HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM NGUYỄN QUỐC ĐẠT ĐÁNH GIÁ SỰ THÍCH ỨNG VỚI BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU TRONG HOẠT ĐỘNG SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP TẠI XÃ XUÂN CANH, HUYỆN ĐÔNG ANH, THÀNH PHỐ HÀ NỘI Chuyên ngành: Khoa học môi trường Mã số: 60.01 Người hướng dẫn khoa học: PGS. Đoàn Văn Điếm NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP - 2016 c LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận văn tốt nghiệp “Đánh sự thích ứng với biến đổi khí hậu trong hoạt động sản xuất nông nghiệp tại xã Xuân Canh, huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội” là công trình nghiên cứu của bản thân tôi. Số liệu và kết quả trình bày trong luận văn hoàn toàn trung thực và các thông tin trích dẫn đều được chỉ rõ nguồn gốc. Hà Nội, ngày tháng năm 2016 Tác giả luận văn Nguyễn Quốc Đạt i c LỜI CẢM ƠN Trong thời gian học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn, tôi đã nhận được sự hướng dẫn, chỉ bảo tận tình của các thầy cô giáo, sự giúp đỡ, động viên của bạn bè, đồng nghiệp và gia đình.
Với lòng biết ơn sâu sắc, tôi xin gửi lời cám ơn sâu sắc tới thầy PGS TS Đoàn Văn Điếm đã hướng dẫn và giúp đỡ tôi để có thể hoàn thành đề tài này. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới Ban Giám đốc, Ban Quản lý đào tạo, Bộ môn Sinh thái Nông nghiệp, Khoa Môi trường - Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã tận tình giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, thực hiện đề tài và hoàn thành luận văn. Tôi xin gửi lời cảm ơn tới ban lãnh đạo và cán bộ UBND xã Xuân Canh đã giúp đỡ cho tôi trong thời gian đánh giá tại địa phương. Cuối cùng, tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành đến gia đình, bạn bè đã luôn bên cạnh giúp đỡ, động viên khích lệ tôi trong suốt thời gian học tập tại Học viện Nông nghiệp Việt Nam.
Hà Nội, ngày tháng năm 2016 Tác giả luận văn Nguyễn Quốc Đạt ii c MỤC LỤC Lời cam đoan. ii Mục lục. iii Danh mục chữ viết tắt. vi Danh mục bảng.
vii Danh mục hình. viii Trích yếu luận văn. ix Thesis abstract. Tính cấp thiết của đề tài.
Mục tiêu nghiên cứu .3 Phạm vi nghiên cứu. Những đóng góp mới, ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài. Tổng quan tài liệu. Khái quát chung về Biến đổi khí hậu.
Nguyên nhân của bđkh trong thời kỳ hiện đại. Thực trạng về biến đổi khí hậu hiện nay. Thực trạng BĐKH trên thế giới. Thực trạng BĐKH tại Việt Nam.
Ảnh hưởng của bđkh đến sản xuất nông nghiệp. Ảnh hưởng của BĐKH đến sản xuất nông nghiệp trên thế giới. Ảnh hưởng của BĐKH đến sản xuất nông nghiệp ở Việt Nam. Ảnh hưởng của BĐKH đến sản xuất nông nghiệp vùng Đồng bằng Sông Hồng.
Thích ứng với bđkh trong sản xuất nông nghiệp. Các biện pháp thích ứng với BĐKH. Giải pháp thích ứng với BĐKH trong nông nghiệp. Mối liên hệ giữa nhận thức và khả năng thích ứng của người dân với BĐKH trong sản xuất nông nghiệp.
Phân tích Swot. Vật liệu và phương pháp nghiên cứu. Địa điểm nghiên cứu. Thời gian nghiên cứu.
Đối tượng nghiên cứu. Nội dung nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp thu thập số liệu thứ cấp.
Phương pháp thu thập số liệu sơ cấp. Xử lý số liệu. Kết quả và thảo luận. Đặc điểm về điều kiện tự nhiên, kinh tế và xã hội.
Điều kiện tự nhiên. Đặc điểm về kinh tế - xã hội. Tình hình sản xuất nông nghiệp tại xã Xuân Canh. Thuận lợi và khó khăn trong hoạt động sản xuất nông nghiệp tại xã Xuân Canh.
Đánh giá xu thế biến đổi một số yếu tố khí hậu tại xã Xuân Canh. Xu thế nhiệt độ .2 Xu thế số ngày nắng nóng giai đoạn 1961-2014 .3 Xu thế lượng mưa giai đoạn 1961-2014 .3 Đánh giá nhận thức của người dân về bđkh tại xã Xuân Canh .1 Nhận thức chung của người dân về BĐKH .2 Nhận thức của người dân về xu thế nhiệt độ gần đây. Nhận thức của người dân về xu thế lượng mưa gần đây .4 Nhận thức của người dân về xuthế bão. Nhận thức của người dân về những ảnh hưởng của bđkh đến sản xuất nông nghiệp trên địa bàn xã Xuân Canh.
Nhận thức của người dân về ảnh hưởng của BĐKH đến hoạt động sản xuất nông nghiệp tại xã Xuân Canh. Xác định các hiện tượng thời tiết cực đoan ảnh hưởng tới hoạt động sản xuất nông nghiệp trên địa bàn xã Xuân Canh. Đánh giá khả năng thích ứng của người dân đối với bđkh trong sản xuất nông nghiệp tại địa phương .1 Nguồn tiếp cận thông tin về tình hình thời tiết, thiên tai của người dân tại địa phương .2 Các biện pháp thích ứng với BĐKH trong hoạt động sản xuất nông nghiệp tại xã Xuân Canh .3 Đánh giá các biện pháp thích ứng với BĐKH trong hoạt động sản xuất nông nghiệp. Đề xuất giải pháp nâng cao nhận thức và khả năng thích ứng với bđkh của người dân trong hoạt động sản xuất nông nghiệp trên địa bàn xã xuân canh.
Với những giải pháp đã được áp dụng. Giải pháp nâng cao nhận thức. Giải pháp thích ứng và giảm nhẹ tác động của thiên tai. Kết luận và kiến nghị .54 Tài liệu tham khảo .57 v c DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Nghĩa tiếng Việt BĐKH Biến đổi khí hậu BVTV Bảo vệ thực vật ĐBSH Đồng bằng sông Hồng ĐBSCL Đồng bằng sông Cửu Long IPCC Ban liên Chính phủ về biến đổi khí hậu IMHEN Viện Khoa học Khí tượng Thuỷ văn và Môi trường SXNN Sản xuất nông nghiệp UBND Uỷ ban nhân dân WB Ngân hàng thế giới WMO Tổ chức Khí tượng Thế giới vi c DANH MỤC BẢNG Bảng 2.
Mức tăng nhiệt độ và mức thay đổi lượng mưa trong 50 năm qua ở các vùng khí hậu của Việt Nam. Diện tích có nguy cơ bị ngập theo các mực nước biển dâng (% diện tích). Tác động của BĐKH đến hoạt động sản xuất trồng trọt. Cấu trúc bảng ma trận SWOT.
Bảng cơ cấu sử dụng đất tự nhiên xã Xuân Canh (đến ngày 1/10/2015). Mức tăng nhiệt độ tối cao và tối thấptrên từng thập kỷ giai đoạn 1961-2014. Xu hướng biến đổi lượng mưa trên từng thập kỷ giai đoạn 1961- 2014. Lịch thời vụ tại xã Xuân Canh từ 2012-2016.
Lịch thời vụ gắn với các hiện tượng thời thiết cực đoan trong năm. Danh sách sự kiện thời thiết cực đoan đã trải qua trong 20-30 năm trở lại đây. Phân tích SWOT biện pháp thay đổi giống cây trồng. Phân tích SWOT biện pháp thay đổi giống thời gian gieo trồng.
Phân tích SWOT biện pháp thay đổi kỹ thuật canh tác. Phân tích SWOT biện pháp bảo vệ đất nông nghiệp và hạn chế thất thoát nước. Phân tích SWOT biện pháp bảo vệ đất nông nghiệp. 49 vii c DANH MỤC HÌNH Hình 4.
Lượng mưa trung bình của các tháng giai đoạn 1961-2014. Nhiệt độ tối cao trung bình theo tháng của 2 giai đoạn. Nhiệt độ tối thấp trung bình theo tháng của 2 giai đoạn. Xu hướng thay đổi nhiệt độ trung bình tối cao và tối thấp vụ xuân giai đoạn 1961-2014.
Xu hướng thay đổi nhiệt độ tối cao và tối thấp trung bình vụ mùa giai đoạn 1961-2014. Xu hướng biến đổi số ngày nắng nóng giai đoạn 1961-2014. Xu hướng tổng lượng mưa năm từ năm 1961-2014. Xu hướng tổng lượng mưa vụ xuân và vụ mùa từ năm 1961-2014.
Nhận thức chung về BĐKH của người dân xã Xuân Canh. Nhận thức về biểu hiện của BĐKH. Nhận thức của người dân về xu thế nhiệt độ trong vòng 30 năm trở lại đây. Nhận thức của người dân về tần suất xuất hiện các hiện tượng nắng nóng và rét đậm.
Nhận thức của người dân về mức độ các hiện tượng nhiệt độ bất thường. Nhận thức của người dân về sự thay đổi về lượng mưa và số đợt hạn hán. Nhận thức của người dân về sự thay đổi về số lượng bão và cường độ bão. Nhận thức của người dân về ảnh hưởng của BĐKH đến diện tích đất nông nghiệp.
Nhận thức của người dân về ảnh hưởng của BĐKH đến năng suất lúa. Nhận thức của người dân về ảnh hưởng của BĐKH đến thời vụ gieo trồng. Nguồn tiếp cận thông tin thời thiết và thiên tai của người dân. Biện pháp thích ứng với sự thay đổi nhiệt độ và lượng mưa trong sản xuất nông nghiệp tại xã Xuân Canh.
Biện pháp thích ứng với BĐKH trong sản xuất nông nghiệp tại xã Xuân Canh. Thuận lợi của người dân trong việc sản xuất nông nghiệp thích ứng với BĐKH. Khó khăn của người dân trong việc sản xuất nông nghiệp thích ứng với BĐKH. 51 viii c TRÍCH YẾU LUẬN VĂN Biến đổi khí hậu (BĐKH) là một trong những vấn đề đang được nhiều quốc gia trên thế giới quan tâm bao gồm cả Việt Nam và ngày càng có những tác động mạnh mẽ tới sản xuất nông nghiệp.
Xuân Canh là một xã thuộc huyện Đông Anh, Hà Nội, với diện tích đất nông nghiệp tương đối lớn khoảng 353,68 ha, nằm gần trung tâm Hà Nội nhưng hoạt động sản xuất nông nghiệp trên địa bàn xã còn nhỏ lẻ và nhận thức cũng như hiểu biết của người dân về BĐKH còn chưa cao dẫn đến các biện pháp thích ứng còn bị động. Luận văn này góp phần đánh giá bước đầu về nhận thức và sự thích ứng với BĐKH trong hoạt động sản xuất nông nghiệp tại xã Xuân Canh, từ đó tìm ra các giải pháp giúp người dân nâng cao nhận thức và thích ứng tốt hơn với BĐKH. Để thực hiện đánh giá này, có ba phương pháp chính được sử dụng là phương pháp thu thập số liệu thứ cấp nhằm tìm hiểu tình hình kinh tế xã hội, hoạt động sản xuất tại địa phương và các số liệu khí tượng để phân tích các xu hướng diễn biến và sự khác biệt giữa các giai đoạn; phương pháp thu thập số liệu sơ cấp nhằm tìm hiểu nhận thức, các biện pháp thích ứng với BĐKH trong sản xuất nông nghiệp và những tác động đến sản xuất nông nghiệp của các hiện tượng thời tiết cực đoan trong những năm gần đây và phương pháp xử lý số liệu để tìm ra sự khác biệt về mặt thống kê các yếu tố thời tiết và tìm ra xu hướng thay đổi các yếu tố thời tiết.