11 — Bộ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TAO - BỘ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y TÉ CÔNG CỘNG PHAN THÚY LINH TỎNG QUAN TÀI LIỆU BIỂN ĐỎI KHÍ HẬU VÀ TÁC ĐỘNG CỦA BIẾN ĐÒI KHÍ HẬU TỚI sức KHOE TRẺ EM KHÓA LUẬN TÓT NGHIỆP cử NHÂN Y TẾ CONG CỘNG Hướng dẫn khoa học: Ths. Lê Thị Thanh Hương ĨRƯÒNG ỘH'1' ! .ĨCONtí ũý; i LỜI CÁM ƠN Khóa luận tốt nghiệp chính là thử thách cuối cùng đối với tôi trước khi hoàn thành chặng đường 4 năm học tại trường Đại học Y tế Công cộng. Quá trình làm khóa luận tốt nghiệp đã giúp tôi trưởng thành lên rất nhiều. Trước hết, tôi xin chân thành cảm ơn đến các thầy cô trường Đại học Y tế Công cộng, đặc biệt là những thầy cô đã tận tình dạy bảo cho tôi trong suốt thời gian học tập tại trường.
Tôi xin bày tỏ lòng cảm ơn sâu sắc đến Thạc sỹ Lê Thị Thanh Hương đã dành rất nhiều thời gian, tâm huyết hướng dẫn và góp ý giúp tôi hoàn thành khóa luận. Tôi cũng xin gửi lời cám ơn tới những người bạn thân đẵ ở bên tôi trong suốt 4 năm học vừa qua, cám ơn những lời động viên của các bạn đã giúp tôi nỗ lực hơn trong quá trình hoàn thành khóa luận. Cuối cùng, con xin gửi lời cám ơn tới ông bà, bố mẹ, hai em và những người thân trong gia đình đã nuôi dạy, tạo mọi điều kiện tốt nhất cho con học tập. Con xin cám ơn gia đình đẵ đặt sự kỳ vọng lớn cho con.
giúp con có động lực trong suốt quá trình học tập cũng như trong thời gian thực hiện khóa luận tốt nghiệp. Mặc dù tôi đã có nhiều cố gắng hoàn thiện khóa luận bằng tất cả năng lực của mình, tuy nhiên không thể tránh khỏi những thiếu sót, rất mong nhận được những đóng góp quý báu cùa thầy cô và các bạn. Hà Nội, ngày 20 tháng 5 năm 2012 Sinh viên Phan Thùy Linh ii DANH MỤC TỪ VIẾT TẤT BĐKH Biến đổi khí hậu CFC • Chlorofluorocarbon EPA Cơ quan Bảo vệ Môi trường Hoa Kỳ United States Environmental Protection Agency ENSO El Nino - Dao động Nam El Nino — Southern Oscillation HIV/AIDS Virus gây suy giảm miễn dịch ở người/ Hội chứng suy giảm miễn dịch mắc phải Human immunodeficiency virus/ Acquired immunodeficiency syndrome IPCC ủy ban Liên Chính phủ về Biến đổi khí hậu Intergovernmental Panel on Climate Change PM Chất hạt mịn Particulate matter SXHD Sốt xuất huyết Dengue UNFCCC Công ước khung cùa Liên họp quốc tế về Biến đổi khí hậu United Nations Framework Convention on Climate Change UNICEF Quỹ nhi đồng Liên Hợp Quốc United Nations International Children's Emergency Fund USD Đô la Mỹ uv Tia cực tím Ultraviolet VOCs Các hợp chất hữu cơ dễ bay hơi Volatile organic compounds WHO TỔ chức Y tế Thế giới World Health Organization *** 111 MỤC LỤC LỜI CÁM ƠN.i DANH MỤC TỪ VIẾT TÁT.ii MỤC LỤC. iii TOM TAT.
vi ĐẶT VẨN ĐỀ.3 PHƯƠNG PHÁP. Tiêu chuẩn và phương pháp thu thập tài liệu. Cách thức thu thập và quản lý tài liệu. Khái niệm về biến đổikhí hậu.
Nguyên nhân và tác động chính của biến đổi khí hậu. Hiệu ứng nhà kính và sự nóng lên toàn cầu. Mực nước biến dâng. Các điều kiện nhiệt độ cực đoan.
Các điêu kiện thời tiết cực đoan11 4. Hạn hán và cháy rừng. Õ nhiễm không khỉ. Tác động của biến đổi khí hậu tới sức khỏe trẻ em.
Tỉnh dễ bị tổn thương của trẻ em dưới những túc động cùa biến đỏi khí hậu. Những chấn thương về thể chất.2 Nguy cơ ảnh hường do các áp lực vể nhiệt (đợt nang nóng/sóng lạnh). Tiêp cận với nước sạch và chât lượng nước.1 ỉ Tiếp cận với nước sạch.2 Chất lượng nước^^.3 Các bệnh lây truyền qua thực phẩm và nước uổng. Các bệnh đường hô hấp.
Các bệnh lây truyền qua vector.2 Sot xuất huyết Dengue. Nguy cơ suy dinh dưỡng. Tiêp cận với các dịch vụy tế cơ bàn. Những ảnh hưởng tới sức khỏeliên quan đến vấn để di cư.
ứng phó với biến đổi khí hậu. Thích ứng với biến đổi khỉ hậu. Giảm nhẹ biến đoi khí hậu. Sự tham gia của trẻ em vào các chương trình ứng phó với biến đổi khí hậu.
Những biểu hiện chỉnh của biến đổi khí hậu. Tác động của biến đổi khi hậu tới sức khỏe của trè em. ứng phó với biến đổi khỉ hậu.38 iv KHUYÊN NGHỊ.38 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 47 Phụ lục 1: Một số khái niệm sử dụng trong bài tổng quan.47 DANH MỤC BẢNG VÀ BIỂU ĐÒ BẢNG Bảng 1: Nội dung tài liệu tham khảo.
4 Bảng 2: Một sổ hoạt động ứng phó với BĐKH liên quan đến trẻ em. 35 Bảng 3: Một số hoạt động ứng phó với BĐK.H liên quan tới trẻ em và có khả 36 năng giảm thiểu nguy cơ của BĐKH cho đối tượng này. Sơ ĐÒ Sơ đồ 1: Các con đường ảnh hưởng của biến đổi khí hậu tới sức khỏe của trẻ em 18 HÌNH ẢNH Hình 1: Mô hình hiệu ứng nhà kính. 8 Hình 2: Nồng độ khí co2 trong khí quyển theo thời gian từ năm 647.426 trước 8 công nguyên đến năm 2009.
vi TÓM TẮT Biến đổi khí hậu đang hiện hữu trên thế giới, đã và đang tác động mạnh mẽ đến sức khỏe, kinh tế xã hội [1 ]. Các hoạt động của con người, chủ yếu là việc đốt cháy các nguyên liệu hóa thạch như than, dầu và các khí tự nhiên, các hoạt động sử dụng đất, đặc biệt là phá rừng đã làm tăng nồng độ các chất gây hiệu ứng nhà kính trong khí quyển, góp phần làm cho nhiệt độ tăng lên [42], Biến đoi khí hậu đang làm tăng tần suất và cường độ cùa các đợt sóng nhiệt, hạn hán, bão và lũ lụt; làm thay đổi sản lượng nông nghiệp, ảnh hưởng tới an ninh lương thực; làm giảm cả về sổ lượng và chất lượng nước; làm tăng tỷ lệ mới mắc của các bệnh truyền nhiễm nhạy cảm với thời tiết, đặc biệt là các bệnh truyền qua vector, nước và thực phẩm [16]. Các báo cáo khoa học cũng như các nghiên cứu dã chỉ ra ràng biến đổi khí hậu làm tăng gánh nặng bệnh tật trên toàn cầu và tử vong sơ sinh [17]. Trên toàn thế giới, gánh nặng bệnh tật gây ra bởi các yếu tố môi trường chiếm tới 25% nhưng trong số đó thì trẻ em dưới 5 tuổi phải chịu trên 40% gánh nặng bệnh tật này [30].
Theo IPCC, trẻ em là nhóm đối tượng có nguy cơ cao chịu những ảnh hưởng nghiêm trọng của biến đổi khí hậu tới sức khỏe [13]. Biến đổi khí hậu đang ảnh hường tới sức khỏe trẻ em và sẽ vẫn còn tiếp tục trong tương lai [16]. Bài tông quan với mục đích đưa ra một sô biêu hiện chính của biến đôi khí hậu và những ảnh hưởng của biến đổi khí hậu tới sức khỏe trẻ em. từ đó đưa ra một số khuyến nghị nhằm giảm thiểu tác động của biến đôi khí hậu tới sức khỏe của trẻ em.
Các tài liệu sử dụng trong bài tổng quan được tìm kiếm trên cơ sở dữ liệu PubMed và Science Direct, các trang web của các tổ chức uy tín trên thế giới như IPCC, WHO, EPA, v.Các tài liệu cung cấp các thông tin về biến đổi khí hậu toàn cầu, những ảnh hưởng của biến đổi khí hậu tới sức khỏe con người, đặc biệt là sức khỏe trẻ em và các biện pháp ứng phó với biến đổi khí hậu. Kết quả sau khi tìm kiếm và giới hạn các nội dung của tài liệu tham khảo thì đã có 50 tài liệu được sử dụng trong bài tổng quan này. Các tài liệu này đều dưới dạng bản đầy đủ. Một số từ khóa được sử dụng trong quá trình tìm kiếm tài liệu gồm: "Climate change”; "Global warming”; "Human health”; "Child health "Adaptation "Biến đổi khí hậu Các chính phủ cần tăng cường giáo dục môi trường và kỹ năng sống cho trẻ, và đảm bảo sự tham gia của trẻ em trong những nỗ lực thích ứng với biến đổi khí hậu.
1 ĐẬT VÁN ĐÈ Trong những thập kỷ vừa qua, nhũng bàng chứng về tác động của con người tới biến đổi khí hậu (BĐKH) đã ngày càng trở nên rõ ràng. Đã có những bằng chứng không thể bàn cãi về những hoạt động của con người như sản xuất điện, giao thông đã và đang làm tăng nong độ các khí gây hiệu ứng nhà kính vốn đã có săn trong bâu khí quyển [21], Những xu hướng hiện nay trong việc phát triển sử dụng năng lượng và dân sô gia tăng sẽ tiếp tục và thậm chí làm BĐKH nghiêm trọng hơn [50]. Theo báo cáo của IPCC thì 11 năm trong giai đoạn từ 1995 - 2006 là những năm có nhiệt độ bề mặt trái đất nóng nhất theo ghi nhận từ năm 1850 [29]. Trong thế kỳ 21, nhiệt độ trung bình bề mặt trái đất có thể vượt qua ngưỡng an toàn 2°c trên mức nhiệt độ trung bình ở thời kỳ tiền công nghiệp.
Nhiệt độ sẽ tăng cao hon ở những vùng có vĩ độ cao hon, kịch bản BĐKH dự đoán nhiệt độ sẽ tăng 4 - 5°c ở phía Bắc Canada. Greenland và Sebiria [8]. Một hậu quả của BĐKH là mức nước biển dâng sẽ dẫn đến lũ lụt, đặc biệt ở các quốc đảo và vùng đồng bằng thấp [40]. Tuy nhiên, BĐKH không chi làm tăng nhiệt độ bề mặt trái đàt hay mực nước biến dâng mà còn làm tăng tan suât và cường độ của các điều kiện thời tiết cực đoan như sóng nhiệt, hạn hán, lũ lụt, bão.
và những thay đổi trong hệ thống sinh thái tự nhiên, chẳng hạn như các loài thực vật ra hoa sớm. Tất cả những thay đổi về thời tiết đó ảnh hưởng trực tiếp tới sức khỏe con người qua những tác động vật lý của các điều kiện thời tiết cực đoan, và gián tiếp qua những ảnh hưởng của ô nhiễm không khí, nông nghiệp, thủy sản và hệ thống nước sạch, vector truyền bệnh và tác nhân gây bệnh truyền nhiễm [49], Theo Tổ chức Y tế Thể giới (WHO, 2008), mỗi năm có khoảng 800.000 người tử vong do các nguyên nhân liên quan đến ô nhiễm môi trường; 1,8 triệu người tử vong do mắc tiêu chảy do thiếu tiếp cận với nguồn cung cấp nước sạch và điều kiện vệ sinh kém; 3,5 triệu người tử vong do suy dinh dưỡng, và hàng năm có khoảng 60.000 thiên tai xày ra.