Khóa luận tác động của cấu trúc sở hữu đến khả năng sinh lời các NHTMCP Việt Nam - ĐH Ngân hàng TP.HCM

Luận văn tốt nghiệp nghiên cứu 691 tác động của cấu trúc sở hữu đến khả năng sinh lời của các nhtm cp vn khóa luận đại học chuyên, điều tra thực trạng, phân tích số liệu, đề xuất

• Tác giả: Trần Thị Quỳnh Anh
• Người hướng dẫn: ThS. Nguyễn Phạm Thi Nhân
• Trường học: Trường Đại Học Ngân Hàng Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài Chính Ngân Hàng
• Đề tài: Tác Động Của Cấu Trúc Sở Hữu Đến Khả Năng Sinh Lời Của Ngân Hàng Thương Mại Việt Nam
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• TÓM TẮT
• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG VÀ HÌNH
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU NGHIÊN CỨU
• 1.1. TÍNH CẤP THIẾT VÀ LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
• 1.2. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
• 1.2.1. Mục tiêu tổng quát
• 1.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.3. CÂU HỎI NGHIÊN CỨU
• 1.4. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 1.4.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.4.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.5. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.6. ĐÓNG GÓP CỦA ĐỀ TÀI
• 1.7. CẤU TRÚC KHÓA LUẬN
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ CÁC NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN
• 2.1. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ KHẢ NĂNG SINH LỜI
• 2.1.1. Khái niệm về khả năng sinh lời
• 2.1.2. Quan điểm về khả năng sinh lời của ngân hàng thương mại
• 2.1.3. Các yếu tố tác động đến khả năng sinh lời của ngân hàng
• 2.1.3.1. Tác động của cấu trúc sở hữu đến khả năng sinh lời
• 2.1.3.2. Các yếu tố vĩ mô khác
• 2.2. TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC
• 2.2.1. Các nghiên cứu nước ngoài
• 2.2.2. Các nghiên cứu trong nước
• 2.2.3. KHOẢNG TRỐNG NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU ĐỀ XUẤT
• 3.1.1. Khái quát mô hình nghiên cứu
• 3.1.2. Giải thích các biến
• 3.2. QUY TRÌNH NGHIÊN CỨU
• 3.3. DỮ LIỆU NGHIÊN CỨU
• 3.4. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. THỐNG KÊ MÔ TẢ CÁC BIẾN TRONG NGHIÊN CỨU
• 4.2. PHÂN TÍCH TƯƠNG QUAN
• 4.3. KIỂM TRA ĐA CỘNG TUYẾN
• 4.4. KẾT QUẢ ƯỚC LƯỢNG VÀ KIỂM ĐỊNH MÔ HÌNH HỒI QUY ROA
• 4.4.1. Kết quả hồi quy
• 4.4.2. Lựa chọn mô hình phù hợp
• 4.4.2.1. So sánh mô hình Pooled OLS và FEM
• 4.4.2.2. So sánh mô hình FEM và REM
• 4.4.3. Kiểm định các khuyết tật mô hình
• 4.4.3.1. Kiểm định phương sai sai số thay đổi
• 4.4.3.2. Kiểm định tự tương quan giữa các phần dư
• 4.4.4. Khắc phục các khuyết tật của mô hình
• 4.5. KẾT QUẢ ƯỚC LƯỢNG VÀ KIỂM ĐỊNH MÔ HÌNH HỒI QUY ROE
• 4.5.1. Kết quả hồi quy
• 4.5.2. Lựa chọn mô hình
• 4.5.2.1. So sánh giữa mô hình Pooled OLS và REM
• 4.5.2.2. So sánh giữa mô hình FEM và REM
• 4.5.3. Kiểm định các khuyết tật của mô hình
• 4.5.3.1. Kiểm định phương sai sai số thay đổi
• 4.5.3.2. Kiểm định tự tương quan giữa các phần dư
• 4.5.4. Khắc phục các khuyết tật của mô hình
• 4.6. THẢO LUẬN NGHIÊN CỨU
• 4.6.1. Sở hữu nhà nước
• 4.6.2. Sở hữu pháp nhân trong nước
• 4.6.3. Sở hữu nước ngoài
• 4.6.4. Tốc độ tăng trưởng tổng sản phẩm quốc nội
• 4.6.5. Tỷ lệ lạm phát
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN
• 5.1. HÀM Ý CHÍNH SÁCH
• 5.2. HẠN CHẾ ĐỀ TÀI
• 5.3. ĐỊNH HƯỚNG NGHIÊN CỨU TIẾP THEO
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về tác động của cấu trúc sở hữu đến khả năng sinh lời ngân hàng

Cấu trúc sở hữu của ngân hàng thương mại Việt Nam có ảnh hưởng lớn đến khả năng sinh lời. Nghiên cứu cho thấy rằng các ngân hàng có tỷ lệ sở hữu nhà nước cao không nhất thiết kém sinh lời hơn so với ngân hàng có tỷ lệ sở hữu nước ngoài cao. Điều này cho thấy sự phức tạp trong mối quan hệ giữa cấu trúc sở hữu và hiệu quả hoạt động ngân hàng.

1.1. Khái niệm về cấu trúc sở hữu ngân hàng

Cấu trúc sở hữu ngân hàng đề cập đến cách thức mà vốn chủ sở hữu được phân bổ giữa các cổ đông khác nhau. Các loại hình sở hữu bao gồm sở hữu nhà nước, sở hữu nước ngoài và sở hữu tư nhân trong nước.

1.2. Tầm quan trọng của khả năng sinh lời trong ngân hàng

Khả năng sinh lời là chỉ số quan trọng phản ánh hiệu quả hoạt động của ngân hàng. Nó không chỉ ảnh hưởng đến lợi nhuận mà còn đến sự ổn định và phát triển bền vững của ngân hàng.

II. Vấn đề và thách thức trong cấu trúc sở hữu ngân hàng thương mại

Mặc dù ngân hàng thương mại Việt Nam đã có những bước tiến lớn, nhưng vẫn tồn tại nhiều vấn đề liên quan đến cấu trúc sở hữu. Sự sở hữu chéo giữa các ngân hàng có thể dẫn đến tình trạng mù mờ trong quản lý và giảm hiệu quả hoạt động.

2.1. Tác động của sở hữu chéo đến hiệu quả ngân hàng

Sở hữu chéo giữa các ngân hàng có thể tạo ra rủi ro và làm giảm tính minh bạch trong hoạt động. Điều này có thể dẫn đến quyết định đầu tư không hiệu quả và giảm khả năng sinh lời.

2.2. Các yếu tố vĩ mô ảnh hưởng đến khả năng sinh lời

Các yếu tố như lạm phát, tăng trưởng kinh tế và chính sách tiền tệ có thể tác động mạnh đến khả năng sinh lời của ngân hàng. Việc hiểu rõ các yếu tố này là cần thiết để đưa ra các quyết định quản lý hiệu quả.

III. Phương pháp nghiên cứu tác động của cấu trúc sở hữu đến khả năng sinh lời

Nghiên cứu sử dụng phương pháp định lượng để phân tích dữ liệu từ các ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam. Các mô hình hồi quy được áp dụng để xác định mối quan hệ giữa cấu trúc sở hữu và khả năng sinh lời.

3.1. Mô hình hồi quy và dữ liệu nghiên cứu

Mô hình hồi quy được sử dụng để phân tích tác động của các biến độc lập như tỷ lệ sở hữu nhà nước, sở hữu nước ngoài đến lợi nhuận ngân hàng. Dữ liệu được thu thập từ báo cáo tài chính của các ngân hàng trong giai đoạn 2009-2020.

3.2. Phân tích kết quả nghiên cứu

Kết quả phân tích cho thấy rằng tỷ lệ sở hữu nhà nước có tác động tích cực đến khả năng sinh lời, nhưng không phải là yếu tố quyết định duy nhất. Các yếu tố khác như lạm phát cũng có ảnh hưởng đáng kể.

IV. Ứng dụng thực tiễn từ nghiên cứu về cấu trúc sở hữu ngân hàng

Kết quả nghiên cứu cung cấp những hiểu biết quan trọng cho các nhà quản lý ngân hàng trong việc điều chỉnh cấu trúc sở hữu nhằm tối ưu hóa khả năng sinh lời. Việc áp dụng các chính sách phù hợp có thể giúp cải thiện hiệu quả hoạt động của ngân hàng.

4.1. Khuyến nghị cho các ngân hàng thương mại

Các ngân hàng nên xem xét lại cấu trúc sở hữu của mình để đảm bảo rằng nó hỗ trợ cho khả năng sinh lời. Việc giảm thiểu sở hữu chéo có thể giúp tăng cường tính minh bạch và hiệu quả.

4.2. Tác động đến chính sách quản lý ngân hàng

Chính phủ và các cơ quan quản lý cần có các chính sách rõ ràng để điều chỉnh cấu trúc sở hữu trong ngành ngân hàng, nhằm đảm bảo sự phát triển bền vững và ổn định của hệ thống tài chính.

V. Kết luận và tương lai của nghiên cứu về cấu trúc sở hữu ngân hàng

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng cấu trúc sở hữu có tác động đáng kể đến khả năng sinh lời của ngân hàng thương mại Việt Nam. Tương lai của nghiên cứu này có thể mở ra nhiều hướng đi mới cho các nghiên cứu tiếp theo trong lĩnh vực tài chính ngân hàng.

5.1. Tóm tắt kết quả nghiên cứu

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng các ngân hàng có tỷ lệ sở hữu nhà nước cao không nhất thiết kém sinh lời hơn. Điều này mở ra hướng nghiên cứu mới về mối quan hệ giữa cấu trúc sở hữu và hiệu quả hoạt động.

5.2. Hướng nghiên cứu tiếp theo

Các nghiên cứu tiếp theo có thể tập trung vào việc phân tích sâu hơn về các yếu tố vĩ mô ảnh hưởng đến khả năng sinh lời, cũng như tác động của các chính sách quản lý đến hiệu quả hoạt động của ngân hàng.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Ngành ngân hàng đóng vai trò huyết mạch trong nền kinh tế Việt Nam, thực hiện chức năng trung gian tài chính phân bổ nguồn vốn, thúc đẩy đầu tư và bảo đảm sự luân chuyển nguồn lực cho các hoạt động kinh tế - xã hội. Tuy nhiên, hiệu quả hoạt động và khả năng sinh lời của hệ thống ngân hàng thương mại cổ phần (NHTMCP) tại Việt Nam trong giai đoạn vừa qua ghi nhận sự phân hóa rõ nét và chưa tương xứng với tốc độ phát triển chung của hệ thống tài chính. Một trong những nguyên nhân trọng tâm là tình trạng sở hữu chéo phức tạp giữa các định chế tài chính, làm suy giảm tính minh bạch trong quản trị và giảm hiệu quả vận hành.

Bên cạnh đó, khoảng cách về lợi nhuận giữa nhóm NHTMCP quốc doanh và nhóm NHTMCP tư nhân hoặc có vốn đầu tư nước ngoài đang có xu hướng bị thu hẹp đáng kể. Cụ thể, vào năm 2019, Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam (Vietcombank) dẫn đầu toàn ngành về lợi nhuận, gấp đôi ngân hàng đứng thứ hai là Ngân hàng TMCP Kỹ thương Việt Nam (Techcombank); song đến năm 2020, mức chênh lệch lợi nhuận giữa hai ngân hàng này chỉ còn khoảng 4.000 tỷ đồng. Do ngân hàng thương mại nhà nước phải ưu tiên các mục tiêu an toàn và chính sách vĩ mô, tỷ suất sinh lời thường chịu nhiều ràng buộc so với khu vực tư nhân. Xuất phát từ thực tế đó, tác giả Trần Thị Quỳnh Anh thực hiện khóa luận tốt nghiệp "Tác động của cấu trúc sở hữu đến khả năng sinh lời của các Ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam" tại Trường Đại học Ngân hàng TP. Hồ Chí Minh (2022).

Khóa luận xác định hệ thống mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu cụ thể:

• Mục tiêu nghiên cứu:
  1. Mục tiêu tổng quát: Đo lường mức độ tác động của từng loại cấu trúc sở hữu đến khả năng sinh lời của các NHTMCP Việt Nam trong giai đoạn 2009 – 2020, từ đó đưa ra các khuyến nghị nhằm nâng cao hiệu suất sinh lời của hệ thống.
  2. Mục tiêu cụ thể:
     • Một là, hệ thống hóa cơ sở lý luận về ảnh hưởng của cấu trúc sở hữu đến khả năng sinh lời của các NHTMCP.
     • Hai là, đo lường và đánh giá mức độ tác động của từng loại cấu trúc sở hữu (sở hữu nhà nước, sở hữu pháp nhân trong nước, sở hữu nước ngoài) đến khả năng sinh lời của các NHTMCP Việt Nam.
     • Ba là, đề xuất các khuyến nghị chính sách giúp nhà quản trị ngân hàng đưa ra quyết định phù hợp.
• Câu hỏi nghiên cứu:
  1. Thứ nhất, có tồn tại tác động của cấu trúc sở hữu đến khả năng sinh lời của NHTMCP Việt Nam không?
  2. Thứ hai, mức độ và chiều hướng tác động của từng loại cấu trúc sở hữu đến khả năng sinh lời của các NHTMCP Việt Nam như thế nào?
  3. Thứ ba, từ sự khác biệt trong cấu trúc sở hữu, có những hàm ý chính sách nào giúp NHTMCP duy trì khả năng sinh lời hiệu quả và phát triển bền vững?
• Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:
  • Đối tượng nghiên cứu: Các nhóm cấu trúc sở hữu (sở hữu nhà nước, sở hữu pháp nhân trong nước, sở hữu nước ngoài) và tác động của chúng đến khả năng sinh lời của NHTMCP.
  • Phạm vi thời gian: Giai đoạn 2009 – 2020 (12 năm), bao quát thời kỳ phục hồi sau khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008 đến giai đoạn đại dịch Covid-19 (loại trừ năm 2021 do báo cáo tài chính đầy đủ được công bố vào tháng 5/2022).
  • Phạm vi không gian: 20 NHTMCP tại Việt Nam đáp ứng tiêu chí niêm yết trên Sở giao dịch chứng khoán và hoạt động liên tục trong suốt giai đoạn 2009 – 2020.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khóa luận dựa trên nền tảng lý thuyết tài chính - ngân hàng của Peter S. Rose (2004), Pandey (2004), Malik Hifza (2011), Ngân hàng Trung ương Châu Âu (ECB, 2010), cùng các nghiên cứu thực nghiệm quốc tế và trong nước (Lin & Zhang, 2009; Radman & Reja, 2015; Rosalina & Nugraha, 2018; Trịnh Quốc Trung & Nguyễn Văn Sang, 2013; Lâm Chí Dũng & Võ Hoàng Diễm Trinh, 2020; Võ Thị Ánh Đào, 2019; Nguyễn Thanh Phong & Nguyễn Quang Tuân, 2020).

Mô hình kinh tế lượng sử dụng phân tích dữ liệu bảng (panel data) với hai hàm hồi quy đại diện cho hai thước đo khả năng sinh lời:

$$\text{ROA}{i,t} = \beta_0 + \beta_1 \text{SOE}{i,t} + \beta_2 \text{POE}{i,t} + \beta_3 \text{FOE}{i,t} + \beta_4 \text{GDP}{i,t} + \beta_5 \text{INF}{i,t} + \varepsilon_{i,t}$$

$$\text{ROE}{i,t} = \beta_0 + \beta_1 \text{SOE}{i,t} + \beta_2 \text{POE}{i,t} + \beta_3 \text{FOE}{i,t} + \beta_4 \text{GDP}{i,t} + \beta_5 \text{INF}{i,t} + \varepsilon_{i,t}$$

Ký hiệu biến	Tên biến	Phương pháp tính toán	Kỳ vọng dấu	Nguồn dữ liệu
$\text{ROA}$	Tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản	$\frac{\text{Lợi nhuận sau thuế}}{\text{Tổng tài sản bình quân}}$	Biến phụ thuộc	BCTC kiểm toán, FiinPro
$\text{ROE}$	Tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu	$\frac{\text{Lợi nhuận sau thuế}}{\text{Vốn chủ sở hữu bình quân}}$	Biến phụ thuộc	BCTC kiểm toán, FiinPro
$\text{GOE}$ / $\text{SOE}$	Tỷ lệ sở hữu nhà nước	$\frac{\text{Vốn sở hữu nhà nước}}{\text{Tổng vốn chủ sở hữu bình quân}}$	$-$ ($H_1$)	Báo cáo thường niên
$\text{POE}$	Tỷ lệ sở hữu pháp nhân trong nước	$\frac{\text{Vốn sở hữu pháp nhân}}{\text{Tổng vốn chủ sở hữu bình quân}}$	$+$ ($H_2$)	Báo cáo thường niên
$\text{FOE}$	Tỷ lệ sở hữu nước ngoài	$\frac{\text{Vốn sở hữu nước ngoài}}{\text{Tổng vốn chủ sở hữu bình quân}}$	$+$ ($H_3$)	Báo cáo thường niên
$\text{GDP}$	Tăng trưởng tổng sản phẩm quốc nội	Tốc độ tăng trưởng GDP thực tế hàng năm	$+$ ($H_4$)	World Bank
$\text{INF}$	Tỷ lệ lạm phát	Chỉ số lạm phát hàng năm	$+$ ($H_5$)	World Bank

Quy trình xử lý dữ liệu được thực hiện trên phần mềm Stata 16 thông qua 8 bước: Thống kê mô tả $\rightarrow$ Phân tích ma trận tương quan Pearson $\rightarrow$ Kiểm tra đa cộng tuyến (hệ số VIF) $\rightarrow$ Ước lượng hồi quy qua Pooled OLS, Fixed Effect Model (FEM) và Random Effect Model (REM) $\rightarrow$ Kiểm định F-test và kiểm định Hausman để chọn mô hình tối ưu $\rightarrow$ Kiểm định khuyết tật mô hình (phương sai sai số thay đổi bằng Breusch-Pagan/Modified Wald test, tự tương quan bằng Wooldridge test) $\rightarrow$ Sử dụng phương pháp bình phương nhỏ nhất tổng quát khả thi (FGLS) để khắc phục toàn bộ khuyết tật $\rightarrow$ Thảo luận kết quả và hàm ý chính sách.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Giới thiệu nghiên cứu

Chương 1 thiết lập khung tổng thể của khóa luận: phân tích tính cấp thiết của đề tài trong bối cảnh hệ thống NHTMCP tái cơ cấu sở hữu sau khủng hoảng tài chính; công bố 3 mục tiêu cụ thể, 3 câu hỏi nghiên cứu; xác định đối tượng là các nhóm sở hữu ngân hàng và phạm vi 20 NHTMCP giai đoạn 2009 – 2020. Tác giả cũng khái quát 8 bước trong phương pháp nghiên cứu định lượng, nêu rõ đóng góp khoa học - thực tiễn và kết cấu 5 chương của khóa luận.

Chương 2: Cơ sở lý thuyết và các nghiên cứu liên quan

Chương 2 trình bày tổng quan các khái niệm và cơ sở lý luận về khả năng sinh lời trong ngân hàng thương mại:

• Phân tích các chỉ tiêu đo lường: ROA (phản ánh hiệu quả quản lý và sử dụng 1 đồng tài sản), ROE (phản ánh mức sinh lời trên 100 đồng vốn cổ đông đầu tư), ROI và tỷ lệ thu nhập lãi thuần cận biên (NIM).
• Lý giải cơ chế tác động của các nhân tố cấu trúc sở hữu: Sở hữu nhà nước (vấn đề chi phí đại diện, xung đột mục tiêu an toàn/chính sách và lợi nhuận), sở hữu pháp nhân trong nước (động lực tối đa hóa lợi ích cổ đông, giám sát chặt chẽ quyết định tín dụng), sở hữu nước ngoài (tiếp cận công nghệ hiện đại, nâng cao năng lực quản trị rủi ro).
• Đánh giá tác động của biến vĩ mô: Tốc độ tăng trưởng GDP thúc đẩy nhu cầu tín dụng và tỷ lệ lạm phát (INF) tác động đến thu nhập lãi thông qua khả năng điều chỉnh biên lãi suất.
• Lược khảo các công trình nghiên cứu tiêu biểu tại thị trường quốc tế (Trung Quốc, Malaysia, Indonesia, Togo) và trong nước (Việt Nam), chỉ ra khoảng trống nghiên cứu về mẫu dữ liệu 12 năm liên tục và sự bất đồng trong kết quả thực nghiệm về vai trò của từng loại hình sở hữu.

Chương 3: Phương pháp nghiên cứu

Chương 3 xây dựng mô hình kinh tế lượng chi tiết cho 2 biến phụ thuộc (ROA, ROE) và 5 biến giải thích (GOE, POE, FOE, GDP, INF). Tác giả mô tả chi tiết phương pháp thu thập dữ liệu bảng cân bằng từ FiinPro, báo cáo thường niên/báo cáo tài chính đã kiểm toán của 20 ngân hàng và dữ liệu kinh tế vĩ mô từ World Bank. Chương này cũng giải thích cơ chế hoạt động của các phương pháp ước lượng Pooled OLS, FEM, REM và phương pháp khắc phục khuyết tật FGLS, cùng hệ thống các tiêu chí kiểm định đa cộng tuyến ($VIF < 10$), tương quan ($|r| < 0.8$), kiểm định lựa chọn mô hình và kiểm định vi phạm giả định hồi quy cổ điển.

Chương 4: Kết quả nghiên cứu

Chương 4 công bố toàn bộ dữ liệu thống kê, ước lượng kinh tế lượng và kiểm định giả định:

• Thống kê mô tả (240 quan sát): ROA trung bình đạt 0,9% ($SD = 0,8%$), thấp nhất là $-5,5%$ (TPB năm 2011), cao nhất là $4,7%$ (SGB năm 2010). ROE trung bình đạt 10,3% ($SD = 9,1%$), thấp nhất là $-82,0%$ (TPB năm 2011), cao nhất là $32,4%$ (SGB năm 2010). Tỷ lệ GOE trung bình là $14,1%$ (BID từng đạt 100% giai đoạn 2009–2011; ACB, TCB, MSB đạt 0%). Tỷ lệ POE trung bình là $33,5%$ (HDB, MSB, VIB có năm đạt 100%). Tỷ lệ FOE trung bình là $11,6%$ (ABB, ACB, EIB đạt mức trần 30%; BVB, SGB bằng 0%).
• Ma trận tương quan và kiểm tra đa cộng tuyến: Mọi hệ số tương quan giữa các biến độc lập đều nhỏ hơn 0,8. Hệ số VIF trung bình đạt 1,20 (biến GOE có VIF lớn nhất là 1,976), khẳng định mô hình không xảy ra hiện tượng đa cộng tuyến nghiêm trọng.
• Lựa chọn mô hình cho ROA: Ước lượng FEM có $R^2 = 10,0%$; kiểm định F-test cho $Prob > F = 0,0001 < 0,05$ (loại bỏ Pooled OLS, chọn FEM). Kiểm định Hausman có $p\text{-value} = 0,1804 > 0,05$ ($\chi^2(5) = 7,1804$), cho thấy mô hình tác động ngẫu nhiên REM phù hợp hơn FEM.
• Khắc phục khuyết tật: Kiểm định Breusch-Pagan và Wooldridge chỉ ra sự hiện diện của phương sai sai số thay đổi và tự tương quan, mô hình FGLS được áp dụng để đưa ra ước lượng vững và hiệu quả.
• Thảo luận kết quả hồi quy: Sở hữu pháp nhân trong nước (POE) và sở hữu nước ngoài (FOE) có tác động tích cực đến khả năng sinh lời. Sở hữu nhà nước (GOE) cho thấy các ngân hàng thương mại nhà nước duy trì lợi thế cạnh tranh về quy mô và uy tín. Lạm phát (INF) tác động cùng chiều do ngân hàng điều chỉnh lãi suất kịp thời, trong khi tăng trưởng GDP không cho thấy tác động có ý nghĩa thống kê lên lợi nhuận trong giai đoạn nghiên cứu.

Chương 5: Kết luận và khuyến nghị

Chương 5 đúc kết toàn bộ phát hiện thực nghiệm, đưa ra các hàm ý quản trị cụ thể nhằm nâng cao năng lực tài chính và chất lượng sinh lời cho các NHTMCP: kiến nghị điều chỉnh cơ cấu vốn hợp lý, tăng cường tỷ lệ sở hữu của các tổ chức pháp nhân và nhà đầu tư chiến lược nước ngoài; đồng thời chỉ rõ các hạn chế về quy mô mẫu (20 ngân hàng) và mở ra hướng tiếp cận nghiên cứu tiếp theo.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận cung cấp bức tranh định lượng chi tiết về khả năng sinh lời và cấu trúc sở hữu của hệ thống NHTMCP Việt Nam qua 240 quan sát giai đoạn 2009 – 2020:

Biến số	Trung bình	Độ lệch chuẩn	Giá trị nhỏ nhất (Min)	Giá trị lớn nhất (Max)	Ngân hàng ghi nhận giá trị cực trị
$\text{ROA}$	0,9%	0,8%	-5,5%	4,7%	Min: TPB (2011); Max: SGB (2010)
$\text{ROE}$	10,3%	9,1%	-82,0%	32,4%	Min: TPB (2011); Max: SGB (2010)
$\text{GOE}$	14,1%	-	0,0%	100,0%	Max: BID (2009-2011); Min: ACB, TCB, MSB
$\text{POE}$	33,5%	29,x%	0,0%	100,0%	Max: HDB, MSB, VIB; Min: VCB, CTG, BID (2009-2011)
$\text{FOE}$	11,6%	11,x%	0,0%	30,0%	Max: ABB, ACB, EIB; Min: BVB, SGB

• Kết quả thực nghiệm chính:
  1. Khả năng sinh lời bình quân của mẫu nghiên cứu ($\text{ROA} = 0,9%$, $\text{ROE} = 10,3%$) chưa đạt mức khuyến nghị chuẩn của Moody's ($\text{ROA} \ge 1,0%$, $\text{ROE} \in [12%, 15%]$).
  2. Sở hữu pháp nhân trong nước ($\text{POE}$) có tác động tích cực đến khả năng sinh lời do các cổ đông doanh nghiệp chú trọng tối đa hóa lợi nhuận và tăng cường kiểm soát chi phí.
  3. Sở hữu nước ngoài ($\text{FOE}$) hỗ trợ cải thiện hiệu quả tài chính thông qua việc chuyển giao công nghệ, chuẩn mực quản trị và sản phẩm dịch vụ hiện đại.
  4. Nhóm ngân hàng có tỷ lệ sở hữu nhà nước ($\text{GOE}$) cao duy trì lợi thế về mạng lưới, quy mô vốn và uy tín thương hiệu đối với người gửi tiền.
  5. Biến lạm phát ($\text{INF}$) có mối liên hệ cùng chiều với khả năng sinh lời, phản ánh năng lực dự báo và điều chỉnh lãi suất cho vay linh hoạt của các NHTMCP. Biến tăng trưởng $\text{GDP}$ chưa thể hiện tác động rõ rệt có ý nghĩa thống kê trong mẫu khảo sát.
• Hàm ý và giải pháp đề xuất:
  • Tái cơ cấu tỷ lệ sở hữu: Khuyến khích đa dạng hóa thành phần cổ đông, nâng tỷ lệ tham gia của các tổ chức pháp nhân và cổ đông chiến lược nước ngoài để tiếp thu công nghệ và phương pháp quản trị tiên tiến.
  • Nâng cao năng lực quản trị rủi ro và hiệu quả hoạt động: Kiểm soát chặt chẽ vấn đề sở hữu chéo, minh bạch hóa thông tin tài chính và nâng cao hiệu suất sử dụng tài sản nhằm đưa ROA/ROE đạt chuẩn quốc tế.
• Đóng góp của khóa luận:
  • Về mặt khoa học: Hệ thống hóa và củng cố bằng chứng thực nghiệm về cấu trúc sở hữu và khả năng sinh lời của các ngân hàng tại một quốc gia đang phát triển trong chuỗi thời gian dài 12 năm (2009 – 2020).
  • Về mặt thực tiễn: Cung cấp cơ sở định lượng để các nhà quản trị ngân hàng và cơ quan quản lý điều chỉnh chính sách cơ cấu vốn, quản trị rủi ro và duy trì tăng trưởng lợi nhuận bền vững.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế của đề tài:
  • Mẫu nghiên cứu chỉ giới hạn ở 20 NHTMCP đã niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam, chưa bao quát toàn bộ các ngân hàng thương mại chưa niêm yết hoặc các ngân hàng 100% vốn nước ngoài, ngân hàng liên doanh.
  • Phạm vi dữ liệu dừng lại ở năm 2020 do thời điểm tác giả hoàn thành khóa luận (năm 2022) dữ liệu báo cáo tài chính năm 2021 chưa được công bố đồng bộ tại thời điểm thu thập ban đầu.
  • Mô hình nghiên cứu tập trung vào các biến cấu trúc sở hữu và 2 biến vĩ mô cơ bản (GDP, INF), chưa kết hợp thêm các biến quản trị nội bộ chuyên sâu như quy mô ngân hàng, tỷ lệ an toàn vốn (CAR), tỷ lệ nợ xấu (NPL) hay chi phí hoạt động trên thu nhập (CIR).
• Hướng nghiên cứu tiếp theo:
  • Mở rộng cỡ mẫu khảo sát bao gồm toàn bộ hệ thống ngân hàng thương mại tại Việt Nam (bao gồm cả khối chưa niêm yết).
  • Cập nhật chuỗi dữ liệu sang các năm tiếp theo (từ 2021 trở đi) để đánh giá toàn diện tác động dài hạn của đại dịch Covid-19 và tiến trình chuyển đổi số ngân hàng.
  • Bổ sung thêm các biến kiểm soát vi mô đặc thù của ngành ngân hàng và kiểm tra các phương pháp ước lượng động như hồi quy GMM để xử lý triệt để hiện tượng nội sinh tiềm ẩn.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là tài liệu tham khảo phù hợp cho sinh viên, học viên cao học và nhà nghiên cứu thuộc các chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng, Kinh tế học, Quản trị Kinh doanh và Kinh tế lượng ứng dụng:

• Tham khảo về phương pháp luận và quy trình xử lý kinh tế lượng: Chương 3 và Chương 4 cung cấp quy trình phân tích dữ liệu bảng hoàn chỉnh (từ thống kê mô tả, ma trận tương quan, kiểm tra VIF, lựa chọn mô hình qua F-test và Hausman test, đến kiểm định khuyết tật phương sai sai số thay đổi, tự tương quan và khắc phục bằng FGLS trên phần mềm Stata).
• Tham khảo về cơ sở dữ liệu và khung lý thuyết ngân hàng: Chương 2 và mục giải thích biến cung cấp hệ thống tài liệu tham khảo phong phú về các chỉ tiêu sinh lời ($\text{ROA}, \text{ROE}, \text{NIM}, \text{ROI}$) và cơ chế tác động của các nhóm sở hữu ($\text{GOE}, \text{POE}, \text{FOE}$) cùng các yếu tố kinh tế vĩ mô ($\text{GDP}, \text{INF}$).

Câu hỏi thường gặp

1. Mẫu nghiên cứu của khóa luận gồm bao nhiêu ngân hàng và được thu thập trong khoảng thời gian nào?
Khóa luận sử dụng dữ liệu bảng cân bằng của 20 NHTMCP Việt Nam đang niêm yết trên Sở giao dịch chứng khoán, hoạt động liên tục trong giai đoạn 12 năm từ năm 2009 đến năm 2020, tạo ra tổng cộng 240 quan sát.

2. Hai chỉ tiêu chính được dùng để đo lường khả năng sinh lời trong mô hình là gì và kết quả giá trị trung bình đạt bao nhiêu?
Hai chỉ tiêu được sử dụng là Tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản bình quân ($\text{ROA}$) với giá trị trung bình là 0,9% và Tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu bình quân ($\text{ROE}$) với giá trị trung bình là 10,3%. Cả hai mức này đều thấp hơn tiêu chuẩn đánh giá năng lực tài chính của Moody's ($\text{ROA} \ge 1,0%$, $\text{ROE}$ từ $12% - 15%$).

3. Ngân hàng nào ghi nhận giá trị ROA, ROE cao nhất và thấp nhất trong giai đoạn nghiên cứu?
NHTMCP Sài Gòn Công Thương (SGB) ghi nhận giá trị cao nhất vào năm 2010 với $\text{ROA} = 4,7%$ và $\text{ROE} = 32,4%$. Ngược lại, NHTMCP Tiên Phong (TPB) ghi nhận giá trị thấp nhất vào năm 2011 với $\text{ROA} = -5,5%$ và $\text{ROE} = -82,0%$.

4. Khóa luận sử dụng các mô hình kinh tế lượng nào và phương pháp nào được chọn để đưa ra kết quả cuối cùng?
Tác giả thực hiện ước lượng qua ba mô hình Pooled OLS, Fixed Effects Model (FEM) và Random Effects Model (REM). Sau khi kiểm định lựa chọn mô hình (F-test và Hausman test) và phát hiện các khuyết tật phương sai sai số thay đổi cùng tự tương quan, phương pháp bình phương nhỏ nhất tổng quát khả thi (FGLS) được sử dụng để khắc phục và đưa ra kết luận thực nghiệm.

5. Kết quả kiểm định cho thấy biến vĩ mô nào có tác động đến khả năng sinh lời của các NHTMCP?
Tỷ lệ lạm phát ($\text{INF}$) được ghi nhận có tác động tích cực cùng chiều đến khả năng sinh lời của ngân hàng do các ngân hàng chủ động điều chỉnh lãi suất kịp thời. Trong khi đó, tốc độ tăng trưởng tổng sản phẩm quốc nội ($\text{GDP}$) không tìm thấy tác động có ý nghĩa thống kê đối với lợi nhuận của ngân hàng trong mẫu khảo sát.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Trần Thị Quỳnh Anh đã hệ thống hóa cơ sở lý thuyết và đo lường định lượng thành công tác động của cấu trúc sở hữu đến khả năng sinh lời của 20 NHTMCP Việt Nam giai đoạn 2009 – 2020. Kết quả nghiên cứu khẳng định vai trò tích cực của sở hữu pháp nhân trong nước và sở hữu nước ngoài đối với hiệu quả kinh doanh, đồng thời chỉ ra lợi thế quy mô của các ngân hàng thương mại có vốn nhà nước cùng tác động cùng chiều của yếu tố lạm phát. Công trình là tài liệu học thuật có cấu trúc phương pháp luận chặt chẽ, mang lại giá trị tham khảo thiết thực cho công tác nghiên cứu kinh tế lượng ứng dụng và hoạch định chính sách quản trị ngân hàng thương mại.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu và kết luận, tài liệu tham khảo và phụ lục, bố cục nội dung chính của khóa luận gồm 5 chƣơng: Chƣơng 1: Giới thiệu. Chƣơng này sẽ giới thiệu những nét chính về khóa luận bao gồm: lý do chọn đề tài, mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu, đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu, phƣơng pháp nghiên cứu, đóng góp và kết cấu chung của khóa luận. Chƣơng 2: Cơ sở lý thuyết và các nghiên cứu liên quan. Cơ sở lý thuyết và tổng quan các nghiên cứu trƣớc.

Trong chƣơng này, khóa luận trình bày tổng quan lý thuyết về khả năng sinh lời của ngân hàng bao gồm: một số khái niệm, lý luận chung về khả năng sinh lời ngân hàng bên cạnh đó cũng trình bày các nghiên cứu liên quan đến đề tài, trên cơ sở dựa vào các nghiên cứu trƣớc. Ngoài ra, dựa trên các nghiên cứu đã khảo lƣợc tại, tác giả tiến hành đề xuất ra mô hình nghiên cứu. Chƣơng 3: Phƣơng pháp nghiên cứu. Trong chƣơng này khóa luận trình bày cách thiết kế quy trình nghiên cứu, mô tả phƣơng pháp nghiên cứu và dữ liệu nghiên cứu.

Chƣơng 4: Kết quả nghiên cứu. Chƣơng này trình bày kết quả nghiên cứu cũng nhƣ thảo luận tác động của cấu trúc sở hữu đến khả năng sinh lời của các ngân hàng thƣơng mại Việt Nam. Chƣơng 5: Kết luận và khuyến nghị. Trên cơ sở kết quả tại chƣơng 4, chƣơng 5 đƣa ra kết luận những nội dung đƣợc trình bày ở chƣơng 4 và đề xuất kiến nghị một số giải pháp nhằm nâng cao khả năng sinh lời của các ngân hàng thƣơng mại đồng thời trình bày các hạn chế và hƣớng nghiên cứu tiếp theo.

6 CHƢƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ CÁC NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN Chương 2 trình bày cơ sở lý thuyết của đề tài liên quan đến khả năng sinh lời của ngân hàng và bằng chứng thực tế về ảnh hưởng của cấu trúc sở hữu đến khả năng sinh lời của ngân hàng. Chương này xem xét các tài liệu nghiên cứu trước đây liên quan đến đề tài và cũng chỉ ra khoảng trống nghiên cứu.1 CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ KHẢ NĂNG SINH LỜI 2.1 Khái niệm về khả năng sinh lời Khả năng sinh lời đƣợc Peter S. Rose (2004) dùng để chỉ mối quan hệ giữa kết quả thực hiện các mục tiêu hoạt động của chủ thể và chi phí phải bỏ ra để đạt đƣợc kết quả đó. Khả năng sinh lởi theo Nguyễn Văn Ngọc (2012) “Từ điển kinh tế học – Đại học kinh tế quốc dân” là khái niệm phản ánh mối quan hệ giữa lợi nhuận và quy mô doanh nghiệp.

Theo đó, khả năng sinh lời sẽ cho chúng ta biết hiệu quả hoạt động của một doanh nghiệp trong một thời kỳ nhất định. Khả năng sinh lời là khả năng tìm kiếm đƣợc lợi nhuận của một doanh nghiệp. Khả năng sinh lời sẽ đánh giá đƣợc hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp, về lợi nhuận mà doanh nghiệp thu từ các nguồn đầu tƣ hoặc việc sử dụng vốn trong kinh doanh (Pandey, 2004). Theo Malik Hifza (2011), khả năng sinh lời là một thƣớc đo quan trọng trong việc quản lý tài chính.

Khả năng sinh lời có sự liên quan chặt chẽ đến lợi nhuận nhƣng có sự điểm khác biệt rõ ràng. Lợi nhuận đƣợc hiểu là một số tiền tuyệt đối thì khả năng sinh lời là một con số mang tính tƣơng đối. Một doanh nghiệp thành công hay thất bại thì khả năng sinh lời chính là thƣớc đo chuẩn mực nhất.