Chương 1 TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Khái quát sự phát triển môn đua thuyền 1. Sự hình thành và xu hướng phát triển môn đua thuyền trên thế giới Môn đua thuyền có lịch sử hình thành và phát triển gắn liền với quá trình sinh hoạt, lao động của con người và mang những nét riêng, độc đáo. Theo các tài liệu của những nhà khảo cổ thì ở nhiều nơi trên thế giới con người đã biết sử dụng loại thuyền thô sơ, thuôn gọn, mỏng manh dễ di chuyển gần giống với loại thuyền đua ngày nay từ thời kỳ đồ đá, phương tiện này đánh dấu sự ra đời của môn đua thuyền thi đấu hiện đại.
Lịch sử phát triển môn đua thuyền và quá trình biến đổi của các loại thuyền qua nhiều năm căn cứ theo mục đích và lý do sử dụng chúng có thể được phân tách thành ba giai đoạn: Giai đoạn sử dụng thuyền để để phục vụ sinh hoạt và chiến đấu từ năm 6000 trước công nguyên đến thế kỷ 18 Nhà khảo cổ học người Anh là Sir Leonard Woolle đã tìm thấy một chiếc thuyền Canoe và mái chèo được làm bằng bạc cách đây khoảng 6000 năm trước công nguyên trong lăng mộ vua Sumerian ở Ur trên bờ sông Euphrates, trong thời đại đó bằng cách đặt thi hài của nhà vua nằm trên thuyền độc mộc, người dân tin rằng vị vua đã hoàn thành chuyến du ngoạn cuối cùng của mình trên dòng sông Never Beyond và lưu lại cho lịch sử nhân loại minh chứng về văn hóa vật chất và tinh thần hết sức quý giá [64]. Một số nhà khảo cổ học đã tìm thấy những ký tự của người Ai Cập về thuyền được đẩy bằng mái chèo đơn có niên đại 3000 đến 4000 năm. Ở bán đảo Yucatan, loại thuyền boong nhỏ được mô tả trên một bức tranh tường có niên đại 1150 năm trước công nguyên. Ở Guatemala, những mẩu xương được phát hiện có khắc hình thuyền mái chèo đơn có niên đại 700 năm trước Công nguyên.
Christopher Columbus đã có đề cập tới cụm từ “piragua" (tiếng Tây Ban Nha nghĩa là Canoe, kayak) [66], [70]. Ở khắp tất cả các lục địa đều có những bằng chứng lâu đời về các loại thuyền như: Thuyền rồng, thuyền độc mộc ở Châu 7 Á, thuyền bản địa ở Châu Phi, ở Châu Úc có loại thuyền Maori War Canoe.Các loại thuyền ở các châu lục trong những niên đại này mang ý nghĩa giá trị quan trọng trong hoạt động văn hóa, sinh hoạt và chiến đấu của con người đặc biệt đối với cộng đồng người sống ven sông nước. Giai đoạn sử dụng thuyền để vận chuyển và giải trí từ khoảng thế kỷ 18 đến thế kỷ 19 John Mc Gregor được xem là cha đẻ và là người quảng bá cho kiểu thuyền đua hiện đại, Ông đã chế tạo ra một chiếc thuyền bằng gỗ (Rob Roy) với chiều dài 4m, rộng 75cm và nặng 30kg(chiếc thuyền này vẫn ở trong tình trạng tốt trong Bảo tàng tàu Eton). Ông đã đi du lịch nhiều nơi trên thế giới và giới thiệu chiếc thuyền của mình đến các nước như: Pháp, Đức, Thụy Điển và Palestine.
Từ đó môn đua thuyền đã bắt đầu được biết đến như một sự giải trí, mới mẻ, thú vị cho đông đảo quần chúng nhân dân. Sau khi trở về, ông đã tổ chức thành lập Câu lạc bộ đua thuyền Hoàng gia Anh Quốc vào năm 1864, Bộ môn ca nô đầu tiên ở Hoa Kỳ được tổ chức với tên New York Canoe Club vào năm 1871. Cuộc đua ở châu Âu diễn ra vào năm 1862 tại Budapest (Hungary), năm 1885 cuộc đua thuyền Kayak đầu tiên dành cho nữ được tổ chức ở Nga [68]. Giai đoạn sử dụng thuyền để biểu diễn, thi đấu thể thao từ thế kỷ 19 đế nay: Từ những năm 1890 đua thuyền đã phổ biến rộng rãi trên toàn châu Âu.
Sau công cuộc chuyển giao thế kỷ, việc xây dựng và thiết kế của thuyền được cải thiện mạnh mẽ, đến năm 1913 có trên 10 kiểu loại thuyền đua khác nhau đã được được chính thức đưa vào sản xuất đại trà phục vụ cho thi đấu. Từ đó tới nay thuyền đua được sử dụng để giải trí, lưu diễn, thi đấu với đủ loại các chương trình, cuộc thi lớn nhỏ nội dung vô cùng đa dạng phong phú, đáp ứng xu hướng, thị hiếu của nhiều tầng lớp trong xã hội. Giải vô địch đua thuyền châu Âu đầu tiên được tổ chức tại Praha năm 1933 và giải vô địch thế giới lần thứ nhất được tổ chức tại Waxholm - Thụy Điển vào năm 1938. Sự phát triển của môn đua thuyền kéo theo sự tách biệt các nội dung và hình thức thuyền đua như: Canoe Sprint(Rowing, 8 Canoe và Kayak), Canoe Slalom, Wild-Water, Marathon, Canoe Polo, Ocean Racing, Dragon Boat [76].
Là môn thể thao khởi điểm từ quá trình lao động và sáng tạo của con người cho đến nay đua thuyền đã trở thành môn thể thao được nhiều nước trên thế giới chú trọng đầu tư phát triển. Với diện tích mặt nước chiếm ¾ bề mặt trái đất do vậy địa điểm tập luyện và thi đấu là vô cùng phong phú, từ các nội dung đua trên sóng, đua trên ở các địa hình thác ghềnh, đua trên dòng nước chảy hay các cuộc đua trên mặt nước phẳng, đua ở địa hình tự nhiên hay nhân tạo tương ứng với nhiều loại thuyền đua độc đáo thì môn thể thao trên mặt nước càng có nhiều sức hút ngày và phát triển rộng rãi hơn nữa, tạo ra sức hút và tầm ảnh hưởng đến nhiều tay chèo đam mê chinh phục tốc độ trên đường đua xanh. Đặc điểm phát triển của loại thuyền Kayak trên thế giới Từ Kayak(kiak) được lấy theo ngôn ngữ của người Eskimo ở Greenland có nghĩa là "người thuyền", thuyền được dùng để săn bắn, đánh cá và du lịch trong nhiều thế kỷ. Nhà thám hiểm người Anh Burrough, người đã đi du lịch, thám hiểm giữa các Samoyed ở Siberia, ông đã có mô tả về loại thuyền Kayak: “di chuyển bằng một mái chèo hai lưỡi và lái thuyền bằng một bánh lái được điều khiển bằng chân” vào năm 1556.
James Cook - người đã viết về cuộc khám phá quần đảo Aleutian vào những năm 1790, cũng đề cập đến thuyền Kayak như một phương tiện du lịch, thám hiểm.Từ thuở ban đầu được hình thành thuyền Kayak có cấu tạo cũng khá giống với ngày nay, thuyền được làm từ các vật liệu dễ nổi, xốp, nhẹ, người chèo thuyền ngồi bên trong chính giữa thuyền, dựa vào việc tác động lực lên mái chèo và sử dụng bánh lái để đưa thuyền di chuyển theo ý muốn [63]. Trên thế giới hiện nay thuật ngữ thuyền Kayak dùng để chỉ một môn thể thao di chuyển nhờ vào mái chèo đơn hai cánh, mái chèo tách rời không gắn cố định vào thuyền, hoạt động của người chèo thuyền Kayak là dùng sức phối hợp của tay, chân và lưng để đưa thuyền di chuyển tiến về phía trước một cách nhanh nhất và an toàn. 9 Việc xây dựng và thiết kế thuyền Kayak được cải tiến một cách nhanh chóng, Alfred Hein Reich đã làm ra chiếc thuyền Faltboat, Delphin lần đầu tiên vào năm 1904. Đây là thời điểm loại thuyền Kayak được sản xuất với mục đích thương mại hóa, đánh dấu mốc cho việc nghiên cứu chế tạo thuyền theo những tiêu chuẩn và mục đích sử dụng khác nhau [64].
Tổ chức quốc tế đầu tiên của môn Canoeing (chỉ chung cho 2 loại thuyền Canoe và kayak) được thành lập bởi ý tưởng của một người đàn ông Mỹ W.Clausen, kết quả của ý tưởng này là sự thành lập của tổ chức đại diện Canoeing quốc tế Shaft Des Kanusport (IDK). Hiệp hội đua thuyền các nước Áo, Đan Mạch, Đức, Thụy Điển thành lập ra International Eprasentanschaft Furkanusport (IRK) tại Cophenhaghen ngày 20 tháng 1 năm 1924 với sự hợp tác của 19 quốc gia. Cùng trong năm này thế vận hội Olimpiad lần thứ VIII được tổ chức tại Paris bao gồm các giải đấu của Canoeing. Đến kỳ thế vận hội tiếp theo được tổ chức tại Berlin năm 1936 cả hai môn Kayak và canoe đã chính thức trở thành môn thường niên cố định góp mặt trong các kỳ đại hội châu lục [63].
Sau chiến tranh thế giới thứ hai, Đại hội tổ chức tại Stockhom từ ngày 7 đến 10 tháng 6 năm 1946 quyết định thay thế tổ chức IDK bằng The Iternational Canoe Federation (ICF). Tổ chức này đã tổ chức giải đấu Kayak và Canoe khác nhau tại Olimpiad năm 1948 tại Luân Đôn. Kể từ sau giải vô địch thế giới năm 1954 các nước Nga, Hungagi, Rumani, Đông Đức, và Bungari, Ba Lan, Anh, New Zeland, Mỹ, Úc, Nauy, Thụy Điển, Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha, Phần Lan và Trung Quốc là những quốc gia thành công nhất trong việc thi đấu Canoeing trong thập niên 80 - 90. Hiện nay ICF có tổng cộng 149 Liên đoàn quốc gia là thành viên và liên đoàn châu lục [70].
Do đặc điểm phong phú, đa dạng và hấp dẫn nên đua thuyền kayak đã thu hút đông đảo nhiều đơn vị, tổ chức tham gia và nó là một trong những môn thể thao không thể thiếu ở các thế vận hội. Sự phát triển môn đua thuyền kayak ở Việt Nam Cùng với các loại thuyền Rowing, Canoe, thuyền kayak du nhập vào Việt Nam tương đối muộn từ năm 1997 do Hà Nội khởi xướng. Được sự giúp đỡ của ICF, tháng 8 năm 1997 Liên đoàn đua thuyền Châu Á tài trợ cho sở TDTT Hà Nội nay là Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội 12 chiếc thuyền và cử một chuyên gia sang mở lớp huấn luyện và đào tạo VĐV. Tại Sea Games 19 Việt Nam đã bắt đầu tham gia thi đấu môn Canoeing với mục đích hội nhập.
Ngay vào thời điểm đó, để chuẩn bị cho Sea Games 22 vào năm 2003 tổ chức tại Việt Nam, từ năm 1997 Lãnh đạo ngành thể thao Việt Nam đã đặt mục tiêu đưa môn đua thuyền Canoeing vào chương trình thi đấu tại Sea Games 22. Từ thời điểm đặt dấu mốc xuất hiện tại Việt Nam, Canoeing đã nhanh chóng phát triển và trải qua nhiều quá trình với các dấu mốc quan trọng: Năm 1999, tại Giải vô địch Đông Nam Á lần thứ nhất tổ chức tại Myanma, đội tuyển Canoeing Việt Nam đã giành được 1HCB, 13 HCĐ. Tháng 9 năm 1999, Liên đoàn Canoe thế giới chính thức công nhận Liên đoàn đua thuyền Việt Nam là một thành viên của mình. Từ đó tới nay Đua thuyền Việt Nam tham gia nhiều giải trong khu vực và vươn ra trường Quốc tế bằng những nỗ lực không ngừng nghỉ và mang lại cho đất nước nhiều thành tích đáng trân trọng.
Đến cuối năm 2014, cả nước có 325 VĐV của 22 đơn vị, địa phương đã tham gia tập luyện.