So sánh mô hình tố tụng hình sự tranh tụng và thẩm vấn: Những kinh nghiệm cho Việt Nam

Luận văn thạc sĩ luật học phân tích vnu ls nghiên cứu so sánh mô hình tố tụng hình sự tranh tụng và mô hình tố tụng thẩm vấn những kinh, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề

• Tác giả: Lò Thị Thúy
• Người hướng dẫn: Gs.Ts Đỗ Ngọc Quang
• Trường học: Đại học quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật hình sự và tố tụng hình sự
• Đề tài: Nghiên cứu, so sánh mô hình tố tụng hình sự tranh tụng và mô hình tố tụng hình sự thẩm vấn - Những kinh nghiệm đối với Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ luật học
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHẬN THỨC CHUNG VỀ TỐ TỤNG HÌNH SỰ, TỐ TỤNG HÌNH SỰ TRANH TỤNG VÀ TỐ TỤNG HÌNH SỰ THẨM VẤN
• 1.1. NHẬN THỨC CHUNG VỀ TỐ TỤNG HÌNH SỰ
• 1.1.1. Vị trí của tố tụng hình sự trong hệ thống tố tụng tư pháp
• 1.1.2. Những đặc điểm chung của tố tụng hình sự
• 1.2. NHẬN THỨC CHUNG VỀ TỐ TỤNG HÌNH SỰ TRANH TỤNG
• 1.2.1. Lịch sử hình thành và phát triển của tố tụng hình sự tranh tụng
• 1.2.2. Ưu điểm của tố tụng hình sự tranh tụng
• 1.2.3. Những tồn tại của tố tụng hình sự tranh tụng
• 1.3. NHẬN THỨC CHUNG VỀ TỐ TỤNG HÌNH SỰ THẨM VẤN
• 1.3.1. Lịch sử hình thành và phát triển của tố tụng hình sự thẩm vấn
• 1.3.2. Những ưu điểm của tố tụng hình sự thẩm vấn
• 1.3.3. Những tồn tại của tố tụng hình sự thẩm vấn
• 1.4. SO SÁNH MÔ HÌNH TỐ TỤNG HÌNH SỰ TRANH TỤNG VÀ MÔ HÌNH TỐ TỤNG HÌNH SỰ THẨM VẤN
• 1.4.1. Điểm giống nhau
• 1.4.2. Điểm khác nhau
• 2. CHƯƠNG 2: TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM PHÁT HUY ƯU ĐIỂM CỦA TỐ TỤNG HÌNH SỰ THẨM VẤN VÀ HỌC TẬP KINH NGHIỆM CỦA TỐ TỤNG HÌNH SỰ TRANH TỤNG
• 2.1. LỊCH SỬ PHÁT TRIỂN VÀ ĐẶC ĐIỂM CỦA TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM
• 2.1.1. Sơ lược về lịch sử phát triển của tố tụng hình sự Việt Nam
• 2.1.2. Đặc điểm của tố tụng hình sự ở Việt Nam
• 2.1.3. Những ưu điểm và những tồn tại của tố tụng hình sự Việt Nam
• 2.2. NHỮNG YÊU CẦU CẢI CÁCH TƯ PHÁP LIÊN QUAN ĐẾN TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM
• 2.2.1. Quan điểm của Đảng và Nhà nước về cải cách tư pháp liên quan đến tố tụng hình sự Việt Nam
• 2.2.2. Quan điểm tiếp thu những ưu điểm của tố tụng hình sự tranh tụng vào tố tụng hình sự Việt Nam
• 2.3. PHƯƠNG HƯỚNG HOÀN THIỆN TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM ĐÁP ỨNG YÊU CẦU CẢI CÁCH TƯ PHÁP
• 2.3.1. Sửa đổi, bổ sung các quy định của Bộ luật tố tụng hình sự về vấn đề tranh tụng
• 2.3.2. Phân định chức năng buộc tội và chức năng gỡ tội trong tố tụng hình sự
• 2.3.3. Cải cách tổ chức bộ máy các cơ quan tư pháp
• 2.3.4. Tăng thẩm quyền cho những người tham gia tố tụng trong tố tụng hình sự
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về mô hình tố tụng hình sự tranh tụng và thẩm vấn

Mô hình tố tụng hình sự là một phần quan trọng trong hệ thống pháp luật của mỗi quốc gia. Tại Việt Nam, hai mô hình chính được áp dụng là mô hình tố tụng hình sự tranh tụng và mô hình tố tụng hình sự thẩm vấn. Mỗi mô hình có những đặc điểm riêng, ảnh hưởng đến cách thức xử lý vụ án hình sự. Mô hình tranh tụng nhấn mạnh vào quyền bảo vệ của bị cáo và sự công bằng trong xét xử, trong khi mô hình thẩm vấn tập trung vào việc điều tra và phát hiện tội phạm.

1.1. Đặc điểm của mô hình tố tụng hình sự tranh tụng

Mô hình tố tụng hình sự tranh tụng được xây dựng dựa trên nguyên tắc bảo vệ quyền con người và đảm bảo sự công bằng trong quá trình xét xử. Trong mô hình này, các bên tham gia tố tụng có quyền tranh luận và đưa ra chứng cứ để bảo vệ quyền lợi của mình. Điều này tạo ra một môi trường công bằng hơn cho các bên liên quan.

1.2. Đặc điểm của mô hình tố tụng hình sự thẩm vấn

Mô hình tố tụng hình sự thẩm vấn tập trung vào việc điều tra và thu thập chứng cứ. Trong mô hình này, cơ quan điều tra có vai trò chủ đạo trong việc xác định sự thật của vụ án. Tuy nhiên, điều này cũng dẫn đến một số vấn đề về quyền lợi của bị cáo, khi mà quyền bào chữa có thể bị hạn chế.

II. Vấn đề và thách thức trong việc áp dụng mô hình tố tụng hình sự tại Việt Nam

Việc áp dụng mô hình tố tụng hình sự tại Việt Nam đang gặp nhiều thách thức. Các quy định pháp luật hiện hành chưa hoàn thiện, dẫn đến việc thực thi không đồng bộ và thiếu hiệu quả. Hơn nữa, sự thiếu hiểu biết về quyền lợi của các bên tham gia tố tụng cũng là một vấn đề lớn.

2.1. Những hạn chế trong mô hình tố tụng hình sự tranh tụng

Mặc dù mô hình tố tụng hình sự tranh tụng có nhiều ưu điểm, nhưng vẫn tồn tại những hạn chế như việc thực hiện quyền bào chữa chưa thực sự hiệu quả. Nhiều bị cáo không được tiếp cận đầy đủ với thông tin và chứng cứ, dẫn đến việc không thể bảo vệ quyền lợi của mình một cách tốt nhất.

2.2. Những vấn đề trong mô hình tố tụng hình sự thẩm vấn

Mô hình thẩm vấn thường bị chỉ trích vì có thể dẫn đến việc lạm dụng quyền lực của cơ quan điều tra. Việc tập trung quá nhiều vào việc thu thập chứng cứ có thể làm giảm tính khách quan và công bằng trong xét xử, gây ra những bất công cho bị cáo.

III. Phương pháp cải cách mô hình tố tụng hình sự tại Việt Nam

Để nâng cao hiệu quả của mô hình tố tụng hình sự, cần có những cải cách mạnh mẽ. Việc cải cách này không chỉ dừng lại ở việc sửa đổi các quy định pháp luật mà còn cần thay đổi nhận thức của các bên tham gia tố tụng.

3.1. Cải cách quy trình tố tụng hình sự

Cần thiết phải cải cách quy trình tố tụng hình sự để đảm bảo tính minh bạch và công bằng. Việc áp dụng các công nghệ mới trong việc thu thập và xử lý chứng cứ có thể giúp nâng cao hiệu quả của quá trình tố tụng.

3.2. Nâng cao nhận thức về quyền lợi của các bên tham gia tố tụng

Giáo dục và nâng cao nhận thức về quyền lợi của các bên tham gia tố tụng là rất quan trọng. Các chương trình đào tạo cho luật sư, thẩm phán và các cơ quan điều tra cần được triển khai để đảm bảo mọi người đều hiểu rõ quyền lợi và nghĩa vụ của mình trong quá trình tố tụng.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về mô hình tố tụng hình sự

Nghiên cứu về mô hình tố tụng hình sự không chỉ mang tính lý luận mà còn có giá trị thực tiễn cao. Các kết quả nghiên cứu có thể được áp dụng để cải thiện quy trình tố tụng tại Việt Nam, từ đó nâng cao chất lượng xét xử.

4.1. Kết quả từ các nghiên cứu quốc tế

Nhiều nghiên cứu quốc tế đã chỉ ra rằng mô hình tố tụng hình sự tranh tụng có thể mang lại hiệu quả cao hơn trong việc bảo vệ quyền lợi của bị cáo. Việc áp dụng những kinh nghiệm này vào thực tiễn Việt Nam có thể giúp cải thiện hệ thống pháp luật.

4.2. Ứng dụng mô hình tố tụng hình sự tại các quốc gia khác

Các quốc gia khác đã áp dụng thành công mô hình tố tụng hình sự tranh tụng và thẩm vấn, từ đó rút ra những bài học quý giá cho Việt Nam. Việc học hỏi và áp dụng những kinh nghiệm này có thể giúp Việt Nam cải cách hệ thống tố tụng hình sự một cách hiệu quả hơn.

V. Kết luận và tương lai của mô hình tố tụng hình sự tại Việt Nam

Mô hình tố tụng hình sự tại Việt Nam đang đứng trước nhiều cơ hội và thách thức. Việc cải cách mô hình này là cần thiết để đảm bảo tính công bằng và hiệu quả trong xét xử. Tương lai của mô hình tố tụng hình sự phụ thuộc vào sự quyết tâm của các cơ quan chức năng và sự tham gia tích cực của toàn xã hội.

5.1. Tương lai của mô hình tố tụng hình sự tranh tụng

Mô hình tố tụng hình sự tranh tụng có tiềm năng lớn để phát triển tại Việt Nam. Nếu được áp dụng đúng cách, nó có thể giúp bảo vệ quyền lợi của bị cáo và nâng cao chất lượng xét xử.

5.2. Định hướng cải cách mô hình tố tụng hình sự thẩm vấn

Mô hình tố tụng hình sự thẩm vấn cũng cần được cải cách để đảm bảo tính khách quan và công bằng. Việc cải cách này sẽ giúp nâng cao hiệu quả của quá trình điều tra và xét xử, từ đó tạo ra một hệ thống pháp luật công bằng hơn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 NHẬN THỨC CHUNG VỀ TỐ TỤNG HÌNH SỰ, TỐ TỤNG HÌNH SỰ TRANH TỤNG VÀ TỐ TỤNG HÌNH SỰ THẨM VẤN 1. NHẬN THỨC CHUNG VỀ TỐ TỤNG HÌNH SỰ 1. Vị trí của tố tụng hình sự trong hệ thống tố tụng tƣ pháp Tố tụng tƣ pháp là một ngành luật độc lập trong hệ thống pháp luật Việt Nam bao gồm tổng thể những quy định của pháp luật điều chỉnh các quan hệ xã hội phát sinh trong lĩnh vực tƣ pháp. Tố tụng hình sự và các giai đoạn của tố tụng đƣợc quy định trong BLTTHS của mỗi quốc gia.

Hiến pháp nƣớc ta không quy định quyền lực nhà nƣớc theo thuyết tam quyền phân lập nhƣ Hiến pháp ở một số nƣớc tƣ sản, không thừa nhận việc tổ chức song song và sự tồn tại độc lập, kiềm chế lẫn nhau giữa các cơ quan lập pháp, hành pháp và tƣ pháp. Điều 2 Hiến pháp năm 1992 của nƣớc Cộng hòa XHCN Việt Nam quy định rõ: Nhà nƣớc Cộng hòa XHCN Việt Nam là nhà nƣớc pháp quyền XHCN của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân, tất cả quyền lực nhà nƣớc thuộc về nhân dân mà nền tảng là liên minh giữa giai cấp công nhân và giai cấp nông dân và đội ngũ trí thức. Quyền lực nhà nƣớc là thống nhất, có sự phân công và phối hợp giữa các cơ quan nhà nƣớc trong việc thực hiện các quyền lập pháp, hành pháp, tƣ pháp.[34] Nhà nƣớc Việt Nam thống nhất ba quyền lập pháp, hành pháp, tƣ pháp với sự phân công, phân nhiệm rành mạch và có sự phối hợp giữa ba quyền đó. Đây là một trong những nguyên tắc tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nƣớc pháp quyền XHCN.

Quyền lực nhà nƣớc là thống nhất, tất cả quyền lực nhà nƣớc thuộc về 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] nhân dân, nhân dân là chủ thể tối cao của quyền lực nhà nƣớc. Nhân dân trao quyền lực nhà nƣớc của mình cho Quốc hội, Chính phủ, các cơ quan tƣ pháp và các tổ chức xã hội. Quyền lực nhà nƣớc bao gồm quyền lập pháp, quyền hành pháp và quyền tƣ pháp đều có chung một nguồn gốc thống nhất là từ nhân dân, đều do nhân dân ủy quyền, giao quyền, đều thống nhất với nhau ở mục tiêu chính trị chung là xây dựng một nhà nƣớc "dân giàu, nƣớc mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh". Xuất phát từ đặc điểm của quyền lực nhà nƣớc, mặc dù có sự phân định nhƣng cả ba quyền lập pháp, hành pháp, tƣ pháp không hoàn toàn tách biệt nhau mà ràng buộc lẫn nhau, phối hợp với nhau để thực hiện đầy đủ nhiệm vụ, quyền hạn mà nhân dân giao cho mỗi quyền (đã đƣợc Hiến pháp quy định).

Mục đích của việc phân công quyền lực nhà nƣớc nhằm kiểm soát việc thực hiện quyền lực nhà nƣớc, đồng thời phân định rõ ràng nhiệm vụ, quyền hạn của các cơ quan lập pháp, hành pháp và tƣ pháp. Kiểm soát quyền lực Nhà nƣớc từ phía ngƣời ủy quyền đối với ngƣời đƣợc ủy quyền để hạn chế sự lộng quyền, lạm quyền, mâu thuẫn chồng chéo hoặc trùng lặp trong quá trình thực hiện quyền lực nhà nƣớc giữa các cơ quan. Quyền tƣ pháp là quyền xét xử đƣợc giao cho Tòa án nhân dân. Nguyên tắc xét xử xuyên suốt trong tổ chức thực hiện quyền này là độc lập và chỉ tuân theo pháp luật, mọi cơ quan, tổ chức, cá nhân không đƣợc phép can thiệp vào hoạt động xét xử của Tòa án, nghiêm cấm mọi hành vi cản trở Thẩm phán và Hội thẩm nhân dân thực hiện nhiệm vụ.

Nguyên tắc này đã đƣợc khẳng định trong Hiến pháp năm 2013, Luật Tổ chức Tòa án nhân dân năm 2002, BLTTHS, Bộ luật tố tụng dân sự… "khi xét xử, Thẩm phán và Hội thẩm nhân dân độc lập và chỉ tuân theo pháp luật". Nhƣ vậy, khi những ngƣời tiến hành tố tụng thực hiện nhiệm vụ theo tố tụng không chịu sự tác động của bất kỳ hành vi can thiệp của cơ quan, tổ 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] chức, cá nhân nào và phải chịu trách nhiệm trƣớc pháp luật về những đánh giá, phán quyết của mình. Mọi hành vi cản trở, can thiệp vào việc thực hiện nhiệm vụ của Thẩm phán, Hội thẩm nhân dân là hành vi trái pháp luật và đều bị nghiêm cấm. Hành vi xâm phạm tới nguyên tắc độc lập xét xử dƣới bất kỳ hình thức nào sẽ dẫn đến sự sai lệnh quá trình tố tụng, hậu quả có thể dẫn đến oan, sai, bỏ lọt tội phạm hoặc làm oan ngƣời vô tội, hoặc không giải quyết kịp thời đúng pháp luật các vụ án dân sự, hành chính và các vụ việc khác theo quy định của pháp luật, không bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức và cá nhân.

Về tố tụng hình sự, sách giáo trình Luật tố tụng hình sự Việt Nam của Trƣờng Đại học luật Hà Nội định nghĩa: Tố tụng hình sự là trình tự (quá trình) tiến hành giải quyết các vụ án hình sự theo quy định của pháp luật. Tố tụng hình sự bao gồm toàn bộ hoạt động của cơ quan tiến hành tố tụng (CQĐT, viện kiểm sát, tòa án), ngƣời tiến hành tố tụng (Điều tra viên, Kiểm sát viên, Thẩm phán, hội thẩm nhân dân và thƣ ký phiên tòa), ngƣời tham gia tố tụng (bị can, bị cáo, ngƣời bào chữa.), của cá nhân, cơ quan nhà nƣớc khác và tổ chức xã hội góp phần vào việc giải quyết vụ án theo quy định của Luật tố tụng hình sự.56] Giáo trình Luật tố tụng hình sự Đại học Quốc gia Hà Nội cho rằng: "Tố tụng hình sự là toàn bộ hoạt động của các cơ quan tiến hành tố tụng, ngƣời tham gia tố tụng và cá nhân, cơ quan nhà nƣớc, tổ chức xã hội nhằm giải quyết vụ án hình sự khách quan, toàn diện, nhanh chóng, chính xác và đúng pháp luật"[7, tr. Từ hai quan điểm trên ta có thể hiểu: Tố tụng hình sự là toàn bộ hoạt động có trình tự của các cơ quan tiến hành tố tụng, người tiến hành tố tụng, 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] người tham gia tố tụng và cá nhân, cơ quan, tổ chức xã hội theo quy định của pháp luật nhằm giải quyết vụ án hình sự một cách khách quan, toàn diện, nhanh chóng, chính xác và đúng pháp luật. Qua khái niệm rút ra về TTHS ta có thể thấy rằng TTHS có vai trò rất quan trọng trong hệ thống tố tụng tƣ pháp.

Tố tụng hình sự thể chế hóa những quy định của Hiến pháp, các văn bản pháp luật về tổ chức bộ máy nhà nƣớc, phản ánh tiến trình dân chủ hóa cuộc sống xã hội theo hƣớng đáp ứng yêu cầu của Nhà nƣớc pháp quyền thực sự phục vụ lợi ích của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân. Tố tụng hình sự thông qua hạt nhân cơ bản chính là hoạt động xét xử tại phiên tòa các chức năng cơ bản của TTHS đƣợc bảo đảm. Hoạt động xét xử tại Tòa án nói chung và trong phiên tòa hình sự nói riêng là một dạng hoạt động đặc biệt thể hiện sự phát triển của hệ thống tố tụng tƣ pháp. Những đặc điểm chung của tố tụng hình sự Tố tụng hình sự theo cách hiểu chung nhất là sự khái quát cao những đặc tính phổ biến, phản ánh cách thức tổ chức hoạt động TTHS, cách thức tìm đến sự thật khách quan của vụ án, có thể là hoạt động tích cực của các bên tranh tụng hay là hoạt động tích cực của Tòa án và các cơ quan tiến hành tố tụng khác hay là sự kết hợp của cả hai.

- Tố tụng hình sự là sự thể hiện cách ứng xử của Nhà nƣớc đối với ngƣời bị tình nghi là phạm tội, quyết định toàn bộ quy trình tố tụng hƣớng tới sự tạo điều kiện thuận lợi cho cơ quan tố tụng hay là sự bảo vệ quyền lợi của công dân. - Tố tụng hình sự chứa đựng những mâu thuẫn và sức ép giữa một bên là những yêu cầu về giải quyết nhanh chóng và hiệu quả các vụ án hình sự để đảm bảo sự ngăn ngừa các hành vi phạm tội, với một bên là việc đảm bảo tính công bằng để bảo vệ các quyền lợi công dân khi ngƣời này bị tình nghi là phạm tội. - Tố tụng hình sự thực chất là sự tranh chấp hình sự về vấn đề có tội hay vô tội tội, nặng hay nhẹ giữa Nhà nƣớc - ngƣời đƣa ra điều cấm và bị can, 19 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] bị cáo - ngƣời bị coi là vi phạm điều cấm đó. Lịch sử của nhân loại đã chứng kiến nhiều kiểu giải quyết tranh chấp hình sự bằng những cách khác nhau và không liên quan gì đến tố tụng nhƣ: đền nợ trả bằng máu, hòa giải các bên trong vụ kiện, kiểu hành xử của chủ nô đối với nô lệ, chặt chân tay kẻ trộm, cạo trọc bôi vôi với kẻ chửa hoang.

Khi xã hội trở nên văn minh hơn, nhận thức của con ngƣời đƣợc nâng lên thì tranh chấp hình sự đã đƣợc giải quyết bằng con đƣờng tố tụng. - Tố tụng hình sự là một dạng hoạt động đặc thù của Nhà nƣớc nhằm giải quyết vụ án hình sự, bảo vệ lợi ích của Nhà nƣớc, xã hội, quyền và lợi ích hợp pháp của công dân trong đó có những ngƣời bị buộc tội. Mục đích của TTHS là tìm ra sự thật đã xảy ra, các bên buộc phải tìm ra sự thật của vụ án. - Tố tụng hình sự mang tính giai cấp.

Tùy thuộc vào các chế độ xã hội khác nhau, ở mỗi giai đoạn phát triển khác nhau, tùy theo bối cảnh kinh tế - xã hội, phƣơng thức tổ chức bộ máy nhà nƣớc, nhận thức và sự phát triển chung của xã hội mà tố tụng hình sự đƣợc bộc lộ trên những khía cạnh khác nhau. Tố tụng hình sự ra đời cùng với sự xuất hiện của Nhà nƣớc. Bất kỳ một hệ thống pháp luật nào, pháp luật của nhà nƣớc nào cũng đều thể hiện tính giai cấp sâu sắc. Giai cấp cầm quyền chủ yếu sử dụng pháp luật để bảo vệ lợi ích cho giai cấp của mình và toàn xã hội nhƣ một công cụ chính, chủ yếu nhất.

- Tố tụng hình sự là trình tự, thủ tục tiến hành giải quyết vụ án hình sự theo quy định của pháp luật, bao gồm toàn bộ hoạt động của cơ quan tiến hành tố tụng, ngƣời tiến hành tố tụng, ngƣời tham gia tố tụng của cá nhân, cơ quan nhà nƣớc khác và tổ chức xã hội góp phần vào việc giải quyết vụ án theo quy định của pháp luật TTHS.