Nghiên cứu tiêu chuẩn đánh giá trình độ tập luyện của nữ vận động viên bóng đá cấp cao tại Việt Nam

Luận án tiến sĩ giáo dục học nghiên cứu tiêu chuẩn đánh giá trình độ tập luyện nữ vận động viên bóng đá cấp cao Việt Nam, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo.

• Tác giả: Bùi Thị Hiền Lương
• Người hướng dẫn: Phạm Ngọc Viễn
• Trường học: Viện Khoa Học Thể Dục Thể Thao
• Chuyên ngành: Giáo Dục Học
• Đề tài: Tiêu Chuẩn Đánh Giá Trình Độ Tập Luyện Nữ Vận Động Viên Bóng Đá Cấp Cao Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Án Tiến Sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Giới thiệu về tiêu chuẩn đánh giá

Tiêu chuẩn đánh giá trình độ tập luyện của nữ vận động viên bóng đá Việt Nam là một vấn đề quan trọng trong huấn luyện thể thao hiện đại. Việc xác định các tiêu chí đánh giá không chỉ giúp các huấn luyện viên có cái nhìn tổng quan về năng lực của vận động viên mà còn tạo điều kiện cho việc điều chỉnh chương trình huấn luyện một cách hợp lý. Theo nghiên cứu, trình độ tập luyện (TĐTL) của vận động viên bóng đá nữ không chỉ phụ thuộc vào thể lực mà còn liên quan đến các yếu tố tâm lý, kỹ thuật và chiến thuật. Đánh giá TĐTL cần được thực hiện một cách hệ thống và khoa học để đảm bảo tính chính xác và hiệu quả trong quá trình huấn luyện.

1.1. Khái niệm về trình độ tập luyện

Trình độ tập luyện được định nghĩa là sự phát triển của các yếu tố sinh lý, tâm lý và kỹ thuật của vận động viên qua thời gian. Điều này có nghĩa là TĐTL không chỉ là kết quả của việc tập luyện mà còn là quá trình thích nghi với các yêu cầu thi đấu. Các yếu tố như sức bền, tốc độ, kỹ thuật và chiến thuật đều đóng vai trò quan trọng trong việc xác định TĐTL. Việc đánh giá TĐTL cần phải dựa trên các tiêu chí cụ thể và có thể đo lường được, từ đó giúp các huấn luyện viên có thể đưa ra những quyết định chính xác trong quá trình huấn luyện.

II. Các tiêu chí đánh giá trình độ tập luyện

Hệ thống tiêu chí đánh giá trình độ tập luyện của nữ vận động viên bóng đá cấp cao Việt Nam bao gồm nhiều yếu tố khác nhau. Các tiêu chí này không chỉ phản ánh khả năng thể chất mà còn bao gồm các yếu tố tâm lý và kỹ thuật. Đánh giá trình độ tập luyện cần phải xem xét đến các yếu tố như khả năng vận động, sự phát triển kỹ thuật và hiệu suất thi đấu. Việc lựa chọn các tiêu chí này cần phải dựa trên cơ sở khoa học và thực tiễn, nhằm đảm bảo tính chính xác và khả thi trong quá trình áp dụng.

2.1. Các yếu tố cấu thành trình độ tập luyện

Các yếu tố cấu thành trình độ tập luyện bao gồm thể lực, kỹ thuật, chiến thuật và tâm lý. Thể lực là yếu tố cơ bản, quyết định khả năng thi đấu của vận động viên. Kỹ thuật là khả năng thực hiện các động tác một cách chính xác và hiệu quả. Chiến thuật liên quan đến khả năng áp dụng các chiến lược trong thi đấu. Cuối cùng, tâm lý là yếu tố không thể thiếu, ảnh hưởng đến sự tự tin và khả năng chịu đựng áp lực trong thi đấu. Việc đánh giá các yếu tố này cần phải được thực hiện một cách đồng bộ và liên tục để có cái nhìn tổng thể về trình độ tập luyện của vận động viên.

III. Quy trình xây dựng tiêu chuẩn đánh giá

Quy trình xây dựng tiêu chuẩn đánh giá trình độ tập luyện của nữ vận động viên bóng đá cấp cao Việt Nam bao gồm nhiều bước quan trọng. Đầu tiên, cần xác định các tiêu chí đánh giá dựa trên cơ sở lý luận và thực tiễn. Sau đó, tiến hành kiểm tra và đánh giá độ tin cậy của các tiêu chí này. Cuối cùng, việc ứng dụng tiêu chuẩn đánh giá trong thực tiễn huấn luyện sẽ giúp nâng cao hiệu quả công tác huấn luyện và cải thiện thành tích thi đấu của vận động viên.

3.1. Xác định tiêu chí đánh giá

Xác định tiêu chí đánh giá là bước đầu tiên và quan trọng trong quy trình xây dựng tiêu chuẩn. Các tiêu chí này cần phải phản ánh đúng thực trạng và yêu cầu của quá trình huấn luyện. Việc lựa chọn tiêu chí cần dựa trên các nghiên cứu khoa học và kinh nghiệm thực tiễn. Các tiêu chí đánh giá cần phải cụ thể, rõ ràng và có thể đo lường được để đảm bảo tính chính xác trong quá trình đánh giá. Điều này sẽ giúp các huấn luyện viên có được thông tin cần thiết để điều chỉnh chương trình huấn luyện một cách hiệu quả.

IV. Ứng dụng tiêu chuẩn đánh giá trong thực tiễn

Việc ứng dụng tiêu chuẩn đánh giá trình độ tập luyện của nữ vận động viên bóng đá cấp cao Việt Nam trong thực tiễn huấn luyện là rất cần thiết. Các huấn luyện viên có thể sử dụng tiêu chuẩn này để theo dõi sự phát triển của vận động viên qua từng giai đoạn tập luyện. Điều này không chỉ giúp cải thiện hiệu suất thi đấu mà còn tạo điều kiện cho việc phát triển bền vững của bóng đá nữ Việt Nam. Hệ thống tiêu chuẩn đánh giá cũng sẽ góp phần nâng cao chất lượng đào tạo và tuyển chọn vận động viên trong tương lai.

4.1. Lợi ích của việc ứng dụng tiêu chuẩn

Việc ứng dụng tiêu chuẩn đánh giá mang lại nhiều lợi ích cho công tác huấn luyện. Đầu tiên, nó giúp các huấn luyện viên có cái nhìn rõ ràng về trình độ và khả năng của từng vận động viên. Thứ hai, tiêu chuẩn đánh giá giúp xác định các điểm mạnh và điểm yếu của vận động viên, từ đó có thể điều chỉnh chương trình huấn luyện cho phù hợp. Cuối cùng, việc áp dụng tiêu chuẩn đánh giá sẽ góp phần nâng cao thành tích thi đấu của đội tuyển bóng đá nữ Việt Nam, giúp đội tuyển có thể cạnh tranh tốt hơn trên trường quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Huấn luyện thể thao nói chung và huấn luyện bóng đá nói riêng là một quá trình sư phạm phức tạp diễn ra trong quãng thời gian dài liên tục, gồm nhiều giai đoạn, mang tính kế thừa lẫn nhau, trong đó giai đoạn huấn luyện cơ sở đóng vai trò vô cùng quan trọng, là tiền đề để đạt hiệu quả cao trong giai đoạn huấn luyện chuyên môn hóa sâu, cũng như giai đoạn hoàn thiện thể thao. Nội dung của công tác huấn luyện ở mỗi giai đoạn cũng đa dạng, bao gồm nhiều mặt: thể lực, kỹ thuật, chiến thuật và tâm lý thi đấu. Để đảm bảo hiệu quả của quá trình huấn luyện VĐV bóng đá, vấn đề kiểm tra, đánh giá TĐTL của VĐV luôn là một nhiệm vụ quan trọng, được tiến hành một cách có hệ thống, thường xuyên và chặt chẽ, nhằm xác định hiệu quả huấn luyện với sự phát triển năng lực thể thao của VĐV, qua đó kịp thời dự báo, điều khiển và điều chỉnh chương trình, kế hoạch trong quá trình huấn luyện theo mục đích đã đặt ra, hay nói cách khác, tính tiêu chuẩn là một trong những đặc tính hàng đầu của quá trình huấn luyện. Trong xu hướng hội nhập với các hoạt động thể thao quốc tế, các tiêu chuẩn đánh giá TĐTL của VĐV theo định hướng tiếp cận với đỉnh cao ở khu vực, châu lục và quốc tế cần được xác định ngay từ giai đoạn huấn luyện cơ sở của VĐV bóng đá, nhằm định hướng cho công tác tuyển chọn và huấn luyện VĐV ở các giai đoạn tiếp theo [60].

Trong đó, giai đoạn hoàn thiện thể thao (giai đoạn huấn luyện cuối cùng trong chu kỳ huấn luyện nhiều năm với mục tiêu chính là duy trì và nâng cao thành tích thể thao) là giai đoạn huấn luyện các VĐV lớn tuổi có trình độ thành tích thể thao cao (VĐV cấp cao) thì cần quan tâm đánh giá sự ổn định của thành tích [72]. Vì thế, đối với VĐV cấp cao, việc đánh giá TĐTL thường gắn với trạng thái sung sức trong các chu kỳ huấn luyện và thành tích thi đấu thể thao, nhằm giúp cho các HLV có những thông tin khách quan, tin cậy để điều chỉnh kế hoạch huấn luyện một cách hợp lý và khoa học. 2 Trong bóng đá, TĐLT của cầu thủ là khả năng biến đổi các chức năng sinh lý, sinh hoá, tâm lý và tố chất thể lực thích nghi ngày càng cao với quá trình luyện tập và thi đấu được thể hiện qua sự phát triển của thành tích thể thao. Vì vậy, khi đánh giá TĐLT của cầu thủ bóng đá, cần xác định các yếu tố về sư phạm, y - sinh học và tâm lý [62].

Qua theo dõi và tìm hiểu cho thấy, trong công tác huấn luyện (trên đối tượng nữ VĐV bóng đá cấp cao), các HLV, các chuyên gia trực tiếp huấn luyện đội tuyển và các câu lạc bộ hầu như chưa có được những phương thức và phương tiện kiểm tra, đánh giá TĐTL một cách hiệu quả. Công tác kiểm tra, đánh giá TĐTL VĐV bóng đá nữ tại các câu lạc bộ, cũng như đội tuyển quốc gia chủ yếu dựa theo kinh nghiệm của các nhà chuyên môn, các chuyên gia và HLV. Các nội dung, tiêu chuẩn kiểm tra đánh giá áp dụng chưa được kiểm nghiệm trong thực tiễn một cách có đầy đủ cơ sở khoa học. Chính vì lẽ đó, trình độ và thành tích bóng đá nữ ở cấp độ đội tuyển, thời điểm gần đây so với mặt bằng trình độ chung của khu vực châu Á, chúng ta còn ở một khoảng cách khá xa, đồng thời đã mất dần vị trí dẫn đầu khu vực Đông nam Á (ngang bằng Thái Lan - quốc gia luôn thua Việt Nam những năm 2007 trở về trước).

Có thể thấy, trong những năm gần đây bóng đá nữ Việt Nam không còn có khả năng tạo ra những thế hệ VĐV xuất sắc (như Kim Chi, hay Lưu Ngọc Mai) cho đội ngũ kế tiếp, nên khi đã không còn hơn một số nước trong khu vực về mặt con người. Một trong những nguyên nhân được xác định, đó là: về mặt chuyên môn, các đội tuyển bóng đá Việt Nam nói chung và đội tuyển bóng đá nữ nói riêng còn lúng túng trong việc định hướng lối chơi, phong cách thi đấu cũng như nâng cao tư duy chiến thuật, kỹ năng của các VĐV đội tuyển, đồng thời vấn đề ứng dụng khoa học công nghệ trong công tác huấn luyện, kiểm tra - đánh giá trình độ VĐV còn có những hạn chế nhất định. Mặt khác, hệ thống lý luận và thực hành của việc đào tạo VĐV bóng đá trong các tài liệu khoa học hiện nay, vấn đề đánh giá TĐTL của VĐV bóng đá 3 nữ, đặc biệt là đối với VĐV cấp cao hiện nay ít được quan tâm, hoặc có quan tâm nhưng còn thực sự chưa đầy đủ cơ sở lý luận khoa học và thực tiễn cần thiết. Cho đến nay, vấn đề nghiên cứu đánh giá TĐTL VĐV các môn thể thao đã được rất nhiều các chuyên gia thuộc các lĩnh vực khác nhau trên thế giới nghiên cứu như: Tomat.

Song phần lớn các tác giả chỉ mới dừng lại ở mức độ xác định các nội dung, tiêu chuẩn tuyển chọn ban đầu, tổ chức quá trình tuyển chọn, cũng như xác định các nội dung, tiểu chuẩn đánh giá TĐTL cho đối tượng VĐV bóng đá nam… trong khi đó đối với các VĐV bóng đá nữ, đặc biệt là các VĐV bóng đá nữ cấp cao Việt Nam thì hầu như chưa được các tác giả quan tâm nghiên cứu một cách đầy đủ. 4 Xuất phát từ những lý do nêu trên, với mục đích nâng cao hiệu quả công tác kiểm tra, đánh giá TĐTL của nữ VĐV bóng đá cấp cao Việt Nam ở giai đoạn hoàn thiện thể thao, đề tài luận án: “Nghiên cứu xây dựng tiêu chuẩn đánh giá trình độ tập luyện nữ vận động viên bóng đá cấp cao Việt Nam” được xác định là cấp thiết và cần được triển khai nghiên cứu. Mục đích nghiên cứu. Thông qua việc nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn của việc đánh giá TĐTL VĐV bóng đá, luận án tiến hành lựa chọn hệ thống tiêu chí đánh giá TĐTL, từ đó xây dựng và kiểm nghiệm trong thực tiễn hệ thống tiêu chuẩn (định tính và định lượng) đánh giá TĐTL của nữ VĐV bóng đá cấp cao cấp cao Việt Nam.

Mục tiêu nghiên cứu. Để giải quyết mục đích nghiên cứu nêu trên, luận án xác định giải quyết các mục tiêu nghiên cứu sau: Mục tiêu 1. Xác định hệ thống tiêu chí đánh giá TĐTL của nữ VĐV bóng đá cấp cao Việt Nam. Xác định đặc điểm và mối quan hệ giữa các nhóm tiêu chí đánh giá TĐTL của nữ VĐV bóng đá cấp cao Việt Nam.

Xây dựng và ứng dụng tiêu chuẩn đánh giá TĐTL của nữ VĐV bóng đá cấp cao Việt Nam. Giả thuyết khoa học của luận án. Thực trạng công tác kiểm tra, đánh giá TĐTL của nữ VĐV bóng đá cấp cao Việt Nam còn nhiều hạn chế, chưa có hệ thống, mang tính chủ quan, chưa đảm bảo cơ sở khoa học. Vì thế nếu xây dựng được hệ thống tiêu chuẩn đánh giá TĐTL có đủ cơ sở khoa học trong chương trình huấn luyện năm sẽ giúp cho các HLV điều chỉnh phương pháp huấn luyện, cũng như phương pháp kiểm tra, đánh giá trong quá trình huấn luyện, góp phần nâng cao thành tích thi đấu cho các VĐV.

TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU. Cơ sở khoa học về đánh giá trình độ tập luyện trong huấn luyện thể thao hiện đại. Một số khái niệm có liên quan. Trình độ tập luyện: Trình độ tập luyện là một phức hợp gồm nhiều thành tố y sinh, tâm lý, kỹ, chiến thuật, thể lực, ngày càng được nâng cao nhờ ảnh hưởng trực tiếp lâu dài của lượng vận động tập luyện và thi đấu cũng như các liệu pháp hỗ trợ ngoại sinh khác [3], [9], [27], [47].

Khái niệm về quá trình biến đổi lâu dài của TĐTL luôn luôn gắn liền với các phạm trù “phát triển” và “thích nghi”. Phát triển là một quá trình những biến đổi trạng thái của tất cả các thành tố tạo nên thực thể trong tự nhiên và xã hội diễn ra theo quy luật nhất định. Sự biến đổi các thực thể đó có mối quan hệ tương hỗ về lượng và chất; tính ngẫu nhiên, tính đa dạng của những biến đổi đó theo xu hướng chung và tồn tại lâu dài. Sự phát triển TĐTL nhờ động tác lâu dài của lượng vận động tạo nên những biến đổi về chức năng và cấu trúc trong các cơ qua và các hệ thống cơ thể.

Tuy nhiên mọi quá trình phát triển đều mang tính tịnh tiến (bước một) thường gắn với các yếu tố có tính chất chu kỳ. Do đó quá trình phát triển TĐTL được thực hiện không theo đường vòng, không theo đường thẳng mà dường như theo đường xoáy chôn ốc bao gồm cả các yếu tố đối lập nhau nghĩa là vừa có tính chu kỳ, vừa có dạng tuyến tính (đường thẳng) trong quá trình phát triển của TĐTL. Nếu xem xét quá trình phát triển TĐTL ở tầm chu kỳ dài hạn thông qua yếu tố “trạng thái sung sức thể thao”, thì càng cần phải lưu ý tới tính chất xoáy chôn ốc của quá trình phát triển TĐTL. Trong phạm vi một chu kỳ huấn luyện dài hạn, trạng thái của VĐV thường thay đổi theo quy luật và theo từng giai đoạn: giai đoạn có trạng thái sung sức thể thao (tương ứng với TĐTL cao) được thay bằng giai đoạn tương đối ổn định và tiếp đến là giai đoạn suy 6 giảm tạm thời trạng thái sung sức thể thao.

Ngoài ra mỗi một chu kỳ mới, như thường lệ, đều có điểm khác so với chu kỳ trước đó ở chỗ sự phát triển TĐTL theo từng giai đoạn và mang tính chất chu kỳ, do vậy tính chất lặp lại là quy luật phổ biến và chung nhất đối với bất kỳ quá trình phát triển TĐTL nào. Như vậy, quá trình phát triển TĐTL là một quá trình mang tính chu kỳ và diễn biến lâu dài theo dạng xoáy chôn ốc của những biến đổi về chức năng và cấu trúc trong tất cả các hệ thống của toàn bộ cơ thể VĐV. Vận động viên thể thao: là người tham gia tranh tài trong các giải thi đấu, biểu diễn thể thao trong nước và quốc tế trên cơ sở tuân thủ luật thi đấu và điều lệ giải ở từng môn thể thao. VĐV được huấn luyện tại các trường năng khiếu thể thao, các trung tâm huấn luyện thể thao nếu được tuyển chọn vào đội tuyển thể thao các cấp sẽ được thi đấu ở hệ thống giải đấu tương ứng.