Luận án tiến sĩ các phái bộ anh đến việt nam trong bối cảnh xâm nhập của anh vào đông á thế kỷ xvii đến thế kỷ xix

Luận án tiến sĩ phân tích các phái bộ anh đến việt nam trong bối cảnh xâm nhập của anh vào đông á thế kỷ xvii đến thế kỷ xix, xây dựng cơ sở lý luận, kiểm chứng thực nghiệm, đóng

• Tác giả: Nguyễn Thị Mỹ Hạnh
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Văn Kim
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Lịch sử thế giới cận đại và hiện đại
• Đề tài: Các Phái Bộ Anh Đến Việt Nam Trong Bối Cảnh Xâm Nhập Của Anh Vào Đông Á (Thế Kỷ XVII – Nửa Đầu Thế Kỷ XIX)
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Giới thiệu Sự Xâm Nhập Của Anh Tại Việt Nam XVII XIX

Lịch sử xâm nhập của các nước phương Tây vào phương Đông bắt đầu bằng các cuộc thăm dò thị trường. Các cường quốc như Bồ Đào Nha, Tây Ban Nha, Hà Lan, Anh, Pháp và Nga đều tham gia vào cuộc cạnh tranh này. Châu Á trở thành khu vực trọng tâm, nơi các cường quốc phương Tây tìm kiếm tài nguyên và buôn bán. Năm 1600, Công ty Đông Ấn Anh (EIC) ra đời, công khai tham gia vào thị trường Đông Ấn. Việt Nam, với vị trí địa lý thuận lợi, trở thành mục tiêu xâm nhập của các thuyền buôn và chiến hạm Anh. Nghiên cứu này tập trung vào việc phân tích và làm sáng tỏ các vấn đề liên quan đến sự xâm nhập của Anh vào Việt Nam, đặt trong bối cảnh rộng lớn hơn của Đông Á.

1.1. Bối cảnh lịch sử Việt Nam thế kỷ XVII XIX

Thế kỷ XVII - XVIII chứng kiến nhiều biến đổi quan trọng trong đời sống chính trị, xã hội Đại Việt. Những biến đổi này ảnh hưởng sâu sắc đến tương lai chính trị sau đó. Sự tiếp xúc của Đại Việt với các cường quốc tư bản phương Tây là hệ quả của những vận động lịch sử, của sự thôi thúc bởi các yếu tố bên trong và bên ngoài, những nhân tố nội sinh và ngoại sinh. Các thương nhân Anh đến Đàng Trong buôn bán từ thế kỷ XVII và chính họ đã góp phần tạo nên những sắc thái mới cho bức tranh ngoại thương của Việt Nam.

1.2. Vai trò của Công ty Đông Ấn Anh EIC

Công ty Đông Ấn Anh (EIC) đóng vai trò quan trọng trong quá trình xâm nhập của Anh vào Đông Á. EIC đã theo đuổi những mục tiêu chính trị, kinh tế khác nhau. Tuy vậy, trong cả hai thời kỳ EIC đều muốn khẳng định vai trò, phạm vi ảnh hưởng và vị thế đích thực mà EIC có thể đạt tới. Vị thế đó có phần lệ thuộc vào đối sách của các quốc gia châu Á cũng như sự tương quan quyền lực với các cường quốc phương Tây. Bằng nhiều con đường và phương cách, người Anh đã thâm nhập vào Đại Việt và các quốc gia châu Á.

II. Thách Thức Nghiên Cứu Quan Hệ Việt Anh Thế Kỷ XVII XIX

Sự kiện Việt Nam trở thành thuộc địa của Pháp vào năm 1883 là một trong những nguyên nhân khiến các tác giả ít quan tâm đến mối quan hệ Anh - Việt từ khởi nguồn. Thực tế, vẫn còn tồn tại một “khoảng trống” trong nghiên cứu lịch sử quan hệ Anh - Việt Nam thế kỷ XVII - XIX cần khảo cứu. Các nhà nghiên cứu cần tập trung vào việc lý giải nguyên nhân và quá trình xâm nhập của Anh vào Việt Nam. Mục tiêu là làm sáng tỏ con đường và đặc điểm của sự xâm nhập này, so sánh với các cường quốc phương Tây khác. Cần giải thích tại sao Việt Nam trở thành thuộc địa của Pháp thay vì Anh.

2.1. Khoảng trống trong nghiên cứu lịch sử Việt Nam

Việc Việt Nam trở thành thuộc địa của Pháp dẫn đến việc ít có nghiên cứu về quan hệ Anh - Việt. Cần phải lấp đầy khoảng trống này bằng cách nghiên cứu sâu hơn về quá trình xâm nhập của Anh. Cần phân tích các yếu tố đã dẫn đến sự thành công của Pháp và thất bại của Anh trong việc chiếm thuộc địa tại Việt Nam.

2.2. So sánh với quá trình xâm nhập của các cường quốc khác

Nghiên cứu cần so sánh quá trình xâm nhập của Anh với các cường quốc khác như Pháp, Hà Lan và Bồ Đào Nha. Mục đích là để hiểu rõ hơn về các chiến lược và phương pháp mà Anh đã sử dụng, cũng như những yếu tố đã ảnh hưởng đến kết quả cuối cùng. Sự so sánh này sẽ giúp làm sáng tỏ bức tranh toàn cảnh về sự xâm lược của phương Tây vào Việt Nam.

2.3. Ảnh hưởng của thương mại phương Tây đến Việt Nam

Nghiên cứu phải đánh giá vai trò của nhân tố thương mại phương Tây đối với sự chuyển biến kinh tế, xã hội Việt Nam. Cần xem xét quá trình tiếp xúc, giao lưu kinh tế giữa Anh và Việt Nam. Việc này sẽ giúp hiểu rõ hơn về tác động của thương mại đến sự phát triển của Việt Nam trong giai đoạn này.

III. Phân Tích Các Phái Bộ Anh Đến Việt Nam XVII XVIII

Công ty Đông Ấn Anh (EIC) đã cử nhiều phái bộ đến Đại Việt trong cả hai làn sóng xâm nhập. Mỗi thời kỳ, EIC theo đuổi các mục tiêu chính trị, kinh tế khác nhau. Tuy nhiên, EIC luôn muốn khẳng định vai trò và vị thế của mình. Vị thế này phụ thuộc vào đối sách của các quốc gia châu Á và sự tương quan quyền lực với các cường quốc phương Tây. Người Anh đã thâm nhập vào Đại Việt bằng nhiều con đường và phương cách, trải qua nhiều thành công và thất bại.

3.1. Mục tiêu của các phái bộ Anh tại Đàng Ngoài

Luận án sẽ tập trung nghiên cứu nguyên nhân Anh tìm đến Việt Nam. Mức độ của những nỗ lực mà EIC đạt tới nhằm khai thông con đường buôn bán với Việt Nam cũng như nhiều quốc gia Đông Á trong “Thời đại thương mại châu Á”. Nghiên cứu này sẽ làm rõ động cơ và mục tiêu của các phái bộ Anh khi họ đến Việt Nam.

3.2. Hoạt động của thương điếm Anh ở Đàng Ngoài 1672 1697

Sự ra đời và hoạt động của thương điếm Anh ở Đàng Ngoài là một phần quan trọng trong quá trình xâm nhập của Anh. Thương điếm này có vai trò gì trong kế hoạch Đông Á của EIC? Vì sao kế hoạch Đông Á thất bại và thương điếm Đàng Ngoài phải đóng cửa? Nghiên cứu này sẽ trả lời những câu hỏi đó.

3.3. Phái bộ Bowyear đến Đàng Trong 1695 Diễn biến và kết quả

Nghiên cứu sẽ đánh giá hiệu quả chuyến đi của Bowyear đến Đàng Trong. Phái bộ này có đạt được các mục tiêu đề ra hay không? Những yếu tố nào đã ảnh hưởng đến kết quả của phái bộ này? Cần phân tích sâu hơn về diễn biến và kết quả của phái bộ Bowyear.

IV. Phái Bộ Anh Tại Việt Nam Nửa Sau XVIII Nửa Đầu XIX

Trong nửa sau thế kỷ XVIII và nửa đầu thế kỷ XIX, các phái bộ Anh tiếp tục đến Việt Nam với những mục tiêu và diễn biến mới. Nghiên cứu sẽ phân tích kết quả của những phái bộ này, đồng thời làm rõ bối cảnh lịch sử và chính trị đã ảnh hưởng đến mối quan hệ Anh - Việt. Cần xem xét các phái bộ như là những nỗ lực nhằm thiết lập và củng cố vị thế của Anh tại khu vực.

4.1. Phân tích chi tiết phái bộ John Crawfurd 1822

Phái bộ John Crawfurd năm 1822 có ý nghĩa quan trọng trong lịch sử quan hệ Anh - Việt. Cần phân tích chi tiết diễn biến và kết quả của phái bộ này. Mục tiêu của Crawfurd là gì và ông đã đạt được những gì? Nghiên cứu cần đánh giá khách quan về vai trò của phái bộ này.

4.2. Đánh giá kết quả các phái bộ Anh khác tại Việt Nam

Nghiên cứu cần đánh giá kết quả của các phái bộ Anh khác đến Việt Nam trong giai đoạn này. Cần xem xét các yếu tố như mục tiêu, diễn biến và tác động của từng phái bộ. Qua đó, có thể hiểu rõ hơn về quá trình xâm nhập và ảnh hưởng của Anh tại Việt Nam.

4.3. Yếu tố chính trị ảnh hưởng đến quan hệ Việt Anh

Cần phân tích các yếu tố chính trị đã ảnh hưởng đến quan hệ Việt - Anh. Những thay đổi trong chính sách của triều đình nhà Nguyễn có tác động như thế nào đến quan hệ này? Nghiên cứu cần làm rõ mối liên hệ giữa chính trị và quan hệ đối ngoại.

V. Cách Thức Xâm Nhập Của Anh ở Việt Nam Tổng Quan

Anh đã xâm nhập Việt Nam bằng nhiều cách, từ thương mại trực tiếp đến nỗ lực thiết lập bang giao chính thức. Nội dung và kết quả của tiếp xúc thương mại Anh - Việt cũng rất đa dạng. Hàng hóa xuất nhập khẩu, phương thức buôn bán và đặc điểm của quá trình các phái bộ Anh đến Việt Nam đều có những điểm đáng chú ý. Nghiên cứu cần đánh giá khách quan về những tác động của tiếp xúc Anh - Việt.

5.1. Con đường thông thương trực tiếp giữa Anh và Việt Nam

Nghiên cứu cần làm rõ con đường thông thương trực tiếp giữa Anh và Việt Nam. Các tuyến đường thương mại nào đã được sử dụng? Những mặt hàng nào được trao đổi nhiều nhất? Cần phân tích vai trò của thương mại trong quá trình xâm nhập của Anh.

5.2. Nỗ lực thiết lập bang giao chính thức của Anh

Anh đã nỗ lực như thế nào để thiết lập bang giao chính thức với Việt Nam? Tại sao những nỗ lực này không thành công? Nghiên cứu cần làm rõ nguyên nhân thất bại của các nỗ lực bang giao này.

5.3. Tác động của tiếp xúc Anh Việt đến Việt Nam

Tiếp xúc Anh - Việt đã tác động như thế nào đến kinh tế, xã hội Việt Nam? Những tác động tích cực và tiêu cực nào đã xảy ra? Nghiên cứu cần đánh giá một cách khách quan về những tác động này.

VI. Kết Luận Bài Học Lịch Sử Từ Sự Xâm Nhập Của Anh

Nghiên cứu về sự xâm nhập của Anh vào Việt Nam và đặt quá trình này trong bối cảnh Đông Á có ý nghĩa lý luận và thực tiễn sâu sắc. Nghiên cứu góp phần giải đáp câu hỏi vì sao Việt Nam trở thành thuộc địa của Pháp thay vì Anh. Kinh nghiệm từ quá khứ có thể cung cấp bài học cho việc xây dựng chính sách đối ngoại và kinh tế của Việt Nam hiện nay. Cần củng cố và nâng cao quan hệ với các đối tác truyền thống như Liên hiệp Vương quốc Anh.

6.1. Nguyên nhân thất bại của Anh tại Việt Nam

Nghiên cứu cần làm rõ nguyên nhân thất bại của Anh trong việc chiếm thuộc địa tại Việt Nam. Những yếu tố nào đã khiến Pháp thành công trong khi Anh thất bại? Bài học từ thất bại của Anh là gì?

6.2. Quan hệ Việt Anh trong bối cảnh hiện tại

Quan hệ Việt - Anh đang phát triển như thế nào trong bối cảnh hiện tại? Những lĩnh vực hợp tác nào đang được ưu tiên? Nghiên cứu cần đánh giá tiềm năng và thách thức trong quan hệ Việt - Anh.

6.3. Bài học kinh nghiệm cho chính sách đối ngoại của Việt Nam

Những bài học kinh nghiệm nào có thể rút ra từ lịch sử quan hệ Việt - Anh? Những bài học này có thể giúp Việt Nam xây dựng chính sách đối ngoại hiệu quả hơn như thế nào? Nghiên cứu cần đưa ra những khuyến nghị cụ thể cho chính sách đối ngoại của Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ 1. Tình hình nghiên cứu trong nước 1. Các nguồn tư liệu từ chính sử Những ghi chép về mối quan hệ giữa Anh và Việt Nam đƣợc thể hiện trong một số bộ chính sử của nhà nƣớc quân chủ Việt Nam. Khởi đầu từ một số thông tin trong “Đại Việt sử ký toàn thư” (1993), các bộ sử của vƣơng triều Nguyễn (1802- 1945) nhƣ: “Đại Nam thực lục”, “Khâm định Đại Nam hội điển sự lệ” (1993) hay “Minh Mệnh chính yếu” (2011).

đã viết nhiều thông tin về mối quan hệ Anh - Việt Nam cũng nhƣ với các nƣớc phƣơng Tây thế kỷ XVIII-XIX. Đại Nam thực lục (phần Tiền biên và Chính biên) ghi chép lại lịch sử thời các chúa Nguyễn và sau đó là các vua triều Nguyễn theo biên niên sử. Tuy đƣợc viết theo nhãn quan của các sử gia phong kiến, song đây là bộ sử đầy đủ và hoàn chỉnh nhất của triều đại quân chủ viết về lịch sử Việt Nam. Vì thế, nguồn tài liệu này đã giúp ích rất nhiều cho việc hoàn thành nội dung cơ bản của luận án.

Trong quá trình nghiên cứu, chúng tôi đã khảo cứu việc các phái bộ Anh đến Việt Nam có đƣợc đề cập đến trong bộ chính sử hay không và nếu đƣợc thì ở mức độ thế nào để trên cơ sở đó có thể so sánh với những nguồn tài liệu phƣơng Tây. Qua việc tiếp xúc với nguồn tài liệu này, có thể nhận thấy, các chuyến đi của Anh đến Việt Nam thế kỷ XVII rất hiếm khi đƣợc ghi chép cụ thể trong chính sử nhƣng lại đƣợc phản ánh khá sinh động trong các văn bản điển chế của các triều đại. Tuy nhiên, cũng có một thực tế là, vào thế kỷ XVIII một số sự kiện liên quan hoặc thậm chí có phái bộ Anh không đƣợc đề cập trong các nguồn sử liệu Việt Nam. Ví nhƣ phái bộ Anh năm 1778 hay năm 1792.

Có thể giải thích nguyên nhân của vấn đề này gắn với bối cảnh lịch sử, chính trị có nhiều phức tạp và tình trạng khó khăn trong quá trình khôi phục vƣơng quyền của Nguyễn Phúc Ánh. Một trong những thành tựu mà Nội Các, cơ quan đƣợc triều Nguyễn thành lập vào 1829, đạt đƣợc là biên soạn một số công trình sử học có giá trị trong nền sử học nƣớc nhà. Tiêu biểu nhất phải kể tới công trình“Khâm định Đại Nam hội điển sự lệ”. Tác phẩm này rất quan trọng khi tìm hiểu về chính sách ngoại thƣơng nói chung của triều Nguyễn.

Bên cạnh đó, “Minh Mệnh chính yếu” là bộ sách lớn do Quốc sử quán triều Nguyễn biên soạn. Cuốn sách trích đăng những văn kiện, việc làm thiết yếu dƣới triều vua Minh Mệnh (1820-1840), trong đó có hoạt động ngoại giao với các nƣớc phƣơng Tây. Cùng với “Đại Nam thực lục”, bộ Khâm định đã cung cấp khá nhiều thông tin về tình hình quan hệ với phƣơng Tây nói chung, với nƣớc Anh nói riêng dƣới nhãn quan của giới sử gia và cầm quyền triều Nguyễn.XIX) TIEU LUAN MOI download : [e-mail]) Ngoài các bộ sử nói trên, trong các nguồn tƣ liệu có hàm lƣợng thông tin phong phú phải kể đến bộ sách quý: “Phủ biên tạp lục”. Tác phẩm do Lê Quý Đôn (1726- 1784) viết năm 1776.

Đây là tập đại thành ghi chép về lịch sử, địa dƣ, chính trị, phong tục của miền Thuận Quảng, trong đó mục 4 khảo về việc cai trị đất thƣợng du, thuế đò, thuế chợ, kim khóang, vận tải. Tác phẩm đã cung cấp nhiều kiến thức về thể lệ, mức thuế đánh vào các thuyền buôn Tây dƣơng thời các chúa Nguyễn. Thành tựu nghiên cứu trong nước Nguồn tƣ liệu mà chúng tôi quan tâm khảo cứu là hệ thống các công trình nghiên cứu chuyên sâu và thông sử về lịch sử Việt Nam cũng nhƣ các nƣớc Đông Á. Trong số đó có thể kể đến: “Lịch sử chế độ phong kiến Việt Nam” (tập 3) (Nhiều tác giả, 1960), “Tiến trình lịch sử Việt Nam” (Nguyễn Quang Ngọc, Cb., 2003), “Lịch sử vương quốc Thái Lan (Vũ Dƣơng Ninh, 1994), “Lịch sử Đông Nam Á” (Lƣơng Ninh, Đỗ Thanh Bình, Trần Thị Vinh, 2005), “Việt Nam trong thế giới Đông Á - Một cách tiếp cận Liên ngành và Khu vực học” (Nguyễn Văn Kim, 2011), “Lịch sử Đông Nam Á” (tập IV) (Trần Khánh, Cb., 2012), … Các công trình đó đã cung cấp cho chúng tôi những kiến thức cơ bản về lịch sử Việt Nam, thế ứng đối của Việt Nam và sự xuất hiện, hoạt động của EIC tại các quốc gia Đông Á.

Trong phần I của “Lịch sử Đông Nam Á” (Trần Khánh, Cb., 2012) viết về quá trình thực dân hóa và biến đổi kinh tế, xã hội Đông Nam Á còn đề cập rõ ràng tới cạnh tranh thƣơng mại và thuộc địa của các nƣớc phƣơng Tây nói chung, EIC nói riêng tại khu vực từ thế kỷ XVI - đầu thế kỷ XX. Các tác giả đều cho rằng, chính EIC là công cụ xâm nhập vào các nƣớc Đông Nam Á của ngƣời Anh, việc xây dựng thuộc địa Anh ở khu vực Đông Nam Á có vai trò đầu tiên thuộc về EIC. Ảnh hƣởng của EIC tới nền chính trị và hoạt động thƣơng mại của Xiêm hay Miến Điện là tƣơng đối rõ nét. Sự xâm nhập của Anh vào Việt Nam trong bối cảnh rộng lớn và đƣợc bắt đầu từ Thời đại thƣơng mại châu Á.

Nhiều tác phẩm đƣợc chúng tôi tham khảo nhƣ: “Ngoại thương Việt Nam hồi thế kỷ XVII, XVIII và đầu XIX” (Thành Thế Vỹ, 1961), “Phố Cảng vùng Thuận Quảng thế kỷ XVII, XVIII” (Đỗ Bang, 1996), “Việt Nam trong hệ thống thương mại châu Á thế kỷ XVI-XVII” (Trƣờng ĐH KHXH&NV, 2007), luận án “Hệ thống cảng thị trên sông Đàng Ngoài thế kỷ XVII-XVIII” (Đỗ Thị Thùy Lan, 2012) … Những công trình trên có giá trị tham khảo và mang tính khái quát cao. Trong các công trình đó, quan hệ Anh - Việt tuy không phải là chủ đề khảo cứu chuyên sâu nhƣng đã cung cấp nhiều thông tin, cách phân tích hữu ích cho tác giả luận án. Thông qua những thông tin, tri thức thu hoạch đƣợc, luận án có cái nhìn hệ thống về những tiếp xúc, hợp tác và xung đột về kinh tế, chính trị, văn hóa giữa Đại Việt với Anh cũng nhƣ các nƣớc phƣơng Tây. Riêng luận án của Đỗ Thị Thùy Lan, theo cách tiếp cận vấn đề dƣới góc độ địa-lịch sử/văn hóa, tác giả đã đi 14 (LUAN.XIX) TIEU LUAN MOI download : [e-mail]) tìm hiểu sự hình thành, hƣng thịnh và suy tàn của hệ thống cảng thị trên sông Đàng Ngoài gồm Thăng Long - Phố Hiến - Domea, qua đó chứng minh thuyết phục sông Đàng Ngoài là tuyến huyết mạch quan trọng liên kết các cảng thị, không gian kinh tế - văn hóa khác nhau của Bắc Bộ và là đƣờng dẫn chính đƣa Đàng Ngoài hội nhập với hệ thống giao thƣơng quốc tế, với trào lƣu chung của Kỷ nguyên thƣơng mại châu Á thế kỷ XVI-XVIII.

Những phân tích về bối cảnh lịch sử cho sự thành tạo và quá trình hƣng - vong của những cảng thị trên phức hợp sông Hồng - sông Luộc và các chi hạ lƣu sông Thái Bình cũng cho chúng tôi hiểu thêm những thuận lợi và khó khăn đối với sự xâm nhập thƣơng mại của phƣơng Tây, trong đó có Anh ở Việt Nam thời kỳ đó. Gần đây, trong xu hƣớng phát triển các đề tài nghiên cứu khoa học về khu vực, lịch sử sự xâm nhập của Anh vào các quốc gia Đông Á nói chung, Việt Nam nói riêng đã đƣợc đề cập trong một số công trình, đề tài cấp cơ sở, luận án tiến sĩ hoặc các bài viết đăng tải trên các tạp chí khoa học trong nƣớc. Khai thác kho lƣu trữ Đông Ấn thuộc thƣ viện Anh, tác giả Hoàng Anh Tuấn đã công bố: “Tư liệu các Công ty Đông Ấn Hà Lan và Anh về Kẻ Chợ - Đàng Ngoài thế kỷ XVII” (2010). Đây là tập tài liệu tham khảo có giá trị về EIC ở Việt Nam thế kỷ XVII.

Tác phẩm đã phân tích một cách chi tiết hoạt động EIC ở Đàng Ngoài thông qua thƣơng điếm ở Hiến Nam và Kẻ Chợ. Ngƣời viết đã đặt hoạt động của EIC tại Việt Nam (Đàng Ngoài) nằm trong một tổng thể kế hoạch của Công ty ở khu vực Đông Á. Lần đầu tiên kể từ khi ra đời, EIC cải tổ mô hình hoạt động, mở rộng thị trƣờng buôn bán ở Viễn Đông. Đàng Ngoài là một mắt xích của chiến lƣợc Đông Á cuối thập niên 1660.

Những phân tích sắc sảo của tác giả cho thấy những khó khăn trong hoạt động của thƣơng điếm đƣa tới từ nhiều yếu tố: Sự cạnh tranh của Hà Lan, từ bản thân thị trƣờng Đàng Ngoài và trên hết là từ sự thất bại của kế hoạch thƣơng mại với Nhật Bản, mắt xích quan trọng nhất trong mạng lƣới thƣơng mại Đông Á. Sau 25 năm tồn tại, thƣơng điếm Anh đã phải đóng cửa. Công trình của tác giả Hoàng Anh Tuấn cũng đã dành toàn bộ phần thứ 3 cung cấp khối tƣ liệu cơ bản, tƣ liệu gốc của EIC về Kẻ Chợ nửa cuối thế kỷ XVII. Đó là một hệ thống tƣ liệu gồm 1005 trang tồn tại dƣới dạng viết tay.

Thực tế, đây là những trang nhật ký ghi chép rất tỉ mỉ, chi tiết của những ngƣời phụ trách và nhân viên EIC trong quá trình tạo dựng, tiến hành thƣơng vụ với những hàng hóa cụ thể của thƣơng điếm cùng những quan sát về hoạt động của các đối thủ (Hà Lan), hay của các nƣớc có quan hệ giao thƣơng với Việt Nam hay những chỉ đạo từ Bombay và thành St.Geogre (Ấn Độ)… Những tài liệu đó giúp cho chúng tôi hiểu rõ rằng, trong quá trình xâm nhập của Anh vào Đông Á và Việt Nam, các biện pháp mà EIC tiến hành trong mỗi giai đoạn thƣờng chịu sự chi phối của những quyết định từ chính quyền 15 (LUAN.XIX) TIEU LUAN MOI download : [e-mail]) Anh nhƣng đôi khi là những đề xuất từ các đại diện EIC ở các nƣớc sở tại. Chúng tôi thu nhận đƣợc nhiều kiến thức bổ ích về mục đích của các phái bộ đến Việt Nam từ trong chính quan điểm của EIC cũng nhƣ những diễn biến, kết quả của chúng. Những bức thƣ hƣớng dẫn từ các trị sở của EIC trong mỗi giai đoạn thể hiện trực tiếp các toan tính, ý đồ của ngƣời Anh. Tuy bị thất lạc các tài liệu giai đoạn từ 26-8-1683 đến 13-5-1693 nhƣng những tài liệu hiện còn thật sự có giá trị cho việc hình dung một cách rõ ràng về cuộc sống của thƣơng điếm Đàng Ngoài nói riêng, mở rộng ra chính là cuộc sống của EIC ở Viễn Đông.