Luận văn thạc sĩ: Phát triển năng lực sư phạm giáo viên Trường Quân sự Quân khu 7 hiện nay

• Chuyên ngành: Tâm lý học
• Đề tài: Phát triển năng lực sư phạm của giáo viên Trường Quân sự Quân khu 7 hiện nay
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ

Tóm tắt

I. Tổng quan về phát triển năng lực sư phạm của giáo viên trường quân sự Quân khu 7

Phát triển năng lực sư phạm là quá trình gia tăng về chất lượng và số lượng kiến thức, thái độ, kỹ năng nghề nghiệp của giáo viên. Quá trình này đảm bảo hoạt động sư phạm đạt hiệu quả cao trong môi trường đào tạo quân sự. Giáo viên trường quân sự Quân khu 7 có đặc thù riêng biệt so với giáo viên dân sự. Hoạt động sư phạm tại đây gắn liền với nhiệm vụ quốc phòng, an ninh. Năng lực sư phạm bao gồm nhiều thành phần cấu thành. Đó là năng lực chuyên môn, năng lực tổ chức hoạt động thực tiễn, năng lực giáo dục và năng lực nghiên cứu khoa học. Sự phát triển năng lực sư phạm diễn ra liên tục, đòi hỏi sự tích cực hóa hoạt động cá nhân dưới ảnh hưởng của môi trường xã hội. Quá trình này cần có phương pháp phù hợp với đặc điểm tâm lý, nghề nghiệp của từng giáo viên.

1.1. Khái niệm phát triển năng lực sư phạm trong đào tạo quân sự

Phát triển năng lực sư phạm được hiểu là sự thay đổi về cấu trúc và phương thức phản ánh trong quá trình tâm lý. Theo tâm lý học Mác-xít, đây là sự phát triển ngày càng phức tạp từ mức độ thấp đến cao. Quá trình này phù hợp với những đòi hỏi ngày càng tăng của xã hội. Hoạt động tích cực của con người dưới ảnh hưởng môi trường xã hội và giáo dục có ý nghĩa quyết định. Đối với giáo viên trường quân sự, năng lực sư phạm cần đạt chuẩn theo từng cấp học, trình độ đào tạo. Đảng ta xác định đây là quốc sách hàng đầu trong sự nghiệp đổi mới giáo dục, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao.

1.2. Vai trò của giáo viên trong nhà trường quân sự Quân khu 7

Giáo viên là nhân tố quyết định chất lượng giáo dục trong nhà trường quân sự. Đội ngũ giáo viên ảnh hưởng trực tiếp đến sự thành công của sự nghiệp đào tạo sĩ quan. Nhà trường quân sự cần xây dựng đội ngũ nhà giáo có năng lực tổng hợp, khái quát hóa cao. Tư duy sư phạm phát triển cùng hệ thống phẩm chất đạo đức là yêu cầu bắt buộc. Giáo viên phải đáp ứng yêu cầu nghề nghiệp sư phạm đặc thù của môi trường quân đội. Chất lượng giảng dạy và nghiên cứu khoa học phụ thuộc lớn vào trình độ, kinh nghiệm của đội ngũ giáo viên. Sự phát triển năng lực sư phạm giúp giáo viên hoàn thành tốt nhiệm vụ giáo dục, đào tạo cán bộ quân sự.

II. Phân tích thực trạng năng lực sư phạm của giáo viên trường quân sự Quân khu 7

Những năm qua, chất lượng đội ngũ giáo viên Trường Quân sự Quân khu 7 từng bước được nâng cao. Một số giáo viên có sự phát triển khá tốt về kỹ năng và tay nghề sư phạm. Tuy nhiên, thực trạng vẫn còn nhiều hạn chế cần được khắc phục. Một bộ phận giáo viên có trình độ kiến thức và phương pháp sư phạm còn hạn chế. Họ thiếu linh hoạt trong tổ chức hoạt động thực tiễn sư phạm. Chất lượng chuyên môn giảng dạy chưa cao, kỹ năng thực hành huấn luyện chưa đáp ứng yêu cầu. Nghi cứu sử dụng phương pháp chuyên gia, phỏng vấn và quan sát trực tiếp hoạt động giảng dạy. Khảo sát tiến hành với 35 cán bộ khoa, bộ môn và 45 học viên cao đẳng quân sự địa phương. Kết quả cho thấy nhiều vấn đề cần giải quyết để nâng cao chất lượng đào tạo.

2.1. Điểm mạnh trong năng lực sư phạm hiện tại

Đội ngũ giáo viên Trường Quân sự Quân khu 7 có nhiều điểm mạnh đáng ghi nhận. Nhiều giáo viên nỗ lực phấn đấu nâng cao phẩm chất và năng lực sư phạm. Chất lượng giảng dạy và nghiên cứu khoa học ngày càng phát triển theo hướng tích cực. Giáo viên mới được hướng dẫn, bồi dưỡng qua việc thông qua bài giảng có kinh nghiệm. Hoạt động nghiên cứu tài liệu, chuẩn bị giáo án được thực hiện nghiêm túc. Ban lãnh đạo nhà trường ban hành nghị quyết lãnh đạo thực hiện nhiệm vụ giáo dục đào tạo rõ ràng. Các báo cáo tổng kết qua các năm từ 2012-2017 cho thấy sự tiến bộ trong nhiều mặt công tác.

2.2. Hạn chế và nguyên nhân của thực trạng năng lực sư phạm

Nhiều giáo viên chưa thực sự ngang tầm với nhiệm vụ giáo dục đào tạo giai đoạn mới. Phương pháp sư phạm thiếu tính sáng tạo, chủ yếu dựa vào truyền thống. Kỹ năng thực hành huấn luyện, giáo dục còn yếu, chưa đáp ứng yêu cầu nhà trường quân sự. Nguyên nhân xuất phát từ nhiều yếu tố khách quan và chủ quan. Điều kiện cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học còn hạn chế. Chương trình đào tạo, bồi dưỡng giáo viên chưa thường xuyên, liên tục. Một số giáo viên thiếu động lực tự học, tự nghiên cứu nâng cao trình độ. Môi trường quân sự đặt ra yêu cầu cao về kỷ luật, tác phong nhưng chưa có biện pháp phát triển năng lực phù hợp.

III. Giải pháp tâm lí sư phạm phát triển năng lực sư phạm cho giáo viên

Phát triển năng lực sư phạm đòi hỏi hệ thống giải pháp đồng bộ, toàn diện. Giải pháp tâm lí - sư phạm được xem là then chốt trong quá trình này. Hoạt động tích cực hóa cá nhân có ý nghĩa quyết định đối với sự tăng lên về chất lượng phẩm chất tâm lý. Giáo dục và môi trường xã hội tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển năng lực. Giải pháp cần hướng đến việc chuẩn hóa đội ngũ nhà giáo theo từng cấp học và trình độ đào tạo. Quá trình bồi dưỡng phải thường xuyên, liên tục, gắn với thực tiễn giảng dạy. Mỗi giáo viên cần được đánh giá năng lực qua nhiều phương pháp khoa học. Kết hợp giữa đào tạo tập trung và tự nghiên cứu, học tập tại đơn vị. Giải pháp phải phù hợp với đặc thù hoạt động sư phạm trong môi trường quân sự Quân khu 7.

3.1. Biện pháp bồi dưỡng kiến thức và kỹ năng sư phạm

Biện pháp bồi dưỡng kiến thức chuyên môn cần được thực hiện thường xuyên, liên tục. Nhà trường tổ chức các lớp tập huấn phương pháp giảng dạy hiện đại cho giáo viên. Giáo viên được tham gia các khóa đào tạo nâng cao trình độ chuyên môn tại các viện, trường trong và ngoài quân đội. Hoạt động dự giờ, rút kinh nghiệm giữa các giáo viên được đẩy mạnh. Giáo viên mới được giao kèm cặp bởi giáo viên có nhiều kinh nghiệm giảng dạy. Chương trình bồi dưỡng phải cập nhật nội dung mới, phù hợp với yêu cầu đổi mới giáo dục. Kỹ năng tổ chức hoạt động thực tiễn sư phạm được rèn luyện qua các buổi thực hành, mô phỏng tình huống giảng dạy thực tế.

3.2. Biện pháp nâng cao động lực và thái độ nghề nghiệp

Động lực nghề nghiệp là yếu tố quan trọng thúc đẩy giáo viên tự phát triển năng lực. Nhà trường cần xây dựng hệ thống đánh giá, khen thưởng minh bạch, công bằng. Giáo viên đạt kết quả cao trong giảng dạy được ghi nhận, biểu dương kịp thời. Môi trường làm việc chuyên nghiệp, đoàn kết tạo điều kiện cho giáo viên phát huy năng lực. Hoạt động nghiên cứu khoa học được khuyến khích, hỗ trợ về thời gian và kinh phí. Giáo viên được tạo điều kiện tham gia các hội thảo, hội nghị chuyên môn sư phạm. Việc xây dựng kế hoạch phát triển cá nhân giúp giáo viên xác định mục tiêu phấn đấu rõ ràng. Chế độ đãi ngộ phù hợp giúp giáo viên yên tâm công tác, gắn bó lâu dài với nhà trường.

IV. Kết luận về phát triển năng lực sư phạm trong đào tạo quân sự Quân khu 7

Nghiên cứu đã làm sáng tỏ cơ sở lí luận và thực trạng phát triển năng lực sư phạm tại Trường Quân sự Quân khu 7. Kết quả nghiên cứu cho thấy đội ngũ giáo viên có nhiều tiến bộ nhưng vẫn còn hạn chế. Hệ thống giải pháp tâm lí - sư phạm được đề xuất mang tính khả thi cao. Giải pháp tập trung vào hai nhóm biện pháp chính: bồi dưỡng kiến thức kỹ năng và nâng cao động lực nghề nghiệp. Phát triển năng lực sư phạm là quá trình lâu dài, đòi hỏi sự nỗ lực của cả hệ thống. Đảng ta khẳng định đổi mới giáo dục đào tạo là quốc sách hàng đầu. Nhà trường quân sự cần tiếp tục đầu tư nguồn lực cho công tác bồi dưỡng giáo viên. Kết quả nghiên cứu góp phần hoàn thiện lí luận về phát triển năng lực sư phạm trong môi trường đào tạo quân sự.

4.1. Ý nghĩa lí luận và thực tiễn của nghiên cứu

Nghiên cứu có ý nghĩa lí luận trong việc hệ thống hóa cơ sở khoa học về phát triển năng lực sư phạm. Kết quả nghiên cứu bổ sung vào kho tàng lí luận về đào tạo giáo viên trong nhà trường quân sự. Về thực tiễn, nghiên cứu cung cấp cơ sở đánh giá chính xác thực trạng năng lực sư phạm. Hệ thống giải pháp đề xuất giúp Ban lãnh đạo nhà trường có định hướng bồi dưỡng giáo viên. Nghi cứu cũng là tài liệu tham khảo cho các nhà trường quân sự khác trong toàn quân. Phương pháp nghiên cứu được áp dụng có thể nhân rộng cho các đề tài tương tự. Kết quả đóng góp vào sự nghiệp nâng cao chất lượng giáo dục đào tạo quân sự tại Quân khu 7.

4.2. Kiến nghị và hướng phát triển đề tài

Nghiên cứu kiến nghị Ban lãnh đạo Trường Quân sự Quân khu 7 triển khai đồng bộ các giải pháp đề xuất. Cần xây dựng kế hoạch bồi dưỡng giáo viên hàng năm với nội dung, hình thức đa dạng. Cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học cần được đầu tư hiện đại hóa. Chế độ đãi ngộ đối với giáo viên cần được quan tâm, cải thiện phù hợp. Hướng phát triển đề tài có thể mở rộng nghiên cứu đến các nhà trường quân sự khác trong toàn quân. Nghiên cứu so sánh năng lực sư phạm giữa các đơn vị giúp rút ra bài học kinh nghiệm. Các đề tài tiếp theo nên tập trung đánh giá hiệu quả của các giải pháp sau khi triển khai thực tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỤC LỤC Tran g MỞ ĐẦU 3 Chương 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC SƯ PHẠM CỦA GIÁO VIÊN TRƯỜNG QUÂN SỰ QUÂN 14 KHU 7 1. Các khái niệm cơ bản 14 1. Đặc điểm hoạt động sư phạm và biểu hiện năng lực sư 28 phạm của giáo viên Trường Quân sự Quân khu 7 1. Các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển năng lực sư phạm 38 của giáo viên Trường Quân sự Quân khu 7 Chương 2: THỰC TRẠNG VÀ BIỆN PHÁP TÂM LÍ - SƯ PHẠM PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC SƯ PHẠM CỦA GIÁO 48 VIÊN TRƯỜNG QUÂN SỰ QUÂN KHU 7 HIỆN NAY 2. Thực trạng năng lực sư phạm của giáo viên Trường 48 Quân sự Quân khu 7 hiện nay 2. Biện pháp tâm lí - sư phạm phát triển năng lực sư phạm 73 của giáo viên Trường Quân sự Quân khu 7 hiện nay KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 98 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 100 PHỤ LỤC 105 MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Phát triển năng lực sư phạm cho đội ngũ giáo viên có vai trò rất quan trọng, là động lực để nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo và ảnh hưởng trực tiếp đến sự thành công hoặc thất bại của sự nghiệp giáo dục ở mỗi quốc gia. Nhận thức rõ điều đó, Đảng ta khẳng định đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục, đào tạo, phát triển nguồn nhân lực là một kế sách, quốc sách hàng đầu. Trong đó xác định những nhiệm vụ chủ yếu: “Coi trọng quản lý chất lượng; phát triển đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục, đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục và đào tạo. Thực hiện chuẩn hóa đội ngũ nhà giáo theo từng cấp học và trình độ đào tạo” [9, tr. Giáo viên và chất lượng đội ngũ giáo viên là nhân tố quyết định chất lượng giáo dục, đồng thời là yếu tố then chốt của mọi sự cải cách, đổi mới giáo dục. Bất kể thời đại nào, không có thầy giỏi cả về năng lực, chuyên môn và phẩm chất đạo đức thì khó có thể có một nền giáo dục có chất lượng. Đối với nhà trường quân đội cần phải quan tâm bồi dưỡng năng lực sư phạm, nhằm xây dựng đội ngũ nhà giáo có năng lực tổng hợp, khái quát hoá cao, tư duy sư phạm phát triển cùng hệ thống phẩm chất đạo đức và giá trị tương ứng với yêu cầu của nghề nghiệp sư phạm. Những năm qua, chất lượng đội ngũ giáo viên Trường Quân sự Quân khu 7 từng bước được nâng cao, đáp ứng ngày càng tốt hơn mục tiêu, yêu cầu giáo dục - đào tạo và nghiên cứu khoa học, nỗ lực phấn đấu nâng cao phẩm chất và năng lực sư phạm, trong đó một số giáo viên có sự phát triển khá tốt về kỹ năng và tay nghề sư phạm, chất lượng giảng dạy và nghiên cứu khoa học của đội ngũ giáo viên ngày càng phát triển. Tuy nhiên, chất lượng đội ngũ giáo viên Trường Quân sự Quân khu 7 còn bộc lộ những khuyết điểm, có mặt chưa thực sự ngang tầm với nhiệm vụ giáo dục, đào tạo ngày càng cao trong giai đoạn mới. Một bộ phận giáo viên 3 trình độ kiến thức và phương pháp sư phạm còn hạn chế, thiếu linh hoạt trong tổ chức hoạt động thực tiễn sư phạm, chất lượng chuyên môn giảng dạy chưa cao, kỹ năng thực hành huấn luyện, giáo dục chưa đáp ứng yêu cầu của nhà trường quân sự. Về mặt lý luận, đã có nhiều tác giả trong và ngoài nước nghiên cứu sự hình thành, phát triển năng lực sư phạm của giáo viên ở các nhà trường trong và ngoài Quân đội dưới nhiều cấp độ khác nhau. Song chưa có công trình nào nghiên cứu một cách cơ bản, hệ thống về phát triển năng lực sư phạm của giáo viên Trường Quân sự Quân khu 7 hiện nay. Vì thế việc lựa chọn vấn đề: “Phát triển năng lực sư phạm của giáo viên Trường Quân sự Quân khu 7 hiện nay” làm đề tài nghiên cứu trong khuôn khổ luận văn thạc sĩ chuyên ngành tâm lý học là rất cần thiết. Tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài * Những nghiên cứu ở nước ngoài Năng lực là một thuộc tính tâm lý quan trọng của nhân cách, quyết định đến tính hiệu quả trong hoạt động của con người. Nghiên cứu về phát triển năng lực xuất hiện nhiều quan điểm khác nhau trong tâm lý học phương Tây và tâm lý học Xô Viết. Trong tâm lý học phương Tây, tiêu biểu có những nghiên cứu như: Thuyết nguồn gốc sinh vật về phát triển năng lực cho con người, đại biểu là: Galton. cho rằng năng lực con người phụ thuộc vào yếu tố sinh học, di truyền. Thực chất đây là quan điểm phủ nhận vai trò xã hội, vai trò của giáo dục đối với sự hình thành và phát triển năng lực. Thuyết nguồn gốc xã hội về sự phát triển năng lực con người, đại biểu là các nhà tâm lý học hành vi như: Watson. khẳng định: sự hình thành, phát triển năng lực con người hoàn toàn do các nhân tố xã hội thuộc môi trường bên ngoài và phủ nhận yếu tố sinh vật của con người. 4 Thuyết hội tụ hai yếu tố về sự phát triển năng lực con người, đại biểu là nhà tâm lý học người Đức Stecnơ.V cho rằng sự tác động qua lại giữa hai yếu tố môi trường và yếu tố di truyền cá nhân quyết định trực tiếp tới sự hình thành và phát triển năng lực của con người, trong đó yếu tố di truyền giữ vai trò quan trọng, quyết định trực tiếp đến sự hình thành, phát triển năng lực của con người. Nhìn một cách tổng quát thì kết quả nghiên cứu của tâm lý học phương Tây đã có những đóng góp nhất định vào sự phát triển lý luận khoa học nghiên cứu về sự hình thành và phát triển năng lực con người, chỉ ra những yếu tố, hành vi cần đạt được trong quá trình phát triển năng lực cho mỗi cá nhân. Tuy nhiên, các hướng nghiên cứu này lại tuyệt đối hóa một yếu tố nào đó, nên chưa đánh giá đúng, đủ vai trò của từng yếu tố trong sự hình thành và phát triển năng lực con người. Trong Tâm lý học Xô Viết, có thể kể đến các nghiên cứu của: Chieplôp.M quan niệm về sự hình thành và phát triển năng lực: “Các bẩm sinh có thể là các đặc điểm giải phẫu sinh lí, có nghĩa là các tố chất, chúng là cơ sở của sự phát triển năng lực, còn năng lực bao giờ cũng là kết quả của sự phát triển” [56, tr.L thì cho rằng: “Các năng lực của con người không chỉ được hình thành trong quá trình nắm sản phẩm do con người tạo ra trong quá trình phát triển lịch sử, mà cả trong quá trình tạo ra sản phẩm, quá trình tạo ra thế giới đối tượng, đồng thời cũng là quá trình phát triển chính bản thân mình” [56, tr. Trên cơ sở phân biệt giữa sự phát triển, sự tích luỹ, sự truyền đạt kinh nghiệm xã hội lịch sử và cơ chế phát triển năng lực, Rubinstêin.L đã đưa ra nguyên tắc phát triển năng lực cho con người, ông viết: “Sự phát triển các năng lực diễn ra theo đường xoắn ốc: là sự hiện thực 5 hóa các tiềm năng, nó biểu hiện năng lực ở một trình độ nhất định, nó mở ra những tiềm năng mới đối với sự phát triển tiếp theo, đối với sự phát triển các năng lực ở trình độ cao hơn. Tính tài năng của con người được quy định bởi một tập hợp các tiềm năng mới dẫn tới việc thực hiện những cái tiềm năng hiện có” [56, tr. Cùng lý giải về sự hình thành và phát triển năng lực ở con người, Lêonchiep.N trong các nghiên cứu của mình đã cho rằng, các phẩm chất di truyền về mặt sinh học là một trong những điều kiện tiền đề vật chất của năng lực, ông chỉ rõ: “.quá trình bẩm sinh di truyền chỉ là những điều kiện cần thiết bên trong (chủ thể) giúp cho cấu tạo tâm lý mới có thể xuất hiện” [39, tr.G đã cho rằng, nên xem tư chất không chỉ là đặc điểm sinh lí - giải phẫu mà chủ yếu là đặc điểm sinh lí - tâm lý, theo đó tác giả đi đến khẳng định: “Tư chất là cơ sở tự nhiên đầu tiên của năng lực, chúng còn chưa phát triển nhưng sẽ bộc lộ ra trong những thử thách đầu tiên của hoạt động” [6, tr. Về quá trình hình thành và phát triển năng lực, theo Côvaliôp.G nó luôn gắn liền với tính tích cực của cá nhân trong hoạt động lĩnh hội kinh nghiệm xã hội lịch sử, trong việc chiếm lĩnh và sử dụng những tri thức do thế hệ trước tích lũy được truyền thụ lại. Theo ông: “Trong năng lực của mỗi người biểu hiện một cách cô đọng kinh nghiệm lịch sử và kinh nghiệm hoạt động của cá nhân về mặt lý luận và thực tiễn” [5, tr. Đồng thời Côvaliôp.G đã đưa ra các chỉ số đánh giá năng lực, theo ông: “Năng lực thể hiện rõ ràng nhất: Trong khuynh hướng; Trong nhịp điệu hoạt động và sự tiến bộ; Trong số lượng và chất lượng của kết quả lao động và trong tính độc đáo của nó” [5, tr. Quan niệm của Ananhiep.G thì: “Tố chất (tiền đề) trở thành năng lực thực sự chỉ được thể hiện trong chính hoạt động và thông qua hoạt động” [56, tr. Cũng nghiên cứu về sự hình thành và phát triển năng lực ở con người, Theo Rudik.A: “Không phải là tiền đề sinh vật mà do sự phân chia lao 6 động, làm xuất hiện những giai đoạn nhất định của sự phát triển xã hội là nguyên nhân làm phát triển năng lực của con người” [38, tr.X khẳng định: “Năng lực là những thuộc tính tâm lý nào của cá nhân mà là điều kiện để hoàn thành tốt đẹp những loại hoạt động nhất định” [20, tr. Ở đây, ông quan tâm tới chất lượng các loại hoạt động mà trong đó chỉ có các thuộc tính tâm lý của cá nhân chi phối, ảnh hưởng làm tiền đề cho hoạt động đó đi tới thành công thì gọi là năng lực. Tóm lại, những nghiên cứu của các nhà tâm lý học Xô Viết đã có những đóng góp quan trọng vào lý luận phát triển năng lực con người dưới góc độ tâm lý học. Các nhà tâm lý học Xô Viết đã lý giải khá đầy đủ, cụ thể và khoa học về sự hình thành năng lực con người, đánh giá chính xác vai trò của từng nhân tố trong sự hình thành, phát triển năng lực. Đồng thời, các quan điểm đều đi đến khẳng định: năng lực tồn tại trong hoạt động, gắn với một hoạt động cụ thể.