Kho¸ luËn tèt nghiÖp LỜI NÓI ĐẦU Sau hơn 20 năm đổi mới cơ chế chính sách thƣơng mại VN, công cuộc đổi mới ở nƣớc ta đã đạt đƣợc những thành tựu to lớn và có ý nghĩa lịch sử. Đất nƣớc đã ra khỏi thời kỳ khó khăn, khủng hoảng; chính trị-xã hội ổn định; đời sống nhân dân đƣợc cải thiện đáng kể; kinh tế tăng trƣởng nhanh, nền kinh tế đang phát triển theo kinh tế thị trƣờng định hƣớng xã hội chủ nghĩa; đất nƣớc đang đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá. Mặc dù xuất phát là một nƣớc nông nghiệp, nổi tiếng với việc xuất khẩu các mặt hàng nông, lâm , thuỷ sản, Việt Nam đang dần tập trung mũi nhọn vào xuất khẩu các mặt hàng công nghiệp chế biến - mặt hàng có hàm lƣợng công nghệ và giá thành cao hơn đồng thời cũng là mặt hàng sẽ giúp nƣớc ta tăng trƣởng xuất khẩu. Khi đó chúng ta đã có những chính sách gì để thúc đẩy sự phát triển của các mặt hàng này? Em đã chọn đề tài khoá luận tốt nghiệp " ảnh hƣởng của chính sách thƣơng mại tới việc xuất khẩu một số sản phẩm công nghiệp chủ lực của Việt Nam' để nghiên cứu một cách chi tiết hơn về tình hình xuất khẩu các sản phẩm công nghiệp chủ lực của Việt Nam những năm gần đây cũng nhƣ việc điều chỉnh các chính sách thƣơng mại nhằm thúc đẩy phát triển xuất khẩu các mặt hàng này.
Phạm vi nghiên cứu của đề tài đƣợc giới hạn ở việc nghiên cứu về chính sách thƣơng mại Việt Nam đối với việc xuất khẩu một số sản phẩm công nghiệp chủ lực. Để thực hiện đề tài nghiên cứu, em chủ yếu dựa vào phƣơng pháp phân tích tổng hợp kết hợp với các phƣơng pháp bổ trợ nhƣ phân tích, thống kê. 1 NguyÔn Nh- Quúnh - Ph¸p 4 K44 G LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Kho¸ luËn tèt nghiÖp kết hợp các công cụ hỗ trợ nhƣ hệ thống bảng biểu. nhằm minh hoạ rõ nét các vấn đề nghiên cứu.
Bố cục đề tài đƣợc kết cấu 3 chƣơng: Chƣơng I: Một số vấn đề lý luận liên quan đến chinh sách thƣơng mại và mặt hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam. Chƣơng II: Thực trạng tác động của chinh sách thƣơng mại tới hoạt động xuất khẩu một số mặt hàng công nghiệp chủ lực của Việt Nam. Chƣơng III: Một số đề xuất nhằm hoàn thiện chính sách thƣơng mại VN trong điều kiện hội nhập thƣơng mại thế giới. Với kiến thức hiểu biết còn hạn hẹp, khoá luận tốt nghiệp này không thể không tránh khỏi những sơ sót nhất định.
Vì vậy, em rất mong nhận đƣợc sự góp ý quý báu của các thầy cô giáo và bạn bè cùng trƣờng. Cuối cùng, em xin đƣợc bày tỏ sự biết ơn chân thành tới các thầy giáo, cô giáo khoa Kinh tế Ngoại thƣơng đã nhiệt tình dạy dỗ và cung cấp cho em những kiến thức cần thiết và bổ ích trong quá trình em học tập tại trƣờng. Đặc biệt em xin đƣợc gửi lời cảm ơn sâu sắc tới thầy giáo, Th.S Vũ Đức Cƣờng - ngƣời đã tận tình trực tiếp hƣớng dẫn và giúp đỡ em hoàn thành Khoá luận tốt nghiệp của mình. Hà Nội, tháng 06, năm 2009 Sinh viên Nguyễn Như Quỳnh 2 NguyÔn Nh- Quúnh - Ph¸p 4 K44 G LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Kho¸ luËn tèt nghiÖp CHƢƠNG I MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN LIÊN QUAN ĐẾN CHÍNH SÁCH THƢƠNG MẠI VÀ MẶT HÀNG XUẤT KHẨU CHỦ LỰC CỦA VIỆT NAM I.
KHÁI NIỆM, NỘI DUNG, VAI TRÕ CỦA CHÍNH SÁCH THƢƠNG MẠI 1. Khái niệm chính sách thƣơng mại Chính sách thương mại là hệ thống các quy định, công cụ và biện pháp thích hợp của Nhà nƣớc để điều chỉnh các hoạt động thƣơng mại của quốc gia trong những thời kỳ nhất định nhằm đạt đƣợc các mục tiêu đã đề ra trong chiến lƣợc phát triển kinh tế - xã hội. Chính sách thƣơng mại là một bộ phận của chính sách kinh tế – xã hội của Nhà nƣớc, nó bao gồm nhiều loại chính sách để điều chỉnh toàn bộ hoặc các hoạt động thƣơng mại cụ thể khách nhau. Chính vì vậy, có nhiều cách tiếp cận và phân loại chính sách thƣơng mại khác nhau tuỳ theo mục đích nghiên cứu.
Trong thực tiễn, ngƣời ta thƣờng đề cập tới chính sách thƣơng mại cụ thể. Chẳng hạn: Chính sách thƣơng mại quy định các hoạt động thƣơng mại của thƣơng nhân, chính sách phát triển thƣơng mại trong nƣớc và quốc tế, chức trách của các cơ quan quản lý Nhà nƣớc trong lĩnh vực thƣơng mại, tổ chức lƣu thông hàng hoá, phát triển thƣơng mại ở các vùng, chính sách thuế quan, chính sách phi thuế quan, trách nhiệm và quyền hạn của các thƣơng nhân khi kinh doanh thƣơng mại trong nƣớc hay với nƣớc ngoài, hợp tác quốc tế trong lĩnh vực thƣơng mại. Để phục vụ mục đích nghiên cứu, ngƣời viết chủ yếu tiếp cận chính sách phát triển xuất khẩu. 3 NguyÔn Nh- Quúnh - Ph¸p 4 K44 G LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Kho¸ luËn tèt nghiÖp 2.
Nội dung của chính sách thƣơng mại ở nƣớc ta Các chính sách thƣơng mại khác nhau sẽ có những nội dung cụ thể khác nhau, song các chính sách thƣơng mại đều có các nội dung điều chỉnh hoạt động của thƣơng nhân, điều chỉnh thị trƣờng, mặt hàng hoặc các quy định về đầu tƣ phát triển thƣơng mại. Dƣới đây là nội dung chủ yếu của các quy định này: Chính sách thương nhân: Chính sách thƣơng nhân ở nƣớc ta hiện nay quy định việc đăng ký kinh doanh đƣợc thực hiện tại cơ quan quản lý nhà nƣớc có thẩm quyền theo quy định của pháp luật; quy định quyền hạn và nghĩa vụ của thƣơng nhân; quy định quyền hạn và nghĩa vụ của thƣơng nhân nƣớc ngoài hoạt động thƣơng mại tại Việt Nam, theo đó các thƣơng nhân nƣớc ngoài phải tuân thủ các quy định của pháp luật Việt Nam và đồng thời cũng đƣợc hƣởng một số ƣu đãi và đƣợc tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động kinh doanh tại Việt Nam. Chính sách thị trường: đối với thị trƣờng trong nƣớc, chính sách của Nhà nƣớc ta hiện nay là đảm bảo tập trung nguồn lực để thúc đẩy sản xuất hàng hoá, quy hoạch và cơ cấu lại để có những vung chuyên canh sản xuất hàng hoá lớn, đảm bảo hệ thống lƣu thông hàng hoá thông suốt giữa các vùng, các địa phƣơng; đảm bảo cho sản xuất, lƣu thông và tiêu dùng hàng hóa cân đối, tránh những biến động bất ổn trên thị trƣờng; thúc đẩy việc hình thành đồng bộ các loại thị trƣờng, đảm bảo nhất quán, ổn định thị trƣờng, hình thành thị trƣờng thống nhất trong phạm vi toàn quốc với nhiều cấp độ thị trƣờng và chú trọng phát triển các thị trƣờng trọng điểm quốc gia, vùng lãnh thổ. Đối với thị trƣờng ngoài nƣớc, chính sách thị trƣờng hiện hành của Nhà nƣớc Việt Nam hƣớng vào mục tiêu thúc đẩy xuất khẩu, đa dạng hoá thị trƣờng xuất khẩu, tích cực mở rộng, tìm kiếm và tiếp cận thêm các thị trƣờng mới.
4 NguyÔn Nh- Quúnh - Ph¸p 4 K44 G LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Kho¸ luËn tèt nghiÖp Chính sách mặt hàng: gồm các quy định cụ thể đối với các loại mặt hàng nhƣ các mặt hàng cấm kinh doanh, mặt hàng kinh doanh có điều kiện, mặt hàng thuộc diện hạn chế kinh doanh, mặt hàng khuyến khích và tự do kinh doanh, các mặt hàng quan trọng đối với nền kinh tế do Nhà nƣớc cân đối ở tầm quốc gia và quản lý tập trung. Chính sách mặt hàng bao gồm nhiều tầng, vừa bảo đảm tính đa dạng, phong phú về chủng loại, vừa có mũi nhọn, chiều sâu ở cấp quốc gia, cũng nhƣ các cấp, các đơn vị của nền kinh tế quốc dân. Chính sách mặt hàng phải đảm bảo phát triển mặt hàng với cơ cấu hợp lý, phù hợp với nhu cầu thị trƣờng nội địa và xuất khẩu. Chính sách đầu tư phát triển thương mại: để tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp kinh doanh thƣơng mại, nâng cao khả năng cạnh tranh, tạo điều kiện mở rộng giao lƣu hàng hoá và phát triển thị trƣờng Nhà nƣớc còn có hệ thống chính sách và giải pháp phát triển vốn đầu tƣ cho thƣơng mại thích ở cả tầm vĩ và vi mô.
Vai trò của chính sách thƣơng mại đối với nền kinh tế quốc dân nói chung và đối với hoạt động xuất khẩu nói riêng Hoạt động kinh tế trong một nền mậu dịch tự do diễn ra theo các quy luật kinh tế, đó là quy luật về giá cả, cung cầu, quy luật cạnh tranh …, các quy luật kinh tế này tồn tại khách quan ngoài ý muốn của con ngƣời. Nếu một nền kinh tế nào hoạt động dƣới tác động, điều tiết của quy luật kinh tế thì sẽ tối đa hoá đƣợc lợi nhuận có thể rút ra từ các nguồn tài nguyên hiện có. Nhƣng với một nền kinh tế thị trƣờng không có sự quản lý của Nhà nƣớc sẽ dễ dàng nảy sinh ra những khuyết tật của thị trƣờng nhƣ tình trạng phân hoá giàu nghèo rất cao, tình trạng thất nghiệp sẽ ngày càng nghiêm trọng mà từ đó sẽ nảy sinh ra những tệ nạn xã hội, hoặc có những lĩnh vực có ích cho cộng đồng và phát triển kinh tế nhƣ xây dựng hạ tầng cơ sở, đầu tƣ vào 5 NguyÔn Nh- Quúnh - Ph¸p 4 K44 G LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Kho¸ luËn tèt nghiÖp giáo dục, y tế cần nhiều vốn nhƣng thời gian thu hồi chậm và lợi nhuận thu đƣợc ít thì sẽ không đƣợc các nhà đầu tƣ quan tâm. Chính vì những lý do trên, để hƣớng nền kinh tế phát triển theo hƣớng có lợi nhất và phù hợp nhất với đặc điểm kinh tế của từng quốc gia, chính sách tự do hoá thƣơng mại cũng cần có sự quản lý của Nhà nƣớc dù ở mức độ can thiệp, quản lý của Nhà nƣớc vào nền kinh tế thị trƣờng nhƣ thế nào lại phụ thuộc vào điều kiện lịch sử và quan điểm nhận thức của mỗi nƣớc.
Vì vậy, chúng ta thấy hiện nay các nƣớc đều sử dụng chính sách thƣơng mại của mình để can thiệp vào thị trƣờng, thúc đẩy kinh tế trong nƣớc phát triển bền vững, ổn định và khuyến khích xuất khẩu, xâm nhập ra thị trƣờng nƣớc ngoài. Chính sách thƣơng mại là một trong những chính sách quan trọng mà mỗi quốc gia xuất phát từ đặc điểm và mục tiêu kinh tế - xã hội của mình xây dựng nên một cách phù hợp. Ngoài ra chính sách thƣơng mại của một nƣớc chịu ảnh hƣởng và cũng chi phối hoạt động xuất nhập khẩu của các nƣớc khác. Ở Việt Nam, chính sách thƣơng mại đã dần xoá bỏ đƣợc các định kiến.