LỜI MỞ ĐẦU Sự phát triển của Thị trƣờng chứng khoán (TTCK) có tác động mạnh mẽ đến sự phát triển của đất nƣớc. Thị trƣờng chứng khoán hoạt động trôi chảy sẽ khiến cho hoạt động đầu tƣ trên thị trƣờng hấp dẫn, thuận tiện và có lãi suất cao hơn. Đồng thời nó cũng đem lại cho doanh nghiệp nguồn vốn dài hạn, thƣờng xuyên và ổn định. TTCK Việt Nam đã đi vào hoạt động từ ngày 28/ 7/2000.
Sau 17 năm đi vào hoạt động đến nay TTCK Việt Nam đã ngày càng phát triển sâu rộng để nâng tầm hội nhập với thế giới. Thị trƣờng chứng khoán đã trở thành một kênh dẫn vốn, đầu tƣ quan trọng góp phần vào sự phát triển của đất nƣớc. Tuy nhiên so với các thị trƣờng trên thế giới thì TTCK Việt Nam đang còn nhỏ và chƣa hoàn thiện, dễ bị tác động bởi nền kinh tế toàn cầu và các yếu tố kinh tế vĩ mô. Qua quá trình học tập và tìm hiểu về thị trƣờng chứng khoán, em nhận thấy việc tìm hiểu và đánh giá các tác động lên thị trƣờng chứng khoán là điều rất quan trọng và bổ ích, không chỉ cho các nhà nghiên cứu, các nhà đầu tƣ mà cả cho các nhà quản lý để có thể hoàn thiện TTCK Việt Nam hơn nữa.
Vì vậy, em quyết định chọn đề tài: “ Tác động của các yếu tố kinh tế vĩ mô đến thị trƣờng chứng khoán Việt Nam”. Trong suốt quá trình học tập và thực hiện đề tài này, em luôn nhận đƣợc sự chỉ bảo, giúp đỡ tận tình từ các thầy cô giáo, các anh chị và bạn bè để có thể hoàn thiện đề tài của mình. Mặc dù có nhiều cố gắng nhƣng với kiến thức và trình độ chuyên môn còn hạn chế cùng với thời gian tìm hiểu và tiếp xúc chƣa nhiều, nên khóa luận không thể tránh khỏi những thiếu sót. Vì vậy em mong nhận đƣợc những ý kiến đóng góp quý báu từ các thầy cô và bạn đọc để bài viết của em đƣợc hoàn thiện và nâng cao hơn nữa.
Em xin chân thành cảm ơn! 2 1. Giới thiệu đề tài TTCK là một bộ phận quan trọng của thị trƣờng tài chính, với chức năng huy động vốn cho doanh nghiệp và nền kinh tế, TTCK trở thành một công cụ không thể thiếu trong đời sống kinh tế của mỗi đất nƣớc, nhất là những nƣớc đang phát triển cần phải thu hút nguồn vốn dài hạn cho nền kinh tế nhƣ Việt Nam. TTCK Việt Nam đã hình thành và phát triển hơn 17 năm qua. Trong suốt thời gian đó, ta thấy sự biến động khó lƣờng của thị trƣờng, có những thời điểm giá chứng khoán bứt phá với hơn 1000 điểm, nhƣng cũng có lúc lại tuột dốc trở về gần mốc ban đầu.
Nguyên nhân của những biến động khó lƣờng đó có một phần không nhỏ ảnh hƣởng của các yếu tố kinh tế vĩ mô. Môi trƣờng kinh tế vĩ mô sẽ tạo động lực để phát triển kinh tế, cũng sẽ tác động và tạo động lực cho TTCK. Các thông tin về các biến kinh tế vĩ mô ảnh hƣởng đến chứng khoán Việt Nam sẽ có ích cho các nhà hoạch định chính sách, các công ty niêm yết, các nhà đầu tƣ và các bên có liên quan. Trong nhiều năm qua, việc phân tích phản ứng của thị trƣờng chứng khoán đối với sự biến đổi của các biến kinh tế vĩ mô đã là đề tài hấp dẫn đối với các nhà nghiên cứu cũng nhƣ các nhà đầu tƣ.
Ở Việt Nam cũng đã có các nghiên cứu về mối quan hệ giữa kinh tế vĩ mô và thị trƣờng chứng khoán. Mặc dù đã có khá nhiều các nghiên cứu về tác động của các yếu tố kinh tế vĩ mô đến thị trƣờng chứng khoán Việt Nam. Tuy nhiên hầu hết các nghiên cứu đều chỉ mang tính chất định tính tập trung đánh giá tác động của các yếu tố kinh tế vĩ mô đến chỉ số giá chứng khoán Việt Nam mà cụ thể là VN-Index. Vì vậy em lựa chọn đề tài nghiên cứu “Tác động của các yếu tố kinh tế vĩ mô đến thị trƣờng chứng khoán Việt Nam” để làm rõ hơn ra các tác động của yếu tố kinh tế vĩ mô (lạm phát, tỷ giá hối đoái, giá vàng, FDI, sản lƣợng công nghiệp) đến thị trƣờng chứng khoán Việt Nam.
Mục đích nghiên cứu Mục đích của nghiên cứu là làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn về tác động của các yếu tố kinh tế vĩ mô đến thị trƣờng chứng khoán Việt Nam trong những năm qua. Phân tích những tác động của các yếu tố vĩ mô đến thị trƣờng chứng khoán Việt Nam thông qua phân tích định lƣợng từ các biến số kinh tế vĩ mô đến chỉ số giá chứng khoán, thanh khoản của thị trƣờng, từ đó đánh giá, đƣa ra những đề xuất, giải pháp nhằm ổn định thị trƣờng, nâng cao hiệu quả hoạt động của thị trƣờng chứng khoán Việt Nam. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu Đối tƣợng nghiên cứu là các yếu tố kinh tế vĩ mô nhƣ: hệ thống chính sách, pháp luật, lạm phát, lãi suất, tỷ giá hối đoái, giá vàng, đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài, chỉ số VN-Index, mức độ thanh khoản của thị trƣờng, kích cỡ của thị trƣờng và sự tác động của các yếu tố kinh tế vĩ môn đến thị trƣờng chứng khoán. Phạm vi nghiên cứu là thị trƣờng chứng khoán Việt Nam với các số liệu theo thời gian cụ thể từ tháng 1/2010 đến tháng 12/2016.
Phƣơng pháp nghiên cứu Khóa luận sử dụng phƣơng pháp chủ đạo là phƣơng pháp nghiên cứu định lƣợng, ngoài ra còn các phƣơng pháp phụ khác là phƣơng pháp phân tích và tổng hợp, đối chiếu, so sánh. Về phƣơng pháp nghiên cứu định lƣợng, sử dụng mô hình hồi quy OLS nhằm lƣợng hóa mối quan hệ giữa các yếu tố kinh tế vĩ mô đến thị trƣờng chứng khoán. Trƣớc tiên kiểm tra các hiện tƣợng đa cộng tuyến, tự tƣơng quan, phƣơng sai sai số thay đổi và phân phối chuẩn để đảm bảo các yêu cầu đầu vào cho mô hình kinh tế lƣợng. Sau đó chạy mô hình, xem xét mức độ tác động của các biến số trong mô hình.
4 Về các phƣơng pháp phụ khác, tác giả phân tích các yếu tố tác động, tổng hợp từ các lý thuyết kinh tế, đối chiếu với thực tiễn trên thị trƣờng để đƣa ra các đánh giá về mức độ tác động của các yếu tố kinh tế vĩ mô đến thị trƣờng chứng khoán. Kết cấu của khóa luận Khóa luận gồm có các nội dung: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về tác động của các yếu tố kinh tế vĩ mô đến thị trƣờng chứng khoán. Chƣơng 2: Thực trạng và kết quả nghiên cứu tác động của các yếu tố kinh tế vĩ mô đến thị trƣờng chứng khoán Việt Nam. Chƣơng 3: Những giải pháp cơ bản giúp ổn định và phát triển thị trƣờng chứng khoán Việt Nam thông qua các yếu tố kinh tế vĩ mô.
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TÁC ĐỘNG CỦA CÁC YẾU TỐ KINH TẾ VĨ MÔ ĐẾN THỊ TRƢỜNG CHỨNG KHOÁN 1. TỔNG QUAN VỀ THỊ TRƢỜNG CHỨNG KHOÁN 1. Khái niệm thị trƣờng chứng khoán Thị trƣờng chứng khoán trong điều kiện của nền kinh tế hiện đại, đƣợc quan niệm là nơi diễn ra các hoạt động giao dịch mua bán chứng khoán. Chứng khoán đƣợc hiểu với nghĩa là các loại giấy tờ hoặc các bút toán ghi sổ xác nhận các quyền và lợi ích hợp pháp của ngƣời sở hữu chứng khoán.
Việc mua bán này đƣợc tiến hành ở thị trƣờng sơ cấp khi ngƣời mua mua đƣợc chứng khoán lần đầu từ những ngƣời phát hành, và ở những thị trƣờng thứ cấp khi có sự mua đi bán lại các chứng khoán đã đƣợc phát hành ở thị trƣờng sơ cấp. Nhƣ vậy, xét về mặt hình thức, thị trƣờng chứng khoán chỉ là nơi diễn ra các hoạt động trao đổi, mua bán, chuyển nhƣợng các loại chứng khoán, qua đó thay đổi chủ thể nắm giữ chứng khoán. Phân loại thị trƣờng chứng khoán Có nhiều cách phân loại thị trƣờng chứng khoán khác nhau theo các tiêu thức khác nhau, tùy thuộc mục đích nghiên cứu. Phân loại theo công cụ hoạt động của thị trƣờng – hàng hóa trên thị trƣờng Theo cách phân loại này ngƣời ta chia ra thị trƣờng trái phiếu, thị trƣờng cổ phiếu và thị trƣờng chứng khoán phái sinh.
- Thị trường trái phiếu (Bond Market) là nơi mua bán các loại trái phiếu, tức là mua bán các loại chứng khoán nợ, các chứng chỉ hoặc các bút toán xác nhận quyền chủ nợ. Trái phiếu thƣờng có thời hạn xác định ở mức trung hạn và dài hạn. Trái phiếu là công cụ mà ngƣời đi vay vốn theo hình thức có hoàn 6 trả gốc và lãi. Ngƣời cho vay không chịu trách nhiệm về kết quả hoạt động của số vốn đã cho vay.
- Thị trường cổ phiếu (Stock Market) là nơi mua bán các chứng chỉ hoặc bút toán ghi sổ xác nhận quyền sở hữu cổ phần trong công ty của các cổ đông. Cổ phiếu có thời hạn không xác định, thƣờng là vĩnh viễn, hay chính xác hơn là cho đến khi công ty phát hành ra chúng không còn tồn tại nữa. - Thị trƣờng phái sinh (Derivative Market) là nơi mua bán các loại giấy tờ có nguồn gốc chứng khoán, nhƣ hợp đồng quyền chọn (Option Contract), hợp đồng tƣơng lai (Future Contract),… 1. Phân loại theo sự vận động của vốn Theo phƣơng pháp phân loại này, ngƣời ta chia ra thị trƣờng sơ cấp (Primary Market) và thị trƣờng thứ cấp (Secondary Market).
- Thị trường sơ cấp còn gọi là thị trƣờng cấp một, là thị trƣờng phát hành các chứng khoán, tức là nơi mua bán các chứng khoán lần đầu tiên. Tại thị trƣờng này giá cả của chứng khoán là giá phát hành. Thông qua việc phát hành chứng khoán, các doanh nghiệp huy động vốn trên thị trƣờng, Chính phủ có thêm nguồn thu để tiêu dùng theo mục đích. Thị trƣờng sơ cấp là kênh huy động vốn quan trọng trong nền kinh tế.
Nếu không có thị trƣờng sơ cấp thì toàn bộ vốn cần thiết và vốn bổ sung cho các doanh nghiệp đều phải thực hiện trên thị trƣờng tiền tệ, tức là vốn bổ sung cho các doanh nghiệp đều phải thực hiện qua hệ thống ngân hàng thƣơng mại. - Thị trường thứ cấp còn gọi là thị trƣờng cấp hai là nơi mua bán, giao dịch những chứng khoán đã đƣợc phát hành. Việc mua bán này nhằm mục đích kiếm lời, di chuyển vốn đầu tƣ, di chuyển tài sản xã hội. Thị trƣờng thứ cấp làm tăng tính thanh khoản, tính lỏng của các chứng khoán đã phát hành, tạo điều kiện chuyển đổi thời hạn của vốn, đồng thời giúp các nhà đầu tƣ sàng lọc, thay đổi kết cấu danh mục đầu tƣ.