ cấu vốn FDI.
  • So sánh các tiêu chuẩn quốc tế về LCF để xây dựng tiêu chí nhận diện dòng vốn này tại Việt Nam.
  • Nghiên cứu trường hợp điển hình tại Hà Nội nhằm đánh giá thực trạng thu hút LCF.
  • Phân tích SWOT để xác định điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức trong thu hút LCF.

• Cỡ mẫu và timeline:

  • Cỡ mẫu khảo sát khoảng vài trăm doanh nghiệp FDI tại Hà Nội.
  • Thời gian nghiên cứu từ năm 2000 đến 2012, tập trung phân tích số liệu cập nhật đến năm 2010-2011.

Phương pháp nghiên cứu đảm bảo tính khách quan, toàn diện và phù hợp với mục tiêu đề tài.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tăng trưởng vốn FDI và phân bố địa lý: Từ năm 1988 đến 2010, tổng vốn FDI đăng ký vào Việt Nam đạt gần 193 tỷ USD với hơn 12.000 dự án. Thành phố Hồ Chí Minh dẫn đầu với gần 30 tỷ USD (15,5%), tiếp theo là Bà Rịa - Vũng Tàu (26,2 tỷ USD) và Hà Nội (hơn 20 tỷ USD). Hà Nội chiếm khoảng 10,5% tổng số dự án FDI cả nước, thể hiện vai trò quan trọng trong thu hút đầu tư.

2. Cơ cấu ngành thu hút FDI: Ngành công nghiệp chế biến chế tạo chiếm tỷ trọng lớn nhất với hơn 90 tỷ USD vốn đăng ký, chiếm khoảng 47% tổng vốn FDI. Các ngành năng lượng tái tạo và công nghệ sạch bắt đầu thu hút sự quan tâm nhưng vẫn chiếm tỷ lệ nhỏ trong tổng vốn đầu tư.

3. Dấu hiệu nhận diện Low-carbon FDI: LCF được nhận diện qua các tiêu chí về công nghệ sản xuất sạch, sử dụng năng lượng tái tạo, sản phẩm thân thiện môi trường, và tuân thủ các tiêu chuẩn quốc tế như ISO 14000, nhãn sinh thái, tiêu chuẩn khí thải Euro. Tại Việt Nam, các dự án FDI trong lĩnh vực năng lượng tái tạo, xử lý chất thải và công nghiệp sạch được xem là điển hình của LCF.

4. Tác động của LCF đến phát triển bền vững: LCF góp phần tăng trưởng GDP, nâng cao năng suất lao động và chuyển giao công nghệ sạch. Đồng thời, LCF giúp giảm phát thải khí nhà kính, cải thiện chất lượng môi trường và thúc đẩy phát triển xã hội thông qua tạo việc làm và nâng cao trình độ lao động. Ví dụ, các dự án năng lượng gió tại Trung Quốc đã tạo ra công suất 26 GW vào năm 2009, đóng góp tích cực vào phát triển bền vững.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy Việt Nam đã thu hút được dòng vốn FDI lớn, tuy nhiên tỷ trọng LCF còn hạn chế do nhiều nguyên nhân như thiếu chính sách ưu đãi đặc thù, hạn chế về công nghệ và nhận thức của nhà đầu tư. So với kinh nghiệm quốc tế, đặc biệt là Trung Quốc với chính sách hỗ trợ mạnh mẽ cho năng lượng tái tạo, Việt Nam cần hoàn thiện khung pháp lý và cơ chế khuyến khích để tăng cường thu hút LCF.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện tăng trưởng vốn FDI theo ngành và địa phương, bảng phân tích tiêu chí nhận diện LCF, và biểu đồ so sánh tác động kinh tế - môi trường của FDI thông thường và LCF. So sánh với các nghiên cứu trước đây cho thấy sự cần thiết của việc phát triển LCF nhằm cân bằng giữa tăng trưởng kinh tế và bảo vệ môi trường.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện chính sách ưu đãi thuế và tài chính: Áp dụng các chính sách giảm thuế, miễn thuế cho các dự án FDI sử dụng công nghệ sạch, năng lượng tái tạo nhằm tăng sức hấp dẫn của LCF. Thời gian thực hiện trong 3-5 năm, chủ thể là Bộ Tài chính và Bộ Kế hoạch và Đầu tư.

2. Xây dựng tiêu chuẩn và khung pháp lý cho LCF: Ban hành các tiêu chuẩn kỹ thuật, môi trường cụ thể cho dự án LCF, đồng thời thiết lập hệ thống đánh giá, giám sát và chứng nhận LCF. Thời gian 2 năm, chủ thể là Bộ Tài nguyên và Môi trường phối hợp với các cơ quan liên quan.

3. Phát triển hạ tầng và khu công nghiệp xanh: Đầu tư xây dựng các khu công nghiệp thân thiện môi trường, cung cấp hạ tầng kỹ thuật cho các doanh nghiệp LCF hoạt động hiệu quả. Thời gian 5 năm, chủ thể là chính quyền địa phương và Bộ Xây dựng.

4. Tăng cường hợp tác quốc tế và chuyển giao công nghệ: Khuyến khích hợp tác với các tổ chức quốc tế, doanh nghiệp đa quốc gia để tiếp nhận công nghệ sạch, đào tạo nguồn nhân lực. Thời gian liên tục, chủ thể là Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Ngoại giao.

5. Nâng cao nhận thức và truyền thông: Tổ chức các chương trình đào tạo, hội thảo nâng cao nhận thức về lợi ích của LCF cho doanh nghiệp và cộng đồng. Thời gian 1-2 năm, chủ thể là các cơ quan quản lý nhà nước và tổ chức xã hội.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà hoạch định chính sách: Giúp xây dựng và hoàn thiện chính sách thu hút FDI thân thiện môi trường, phát triển bền vững.

2. Doanh nghiệp FDI và TNCs: Cung cấp thông tin về tiêu chí và lợi ích của đầu tư cácbon thấp, hỗ trợ lựa chọn chiến lược đầu tư phù hợp.

3. Các tổ chức nghiên cứu và đào tạo: Là tài liệu tham khảo cho các nghiên cứu về kinh tế môi trường, phát triển bền vững và quản lý đầu tư.

4. Cơ quan quản lý nhà nước địa phương: Hỗ trợ xây dựng kế hoạch phát triển kinh tế xanh, thu hút đầu tư sạch tại địa phương, đặc biệt là các thành phố lớn như Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh.

Câu hỏi thường gặp

1. Low-carbon FDI là gì và tại sao quan trọng với Việt Nam?
   Low-carbon FDI là dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài sử dụng công nghệ sạch, năng lượng tái tạo nhằm giảm phát thải khí nhà kính. Nó quan trọng vì giúp Việt Nam phát triển kinh tế bền vững, giảm ô nhiễm và thích ứng biến đổi khí hậu.

2. Tiêu chí nhận diện một dự án Low-carbon FDI gồm những gì?
   Tiêu chí bao gồm sử dụng công nghệ sản xuất tiết kiệm năng lượng, năng lượng tái tạo, sản phẩm thân thiện môi trường, tuân thủ tiêu chuẩn ISO 14000, nhãn sinh thái và các tiêu chuẩn khí thải quốc tế như Euro.

3. Tình hình thu hút Low-carbon FDI tại Hà Nội ra sao?
   Hà Nội thu hút hơn 20 tỷ USD vốn FDI, trong đó các dự án năng lượng sạch, xử lý môi trường và công nghiệp xanh chiếm tỷ lệ nhỏ nhưng có xu hướng tăng. Thành phố có tiềm năng phát triển LCF nhờ chính sách và hạ tầng ngày càng hoàn thiện.

4. Việt Nam có thể học hỏi gì từ kinh nghiệm quốc tế về thu hút LCF?
   Việt Nam có thể học tập chính sách ưu đãi thuế, hỗ trợ tài chính, xây dựng khu công nghiệp xanh và phát triển năng lượng tái tạo như Trung Quốc, đồng thời tăng cường hợp tác quốc tế và chuyển giao công nghệ.

5. Các giải pháp chính để tăng cường thu hút LCF là gì?
   Bao gồm hoàn thiện chính sách ưu đãi, xây dựng tiêu chuẩn pháp lý, phát triển hạ tầng xanh, tăng cường hợp tác quốc tế và nâng cao nhận thức cộng đồng về lợi ích của LCF.

Kết luận

• Luận văn đã xây dựng cơ sở lý thuyết và tiêu chí nhận diện Low-carbon FDI, làm rõ mối quan hệ giữa LCF và phát triển bền vững tại Việt Nam.
• Thực trạng thu hút FDI tại Việt Nam và Hà Nội cho thấy tiềm năng nhưng còn nhiều hạn chế trong thu hút dòng vốn cácbon thấp.
• LCF đóng vai trò quan trọng trong thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, chuyển giao công nghệ sạch và bảo vệ môi trường.
• Kinh nghiệm quốc tế, đặc biệt là Trung Quốc, cung cấp bài học quý giá về chính sách và phát triển năng lượng tái tạo.
• Đề xuất các giải pháp chính sách, hạ tầng và hợp tác nhằm tăng cường thu hút LCF cho phát triển bền vững trong giai đoạn tiếp theo.

Việc triển khai các giải pháp này trong 3-5 năm tới sẽ góp phần nâng cao chất lượng đầu tư, thúc đẩy phát triển kinh tế xanh và bảo vệ môi trường tại Việt Nam. Các nhà hoạch định chính sách và doanh nghiệp được khuyến khích nghiên cứu sâu hơn và áp dụng các kiến nghị nhằm tận dụng tối đa lợi ích của Low-carbon FDI.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận và tài liệu tham khảo, luận văn gồm 3 Chƣơng: CHƢƠNG 1 : CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ FDI CÁCBON THẤP CHO PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG. CHƢƠNG 2: THỰC TIỄN THU HÚT FDI CÁCBON THẤP Ở VIỆT NAM - NGHIÊN CỨU TRƢỜNG HỢP HÀ NỘI CHƢƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM TĂNG CƢỜNG THU HÚT FDI CÁCBON THẤP CHO PHÁT TRIỂN KINH TẾ BỀN VỮNG Ở VIỆT NAM 7 z CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ FDI CÁCBON THẤP CHO PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG 1. Khái niệm FDI cácbon thấp và phát triển bền vững: 1. Khái niệm FDI cácbon thấp: Khái niệm FDI cácbon thấp (low-carbon Foreign Direct Investment) cũng gần giống với định nghĩa về dòng vốn đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài FDI (Foreign Direct Investment) thông thƣờng, LCF (low-carbon Foreign Direct Investment) là hình thức đầu tƣ dài hạn của cá nhân hay công ty nƣớc này vào nƣớc khác bằng cách thiết lập cơ sở sản xuất, kinh doanh.

Trong đó, cá nhân hay công ty nƣớc ngoài đó nắm quyền quản lý cơ sở sản xuất kinh doanh này. Nhƣng điểm khác với FDI thông thƣờng là LCF thông qua hoạt động sản xuất, hoặc tiêu dùng hoặc cung cấp các sản phẩm, dịch vụ của FDI cácbon thấp làm giảm phát thải lƣợng khí nhà kính (GHG, Green house Gase). Thông qua định nghĩa trên, FDI cácbon thấp có thể giúp giảm phát thải khí nhà kính thông qua hai phƣơng pháp sau : a, Thông qua quy trình sản xuất. Chu trình sản xuất của LCF nhằm giảm thiểu phát thải thông qua hoạt động của các TNCs hay các dự án đầu tƣ mới có thể qua các cách sau: Thứ nhất, chuyển từ việc sử dụng nguồn năng lƣợng hóa thạch nhƣ than, dầu …với lƣợng phát thải CO2 lớn sang các nguồn năng lƣợng đầu vào sạch hơn và lƣợng khí nhà kính thải ra thấp hơn, chẳng hạn nhƣ những nguồn năng lƣợng có thể tái tạo đƣợc hay năng lƣợng hạt nhân.

Thứ hai, sử dụng khối lƣợng nguyên liệu đầu vào từ thiên nhiên ít hơn, tức là việc gia tăng vật chất tài nguyên một cách tƣơng đối thông qua những công nghệ sử dụng khối lƣợng nguyên liệu đầu vào từ thiên nhiên. 8 z Thứ ba, thông qua các hoạt động tích cực nhằm giảm phát thải khí nhà kính nhƣ: gia tăng năng suất các nguồn cung cấp năng lƣợng; các nhà máy điện sử dụng nhiên liệu hiệu quả hơn hoặc cải thiện quá trình tự động hóa để sử dụng ít năng lƣợng hơn. Thứ tư, tái chế chất thải có thể sử dụng đƣợc hoặc đầu tƣ, nâng cấp các nhà máy xử lý chất thải một cách sạch nhất. Bên cạnh đó, theo chuỗi giá trị toàn cầu của những nhà đầu tƣ LCF, họ có thể yêu cầu những nhà cung cấp, những khách hàng và đối tác của mình cũng phải sử dụng những công nghệ sản xuất sạch.

Trong một số trƣờng hợp, những doanh nghiệp này còn có thể hỗ trợ công nghệ, hƣớng dẫn hoặc liên minh với nhau để tạo ra một công nghệ mới, thân thiện môi trƣờng hơn. Chẳng hạn nhƣ các TNCs hoạt động trong ngành nông nghiệp có thể ảnh hƣởng tới các nhà cung cấp thay đổi theo hƣớng bền vững hơn, nhƣ việc chăn nuôi, trồng trọt sạch hơn.1: Giới thiệu về quá trình sản xuất low-carbon nhằm giảm thiểu phát thải khí nhà kính dọc theo chuỗi giá trị. Nguồn: Báo cáo đầu tư thế giới năm 2010 b, Thông qua quá trình tiêu thụ những sản phẩm và dịch vụ low- carbon Các dòng LCF có thể đầu tƣ vào việc sản xuất và quảng bá sản phẩm và dịch vụ low-carbon mà họ sản xuất, mà thông qua quá trình tiêu thụ những 9 z sản phẩm này làm giảm thiểu lƣợng khí thải nhà kính hơn so với sử dụng các sản phẩm thông thƣờng. Chẳng hạn nhƣ xe ôtô chạy bằng điện thay vì chạy bằng xăng, những đồ điện tử tiết kiệm điện và các phƣơng tiện giao thông khác sử dụng năng lƣợng sạch.

Tuy nhiên cần chú ý rằng, các sản phẩm low- carbon còn tùy thuộc vào nhu cầu của ngƣời tiêu dùng cũng nhƣ các điều kiện kinh doanh của thị trƣờng, thực tế thì những nhu cầu nhƣ vậy là khác nhau ở mỗi quốc gia. Ngoài ra, các doanh nghiệp Low-carbon FDI hay các TNCs cung cấp các công nghệ sạch, ít carbon thông qua tái cấu trúc trong quy trình phát thải cho các công ty tại nƣớc tiếp nhận đầu tƣ. Điều này không chỉ cho phép các công ty ở nƣớc tiếp nhận đầu tƣ có cơ hội tiếp cận với công nghệ mới mà còn cho phép các TNCs tiếp cận đƣợc thị trƣờng mới. Nhƣ vậy, dòng vốn FDI cácbon thấp đang và sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc góp phần giảm thiểu phát thải khí nhà kính.

Tuy nhiên dòng LCF này khó đo lƣờng và xác định bởi thiếu một phƣơng pháp đo lƣờng tuyệt đối, đối với từng dòng FDI cácbon thấp vào những khu vực khác nhau thì lại có những đặc thù khác nhau. Những loại hình Low-carbon FDI đã nêu trên đều có khả năng áp dụng vào thực tiễn cao, chẳng hạn nhƣ các dự án BOT. Khi một TNCs đầu tƣ thông qua dòng Low-carbon FDI có thể có những ảnh hƣởng tích cực tới việc giảm thiểu phát thải thông qua chính chuỗi giá trị và cung ứng của nó. Ngoài ra, TNCs trong vị trí hỗ trợ cung cấp công nghệ cho các nhà cung cấp địa phƣơng tốt hơn so với các công ty ở nƣớc tiếp nhận đầu tƣ, và trong chính chuỗi giá trị toàn cầu còn có thể làm đƣợc nhiều hơn thế nhằm đáp ứng nhu cầu về các sản phẩm sạch từ những ngƣời tiêu dùng sản phẩm cuối cùng ở các quốc gia phát triển.

Khái niệm về phát triển bền vững: Có nhiều cách định nghĩa khác nhau về phát triển bền vững. Theo Herman Daly (1992) nhà kinh tế học làm việc ở Ngân hàng thế giới cho rằng: “Một thế giới bền vững, có nghĩa là thế giới đó không sử dụng các nguồn tài nguyên tái tạo (nhƣ rừng, nƣớc, các động thực vật …) nhanh hơn khả năng tự 10 z tái tạo của những nguồn tài nguyên này”. Đây là một định nghĩa khá hợp lý về mặt lý thuyết, nhƣng thực tế không có một nền kinh tế nào trên thế giới có thể thực hiện đƣợc sự phát triển này. Định nghĩa đƣợc sử dụng rộng rãi hơn cả là định nghĩa đƣợc trình bày trong báo cáo “tƣơng lai của chúng ta” của Ủy ban Môi trƣờng và Phát triển Thế giới – WCED, năm 1987 và thƣờng đƣợc gọi là “Báo cáo Brundtland”: “Sự phát triển mà thỏa mãn đƣợc các nhu cầu của hiện tại nhƣng không làm tổn hại đến khả năng của thế hệ tƣơng lai trong việc thỏa mãn những nhu cầu của họ”.

Nhƣ vậy, nếu phát triển về mặt kinh tế hiểu theo nghĩa cổ điển thì chỉ liên quan đến các yếu tố thuần túy về mặt kinh tế nhƣ: GDP (GNP), sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế, năng suất … thì phát triển bền vững là một khái niệm rộng hơn có tính chất tổng hợp liên quan đến 3 lĩnh vực: Kinh tế, Xã hội, Môi trƣờng. Hay nói một cách khác phát triển bền vững quan tâm đến nâng cao chất lƣợng cuộc sống con ngƣời. [8, tr 53] Kinh tế Chất lƣợng Môi cuộc Xã hội trƣờng sống Hình 1.2: Tam giác nhân tố phát triển bền vững Nguồn: Tác giả tổng hợp a, Phát triển bền vững kinh tế: Phát triển bền vững kinh tế là một bộ phận cấu thành quan trọng của phát triển bền vững ở mỗi quốc gia hiện nay. Đó là sự biến đổi về quy mô, cơ cấu, chất lƣợng của nền kinh tế gắn với việc bảo đảm công bằng, tiến bộ xã hội và sử dụng hợp lý tài nguyên, bảo vệ môi trƣờng.

11 z Nhƣ vậy, nội dung cơ bản của phát triển kinh tế bền vững bao gồm: đạt đƣợc mức tăng trƣởng tƣơng đối cao và ổn định với cơ cấu kinh tế hợp lý và tiến bộ, sử dụng nguồn lực tiết kiệm hiệu quả. - Tăng trưởng tương đối cao và ổn định: Tăng trƣởng kinh tế thƣờng đƣợc đo bằng tăng trƣởng tổng sản phẩm quốc nội (GDP) hoặc tổng sản phẩm quốc dân (GNP) hay tổng thu nhập quốc dân (GNI). Tăng trƣởng kinh tế có vai trò rất quan trọng, không chỉ thể hiện mức tăng tiến về mặt quy mô của nền kinh tế, mà tăng trƣởng còn là điều kiện, tiền đề giải quyết các vấn đề về mặt kinh tế - xã hội của một quốc gia cũng nhƣ từng địa phƣơng. Để đảm bảo tính bền vững tăng trƣởng phải đáp ứng tối thiểu ba yêu cầu cơ bản là: + Thứ nhất, mức tăng trưởng tương đối cao.

Việc duy trì tăng trƣởng ở mức cao không chỉ nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng mà do dân số và quy mô tiêu dùng tăng, nhu cầu sản xuất tăng …, mà còn là con đƣờng để rút ngắn khoảng cách với các nƣớc khác. Với việc duy trì tăng trƣởng trên 6% hàng năm trong hơn 20 năm ở các nƣớc NICs Châu Á đã đƣa các nƣớc này từ nƣớc kém phát triển để trở thành các nƣớc có thu nhập cao. + Thứ hai, tăng trưởng cần bảo đảm tính ổn định. Đây là yếu tố rất quan trọng để bảo đảm tính bền vững trong phát triển kinh tế.

Tính ổn định của tăng trƣởng vừa thể hiện năng lực sản xuất, khả năng đảm bảo nguồn lực cho tăng trƣởng và khả năng chống chịu trƣớc những biết động bên trong và bên ngoài của nền kinh tế. Tính ổn định của nền kinh tế có thể đƣợc xác định bằng nhiều cách. Một số nhà nghiên cứu cho rằng, mức độ ổn định của tăng trƣởng có thể đƣợc đánh giá qua độ lệch chuẩn hoặc bằng tỷ số giữa độ lệch chuẩn và tốc độ tăng trƣởng. + Thứ ba, tăng trưởng cần bảo đảm chất lượng.

Tức là tăng trƣởng cần dựa trên yếu tố chất lƣợng, chiều sâu là chính, tăng trƣởng gắn liền với việc nâng cao năng suất, chất lƣợng có hiệu quả. 12 z - Cơ cấu kinh tế chuyển dịch theo hướng tiến bộ: Chuyển dịch cơ cấu kinh tế có tác động lớn tới sự phát triển kinh tế - xã hội. Chuyển dịch cơ cấu theo hƣớng tiến bộ đồng nghĩa với việc phát triển các ngành, lĩnh vực, vùng có lợi thế so sánh, đồng thời phù hợp với xu hƣớng phát triển tất yếu của thế giới. Đối với những nƣớc đang phát triển nhƣ Việt Nam, cơ cấu chuyển dịch theo hƣớng tiến bộ nghĩa là tăng dần tỷ trọng công nghiệp, dịch vụ trong GDP và giảm dần tỷ trọng lao động nông nghiệp, tăng tỷ trọng các sản phẩm chế biến sâu, giảm tỷ trọng xuất khẩu hàng sơ chế.