Sự chuyển dịch tâm lý cá nhân thông qua hoạt động tâm lý trị liệu nhóm trực tuyến trong bối cảnh đại dịch covid 19

Khám phá sự chuyển dịch tâm lý cá nhân qua liệu pháp nhóm trực tuyến trong bối cảnh đại dịch Covid-19, giúp nâng cao sức khỏe tâm thần.

• Tác giả: Trịnh Thanh Vi
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Thanh Tú
• Trường học: Trường Đại Học Khoa Học Xã Hội Và Nhân Văn
• Chuyên ngành: Tâm Lý Học
• Đề tài: Sự Chuyển Dịch Tâm Lý Qua Tâm Lý Trị Liệu Nhóm Trực Tuyến Trong Đại Dịch COVID-19
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI TRI ÂN
• 1. CHƯƠNG I: DẪN NHẬP
• 1.1. Đại dịch Covid-19 tại Việt Nam: lo âu và những vấn đề sức khỏe tinh thần
• 1.2. Mối bận tâm việc hỗ trợ sức khỏe tinh thần trong đại dịch
• 1.3. Sự chuyển dịch tâm lý cá nhân ghi nhận trong chương trình trị liệu tâm lý nhóm trực tuyến và ý nghĩa của đề tài nghiên cứu
• 1.4. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.5. Mục tiêu thực hiện nghiên cứu
• 1.6. Khách thể tham gia nghiên cứu và đối tượng nghiên cứu
• 1.7. Đạo đức nghiên cứu
• 1.8. Phạm vi và giới hạn nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG II: CƠ SỞ LÝ THUYẾT
• 2.1. Dẫn nhập cơ sở lý thuyết từ mô hình khái niệm sự chuyển dịch tâm lý
• 2.2. Đại dịch Covid-19 và vấn đề sức khỏe tinh thần
• 2.3. Sang chấn tập thể và tác động tâm lý đến cộng đồng
• 2.4. Những nghiên cứu về Trị liệu tâm lý nhóm trực tuyến
• 2.5. Sự chuyển dịch tâm lý cá nhân từ tổn thương sau sang chấn đến trưởng thành
• 3. CHƯƠNG III: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Phương pháp nghiên cứu định tính hiện tượng học (phenomenological research)
• 3.2. Quy trình chọn mẫu nghiên cứu
• 3.3. Tiến trình thu thập dữ liệu
• 3.4. Phương pháp phân tích dữ liệu định tính phản ánh hiện tượng học
• 4. CHƯƠNG IV: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Kết quả nghiên cứu về sự chuyển dịch tâm lý cá nhân
• 4.1.1. Sự chuyển dịch thứ nhất: Từ lo lắng sợ hãi đến trân trọng cuộc sống
• 4.1.2. Sự chuyển dịch thứ hai: Từ áp lực căng thẳng đến hàn gắn tương quan
• 4.1.3. Sự chuyển dịch thứ ba: Từ tổn thương cũ đến sức mạnh nội tại
• 4.1.4. Sự chuyển dịch thứ tư: Từ sự bận tâm cho cộng đồng đến những tiềm năng
• 4.1.5. Sự chuyển dịch thứ năm: Từ đau buồn mất mát đến triển nở đời sống tâm linh
• 4.2. Những phản ánh về chương trình can thiệp trị liệu tâm lý nhóm trực tuyến
• 4.2.1. Chuẩn bị không gian nền
• 4.2.2. Giao tiếp ngôn từ và phi ngôn từ
• 4.2.3. Hiện diện trong nhóm
• 4.2.4. Quản lý khung trị liệu
• 4.2.5. Những phản ánh khác về chương trình trị liệu tâm lý nhóm trong bối cảnh đại dịch Covid-19
• 5. CHƯƠNG V: TỔNG HỢP KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ BÀN LUẬN
• 5.1. Sự chuyển dịch tâm lý cá nhân từ lo sợ đến sự tăng trưởng sau sang chấn
• 5.2. Những bài học từ chương trình trị liệu tâm lý nhóm trực tuyến
• 5.3. So sánh và phân biệt sức bật tinh thần và sự tăng trưởng tâm lý sau sang chấn
• 5.4. Điểm mạnh và hạn chế của nghiên cứu
• Tài liệu tham khảo
• PHỤ LỤC 1: TÓM TẮT TIẾN TRÌNH CAN THIỆP TRỊ LIỆU NHÓM TRỰC TUYẾN
• PHỤ LỤC 2: MẪU BẢNG DỮ LIỆU CỦA MỘT KHÁCH THAM GIA
• PHỤ LỤC 3: BẢNG PHÂN TÍCH CHỦ ĐỀ CHUYỂN DỊCH TÂM LÝ THEO MÃ KHÁCH THỂ THAM GIA NGHIÊN CỨU
• PHỤ LỤC 4: THÔNG TIN ĐẠO ĐỨC NGHIÊN CỨU VÀ THƯ MỜI THAM GIA NGHIÊN CỨU

Tóm tắt

I. Tổng Quan Tâm Lý Trị Liệu Nhóm Trực Tuyến Bối Cảnh COVID

Đại dịch Covid-19 đã tạo ra những chuyển dịch tâm lý sâu sắc trong mỗi cá nhân, đòi hỏi sự thích ứng và thay đổi để đối mặt với khủng hoảng tâm lý do COVID-19. Luận văn này tập trung vào khám phá sự chuyển dịch tâm lý cá nhân thông qua chương trình tâm lý trị liệu nhóm trực tuyến trong bối cảnh đại dịch tại Việt Nam. Nghiên cứu sử dụng phương pháp định tính hiện tượng học để làm sáng tỏ những biến đổi nội tâm của người tham gia, từ đó cung cấp cái nhìn sâu sắc về khả năng phục hồi và tăng trưởng sau sang chấn trong cộng đồng. Đề tài có ý nghĩa thực tiễn trong việc phát triển các mô hình hỗ trợ sức khỏe tinh thần trong COVID-19, đặc biệt là thông qua hình thức tâm lý trị liệu nhóm online.

1.1. Tác động tâm lý của COVID 19 Những thách thức mới

Đại dịch Covid-19 gây ra nhiều vấn đề sức khỏe tinh thần như lo âu, sợ hãi, mất mát và cô đơn. Cô lập xã hội và những thay đổi đột ngột trong cuộc sống đã đẩy nhiều người vào khủng hoảng tâm lý. Nghiên cứu này tìm hiểu sâu hơn về các tác động tiêu cực này để tìm ra các phương pháp ứng phó với đại dịch hiệu quả.

1.2. Giới thiệu Tâm Lý Trị Liệu Nhóm Trực Tuyến Giải pháp tiềm năng

Trong bối cảnh giãn cách xã hội, tâm lý trị liệu nhóm trực tuyến nổi lên như một giải pháp khả thi để hỗ trợ sức khỏe tinh thần. Chương trình can thiệp tâm lý nhóm trong dự án Sức Bật Tinh Thần Việt đã sử dụng Google Meet để triển khai các buổi trị liệu, tạo không gian an toàn cho người tham gia chia sẻ và kết nối.

1.3. Sự chuyển dịch tâm lý trong đại dịch Mục tiêu và ý nghĩa

Nghiên cứu này hướng đến việc khám phá sự chuyển dịch tâm lý diễn ra trong quá trình tham gia tâm lý trị liệu nhóm trực tuyến. Việc hiểu rõ cấu trúc của sự chuyển dịch này có thể đóng góp vào việc xây dựng mô hình tăng trưởng sau sang chấn và giúp cộng đồng phục hồi sau đại dịch.

II. Vấn Đề Sức Khỏe Tinh Thần Áp Lực Đại Dịch COVID 19

Đại dịch Covid-19 đã gây ra những hậu quả nặng nề đối với sức khỏe tinh thần của người dân Việt Nam. Theo thống kê, hàng triệu người đã bị nhiễm bệnh, gây ra lo lắng, stress do COVID-19, và thậm chí là tử vong. Những chính sách ứng phó như cách ly xã hội cũng gây ra những tác động tiêu cực đến tâm lý, bao gồm cô lập xã hội, mất mát và đau buồn, và sợ hãi về tương lai. Tác động tâm lý của COVID-19 đã trở thành một vấn đề cấp bách cần được giải quyết.

2.1. Lo âu và trầm cảm trong đại dịch Các yếu tố nguy cơ

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng đại dịch Covid-19 làm tăng nguy cơ lo âu và trầm cảm. Các yếu tố như sợ nhiễm bệnh, mất việc làm, và cô lập xã hội đóng vai trò quan trọng trong việc gây ra những vấn đề này. Cần có những biện pháp can thiệp sớm để giảm thiểu tác động tiêu cực.

2.2. Stress do COVID 19 Ảnh hưởng đến cuộc sống hàng ngày

Stress do COVID-19 không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe tinh thần mà còn tác động đến nhiều khía cạnh khác của cuộc sống, bao gồm công việc, học tập, và các mối quan hệ xã hội. Các biện pháp ứng phó với đại dịch cần chú trọng đến việc giảm thiểu stress cho người dân.

2.3. Mất mát và đau buồn Vượt qua giai đoạn khó khăn

Đại dịch Covid-19 đã gây ra nhiều mất mát và đau buồn, không chỉ về người thân mà còn về công việc, tài sản, và các cơ hội trong cuộc sống. Việc vượt qua giai đoạn khó khăn này đòi hỏi sự hỗ trợ từ gia đình, bạn bè, và các chuyên gia sức khỏe tinh thần.

III. Tâm Lý Trị Liệu Nhóm Trực Tuyến Phương Pháp Can Thiệp Mới

Tâm lý trị liệu nhóm trực tuyến là một phương pháp can thiệp mới nổi lên trong bối cảnh đại dịch Covid-19. Phương pháp này cho phép các nhà trị liệu cung cấp hỗ trợ tâm lý cho nhiều người cùng một lúc, ngay cả khi họ đang ở xa nhau. Hiệu quả của tâm lý trị liệu nhóm trực tuyến đã được chứng minh trong nhiều nghiên cứu, cho thấy nó có thể giúp giảm lo âu, trầm cảm, và stress. Lợi ích của tâm lý trị liệu nhóm online vượt ra ngoài việc tiếp cận dễ dàng, mang đến không gian an toàn và kết nối cho người tham gia.

3.1. Ưu điểm của tâm lý trị liệu nhóm trực tuyến Tính linh hoạt và tiếp cận

Tâm lý trị liệu nhóm trực tuyến có nhiều ưu điểm so với các phương pháp truyền thống, bao gồm tính linh hoạt về thời gian và địa điểm, khả năng tiếp cận dễ dàng cho những người ở vùng sâu vùng xa, và chi phí thấp hơn. Tuy nhiên, cũng cần lưu ý đến những thách thức của tâm lý trị liệu nhóm trực tuyến như vấn đề bảo mật và kết nối internet.

3.2. Mối quan hệ trị liệu trực tuyến Xây dựng lòng tin và đồng cảm

Xây dựng mối quan hệ trị liệu trực tuyến là một yếu tố quan trọng để đảm bảo hiệu quả của phương pháp này. Nhà trị liệu cần tạo ra một môi trường an toàn và tin tưởng, sử dụng các kỹ năng giao tiếp hiệu quả, và thể hiện sự đồng cảm trực tuyến với người tham gia. Cần chú ý đến chuyển giao và phản chuyển giao trực tuyến để duy trì tính chuyên nghiệp.

3.3. Động lực nhóm trực tuyến Tương tác và hỗ trợ lẫn nhau

Động lực nhóm trực tuyến đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy sự thay đổi của người tham gia. Sự tương tác và hỗ trợ lẫn nhau giữa các thành viên trong nhóm có thể giúp họ cảm thấy được lắng nghe, thấu hiểu, và không đơn độc. Quy trình nhóm trực tuyến cần được thiết kế cẩn thận để tạo ra một môi trường tích cực và khuyến khích sự tham gia.

IV. Nghiên Cứu Sự Chuyển Dịch Tâm Lý Kết Quả và Phân Tích

Nghiên cứu này sử dụng phương pháp định tính hiện tượng học để khám phá sự chuyển dịch tâm lý của người tham gia tâm lý trị liệu nhóm trực tuyến. Dữ liệu được thu thập thông qua phỏng vấn sâu và phân tích nhật ký trị liệu. Kết quả cho thấy có năm sự chuyển dịch tâm lý chính: từ lo lắng sợ hãi đến trân trọng cuộc sống, từ áp lực căng thẳng đến hàn gắn tương quan, từ tổn thương cũ đến sức mạnh nội tại, từ ưu tư bận tâm cho cộng đồng đến những tiềm năng mới để hành động, và từ đau buồn mất mát đến phát triển về đời sống tâm linh.

4.1. Từ lo lắng sợ hãi đến trân trọng cuộc sống Thay đổi góc nhìn

Nhiều người tham gia đã chia sẻ rằng tâm lý trị liệu nhóm trực tuyến giúp họ thay đổi góc nhìn về cuộc sống, từ tập trung vào những lo lắng sợ hãi sang trân trọng những điều tốt đẹp xung quanh. Họ học được cách sống chậm lại, tận hưởng những khoảnh khắc hiện tại, và biết ơn những gì mình đang có.

4.2. Từ áp lực căng thẳng đến hàn gắn tương quan Củng cố các mối quan hệ

Đại dịch Covid-19 đã gây ra nhiều áp lực căng thẳng cho các mối quan hệ gia đình và xã hội. Tâm lý trị liệu nhóm trực tuyến giúp người tham gia nhận ra tầm quan trọng của việc hàn gắn và củng cố các mối quan hệ. Họ học được cách giao tiếp hiệu quả hơn, lắng nghe và thấu hiểu người khác, và xây dựng sự tin tưởng.

4.3. Từ tổn thương cũ đến sức mạnh nội tại Khám phá tiềm năng bên trong

Tâm lý trị liệu nhóm trực tuyến giúp người tham gia đối diện với những tổn thương trong quá khứ và khám phá sức mạnh nội tại của mình. Họ học được cách chấp nhận bản thân, tha thứ cho người khác, và tin vào khả năng phục hồi của mình.

V. Ứng Dụng Trị Liệu Nhóm Trực Tuyến Bài Học Kinh Nghiệm COVID 19

Chương trình can thiệp tâm lý trị liệu nhóm trực tuyến trong dự án Sức Bật Tinh Thần Việt đã mang lại nhiều bài học kinh nghiệm quý báu. Việc chuẩn bị không gian nền an toàn, sử dụng giao tiếp ngôn từ và phi ngôn từ hiệu quả, tạo sự hiện diện trong nhóm, và quản lý khung trị liệu là những yếu tố quan trọng để đảm bảo thành công của chương trình. Sự thay đổi trong thực hành trị liệu đã diễn ra, cho thấy bối cảnh đại dịch thúc đẩy sự sáng tạo và thích ứng.

5.1. Chuẩn bị không gian nền Tạo sự an toàn và tin tưởng

Việc chuẩn bị không gian nền an toàn và tin tưởng là yếu tố then chốt để tạo điều kiện cho người tham gia chia sẻ và kết nối. Nhà trị liệu cần tạo ra một môi trường thoải mái, tôn trọng, và bảo mật, nơi mọi người cảm thấy được lắng nghe và thấu hiểu.

5.2. Giao tiếp ngôn từ và phi ngôn từ Tăng cường sự kết nối

Giao tiếp ngôn từ và phi ngôn từ đóng vai trò quan trọng trong việc truyền tải thông điệp và tăng cường sự kết nối giữa các thành viên trong nhóm. Nhà trị liệu cần sử dụng ngôn ngữ rõ ràng, dễ hiểu, và thể hiện sự quan tâm thông qua cử chỉ, ánh mắt, và giọng nói.

5.3. Đạo đức trong tâm lý trị liệu trực tuyến Bảo mật và trách nhiệm

Đạo đức trong tâm lý trị liệu trực tuyến là một vấn đề quan trọng cần được quan tâm. Nhà trị liệu cần tuân thủ các nguyên tắc về bảo mật thông tin, tôn trọng quyền riêng tư của người tham gia, và chịu trách nhiệm về hành vi của mình. Bảo mật thông tin trong trị liệu online là yếu tố then chốt để xây dựng lòng tin.

VI. Tương Lai Trị Liệu Nhóm Trực Tuyến Phát Triển Sau Đại Dịch

Đại dịch Covid-19 đã thúc đẩy sự phát triển của tâm lý trị liệu nhóm trực tuyến. Trong tương lai, phương pháp này có tiềm năng trở thành một phần quan trọng của hệ thống chăm sóc sức khỏe tinh thần. Cần có thêm nhiều nghiên cứu để đánh giá hiệu quả của tâm lý trị liệu nhóm trực tuyến trong các bối cảnh khác nhau và để phát triển các hướng dẫn thực hành chuẩn mực. Sự thay đổi trong thực hành trị liệu sẽ tiếp tục diễn ra, với sự ứng dụng công nghệ trong trị liệu ngày càng phổ biến.

6.1. Ứng dụng công nghệ trong trị liệu Nền tảng và công cụ hỗ trợ

Ứng dụng công nghệ trong trị liệu mang lại nhiều lợi ích, bao gồm khả năng tiếp cận dễ dàng, chi phí thấp, và tính linh hoạt cao. Các nền tảng trị liệu trực tuyến và công cụ hỗ trợ như video conferencing trong trị liệu giúp nhà trị liệu và người tham gia tương tác và giao tiếp hiệu quả hơn.

6.2. Tự chăm sóc cho nhà trị liệu Duy trì sức khỏe tinh thần

Làm việc trong lĩnh vực sức khỏe tinh thần, đặc biệt là trong bối cảnh đại dịch, có thể gây ra nhiều căng thẳng cho nhà trị liệu. Tự chăm sóc cho nhà trị liệu là vô cùng quan trọng để duy trì sức khỏe tinh thần và tránh bị kiệt sức. Cần có các biện pháp hỗ trợ và giám sát để đảm bảo chất lượng dịch vụ.

6.3. Thách thức và cơ hội Định hướng phát triển bền vững

Mặc dù có nhiều tiềm năng, tâm lý trị liệu nhóm trực tuyến cũng đối mặt với nhiều thách thức, bao gồm vấn đề bảo mật, kết nối internet, và sự thiếu hụt các nhà trị liệu được đào tạo bài bản. Cần có sự đầu tư và hợp tác từ các bên liên quan để vượt qua những thách thức này và xây dựng một hệ thống chăm sóc sức khỏe tinh thần bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Đại dịch Covid-19 đã gây ra những tác động sâu rộng đến sức khỏe tinh thần của người dân Việt Nam, với hơn 6,3 triệu ca nhiễm và hơn 41.000 ca tử vong được ghi nhận tính đến tháng 3 năm 2022. Trong bối cảnh giãn cách xã hội kéo dài, nhiều người trải qua các trạng thái lo âu, sợ hãi, căng thẳng và mất mát, dẫn đến nhu cầu cấp thiết về các giải pháp hỗ trợ tâm lý phù hợp. Luận văn thạc sĩ này tập trung nghiên cứu sự chuyển dịch tâm lý cá nhân thông qua hoạt động tâm lý trị liệu nhóm trực tuyến, được thực hiện trong dự án “Sức bật Tinh thần Việt” nhằm hỗ trợ sức khỏe tinh thần trong đại dịch. Nghiên cứu sử dụng phương pháp định tính hiện tượng học với 30 khách thể tham gia chương trình trị liệu nhóm trực tuyến trong giai đoạn giãn cách xã hội tại Việt Nam. Mục tiêu chính là khám phá các chuyển dịch tâm lý cá nhân và ghi nhận bài học từ chương trình can thiệp. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc phát triển mô hình trị liệu tâm lý trực tuyến, góp phần nâng cao sức khỏe tinh thần cộng đồng trong bối cảnh khủng hoảng toàn cầu, đồng thời cung cấp dữ liệu thực tiễn cho ngành tâm lý học lâm sàng tại Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên mô hình Constructivist Self Development Theory (CSDT) của McCann & Pearlman (1990), trong đó sự chuyển dịch tâm lý được hiểu là tiến trình vận động nhận thức liên tục tạo ra ý nghĩa mới cho trải nghiệm sống, chịu ảnh hưởng bởi tương tác giữa cá nhân và môi trường. Đại dịch Covid-19 được xem như một sang chấn tập thể, tác động sâu sắc đến tâm lý cộng đồng, theo quan điểm của Raphael & Wilson (1993) và Hirschberger (2018). Mô hình lý thuyết về sự tăng trưởng tâm lý sau sang chấn của Tedeschi & Calhoun (1996, 2004) được áp dụng để phân tích các chuyển dịch tâm lý cá nhân, gồm năm chiều kích: từ lo sợ đến trân trọng cuộc sống; từ căng thẳng đến hàn gắn tương quan; từ tổn thương cũ đến sức mạnh nội tại; từ ưu tư cộng đồng đến tiềm năng hành động; và từ đau buồn mất mát đến phát triển đời sống tâm linh. Ngoài ra, các nghiên cứu về trị liệu tâm lý nhóm trực tuyến (Békés & Doorn, 2020; Weinberg, 2020) cung cấp cơ sở thực hành cho mô hình can thiệp trong bối cảnh giãn cách xã hội.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp định tính hiện tượng học, tập trung mô tả trải nghiệm tâm lý của 30 khách thể tham gia chương trình trị liệu nhóm trực tuyến trong đại dịch Covid-19. Mẫu được chọn theo phương pháp chọn mẫu quả cầu tuyết từ 477 người đồng ý tham gia can thiệp trị liệu trong dự án “Sức bật Tinh thần Việt”. Dữ liệu thu thập đa dạng qua ba giai đoạn: trước, trong và sau chương trình trị liệu, bao gồm bảng hỏi trực tuyến, ghi chép trong phiên trị liệu và nhật ký cảm nhận cá nhân. Phân tích dữ liệu được thực hiện theo phương pháp phản ánh hiện tượng học của van Manen (1990) qua 5 giai đoạn: đọc tổng thể, đọc chọn lọc, đọc chi tiết, phân tích theo bốn chiều kích (thời gian, không gian, tâm lý cá nhân, tương quan liên vị), và phân tích chủ đề diễn giải. Cỡ mẫu 30 người với đa dạng độ tuổi, giới tính, nghề nghiệp và khu vực sinh sống đảm bảo tính đại diện cho nhóm nghiên cứu. Phương pháp này phù hợp để khám phá chiều sâu các chuyển dịch tâm lý cá nhân trong bối cảnh đặc thù của đại dịch và trị liệu nhóm trực tuyến.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Từ lo lắng sợ hãi đến trân trọng cuộc sống: 12/30 người tham gia ghi nhận cảm giác lo sợ ban đầu về dịch bệnh, mất mát và cô lập, sau đó chuyển sang trân trọng hiện tại, biết ơn cuộc sống và giảm bớt lo âu. Ví dụ, một người chia sẻ: “Em nhận ra mình cần tôn trọng những giá trị mình sẵn có hơn, thay vì chạy theo những thứ quá cao xa.” (Mã #0210)

2. Từ áp lực căng thẳng đến hàn gắn tương quan: 18/30 người trải qua áp lực do thay đổi đột ngột trong cuộc sống, căng thẳng gia đình và cô đơn, nhưng sau trị liệu nhận ra giá trị của các mối quan hệ, sự đồng cảm và hỗ trợ lẫn nhau. Một người tham gia cho biết: “Sức bật của em phụ thuộc vào suy nghĩ đến gia đình, bạn bè, người thân.” (Mã #0210)

3. Từ tổn thương cũ đến sức mạnh nội tại: 12/30 người được gợi lại những tổn thương tâm lý cũ trong bối cảnh đại dịch, nhưng qua trị liệu tìm thấy sức mạnh nội tại, khả năng chấp nhận và yêu thương bản thân hơn. Ví dụ: “Em có thể buông bỏ những uẩn ức, sự xấu hổ của bản thân trong quá khứ.” (Mã #0119)

4. Từ ưu tư bận tâm cho cộng đồng đến những tiềm năng mới để hành động: 9/30 người thể hiện mối quan tâm sâu sắc đến cộng đồng và phát triển các ý tưởng, hành động hỗ trợ xã hội trong đại dịch, như tham gia tình nguyện, tạo không gian an toàn cho người khác chia sẻ. (Bảng 2)

5. Từ đau buồn mất mát đến phát triển đời sống tâm linh: 5/30 người trải qua mất mát người thân do Covid-19, chuyển hóa nỗi đau thành niềm tin, hy vọng và sức mạnh tinh thần, ví dụ: “Niềm tin và hy vọng được trao ban từ Thiên Chúa, từ những tấm lòng quảng đại.” (Mã #0210)

Thảo luận kết quả

Năm chuyển dịch tâm lý cá nhân phản ánh quá trình tăng trưởng sau sang chấn, phù hợp với mô hình của Tedeschi & Calhoun (2004). Sự chuyển dịch từ trạng thái tiêu cực ban đầu sang các trạng thái tích cực hơn cho thấy khả năng thích nghi và phát triển tâm lý của con người trong bối cảnh khủng hoảng. Các biểu đồ tần suất chủ đề (Bảng 3) minh họa rõ sự phổ biến của từng chuyển dịch trong nhóm nghiên cứu. So sánh với các nghiên cứu quốc tế, kết quả tương đồng với các phát hiện về tác động tâm lý của đại dịch và hiệu quả của trị liệu nhóm trực tuyến (Békés & Doorn, 2020; Varker et al., 2019). Việc sử dụng phương pháp hiện tượng học giúp khai thác sâu sắc trải nghiệm cá nhân, đồng thời phản ánh đặc thù văn hóa Việt Nam trong ứng phó với đại dịch. Các phản hồi tích cực về chương trình trị liệu nhóm trực tuyến cho thấy mô hình này là giải pháp khả thi, hiệu quả trong bối cảnh giãn cách xã hội, góp phần nâng cao sức khỏe tinh thần cộng đồng.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Phát triển và mở rộng mô hình trị liệu nhóm trực tuyến: Tăng cường tổ chức các chương trình trị liệu nhóm trực tuyến với thời lượng phù hợp, đảm bảo mỗi thành viên có đủ thời gian chia sẻ, nhằm nâng cao hiệu quả chuyển dịch tâm lý. Thời gian thực hiện: 6-12 tháng; Chủ thể: các trung tâm tâm lý, bệnh viện tâm thần.

2. Đào tạo chuyên môn cho nhà trị liệu về kỹ năng trực tuyến: Tổ chức các khóa huấn luyện chuyên sâu về quản lý khung trị liệu, giao tiếp ngôn từ và phi ngôn từ trong môi trường trực tuyến để nâng cao năng lực và tự tin cho nhà trị liệu. Thời gian: 3-6 tháng; Chủ thể: các trường đại học, viện đào tạo tâm lý.

3. Xây dựng không gian an toàn trực tuyến: Thiết kế các quy chuẩn về bảo mật, quyền riêng tư và hỗ trợ kỹ thuật để người tham gia cảm thấy an toàn, tự do thể hiện bản thân trong các phiên trị liệu nhóm trực tuyến. Thời gian: 3 tháng; Chủ thể: đơn vị tổ chức chương trình, nhà cung cấp nền tảng công nghệ.

4. Tăng cường truyền thông và nâng cao nhận thức cộng đồng: Triển khai các chiến dịch truyền thông nhằm nâng cao nhận thức về sức khỏe tinh thần và lợi ích của trị liệu nhóm trực tuyến, khuyến khích người dân chủ động tham gia. Thời gian: liên tục; Chủ thể: Bộ Y tế, các tổ chức xã hội.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành tâm lý học: Luận văn cung cấp dữ liệu thực tiễn và phương pháp nghiên cứu hiện tượng học, giúp hiểu sâu về chuyển dịch tâm lý trong bối cảnh đại dịch và mô hình trị liệu nhóm trực tuyến.

2. Chuyên gia tâm lý lâm sàng và nhà trị liệu: Tham khảo để áp dụng mô hình trị liệu nhóm trực tuyến, nâng cao kỹ năng quản lý khung trị liệu và giao tiếp trong môi trường trực tuyến, đồng thời hiểu rõ các chuyển dịch tâm lý của khách thể.

3. Cơ quan y tế và tổ chức xã hội: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách, chương trình hỗ trợ sức khỏe tinh thần cộng đồng trong và sau đại dịch, đặc biệt trong điều kiện giãn cách xã hội.

4. Nhà hoạch định chính sách giáo dục và đào tạo: Tham khảo để phát triển chương trình đào tạo chuyên môn về tâm lý trị liệu trực tuyến, đáp ứng nhu cầu thực tiễn và xu hướng phát triển công nghệ.

Câu hỏi thường gặp

1. Tâm lý trị liệu nhóm trực tuyến có hiệu quả như trị liệu trực tiếp không?
   Nghiên cứu cho thấy trị liệu nhóm trực tuyến có hiệu quả tương đương với trị liệu trực tiếp, đặc biệt trong bối cảnh giãn cách xã hội, giúp duy trì sự kết nối và hỗ trợ tâm lý cho người tham gia.

2. Làm thế nào để đảm bảo không gian trị liệu trực tuyến an toàn và riêng tư?
   Cần sử dụng nền tảng công nghệ bảo mật, quy định rõ ràng về quyền riêng tư, đồng thời tạo khung trị liệu tôn trọng sự tự nguyện và bảo vệ thông tin cá nhân của người tham gia.

3. Những chuyển dịch tâm lý nào thường gặp sau trị liệu nhóm trực tuyến trong đại dịch?
   Các chuyển dịch phổ biến gồm từ lo sợ đến trân trọng cuộc sống, từ căng thẳng đến hàn gắn tương quan, từ tổn thương cũ đến sức mạnh nội tại, từ ưu tư cộng đồng đến tiềm năng hành động, và từ đau buồn mất mát đến phát triển đời sống tâm linh.

4. Ai có thể tham gia trị liệu nhóm trực tuyến?
   Người trưởng thành từ 18-65 tuổi, có điều kiện sử dụng thiết bị và kết nối internet, đang trải qua khó khăn tâm lý do đại dịch hoặc các sang chấn khác, đều có thể tham gia trị liệu nhóm trực tuyến.

5. Làm sao để nhà trị liệu nâng cao kỹ năng làm việc trực tuyến?
   Tham gia các khóa đào tạo chuyên môn về trị liệu trực tuyến, thực hành thường xuyên với công nghệ, và học hỏi kinh nghiệm từ các nghiên cứu, đồng nghiệp để cải thiện kỹ năng giao tiếp và quản lý khung trị liệu.

Kết luận

• Nghiên cứu đã xác định năm chuyển dịch tâm lý cá nhân quan trọng trong bối cảnh đại dịch Covid-19, phù hợp với mô hình tăng trưởng sau sang chấn.
• Trị liệu tâm lý nhóm trực tuyến là mô hình can thiệp hiệu quả, thích nghi với điều kiện giãn cách xã hội, góp phần nâng cao sức khỏe tinh thần cộng đồng.
• Phương pháp định tính hiện tượng học giúp khai thác sâu sắc trải nghiệm cá nhân và đặc thù văn hóa Việt Nam trong ứng phó với đại dịch.
• Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho việc phát triển mô hình trị liệu trực tuyến và đào tạo chuyên môn tâm lý lâm sàng tại Việt Nam.
• Các bước tiếp theo bao gồm mở rộng mô hình trị liệu, đào tạo nhà trị liệu, xây dựng không gian an toàn trực tuyến và tăng cường truyền thông nâng cao nhận thức cộng đồng.

Hành động ngay hôm nay: Các nhà chuyên môn và tổ chức liên quan nên áp dụng và phát triển mô hình trị liệu nhóm trực tuyến để hỗ trợ sức khỏe tinh thần trong và sau đại dịch, góp phần xây dựng cộng đồng vững mạnh hơn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 - Dẫn nhập - giới thiệu về đề tài khởi đi từ bối cảnh đại dịch với những vấn đề sức khỏe tinh thần, dẫn đến mối bận tâm của những nhà chuyên môn trong việc hỗ trợ sức khỏe tinh thần trong đại dịch, và việc khám phá góc nhìn cận cảnh về sự chuyển dịch tâm lý cá nhân tạo nên ý nghĩa cho đề tài trong giới hạn của một nghiên cứu định tính theo tiếp cận hiện tượng học. Đại dịch Covid-19 tại Việt Nam: lo âu và những vấn đề sức khỏe tinh thần Kể từ khi bùng phát đại dịch Covid-19 từ đầu năm 2020 đến thời điểm tháng 3 năm 2022, theo thống kê của WorldOMeter, Việt Nam đã ghi nhận hơn 6,3 triệu ca nhiễm, hơn 3,2 triệu người khỏi bệnh, và 41.480 ca tử vong vì Covid-19. Thời điểm đó, Việt Nam là nước đứng đầu Đông Nam Á về số ca nhiễm. Trong khoảng hơn một năm bùng phát dịch bệnh, những chính sách và phương thức ứng phó của chính quyền và người dân Việt Nam liên tục thay đổi từ cách ly phong tỏa theo cụm, chuyển sang cách ly toàn xã hội trong một thời gian, đến dần mở cửa hoạt động và liên tục triển khai khám xét nghiệm để cách ly các trường hợp 7 Luận văn Thạc sĩ Tâm lý học Lâm sàng Trịnh Thanh Vi nhiễm bệnh để giảm lây lan.

Đại dịch đã có tác động không chỉ đến sức khỏe thể lý, tính mạng mà cả sức khỏe tinh thần của con người khi những biến động thay đổi liên tục xảy ra ở cấp độ toàn xã hội đến từng gia đình và từng cá nhân. Những vấn đề lo âu và căng thẳng tâm lý trong thời kỳ đại dịch bao gồm, sợ nhiễm bệnh và qua đời, tránh chăm sóc sức khỏe do sợ bị lây nhiễm khi đang được chăm sóc, sợ mất việc làm và sinh kế, sợ bị xã hội loại trừ, sợ bị cách ly, cảm bất lực trong việc bảo vệ bản thân và những người thân yêu, sợ hãi bị chia cắt khỏi những người thân yêu và người chăm sóc, từ chối chăm sóc những người dễ bị tổn thương do sợ lây nhiễm, cảm giác bất lực, thiếu lòng tự tin để làm bất cứ điều gì trong cuộc sống hàng ngày, buồn chán, cô đơn, và trầm cảm do bị cô lập, và sợ hãi khi phải sống lại trải nghiệm khó khăn vì dịch bệnh (IASC, 2020). Những tác động đến sức khỏe tinh thần của đại dịch là một mối bận tâm của những nhà chuyên môn trong ngành tâm lý học còn non trẻ tại Việt Nam. Đoạn tiếp của phần dẫn nhập trình bày về việc hỗ trợ sức khỏe tinh thần của những nhà chuyên môn trong đại dịch.

Mối bận tâm việc hỗ trợ sức khỏe tinh thần trong đại dịch Là những người làm công việc chăm sóc sức khỏe tinh thần, các tâm lý gia trăn trở về việc làm sao hỗ trợ cộng đồng về mặt tâm lý khi tình hình khủng hoảng xảy ra trên diện rộng với hầu như mọi cá nhân, gia đình và cộng đồng. Mỗi người đều mang những mối lo âu do hoàn cảnh của riêng mình, nhưng trong điều kiện cách ly xã hội, việc gặp gỡ giao lưu chia sẻ hoặc hỗ trợ nhau là việc không thể. Diễn biến rất nhanh của dịch bệnh Covid-19 cùng với các phương thức ứng phó thay đổi liên tục ở cấp quốc tế và quốc gia dẫn đến những thay đổi đột ngột trong cuộc sống của mọi người. Những thay đổi đột ngột này đưa một số người vào tình trạng khủng hoảng tâm lý trong việc tìm cách ứng phó với những thay đổi mà họ phải đối diện hoặc và có những thay đổi để thích nghi (Trần, Nguyễn, & Nguyễn, 2021).

Tính chất cấp thiết của bối cảnh thúc đẩy những nhà chuyên môn triển khai những chương trình hỗ trợ 8 Luận văn Thạc sĩ Tâm lý học Lâm sàng Trịnh Thanh Vi tâm lý trên diện rộng cả nước, bằng những phương tiện khả thi nhất trong hoàn cảnh cách ly, và đến được với những người cần hỗ trợ. Với mối bận tâm về sức khỏe tinh thần của người dân Việt Nam, dự án nghiên cứu “Sức bật tinh thần và các triệu chứng cơ thể của người Việt trong đại dịch COVID-19” (sau đây xin được gọi tắt là dự án “Sức bật tinh thần Việt”), được những nhà chuyên môn tâm lý học thực hiện. Dự án nghiên cứu về sức khỏe tinh thần của người Việt trong đại dịch Covid-19, bao gồm chương trình can thiệp trị liệu tâm lý nhóm trực tuyến, được thực hiện dưới sự điều phối của TS. Nguyễn Thị Thanh Tú, nhà thực hành tâm lý lâm sàng với nhiều năm kinh nghiệm làm việc với chuyên môn về sang chấn tâm lý, rối loạn hậu sang chấn và trị liệu nghệ thuật.

Việc can thiệp trị liệu tâm lý trong đại dịch cũng cần có phương thức thích nghi với hoàn cảnh giãn cách và cách ly xã hội. Sự phát triển của internet và công nghệ ứng dụng đã hỗ trợ giải pháp cho những người thực hành tâm lý, đó là thực hiện tham vấn trị liệu nhóm qua phương tiện cuộc họp video trực tuyến (Békés & Doorn, 2020). Chương trình can thiệp tâm lý nhóm trong dự án Sức bật tinh thần Việt đã sử dụng phương tiện cuộc họp video trực tuyến Google Meet để triển khai thực hiện ba buổi can thiệp trị liệu tâm lý dành cho những người có nhu cầu hỗ trợ tâm lý trong đại dịch và tự nguyện đồng ý tham gia nghiên cứu. Chương trình can thiệp tâm lý đã diễn ra trong những ngày cả nước Việt Nam thực hiện phong tỏa giãn cách toàn xã hội, tất cả các thành viên tham đều tham gia trực tuyến, và đó là một chương trình can thiệp trị liệu tâm lý trực tuyến với nhóm lớn, đã có trên 80 người tham gia kể cả ban tổ chức.

Đã có những sự chuyển dịch tâm lý cá nhân xảy ra qua những hoạt động trong chương trình can thiệp trị liệu tâm lý nhóm, được thực hiện trong giai đoạn giãn cách giữa mùa đại dịch. Mục dẫn nhập tiếp theo trình bày về định hướng thực hiện đề tài nghiên cứu này với ý nghĩa về phương diện thực tiễn và phương diện khoa học. 9 Luận văn Thạc sĩ Tâm lý học Lâm sàng Trịnh Thanh Vi 3. Sự chuyển dịch tâm lý cá nhân ghi nhận trong chương trình trị liệu tâm lý nhóm trực tuyến và ý nghĩa của đề tài nghiên cứu Ghi nhận tất cả những câu chuyện mà người tham gia chia sẻ trong chương trình can thiệp trị liệu nhóm trực tuyến, người thực hiện đề tài này cảm nhận có những sự chuyển dịch nơi mỗi người và có sự chuyển đổi trong bầu khí năng động của cả nhóm.

Cảm nhận này thúc đẩy người làm đề tài nghiên cứu để có thể khám phá cận cảnh chiều sâu sự dịch chuyển tâm lý cá nhân qua góc nhìn phương pháp nghiên cứu khoa học định tính. Cấu trúc sự dịch chuyển tâm lý cá nhân khám phá được có thể đóng góp thêm cho khoa học về mô hình ứng phó và khả năng tăng trưởng sau sang chấn trong bối cảnh đại dịch Covid-19. Người thực hiện đề tài cũng mong đợi nghiên cứu có thể góp phần lên tiếng với cộng đồng về tiềm năng bật dậy và tăng trưởng nơi mỗi người và trong cả cộng đồng xã hội khi phải ứng phó với hoàn cảnh khó khăn thử thách. Khả năng bật dậy này đã từng được minh chứng từ nghiên cứu trước đây (Thanh-Tu, 2014), và với nghiên cứu này, qua góc nhìn phương pháp nghiên cứu hiện tượng học, một lần nữa được mô tả lại với những đặc nét của người Việt Nam khi ứng phó với đại dịch Covid-19.

Về phương diện thực hành tâm lý lâm sàng, can thiệp trị liệu tâm lý nhóm trực tuyến là một mô hình thực hành mới trên thế giới, được áp dụng tại Việt Nam cách nhanh chóng trong bối cảnh buộc phải chuyển đổi và thích nghi do những khó khăn trong bối cảnh đại dịch. Việc xem xét về phản ứng, thái độ của người Việt Nam với sự chuyển đổi này cũng như hiệu quả của phương thức can thiệp nhóm trực tuyến qua phản ánh của người tham gia là cần thiết cho việc đào tạo chuyên môn tâm lý học lâm sàng và có ý nghĩa góp phần cho sự phát triển của ngành tâm lý trị liệu tại Việt Nam. Với hai ý nghĩa trình bày như trên, đề tài luận văn được triển khai để trả lời câu hỏi nghiên cứu như sau: 10 Luận văn Thạc sĩ Tâm lý học Lâm sàng Trịnh Thanh Vi 4. Câu hỏi nghiên cứu Câu hỏi: Có những sự chuyển dịch tâm lý cá nhân nào đã được trải nghiệm ở những người tham gia hoạt động trị liệu tâm lý nhóm trực tuyến, trong đại dịch Covid-19? Để trả lời câu hỏi này, nghiên cứu được thực hiện với hai mục tiêu sau đây.

Mục tiêu thực hiện nghiên cứu Mục tiêu thứ nhất là khám phá những sự chuyển dịch tâm lý cá nhân đã được trải nghiệm ở những người tham gia chương trình can thiệp trị liệu tâm lý nhóm trực tuyến. Sự chuyển dịch tâm lý được ghi nhận qua diễn biến nội tâm của người tham gia trước chương trình can thiệp, trong các buổi can thiệp và sau chương trình can thiệp, sau đó được phân tích diễn giải để có góc nhìn cận cảnh mô hình cấu trúc của những sự chuyển dịch tâm lý ghi nhận được. Mục tiêu thứ hai là ghi nhận những bài học có được từ chương trình can thiệp trị liệu tâm lý nhóm trực tuyến đã thực hiện trong bối cảnh đại dịch Covid-19. Những bài học kinh nghiệm sẽ được thu thập qua việc phân tích phản hồi của những người tham gia chương trình cũng là những khách thể nghiên cứu về sự chuyển dịch tâm lý ở mục tiêu thứ nhất.

Hai mục tiêu nghiên cứu được thực hiện với đối tượng nghiên cứu, khách thể tham gia nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu cụ thể như sau đây. Khách thể tham gia nghiên cứu và đối tượng nghiên cứu Khách thể nghiên cứu là những người đã tham gia chương trình can thiệp trị liệu tâm lý nhóm trực tuyến được thực hiện trong dự án nghiên cứu “Sức bật tinh thần Việt”. Số lượng khách thể được giới hạn là những người tham gia chương trình có đăng ký đồng ý tham gia nghiên cứu và có ghi nhận nhật ký trị liệu theo bảng hỏi ban tổ chức chương trình đưa ra. 11 Luận văn Thạc sĩ Tâm lý học Lâm sàng Trịnh Thanh Vi Đối tượng nghiên cứu của đề tài này là hiện tượng tâm lý cá nhân chuyển dịch quan sát được khi khách thể nghiên cứu tham gia chương trình can thiệp trị liệu tâm lý nhóm trực tuyến trong dự án nghiên cứu “Sức bật tinh thần Việt”.