Chương 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ CHO THUÊ LẠI LAO ĐỘNG VÀ PHÁP LUẬT VỀ CHO THUÊ LẠI LAO ĐỘNG 1. Khái niệm CTLLĐ 1. Quan niệm về CTLLĐ Trên thế giới, CTLLĐ là một khái niệm không còn xa lạ và tương đối phổ biến, tồn tại dưới những hình thức khác nhau như cho thuê nhân viên hay cho thuê lao động phổ thông theo thời vụ… Ở Mỹ và các nước Tây Âu, cho thuê lao động đã trở thành một xu hướng khá thịnh hành từ những năm 60 – 70 của thế kỷ XX. Một số liệu thống kê tại Mỹ đã chỉ ra rằng, nếu trong năm 1992, con số nhân viên thời vụ chỉ chiếm khoảng 17% tổng số nhân viên nói chung thì tới năm 2000, con số này đã xấp xỉ lên tới 50%.28] Còn theo báo cáo của CIETT – Tổ chức quốc tế của các doanh nghiệp CTLLĐ, khảo sát tại 34 quốc gia cho thấy, có 71.5 triệu NLĐ cho thuê lại tương đương làm việc trọn thời gian.
Con số này đã tăng gấp đôi từ năm 1998 đến năm 2008. Thực tế đó đã đặt ra yêu cầu các quốc gia cần ban hành những quy định pháp luật riêng để điều chỉnh vấn đề này. Nhiều quốc gia và vùng lãnh thổ đã ban hành luật riêng để điều chỉnh về vấn đề này như: Mỹ, Nhật Bản, Đài Loan, Hàn Quốc; ở Trung Quốc là một chương của Luật Hợp đồng lao động hay Thái Lan, Singapore…cũng có những quy định cụ thể về hoạt động CTLLĐ. Vậy, CTLLĐ là gì? CTLLĐ được biết dưới nhiều tên gọi khác nhau.
Mỗi cách gọi phản ánh những khái niệm, ý nghĩa và mục đích nhấn mạnh tính chất, thời hạn công việc khác nhau. Đối với các nước Châu Âu, Châu Mỹ, tên gọi phổ biến nhất là “lao động cho thuê tạm thời”, trong khi đó, các nước Châu Á như Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc… thường gọi là “lao động phái cử” hay “cung 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com ứng lao động”. Bên cạnh đó, một số khái niệm cũng thường được nhắc đến như “lao động thuê ngoài”, “lao động cho thuê lại”, “lao động dịch vụ”, “lao động tạm thời”…vv “Tại Châu Âu, hình thức giao kết việc làm này chủ yếu cho các công việc có tính “tạm thời”. Điều này có nghĩa khi một NLĐ được gửi từ công ty cho thuê lao động (được gọi là “Tổ chức cho thuê lao động tạm thời” tại Châu Âu) đến một công ty sử dụng lao động cho thuê, công việc của NLĐ này tại công ty sử dụng này chủ yếu là dành cho “mục đích tạm thời”, bởi có thể thấy, trong thực tế, số lượng lớn nhất NLĐ làm việc cho công ty sử dụng trong thời gian ít hơn một tháng và đại đa số NLĐ cho thuê không làm việc quá ba tháng.
Tại Nhật Bản, Hàn Quốc và Trung Quốc, khái niệm được nhấn mạnh là “cung ứng”. Có nghĩa là NLĐ được gửi đến công ty sử dụng để làm việc trong khoảng thời gian dài hơn, từ một đến nhiều năm” [31, tr.9] Theo quan điểm của ILO, cho thuê lao động được hiểu là việc các tổ chức việc làm tư nhân (chủ sử dụng lao động chính) tuyển dụng lao động nhưng không trực tiếp sử dụng mà để cung cấp lao động cho bên thứ ba (doanh nghiệp trực tiếp sử dụng lao động). Doanh nghiệp trực tiếp sử dụng lao động có quyền giao việc cũng như giám sát NLĐ trong việc thực hiện công việc được giao nhưng quyền lợi của NLĐ lại do tổ chức việc làm tư nhân chịu trách nhiệm chính.29] Trên thế giới đã có nhiều quốc gia thừa nhận vấn đề việc làm tạm thời và CTLLĐ. Trong Luật số 88 ngày 05 tháng 7 năm 1985 và các luật sửa đổi bổ sung Luật Đảm bảo thực hiện phù hợp các giao dịch phái cử lao động và đảm bảo điều kiện xin việc cho NLĐ phái cử của Nhật Bản đã đưa ra định nghĩa: “Lao động phái cử có nghĩa là NLĐ làm thuê cho một NSDLĐ, sau đó được thuê lại để làm việc cho một NSDLĐ khác dưới sự quản lý, điều hành của NSDLĐ đó, trong khi vẫn duy trì quan hệ lao động với NSDLĐ trước, trừ 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com trường hợp NSDLĐ trước đồng ý với NSDLĐ sau, trong trường hợp này NLĐ sẽ được NSDLĐ sau tuyển dụng”.
Ở Trung Quốc cũng quy định về CTLLĐ nhưng hoạt động này được thực hiện dưới hình thức hợp đồng phái cử. Theo quy định của Luật Hợp đồng lao động năm 2007 của Trung Quốc thì: CTLLĐ (phái cử lao động) được hiểu là việc đơn vị phái cử tuyển dụng lao động và có trách nhiệm thực hiện nghĩa vụ đối với NLĐ nhưng phái cử lao động của mình sang làm việc tại một đơn vị khác. Hợp đồng giữa đơn vị phái cử và NLĐ được phái cử là hợp đồng lao động, còn hợp đồng giữa đơn vị phái cử và đơn vị nhận phái cử là hợp đồng phái cử. Còn theo EntrepreneurMedia Inc - Tổ chức cho thuê lao động chuyên nghiệp đưa ra định nghĩa CTLLĐ như sau: “CTLLĐ là một thỏa thuận hợp đồng trong đó doanh nghiệp cho thuê lao động cũng được biết như là một tổ chức cho thuê lao động chuyên nghiệp (PEO), là NSDLĐ chính thức.
Trách nhiệm thuê lao động có đặc trưng là sự chia sẻ giữa người CTLLĐ và người thuê lại lao động. Người thuê lại lao động thực chất là người điều hành quản lý mọi công việc mà NLĐ được thuê thực hiện. Trong khi đó, người CTLLĐ có trách nhiệm thực hiện các công việc khác như khai báo bảng lương, chi trả các khoản thuế cho NLĐ. Trách nhiệm của người thuê lại lao động là ký séc để chi trả phí cho người CTLLĐ trong đó bao gồm các khoản lương, thuế, các lợi ích và chi phí hành chính.
Còn lại là trách nhiệm của người CTLLĐ” [32]. Ở Việt Nam, lần đầu tiên trong hệ thống pháp luật lao động Việt Nam xuất hiện khái niệm CTLLĐ: “CTLLĐ là việc NLĐ đã được tuyển dụng bởi doanh nghiệp được cấp phép hoạt động CTLLĐ sau đó làm việc cho NSDLĐ khác, chịu sự điều hành của NSDLĐ sau và vẫn duy trì quan hệ lao động với doanh nghiệp CTLLĐ.” [17] Như vậy, có thể thấy, dù tên gọi khác nhau, cách định nghĩa khác nhau 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nhưng theo quan điểm của ILO cũng như một số quốc gia, CTLLĐ đều là một hoạt động đặc biệt, có một số dấu hiệu đặc trưng sau: (i) Doanh nghiệp CTLLĐ tuyển dụng, ký kết hợp đồng lao động đối với NLĐ nhưng sau đó lại cho doanh nghiệp khác thuê lại trong một thời gian nhất định theo hợp đồng CTLLĐ giữa hai doanh nghiệp; (ii) Quyền lợi của NLĐ cho thuê lại vẫn do doanh nghiệp CTLLĐ thực hiện và đảm bảo (doanh nghiệp CTLLĐ vẫn là chủ sử dụng lao động); (iii) Trong thời gian làm việc ở doanh nghiệp thuê lại lao động, NLĐ phải chịu sự giám sát, quản lý, điều hành trực tiếp của doanh nghiệp thuê lại lao động. CTLLĐ có thể được tiếp cận dưới nhiều góc độ khác nhau sau: Dưới góc độ của NLĐ cho thuê lại, CTLLĐ có thể hiểu là NLĐ đã được tuyển dụng bởi một doanh nghiệp (trên cơ sở HĐLĐ giữa NLĐ và doanh nghiệp CTLLĐ) được cá nhân, tổ chức khác thuê lại trong một khoảng thời gian nhất định thông qua hợp đồng CTLLĐ giữa doanh nghiệp CTLLĐ và bên thuê lại lao động. Trong thời gian làm việc tại doanh nghiệp thuê lại lao động, NLĐ chịu sự quản lý, điều hành trực tiếp của bên thuê lại lao động nhưng quan hệ lao động (HĐLĐ) vẫn được duy trì với doanh nghiệp CTLLĐ.
Điều này có nghĩa, những quyền lợi cơ bản của NLĐ như tiền lương, BHXH, BHYT… được doanh nghiệp CTLLĐ đảm bảo theo HĐLĐ đã giao kết giữa hai bên và phù hợp với quy định pháp luật. Tuy nhiên, trong quá trình làm việc, NLĐ có thể được hưởng các phúc lợi khác như những lao động chính thức của bên thuê lại lao động, đồng thời, chịu sự điều hành, quản lý nhất định từ đơn vị này. Dưới góc độ của doanh nghiệp CTLLĐ, CTLLĐ là việc doanh nghiệp tổ chức tuyển dụng NLĐ sau đó cho một hoặc một số đơn vị khác thuê lại lao 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com động đó trên cơ sở thỏa thuận giữa hai bên thông qua hợp đồng dịch vụ CTLLĐ. Theo đó, doanh nghiệp CTLLĐ sẽ nhận được một khoản phí dịch vụ từ việc CTLLĐ.
Doanh nghiệp CTLLĐ phải đảm bảo các điều kiện nhất định về CTLLĐ theo quy định của pháp luật. Dưới góc độ của đơn vị thuê lại lao động, CTLLĐ được hiểu là việc một cá nhân, tổ chức (gọi chung là doanh nghiệp) trên cơ sở nhu cầu hoạt động sản xuất kinh doanh của mình thuê lại lao động của một doanh nghiệp CTLLĐ trong một khoảng thời gian nhất định trên cơ sở thỏa thuận thông qua hợp đồng dịch vụ CTLLĐ. Nếu đối với doanh nghiệp CTLLĐ, việc thu phí dịch vụ từ việc CTLLĐ là mục đích đầu tiên thì dưới góc độ doanh nghiệp thuê lại lao động, CTLLĐ nhằm đáp ứng nhu cầu về nguồn lao động do thiếu hụt lao động tạm thời hoặc cần lao động làm những công việc có tính chất tạm thời trong một khoảng thời gian nhất định, nhằm tiết kiệm thời gian, tiết kiệm chi phí tuyển dụng, đào tạo cũng như các thủ tục hành chính liên quan. Tất nhiên, doanh nghiệp thuê lại lao động vẫn phải có trách nhiệm quản lý, điều hành, tổ chức lao động đối với NLĐ được thuê lại, bao gồm nhưng không giới hạn ở việc kỷ luật lao động, thời giờ làm việc, thời giờ nghỉ ngơi, an toàn, vệ sinh lao động…vv Trên cơ sở phân tích các quan điểm về CTLLĐ và các dấu hiệu cơ bản của hoạt động CTLLĐ, có thể đưa ra khái niệm về CTLLĐ như sau: CTLLĐ là việc một doanh nghiệp được cấp phép theo quy định pháp luật tổ chức tuyển dụng lao động trong một số lĩnh vực, ngành nghề nhất định, sau đó cho tổ chức, cá nhân khác thuê lại trong một khoảng thời gian nhất định trên cơ sở hợp đồng CTLLĐ.
NLĐ cho thuê lại sẽ chịu sự quản lý, điều hành trực tiếp của bên thuê lại lao động nhưng vẫn duy trì quan hệ lao động với doanh nghiệp CTLLĐ. Đặc điểm của hoạt động CTLLĐ Thứ nhất, CTLLĐ vừa mang đặc điểm của quan hệ lao động vừa mang đặc điểm của quan hệ thương mại 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.