Chương 1 trình bày một số nghiên cứu có liên quan đến đề tài đã được thực hiện trên Thế giới và ở Việt Nam, từ đó tác giả muốn đưa ra những nhận xét và hướng nghiên cứu tiếp theo của đề tài.1 Đề tài nghiên cứu nước ngoài Từ những thập kỷ trước cho rằng quan điểm về quy mô của Công ty kiểm toán quyết định đến chất lượng kiểm toán. Với quan điểm đó, CTKT lớn thường cung cấp dịch vụ kiểm toán có chất lượng tốt hơn các CTKT nhỏ (Lennox, 1999); các CTKT có danh tiếng hơn sẽ cung cấp chất lượng kiểm toán tốt hơn và chất lượng kiểm toán được cho là đồng đều (như nhau) giữa các CTKT (DeAngelo, 1981) [81]; các CTKT lớn cũng thường duy trì tính độc lập hơn, do đó cung cấp chất lượng kiểm toán tốt hơn (Dopuch, 1984). Chất lượng kiểm toán còn phụ thuộc vào việc cung cấp các dịch vụ phi kiểm toán (như dịch vụ tư vấn) sẽ làm giảm tính độc lập và do đó làm giảm chất lượng kiểm toán (Healy và Ly’s, 1986, Sabri, 1993 và Chen và cộng sự, 2005). Ở kết quả nghiên cứu “Dimentions of audit quality” của Angus Duff, University of Paisley (2004), các nhân tố quyết định tới chất lượng kiểm toán BCTC của các doanh nghiệp niêm yết trên TTCK được xem xét theo khía cạnh chuyên môn (technical) và dịch vụ (service).
Kết quả chỉ ra rằng, các nhân tố thuộc các KTV/nhóm kiểm toán (như tính độc lập, năng lực, kinh nghiệm) và các nhân tố thuộc về công ty kiểm toán (như danh tiếng, qui mô, khả năng đáp ứng, dịch vụ phi kiểm toán) đều có ảnh hưởng quan trọng tới chất lượng kiểm toán. Trong nghiên cứu của Jong Hag Choi và cộng sự (2010), “Audit Office Size, Audit Quality, and Audit Pricing” (A Journal of Practice & Theory, Vol. Với nghiên cứu này, điều tra về mối quan hệ của quy mô của DNKT và giá phí kiểm toán đến CLKT. Đã sử dụng dữ liệu khảo sát được thu thập từ một mẫu lớn khách hàng của các DNKT từ năm 2000-2005.
Kết quả khảo sát cho thấy quy mô của DNKT có ảnh hưởng đáng kể đến CLKT và giá phí kiểm toán. Bên cạnh đó, nghiên cứu cũng cho rằng giá phí kiểm toán phụ thuộc vào quy mô công ty khách hàng, tính phức tạp và rủi ro của quá trình kiểm toán. 6 Với nghiên cứu của Novie Susanti Suseno (2013), “An empirical analysis of auditor independence and audit fees on audit quality”, (International Journal of Management and Business Studies, ISSN: 2167-0439 Vol. Nghiên cứu này xem xét tác động của tính độc lập và giá phí kiểm toán đến CLKT.
Đối tượng khảo sát của nghiên cứu là 73 DNKT là các công ty thực hiện kiểm toán cho các công ty niêm yết trên thị trường chứng khoán tại Indonesia. Kết quả nghiên cứu cho thấy 2 nhân tố này có ảnh hưởng đáng kể đến CLKT. Qua đó, tác giả đưa ra giải pháp nâng cao CLKT bằng cách phát triển và duy trì tính độc lập của KTV và xác định giá phí kiểm toán phù hợp. Nghiên cứu của Myungsoo Son (2005), “Do non-services influence audit quality?” (A dissertation, the University of Nebraska).
Nghiên cứu xem xét ảnh hưởng của dịch vụ phi kiểm toán đến CLKT bằng cách sử dụng hai phương pháp đo lường chất lượng BCTC là các khoản dồn tích có thể điều chỉnh (Discretionary accruals – DA) và hệ số phản ứng thu nhập (Earnings response coefficients – ERC), trong đó DA được sử dụng để phản ánh CLKT thực tế và ERC phản ánh nhận thức của nhà đầu tư về chất lượng BCTC. Ngoài ra, nghiên cứu kiểm tra tác động của dịch vụ phi kiểm toán đến CLKT bằng cách so sánh CLKT trước và sau khi Đạo luật Sarbanes-Oxley (SOX) ra đời. Mẫu khảo sát là BCTC của 1.865 công ty niêm yết trên sàn NYSE, NASDAQ, AMEX tại Mỹ. Kết quả nghiên cứu thực nghiệm cho thấy tác động tiêu cực của dịch vụ phi kiểm toán lên CLKT và CLKT được cải thiện sau khi thực hiện yêu cầu của đạo luật SOX đối với những DN sử dụng dịch vụ phi kiểm toán lớn.
Nghiên cứu gần đây nhất về các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng kiểm toán, của Kym Boon, đại học Macquarie (2007), “Compulsory audit tendering and audit quality evidence from Australian local government”, cùng một nghiên cứu mở rộng của Kym Boon và cộng sự Jill McKinnon và Philip Ross (2008) “Audit service quality in compulsorry audit tendering- Preparer perceptions and satisfaction” [75], [76], đã xác định 14 nhân tố thuộc về KTV và công ty kiểm toán như kinh nghiệm, khả năng chuyên sâu, ý thức, cam kết chất lượng của công ty, qui mô công ty…, đồng thời đánh giá mức độ ảnh hưởng của các nhân tố này tới chất lượng kiểm toán, qua đó đưa đến một kết luận quan trọng, nếu các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng 7 kiểm toán được đảm bảo thì cũng đảm bảo sự hài lòng của người sử dụng đối với chất lượng kiểm toán. Nghiên cứu của Husam Al-Khaddash và cộng sự (2013), “Factors effecting the quality of Auditing: The case of Jordanian Commercial Banks” (International Journal of Business and Social Science, Vol. Nghiên cứu này xem xét 7 nhân tố ảnh hưởng đến CLKT bao gồm: Quy mô của DNKT, giá phí kiểm toán, tính độc lập của KTV, danh tiếng của DNKT, năng lực chuyên môn và hệ thống KSNB của khách hàng. Bằng cách sử dụng bảng câu hỏi gửi đến các KTV đang làm việc tại các DNKT thực hiện kiểm toán cho các ngân hàng tại Jordan, tác giả tìm ra bằng chứng thực nghiệm cho mối tương quan tích cực của 4 nhân tố đến CLKT bao gồm: Danh tiếng của DNKT, giá phí kiểm toán, trình độ của KTV và quy mô của DNKT.
Nghiên cứu của Hosseinniakani và cộng sự (2014), “A review on Audit Quality Factors” (International Journal of Academic Research in Accounting, Finance and Management Sciences, Vol. Nghiên cứu này tổng hợp cơ sở lý thuyết về CLKT và các nhân tố ảnh hưởng đến CLKT, bao gồm: quy mô của DNKT, năng lực chuyên môn, nhiệm kỳ kiểm toán, giá phí kiểm toán, dịch vụ phi kiểm toán, danh tiếng của DNKT, tính độc lập của KTV, trách nhiệm giải trình của KTV. Qua đó, nghiên cứu chỉ ra phương hướng nghiên cứu trong tương lai.2 Đề tài nghiên cứu trong nước Công trình nghiên cứu: “Các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động KTĐL ở Việt Nam” - Đặng Đức Sơn & cộng sự (2011) – Đề tài nghiên cứu khoa học cấp cơ sở, Đại học Quốc gia Hà Nội. Công trình nghiên cứu được thực hiện trong bối cảnh hoạt động KTĐL Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển theo chiều sâu, môi trường cạnh tranh trong ngành Kiểm toán ngày càng cao đòi hỏi các DNKT Việt Nam cần có những động thái tích cực để có thể có đủ NLCT nhằm đạt mục tiêu tồn tại và phát triển bền vững.
Trên cơ sở phương pháp nghiên cứu định tính, Tác giả đã thực hiện điều tra khảo sát thông qua bảng câu hỏi phỏng vấn đối với 38 KTV trong các DNKT trên 8 địa bàn Hà Nội. Qua kết quả nghiên cứu Tác giả đã đưa ra 4 nhân tố chính tác động đến CLKT của các DNKT Việt Nam: Mối quan hệ giữa DNKT và khách hàng; Quá trình đào tạo và nâng cao năng lực của KTV; Chu kỳ kiểm toán; Hiệu lực của quy trình kiểm toán. Bên cạnh đó, Tác giả cũng đã đề ra các giải pháp nhằm nâng cao CLKT: Luân chuyển DNKT; Kiểm soát quy trình kiểm toán; Minh bạch hóa chi phí kiểm toán; Tăng cường đào tạo nâng cao chất lượng KTV. Trần Khánh Lâm (2011), “Xây dựng cơ chế kiểm soát chất lượng cho hoạt động KTĐL tại Việt Nam”, luận án tiến sĩ, Trường Đại học Kinh tế TP.
Luận án nghiên cứu các quan điểm cơ bản về KSCL hoạt động KTĐL, các yếu tố ảnh hưởng đến CLKT, cơ chế KSCL, các chuẩn mực kiểm toán liên quan đến chất lượng của hoạt động KTĐL, quá trình hình thành và phát triển hoạt động KTĐL, sự hình thành cơ chế KSCL tại Việt Nam. Về tình hình chung của chất lượng hoạt động KTĐL và các nhân tố ảnh hưởng đến CLKT, luận án nghiên cứu thông qua hồ sơ kiểm tra hoạt động của các DNKT năm 2009 do BTC và VACPA thực hiện tại 35 công ty kiểm toán. Về tình hình KSCL từ bên trong và bên ngoài, nghiên cứu gửi 110 bảng câu hỏi khảo sát đến 110 công ty kiểm toán và nhận về 69 bảng trả lời (tỷ lệ phản hồi 52%) và sử dụng phương pháp thống kê mô tả bằng phần mềm phân tích dữ liệu SPSS 16. Kết quả nghiên cứu cho thấy đa số các DNKT tại Việt Nam còn chưa quan tâm nhiều đến việc KSCL từ bên trong, bên cạnh đó thì vấn đề KSCL từ bên ngoài vẫn đang còn nhiều bất cập.
Từ đó nêu lên quan điểm và giải pháp để cải thiện cơ chế KSCL hoạt động KTĐL tại Việt Nam. [2] Trần Thị Giang Tân (2011), “Cơ sở lý luận và thực tiễn của KSCL hoạt động KTĐL ở Việt Nam”, đề tài nghiên cứu khoa học và công nghệ cấp bộ, Trường Đại học Kinh tế TP. Đề tài nghiên cứu lý luận cơ bản về chất lượng và KSCL hoạt động kiểm toán. Khảo sát và đúc kết kinh nghiệm của các quốc gia trên thế giới trong xây dựng các quy định về KSCL đối với hoạt động KTĐL.
Đồng thời tiến hành khảo sát thực trạng KSCL đối với hoạt động KTĐL tại Việt Nam. Nguồn dữ liệu sử dụng là các báo cáo hoạt động thường niên của 55 DNKT qua 2 năm 2009 và 2010; cùng với báo cáo về KSCL của Vụ chế độ Kế toán – Kiểm toán và VACPA. Từ đó bổ sung về cơ sở lý luận và thực tiễn của việc thiết lập các quy định về KSCL và đề ra các 9 giải pháp mang tính định hướng cho việc thiết lập các quy định KSCL đối với hoạt động KTĐL tại Việt Nam. [3] Nguyễn Thị Thảo Nguyên (2013), “Nghiên cứu ảnh hưởng của việc tuân thủ đạo đức nghề nghiệp đến CLKT và đề xuất giải pháp”, Luận văn thạc sĩ, Trường Đại học Kinh tế TP.
Luận văn nghiên cứu mối quan hệ giữa CLKT và đạo đức nghề nghiệp. Trong đó, mức độ ảnh hưởng của nhân tố đạo đức nghề nghiệp được xem xét dựa trên sự tác động của tính độc lập, năng lực chuyên môn và việc tuân thủ chuẩn mực chuyên môn đến CLKT. Dữ liệu khảo sát được tổng hợp từ Báo cáo kết quả kiểm tra tình hình hoạt động năm 2010 và 2011. Kết quả cho thấy đa số các công ty đạt điểm chất lượng thấp là do không thực hiện đầy đủ các yếu tố về tính độc lập, năng lực chuyên môn và tuân thủ chuẩn mực chuyên môn.