CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU VỀ TÍNH THÔNG TIN CỦA GIÁ CỔ PHIẾU VÀ ẢNH HƯỞNG CỦA CẤU TRÚC SỞ HỮU 1. Tính thông tin của giá cổ phiếu (Informativeness) Quá trình thu thập, phân tích các thông tin liên quan đến giá trị của công ty và quyết định giao dịch cổ phiếu của công ty dựa trên các thông tin đó được gọi là quá trình chuyển hóa thông tin vào giá cổ phiếu, và do vậy sẽ làm giá cổ phiếu mang tính thông tin (Grossman, 1976; Shleifer và Vishny, 1997). Một thị trường hiệu quả về mặt thông tin là nơi mà giá cổ phiếu điều chỉnh một cách nhanh chóng mỗi khi xuất hiện thông tin mới. Do đó, mức giá hiện tại của một cổ phiếu bất kỳ là kết quả phản ánh mọi thông tin liên quan đến nó, nếu giá cổ phiếu phản ánh sai thông tin về giá trị của công ty thì có thể mang lại rủi ro đối với người sở hữu cổ phiếu đó.
Mặt khác, thị trường chứng khoán đóng vai trò là kênh dẫn vốn cho nền kinh tế nên để quá trình dẫn vốn này diễn ra một một cách có hiệu quả (hiệu quả chức năng) thì những thông tin phản ánh trong giá cổ phiếu mang một ý nghĩa rất quan trọng, nếu những thông tin về giá trị của công ty được phản ánh đúng vào trong giá cổ phiếu sẽ giúp các nhà đầu tư đánh giá tình hình công ty một cách chính xác hơn và đưa ra quyết định tốt hơn trong việc giao dịch, đầu tư vào cổ phiếu của công ty đó cũng như giúp cho những dòng vốn này có thể đến được những nơi sử dụng vốn có hiệu quả. Cấu trúc sở hữu Trong tổng thể hệ thống quản trị công ty, cấu trúc sở hữu (ownership structure) là thành phần được nhiều nhà nghiên cứu chú ý. Khái niệm cấu trúc sở hữu là một chủ đề quan trọng trong khái niệm rộng về quản trị công ty, cấu Luan van 7 trúc sở hữu là phần vốn được nắm giữ bởi những thành viên bên trong công ty (thành phần quản lý trực tiếp) và bên ngoài công ty (nhà đầu tư không giữ vai trò quản lý trực tiếp). Cấu trúc sở hữu có thể được phân chia theo nhiều tiêu chí khác nhau như tiêu chí xuất xứ của nhà đầu tư (ví dụ: sở hữu của nhà đầu tư trong nước, sở hữu của nhà đầu tư nước ngoài) hoặc quy mô sở hữu (sở hữu của cổ đông lớn, sở hữu của cổ đông nhỏ).
Cấu trúc sở hữu được phân theo xuất xứ của nhà đầu tư gồm: sở hữu của nhà đầu tư nước ngoài (foreign ownership) và sở hữu của nhà đầu tư trong nước (domestic ownership). Nhà đầu tư nước ngoài là cá nhân có quốc tịch nước ngoài hoặc tổ chức thành lập theo pháp luật nước ngoài và thực hiện đầu tư, kinh doanh tại Việt Nam. Nhà đầu tư trong nước là cá nhân có quốc tịch Việt Nam, tổ chức kinh tế không có nhà đầu tư nước ngoài là thành viên hoặc cổ đông. Cấu trúc sở hữu được phân theo quy mô sở hữu gồm: sở hữu của cổ đông lớn và sở hữu của cổ đông nhỏ.
Những cổ đông lớn (block ownership) kiểm soát doanh nghiệp trực tiếp bằng cách tham gia hội đồng quản trị và ban điều hành. Cổ đông lớn có thể không sở hữu vốn toàn bộ nhưng có quyền biểu quyết đáng kể, nên vẫn có thể được kiểm soát doanh nghiệp. Các cổ đông lớn có khuynh hướng thao túng việc quản trị, điều hành công ty, cũng như lạm dụng quyền cổ đông, thành viên lớn để loại bỏ hoặc ngăn cản thực hiện quyền của cổ đông nhỏ. Thực tế cho thấy quyền lợi của cổ đông nhỏ chưa được bảo vệ hiệu quả không những do quy định pháp luật còn thiếu mà còn xuất phát từ một số nguyên nhân như việc không nắm rõ các quyền của mình, tâm lý phó thác cho cổ đông lớn và thiếu động lực đấu tranh cho quyền lợi của chính các cổ đông nhỏ.
Do vậy, các cổ đông nhỏ (non block ownership) ít có động lực để kiểm tra chặt chẽ các hoạt động và không muốn tham gia điều hành công ty. Luan van 8 Ngoài phân loại sở hữu như trên, cấu trúc sở hữu còn có thể phân theo đối tượng sở hữu như sở hữu của nhà đầu tư cá nhân, sở hữu của các nhà đầu tư tổ chức, sở hữu nhà nước hoặc cấu trúc sở hữu phân thành hai loại là sở hữu phân tán và sở hữu tập trung… Tuy nhiên, do dữ liệu thu thập được chỉ tập trung vào hai tiêu chí là cấu trúc sở hữu được phân theo xuất xứ của nhà đầu tư và cấu trúc sở hữu được phân theo quy mô sở hữu nên trong phạm vi nghiên cứu của luận văn này chỉ xem xét ảnh hưởng của cấu trúc sở hữu dựa vào hai tiêu chí trên đến tính thông tin của giá cổ phiếu. Môi trường vĩ mô, nhân tố đặc thù công ty và tính thông tin của giá cổ phiếu Ở cấp độ vĩ mô các nghiên cứu trên thế giới cho thấy, giá cổ phiếu mang tính thông tin thấp ở các nước đang phát triển, ở các nước có môi trường thông tin không minh bạch, hoặc môi trường thể chế yếu, hoặc ở các nước có sự hội nhập thấp về mặt kinh tế, tài chính vào nền kinh tế thế giới (Morck, Yeung, và Yu, 2000; Jin và Myers, 2006; Fernandes và Ferreira, 2009). Còn trong các nền kinh tế phát triển (Morck, Yeung, Yu), giá cổ phiếu mang tính thông tin cao hơn.
Tính thông tin của giá cổ phiếu biến động phụ thuộc vào số lượng thông tin cấp thị trường và cấp công ty chuyển hóa vào trong giá cổ phiếu (Roll, 1988). Nghiên cứu cũng cho thấy rằng, giá cổ phiếu trong nền kinh tế có tổng sản phẩm quốc nội (GDP) trên đầu người cao mang tính thông tin cao hơn so với giá cổ phiếu trong nền kinh tế có GDP trên đầu người thấp. Bên cạnh đó, những nền kinh tế thu nhập thấp, sự bảo vệ quyền lợi cho nhà đầu tư thường rất yếu và không an toàn. Sự kiện chính trị và tin đồn trong các quốc gia như vậy có thể gây ra sự biến động giá cổ phiếu toàn thị trường và làm cho tính thông tin trong giá cổ phiếu không đáng tin cậy.
Luan van 9 Ở cấp độ vi mô, các yếu tố liên quan đến vấn đề quản trị doanh nghiệp, môi trường thông tin (theo nghĩa lượng thông tin tin cậy được cung cấp cho thị trường) đóng vai trò quan trọng trong việc gia tăng hay giảm sự biến động giá cổ phiếu của công ty so với sự biến động chung của thị trường (Piotroski và Roulstone, 2004; Hutton, Marcus, và Tehranian, 2009; Gul, Kim, và Qiu, 2010). Cụ thể, nghiên cứu của Gul, Kim, và Qiu (2010), Kim và Ji (2008) cho rằng những công ty với môi trường thông tin minh bạch hoặc những công ty với cơ chế quản trị tốt thì những nhà đầu tư bên ngoài có thể dễ dàng tiếp cận được những thông tin liên quan đến giá trị công ty và quyết định đầu tư vào cổ phiếu của công ty dựa trên những thông tin đó, điều này dẫn đến việc giá cổ phiếu của công ty mang tính thông tin cao. Ảnh hưởng của cấu trúc sở hữu đến tính thông tin của giá cổ phiếu Cấu trúc sở hữu là một trong những nhân tố hình thành nên hệ thống quản trị của công ty và có thể ảnh hưởng tiềm tàng đến tính thông tin giá cổ phiếu của công ty. Một số nghiên cứu trước đây cho thấy rằng, cấu trúc sở hữu, ví dụ sở hữu của cổ đông lớn, sở hữu của nhà đầu tư nước ngoài và sở hữu của nhà đầu tư trong nước có thể làm tăng tính thông tin trong giá cổ phiếu.
Cụ thể, nghiên cứu của Brockman và Yan (2009) nghiên cứu trên 3189 công ty từ 40 quốc gia cho thấy rằng sở hữu của cổ đông lớn trong công ty làm giá cổ phiếu mang tính thông tin cao hơn. Lý do là bởi vì sở hữu của cổ đông lớn giúp cải thiện vấn đề quản trị công ty và gia tăng chất lượng của thông tin được công bố ra công chúng; nghiên cứu của Kim và Ji (2008), He và cộng sự (2013) cho rằng những nhà đầu tư nước ngoài có khả năng tốt hơn trong việc thu thập và xử lý thông tin liên quan đến giá trị công ty, và làm cho giá cổ phiếu mang tính thông tin cao. Các tác giả lý giải kết quả này là bởi vì quản trị công ty được cải thiện, cũng như giao dịch dựa trên thông tin cao của Luan van 10 những nhà đầu tư nước ngoài làm cho quá trình chuyển hóa thông tin vào trong giá cổ phiếu diễn ra nhanh chóng và hiệu quả, từ đó làm giá cổ phiếu mang tính thông tin cao. Tóm lại, các nghiên cứu trước đây đều cho thấy rằng ảnh hưởng của cấu trúc sở hữu đến tính thông tin của giá cổ phiếu thông qua hai cơ chế; thứ nhất, cấu trúc sở hữu (cụ thể là sở hữu của cổ đông lớn và sở hữu của nhà đầu tư nước ngoài) có thể góp phần cải thiện vấn đề quản trị của công ty cũng như giúp gia tăng sự minh bạch của công ty, từ đó góp phần đưa lượng thông tin liên quan đến giá trị của công ty được công bố ra thị trường một cách kịp thời và đáng tin cậy hơn, do vậy làm cho giá cổ phiếu mang tính thông tin cao; thứ hai, cấu trúc sở hữu có thể tác động đến tính thông tin giá cổ phiếu của công ty dựa vào các giao dịch dựa trên thông tin của các cổ đông.
Cụ thể, các cổ đông lớn và các nhà đầu tư nước ngoài, các nhà đầu tư trong nước có khả năng cũng như điều kiện tốt hơn trong việc thu thập và xử lý thông tin liên quan đến giá trị công ty, do vậy, giao dịch dựa trên các thông tin của các nhà đầu tư này thường làm cho quá trình chuyển hóa thông tin vào giá cổ phiếu diễn ra nhanh chóng, hiệu quả và chính xác hơn, từ đó làm cho giá cổ phiếu mang tính thông tin cao hơn. VAI TRÒ TÍNH THÔNG TIN CỦA GIÁ CỔ PHIẾU ĐỐI VỚI NỀN KINH TẾ Thị trường chứng khoán có vai trò là kênh dẫn vốn trực tiếp cho nền kinh tế, một thị trường được xem là hiệu quả về mặt thông tin khi giá của các loại chứng khoán đã phản ánh đầy đủ, tức thời các thông tin sẵn có trên thị trường, mà thông qua đó, các nhà đầu tư sẽ có quyết định giao dịch mua bán và đầu tư vào cổ phiếu của công ty, góp phần làm cho những dòng vốn này đến được những nơi sử dụng có hiệu quả.
