Chức năng bào chữa trong tố tụng hình sự Việt Nam: Phân tích từ luận án tiến sĩ luật học

Luận án tiến sĩ luật học phân tích chức năng bào chữa trong tố tụng hình sự Việt Nam, đánh giá hiệu quả và đề xuất cải tiến pháp lý.

• Chuyên ngành: Luật học
• Đề tài: Chức năng bào chữa trong tố tụng hình sự Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tình hình nghiên cứu ở ngoài nước
• 1.2. Tình hình nghiên cứu ở trong nước
• 1.3. Đánh giá tình hình nghiên cứu
• 1.4. Câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ CHỨC NĂNG BÀO CHỮA TRONG TỐ TỤNG HÌNH SỰ
• 2.1. Khái niệm, đặc điểm của chức năng bào chữa trong tố tụng hình sự
• 2.2. Khái niệm chức năng bào chữa trong tố tụng hình sự
• 2.3. Đặc điểm của chức năng bào chữa trong tố tụng hình sự
• 2.4. Vai trò và mối quan hệ của chức năng bào chữa với các chức năng cơ bản khác của tố tụng hình sự
• 2.5. Vai trò của chức năng bào chữa trong tố tụng hình sự
• 2.6. Mối quan hệ giữa chức năng bào chữa với chức năng buộc tội và chức năng xét xử
• 2.7. Hình thức thực hiện chức năng bào chữa trong tố tụng hình sự và chức năng bào chữa trong các mô hình tố tụng hình sự
• 2.8. Hình thức thực hiện chức năng bào chữa trong tố tụng hình sự
• 2.9. Chức năng bào chữa trong các mô hình tố tụng hình sự
• 2.10. Các yếu tố tác động đến việc thực hiện chức năng bào chữa trong tố tụng hình sự
• 3. CHƯƠNG 3: QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT THỂ HIỆN CHỨC NĂNG BÀO CHỮA TRONG TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM VÀ THỰC TIỄN THỰC HIỆN
• 3.1. Quy định của pháp luật thể hiện chức năng bào chữa trong tố tụng hình sự
• 3.2. Lịch sử hình thành và phát triển chức năng bào chữa trong tố tụng hình sự Việt Nam
• 3.3. Chức năng bào chữa trong pháp luật tố tụng hình sự của một số nước trên thế giới và kinh nghiệm cho Việt Nam
• 3.4. Thực tiễn thực hiện chức năng bào chữa trong tố tụng hình sự. Tình hình người bị buộc tội và người bào chữa tham gia bào chữa trong các vụ án hình sự
• 3.5. Thực tiễn thực hiện chức năng bào chữa của người bào chữa trong giai đoạn khởi tố, điều tra, truy tố
• 3.6. Thực tiễn thực hiện chức năng bào chữa của người bào chữa trong giai đoạn xét xử
• 3.7. Thực tiễn thực hiện chức năng bào chữa của người bị buộc tội
• 3.8. Nguyên nhân của những hạn chế trong thực tiễn thực hiện chức năng bào chữa trong tố tụng hình sự
• 4. CHƯƠNG 4: QUAN ĐIỂM VÀ CÁC GIẢI PHÁP BẢO ĐẢM THỰC HIỆN CHỨC NĂNG BÀO CHỮA TRONG TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM
• 4.1. Quan điểm hoàn thiện pháp luật và bảo đảm thực hiện chức năng bào chữa trong tố tụng hình sự Việt Nam
• 4.2. Giải pháp bảo đảm thực hiện chức năng bào chữa trong tố tụng hình sự Việt Nam. Hoàn thiện quy định của pháp luật liên quan đến chức năng bào chữa trong tố tụng hình sự
• 4.3. Các giải pháp tổ chức thực hiện pháp luật về chức năng bào chữa trong tố tụng hình sự
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN ĐÃ ĐƯỢC CÔNG BỐ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan tình hình nghiên cứu

Chương này phân tích tình hình nghiên cứu về chức năng bào chữa trong tố tụng hình sự ở cả trong và ngoài nước. Các nghiên cứu nước ngoài tập trung vào vai trò của luật sư bào chữa và quy trình tố tụng tư pháp. Trong nước, các công trình nghiên cứu chủ yếu tập trung vào quyền bào chữa, hệ thống pháp luật, và thực tiễn áp dụng pháp luật Việt Nam. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều khoảng trống trong nghiên cứu, đặc biệt là về chức năng bào chữa như một yếu tố độc lập trong tố tụng hình sự.

1.1 Tình hình nghiên cứu ở ngoài nước

Các nghiên cứu quốc tế nhấn mạnh vai trò của luật sư bào chữa trong việc bảo vệ quyền con người và đảm bảo công bằng trong tố tụng hình sự. Các mô hình tố tụng tư pháp ở các nước phát triển như Mỹ, Anh, và Pháp được phân tích để rút ra bài học cho Việt Nam.

1.2 Tình hình nghiên cứu trong nước

Các nghiên cứu trong nước tập trung vào quyền bào chữa và thực tiễn áp dụng pháp luật Việt Nam. Tuy nhiên, các công trình này chưa đi sâu vào phân tích chức năng bào chữa như một yếu tố độc lập trong tố tụng hình sự.

II. Những vấn đề lý luận về chức năng bào chữa

Chương này làm rõ khái niệm, đặc điểm, và vai trò của chức năng bào chữa trong tố tụng hình sự. Chức năng bào chữa được định nghĩa là hoạt động nhằm bảo vệ quyền lợi của người bị buộc tội, đảm bảo công bằng và khách quan trong quá trình tố tụng. Nó có mối quan hệ chặt chẽ với chức năng buộc tội và chức năng xét xử, tạo nên sự cân bằng trong hệ thống tư pháp hình sự.

2.1 Khái niệm và đặc điểm

Chức năng bào chữa là một trong ba chức năng cơ bản của tố tụng hình sự, cùng với chức năng buộc tội và chức năng xét xử. Nó có vai trò quan trọng trong việc bảo vệ quyền con người và đảm bảo công bằng trong quá trình tố tụng.

2.2 Vai trò và mối quan hệ

Chức năng bào chữa có mối quan hệ chặt chẽ với chức năng buộc tội và chức năng xét xử, tạo nên sự cân bằng trong hệ thống tư pháp hình sự. Nó giúp đảm bảo tính khách quan và công bằng trong quá trình giải quyết vụ án.

III. Quy định của pháp luật và thực tiễn thực hiện

Chương này phân tích các quy định của pháp luật Việt Nam về chức năng bào chữa và thực tiễn áp dụng. Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015 đã có nhiều cải tiến trong việc bảo vệ quyền bào chữa, nhưng vẫn còn nhiều bất cập trong thực tiễn. Các vấn đề như sự thiếu hợp tác từ cơ quan tố tụng và hạn chế trong năng lực của luật sư bào chữa được đề cập chi tiết.

3.1 Quy định pháp luật

Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015 đã có nhiều cải tiến trong việc bảo vệ quyền bào chữa, nhưng vẫn còn nhiều bất cập trong thực tiễn. Các quy định về luật sư bào chữa và quy trình tố tụng cần được hoàn thiện hơn.

3.2 Thực tiễn thực hiện

Thực tiễn áp dụng pháp luật Việt Nam về chức năng bào chữa còn nhiều hạn chế, đặc biệt là sự thiếu hợp tác từ cơ quan tố tụng và năng lực của luật sư bào chữa. Cần có các giải pháp để cải thiện tình hình này.

IV. Quan điểm và giải pháp hoàn thiện

Chương này đề xuất các giải pháp để hoàn thiện pháp luật Việt Nam và nâng cao hiệu quả thực hiện chức năng bào chữa. Các giải pháp bao gồm hoàn thiện quy định pháp luật, nâng cao năng lực của luật sư bào chữa, và tăng cường sự hợp tác giữa các cơ quan tố tụng. Các giải pháp này nhằm đảm bảo tính công bằng và khách quan trong quá trình tố tụng hình sự.

4.1 Hoàn thiện pháp luật

Cần hoàn thiện các quy định về chức năng bào chữa trong Bộ luật Tố tụng Hình sự, đặc biệt là các quy định liên quan đến luật sư bào chữa và quy trình tố tụng.

4.2 Giải pháp thực hiện

Các giải pháp thực hiện bao gồm nâng cao năng lực của luật sư bào chữa, tăng cường sự hợp tác giữa các cơ quan tố tụng, và đảm bảo tính công bằng trong quá trình tố tụng hình sự.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Công trình nghiên cứu đề tài "Chức năng bào chữa trong tố tụng hình sự Việt Nam" thuộc chuyên ngành Luật tố tụng hình sự (mã ngành khoa học luật học). Luận án tiếp cận vấn đề theo hướng nghiên cứu kết hợp giữa phân tích lý luận pháp lý, luật học so sánh và khảo sát thực tiễn định tính kết hợp định lượng.

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Lý luận tố tụng hình sự (TTHS) thừa nhận ba chức năng cơ bản vận hành trong mối quan hệ biện chứng gồm: chức năng buộc tội, chức năng bào chữa và chức năng xét xử. Sự tồn tại của chức năng bào chữa là một tất yếu khách quan nhằm tìm ra sự thật khách quan của vụ án, bảo vệ quyền con người, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người bị buộc tội, đồng thời chống oan sai và tạo nên sự vận hành ổn định của hệ thống tư pháp.

Về mặt chủ trương chính trị - pháp lý, Đảng Cộng sản Việt Nam đã ban hành Nghị quyết số 08/NQ-TW ngày 02/01/2002, Nghị quyết số 49/NQ-TW ngày 02/06/2005 về cải cách tư pháp (nhấn mạnh nâng cao chất lượng tranh tụng, mở rộng quyền của người bào chữa và người bị buộc tội), cùng Chỉ thị số 33/CT-TW ngày 30/03/2009 về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với tổ chức và hoạt động của luật sư. Về mặt lập pháp, Bộ luật Tố tụng hình sự (BLTTHS) năm 2015 ra đời thay thế BLTTHS năm 2003 đã dành một chương riêng quy định về bào chữa, chỉ định người bào chữa, thủ tục đăng ký bào chữa và các quyền thu thập chứng cứ. Tuy nhiên, một số quy định vẫn còn bất cập, chưa đồng bộ.

Về mặt thực tiễn, việc phân định giữa chức năng bào chữa, buộc tội và xét xử vẫn còn hiện tượng chồng chéo; nhận thức của một bộ phận người tiến hành tố tụng về vị thế bình đẳng của người bào chữa so với Kiểm sát viên chưa đầy đủ; quyền tiếp cận hồ sơ, gặp người bị tạm giam của luật sư ở các giai đoạn trước phiên tòa còn gặp nhiều cản trở. Trước thời điểm nghiên cứu, các công trình khoa học trong nước chủ yếu tiếp cận vấn đề dưới góc độ "quyền bào chữa", "chế định người bào chữa", hoặc nghiên cứu hoạt động bào chữa trong phạm vi hẹp ở giai đoạn xét xử sơ thẩm. Ở cấp độ luận án tiến sĩ, chưa có công trình nào nghiên cứu một cách toàn diện, sâu rộng và có hệ thống về chức năng bào chữa dưới lăng kính lý thuyết chức năng luận trong bối cảnh thi hành BLTTHS năm 2015.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu của luận án là trên cơ sở làm rõ các vấn đề lý luận, đánh giá thực trạng quy định pháp luật và thực tiễn thực hiện chức năng bào chữa trong TTHS Việt Nam, luận án đề xuất hệ thống quan điểm, giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả bảo đảm thực hiện chức năng bào chữa trên thực tế.

Để đạt được mục đích trên, luận án xác định 03 nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

1. Làm rõ những vấn đề lý luận về chức năng bào chữa trong TTHS: cơ sở hình thành, khái niệm, đặc điểm, vai trò, hình thức thực hiện và mối quan hệ giữa chức năng bào chữa với chức năng buộc tội và chức năng xét xử.
2. Phân tích, đánh giá thực trạng các quy định pháp luật TTHS Việt Nam qua các thời kỳ và thực tiễn thực hiện chức năng bào chữa của người bào chữa và người bị buộc tội trong các giai đoạn tố tụng.
3. Đề xuất các quan điểm, kiến nghị sửa đổi, hoàn thiện quy định pháp luật và các giải pháp tổ chức thực hiện nhằm bảo đảm hiệu quả thực hiện chức năng bào chữa trong TTHS Việt Nam.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Các vấn đề lý luận về chức năng bào chữa trong TTHS (khái niệm, đặc điểm, mục đích, ý nghĩa, nội dung, cơ sở hình thành); hệ thống quy định pháp luật TTHS Việt Nam liên quan trực tiếp đến chức năng bào chữa; thực tiễn thực hiện chức năng bào chữa thông qua số liệu thống kê, hồ sơ vụ án điển hình và kết quả khảo sát thực tế.
• Phạm vi nội dung: Luận án tập trung vào các vấn đề lý luận, quy định của pháp luật TTHS Việt Nam về chức năng bào chữa, đánh giá thực trạng và đưa ra giải pháp bảo đảm thực hiện.
• Phạm vi thời gian: Quy định pháp luật được khảo cứu qua các giai đoạn lịch sử lập pháp (trước BLTTHS 1988, BLTTHS 1988, BLTTHS 2003 và BLTTHS 2015). Dữ liệu thực tiễn được tập trung khảo sát trong giai đoạn 10 năm (từ năm 2009 đến năm 2019), có sự đối chiếu, so sánh giữa việc thi hành BLTTHS năm 2003 và BLTTHS năm 2015.
• Phạm vi không gian: Nghiên cứu thực tiễn trên phạm vi toàn quốc dựa trên báo cáo tổng kết của Tòa án nhân dân tối cao (TANDTC), Viện kiểm sát nhân dân tối cao (VKSNDTC), Liên đoàn Luật sư Việt Nam; kết hợp khảo sát trực tiếp tại TP. Hà Nội, tỉnh Bắc Giang và tỉnh Bắc Ninh. Luận án không nghiên cứu việc thực hiện chức năng bào chữa trong hoạt động tố tụng của các cơ quan tư pháp trong quân đội.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Các hướng nghiên cứu quốc tế

Tác giả đã điểm lại các công trình nghiên cứu trên thế giới liên quan đến mô hình tố tụng, quyền con người và vai trò của luật sư:

• Về hệ thống pháp luật và mô hình tố tụng: Rene David và John E.Brierly (1978, Major legal systems in world today) phân loại 4 nhóm hệ thống pháp luật; Jean-Phillipe Rivaud (2000, Những mô hình tố tụng hình sự trên thế giới) phân tích, so sánh các mô hình tố tụng và khẳng định quyền có người bào chữa, quyền im lặng; Phillip Reichel (1999, Tư pháp hình sự so sánh) so sánh mô hình tố tụng kiểm soát tội phạm và mô hình tố tụng công bằng; James Claude và Joseph Daly (1994) so sánh hệ thống pháp luật Mỹ và Pháp; Báo cáo của Liên hợp quốc (2010) về tổ chức tư pháp tại Trung Quốc, Indonesia, Nhật Bản, Hàn Quốc và Nga.
• Về chức năng tố tụng và vai trò người bào chữa: Peter A Renella (2010, Rethinking the functions of criminal Procedure) khẳng định sự tồn tại của 3 chức năng cơ bản (buộc tội, bào chữa, xét xử); Roberta K. (The role of the defense attorney: not just an advocate); Adam Paker (2008, Basic principles on the role of lawyers); Tài liệu của Đoàn luật sư Hoa Kỳ (ABA, Defense function); Donald J. (2009); Samuel Dash (1969, The emerging Role and Function of the Criminal defense lawyer); Xiong Qiuhong (2005, Lawyer Defence in the Pre-Trial Proceedings - Viện Khoa học xã hội Trung Quốc).
• Về chuẩn mực quốc tế bảo đảm quyền bào chữa: Điều 14 Công ước Quốc tế về các Quyền Dân sự và Chính trị (ICCPR); Stephanos Stavros (1993, phân tích Điều 6 Công ước châu Âu về Nhân quyền); Nhóm tác giả Đại học Melbourne (2001, Criminal process and human rights); Rolando V. del Carmen (Criminal procedure – law and practice); Ian Brownlie và Guy S. Goodwin-Gill (2010, Brownlie’s document on human rights); Burger (2001); Christoph Safferling (2003, Toward an international criminal procedure); Melvin Urofsky (2010, Rights of the people: Individual freedom and bills of rights); Báo cáo của tổ chức Human Rights in China (HRIC).

Các hướng nghiên cứu trong nước

• Nhóm nghiên cứu về chức năng TTHS và mô hình tố tụng: Đề án "Mô hình TTHS Việt Nam" do VKSNDTC chủ trì (2010); TS. Lê Hữu Thể và ThS. Nguyễn Thị Thủy (bài viết về hoàn thiện mô hình TTHS theo yêu cầu cải cách tư pháp); PGS.TS Nguyễn Thái Phúc (2015, nghiên cứu về các chức năng TTHS và mô hình TTHS); TS. Đinh Thị Mai (2015, 2016, đề tài cấp bộ về lý thuyết chức năng luận áp dụng trong TTHS); Nguyễn Mạnh Hùng (Luận án Tiến sĩ, 2012, nghiên cứu về ba chức năng buộc tội, bào chữa, xét xử); Hà An (phân định ba chức năng cơ bản); TS. Lê Tiến Châu (Luận án Tiến sĩ, 2008, nghiên cứu chức năng xét xử).
• Nhóm nghiên cứu về quyền con người, quyền bào chữa và nguyên tắc tranh tụng: GS. Võ Khánh Vinh (chủ biên các công trình năm 2010, 2011 về quyền con người và cơ chế bảo đảm); PGS. Lại Văn Trình (Luận án Tiến sĩ, 2011, về bảo đảm quyền con người của người bị tạm giữ, bị can, bị cáo); GS.TSKH Lê Cảm (2004, 2011, về nguyên tắc tranh tụng và bảo vệ quyền con người); Hoàng Thị Sơn (2003, bài báo và Luận án Tiến sĩ về quyền bào chữa); PGS.TS Hoàng Thị Minh Sơn (2015); PGS.TS Phạm Hồng Hải (1999, chuyên khảo Đảm bảo quyền bào chữa của người bị buộc tội); Báo cáo của UNDP (2010, về quyền bào chữa tại Việt Nam); Nguyễn Hữu Thế Trạch (Luận án Tiến sĩ, 2014, về quyền bào chữa của người chưa thành niên); Lương Thị Mỹ Quỳnh (Luận án Tiến sĩ, 2011, so sánh luật Việt Nam, Đức, Mỹ); Đặng Trần Thanh Ngọc (Luận án Tiến sĩ, 2014, về thực hiện quyền bào chữa); Nguyễn Văn Hiển (Luận án Tiến sĩ, 2010, về nguyên tắc tranh tụng); TS. Nguyễn Văn Tuân (2001, 2010); TS. Nguyễn Văn Huyên (2003); Lưu Bình Dương (Luận văn Thạc sĩ, 2004).
• Nhóm nghiên cứu về người bào chữa và hoạt động bào chữa: Trần Hoài Lâm / Trần Hoàng Lâm (Luận văn Thạc sĩ, 2006/2007); Phan Văn Hòa (Luận văn Thạc sĩ, 2012); Nguyễn Văn Phương (Luận văn Thạc sĩ, 2014); Lê Trung Sơn (Luận văn Thạc sĩ, 2015); Ngô Thị Ngọc Vân (Luận án Tiến sĩ, 2015, về hoạt động bào chữa của luật sư tại phiên tòa sơ thẩm).

Khoảng trống nghiên cứu luận án giải quyết

Các công trình trước đây chủ yếu dừng lại ở việc xem xét bào chữa là một "quyền" của người bị buộc tội, hoặc khảo sát hoạt động của luật sư trong phạm vi hẹp (giai đoạn xét xử sơ thẩm), phần lớn được triển khai dưới thời kỳ BLTTHS 1988 hoặc BLTTHS 2003. Luận án này giải quyết khoảng trống học thuật bằng cách tiếp cận bào chữa ở cấp độ vĩ mô là một "chức năng cơ bản" của TTHS dựa trên nền tảng lý thuyết chức năng luận; phân định rành mạch giữa chức năng bào chữa với quyền bào chữa và nguyên tắc bảo đảm quyền bào chữa; đồng thời khảo cứu toàn diện thực tiễn thi hành BLTTHS năm 2015 trong giai đoạn 10 năm (2009–2019) bằng phương pháp kết hợp định tính và định lượng.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và khung phân tích

• Lý thuyết chức năng luận (Functionalism): Được vận dụng để giải thích cấu trúc và sự vận hành của hệ thống TTHS. Hệ thống TTHS bao gồm các chức năng cơ bản có tính độc lập tương đối, bổ trợ và đối trọng lẫn nhau nhằm đảm bảo sự cân bằng quyền lực và thực hiện mục tiêu tìm ra sự thật khách quan.
• Lý thuyết chức năng của pháp luật: Vận dụng quan điểm lý luận về chức năng bảo vệ của pháp luật (thể hiện qua ba dạng: biện pháp bảo đảm, biện pháp bảo vệ và biện pháp phục hồi theo nghiên cứu của GS.TS Võ Khánh Vinh). Chức năng bào chữa thuộc nhóm chức năng bảo vệ, xuất hiện nhằm bảo vệ chủ thể yếu thế trước quyền lực công quyền của Nhà nước.
• Khung phân loại chức năng TTHS: Luận án khẳng định trong TTHS chỉ tồn tại 03 chức năng cơ bản là chức năng buộc tội, chức năng bào chữa và chức năng xét xử. Các hoạt động khác như điều tra (thuộc nội hàm của chức năng buộc tội), kiểm sát việc tuân theo pháp luật (chức năng hiến định giám sát tư pháp mang tính nhà nước), hay giải quyết phần dân sự (chức năng không cơ bản, phái sinh) không tạo thành các chức năng TTHS cơ bản độc lập.

Phương pháp nghiên cứu

Luận án sử dụng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về Nhà nước và pháp luật, kết hợp các phương pháp nghiên cứu chuyên ngành và liên ngành:

• Phương pháp phân tích và tổng hợp lý thuyết: Sử dụng tại Chương 1 và Chương 2 để phân tích các tài liệu, khái quát hóa các khái niệm, đặc điểm, cấu trúc, cơ sở hình thành và nội dung của chức năng bào chữa.
• Phương pháp luật học so sánh: Phân tích đối chiếu quy định về chức năng bào chữa và vai trò của luật sư giữa pháp luật Việt Nam với các chuẩn mực quốc tế (ICCPR) và pháp luật của một số quốc gia (Hoa Kỳ, Pháp, Đức, Nga, Trung Quốc).
• Phương pháp lịch sử pháp lý: Phân tích tiến trình lập pháp TTHS Việt Nam qua 4 thời kỳ: trước BLTTHS 1988, giai đoạn BLTTHS 1988, giai đoạn BLTTHS 2003 và giai đoạn BLTTHS 2015.
• Phương pháp thống kê, tổng hợp số liệu: Sử dụng tại Chương 3 để lượng hóa tình hình tham gia tố tụng của người bào chữa, tỷ lệ án chỉ định, án có người bào chữa tham gia giai đoạn 2009–2019.
• Phương pháp điều tra xã hội học và phỏng vấn sâu: Sử dụng bảng hỏi khảo sát đối với các luật sư đang hành nghề tại TP. Hà Nội, tỉnh Bắc Giang, tỉnh Bắc Ninh; thực hiện phỏng vấn sâu các luật sư để đánh giá những vướng mắc cụ thể khi thực hiện các quyền mới theo BLTTHS 2015.
• Phương pháp dự báo: Sử dụng tại Chương 4 để đề xuất phương hướng, giải pháp hoàn thiện hệ thống pháp luật và tổ chức thực hiện.

Nguồn tư liệu và dữ liệu

• Văn bản pháp lý: Hiến pháp, BLTTHS năm 1988, 2003, 2015; Luật Luật sư; các văn kiện, Nghị quyết của Đảng (Nghị quyết 08/NQ-TW, Nghị quyết 49/NQ-TW, Chỉ thị 33/CT-TW).
• Dữ liệu thực tiễn: Báo cáo tổng kết công tác của TANDTC, VKSNDTC, Liên đoàn Luật sư Việt Nam từ năm 2009 đến năm 2019; số liệu khảo sát xã hội học và biên bản phỏng vấn sâu luật sư tại các địa phương khảo sát.

---

Nội dung chính theo từng chương

Danh mục bảng và biểu đồ được tác giả sử dụng trong phân tích thực tiễn tại Chương 3:

Ký hiệu	Tên bảng / Biểu đồ trong luận án
Bảng 3.1	Số vụ án có NBC tham gia ở giai đoạn xét xử sơ thẩm
Bảng 3.2	Số vụ án luật sư được mời và chỉ định tham gia bào chữa trong quá trình tham gia giải quyết vụ án (trang 98)
Biểu đồ 3.1	Số vụ án luật sư tham gia bào chữa theo yêu cầu của cơ quan THTT từ năm 2013 đến 2018
Biểu đồ 3.2	Số luật sư trên toàn quốc từ năm 2013 đến 2018

Chƣơng 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU

Chương 1 hệ thống hóa các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước về ba nhóm vấn đề: lý luận về các chức năng TTHS và mô hình tố tụng; quyền con người, quyền bào chữa của người bị buộc tội; vai trò và địa vị pháp lý của người bào chữa. Tác giả chỉ rõ các công trình trước đây đã làm rõ từng khía cạnh riêng lẻ của quyền bào chữa hoặc hoạt động của luật sư trong một giai đoạn tố tụng nhất định. Trên cơ sở xác định khoảng trống nghiên cứu, tác giả xây dựng câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết nghiên cứu (trang 30) nhằm định hướng cho toàn bộ luận án, khẳng định việc nghiên cứu toàn diện chức năng bào chữa theo lý thuyết chức năng luận là yêu cầu cấp thiết của khoa học luật TTHS.

Chƣơng 2: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ CHỨC NĂNG BÀO CHỮA TRONG TỐ TỤNG HÌNH SỰ

Chương 2 làm rõ nền tảng lý luận về chức năng bào chữa:

• Cơ sở hình thành: Sự xuất hiện của chức năng bào chữa là tất yếu khách quan, bắt nguồn từ bản chất dân chủ, nhân văn của chế độ xã hội nhằm bảo vệ quyền con người, cân bằng với quyền lực tư pháp công quyền, bảo đảm xác định sự thật khách quan và chống oan sai. Ở đâu có sự buộc tội thì ở đó tất yếu phát sinh chức năng bào chữa.
• Phân loại chức năng TTHS: Luận án phản bác quan điểm coi "điều tra", "kiểm sát tuân theo pháp luật", "kiện tụng dân sự" là các chức năng cơ bản độc lập. Tác giả chứng minh: hoạt động điều tra là một bộ phận cấu thành của chức năng buộc tội; kiểm sát tuân theo pháp luật là chức năng hiến định giám sát nhà nước; giải quyết vấn đề dân sự là chức năng phái sinh không cơ bản. Do đó, TTHS chỉ có ba chức năng cơ bản: buộc tội, bào chữa, xét xử.
• Định nghĩa chức năng bào chữa: Tác giả đưa ra khái niệm hoàn chỉnh: "Chức năng bào chữa là những phương diện hoạt động mang tính định hướng lớn, cơ bản của tố tụng hình sự được pháp luật ghi nhận và bảo đảm cho bên bị buộc tội khả năng đưa ra chứng cứ và lý lẽ chống lại sự buộc tội; góp phần bảo vệ công lý, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người bị buộc tội, pháp nhân thương mại phạm tội, giúp vụ án được giải quyết khách quan, toàn diện và đầy đủ".
• Phân biệt với các khái niệm liên quan:
  • Với quyền bào chữa: Quyền bào chữa chỉ thuộc về người bị buộc tội; trong khi chủ thể thực hiện chức năng bào chữa rộng hơn, bao gồm người bị buộc tội, người bào chữa và người đại diện hợp pháp của họ.
  • Với nguyên tắc bảo đảm quyền bào chữa: Nguyên tắc là công cụ, định hướng chung; còn chức năng bào chữa xác định rõ chủ thể, thẩm quyền và trình tự thực hiện các hoạt động gỡ tội cụ thể.
• Đặc điểm, vai trò và mối quan hệ chức năng: Chức năng bào chữa có vị thế độc lập tương đối, giữ vai trò phản biện, đối trọng trực tiếp với chức năng buộc tội và hỗ trợ chức năng xét xử đưa ra phán quyết khách quan. Chương này cũng phân tích các hình thức thực hiện chức năng bào chữa, chức năng bào chữa trong các mô hình tố tụng (thẩm vấn, tranh tụng, hỗn hợp) và các yếu tố kinh tế, chính trị, nhận thức tác động đến hiệu quả thực hiện chức năng này.

Chƣơng 3: QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT THỂ HIỆN CHỨC NĂNG BÀO CHỮA TRONG TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM VÀ THỰC TIỄN THỰC HIỆN

Chương 3 phân tích thực trạng pháp luật và thực tiễn thi hành:

• Lịch sử pháp luật và kinh nghiệm quốc tế: Đánh giá sự phát triển các quy định thể hiện chức năng bào chữa qua các bản Sắc lệnh thời kỳ đầu lập quốc, BLTTHS 1988, BLTTHS 2003 đến BLTTHS 2015; rút ra bài học kinh nghiệm từ pháp luật một số nước.
• Thực tiễn thực hiện của người bào chữa: Đánh giá tình hình người bào chữa và người bị buộc tội tham gia tố tụng qua các số liệu thống kê (Bảng 3.1, Bảng 3.2, Biểu đồ 3.1, Biểu đồ 3.2). Phân tích chi tiết hoạt động của luật sư trong từng giai đoạn: khởi tố, điều tra, truy tố (gặp bị can, thu thập tài liệu, tham gia hỏi cung) và giai đoạn xét xử sơ thẩm (tranh tụng, đối đáp tại phiên tòa).
• Thực tiễn thực hiện của người bị buộc tội: Đánh giá việc tự thực hiện quyền bào chữa của người bị giữ trong trường hợp khẩn cấp, người bị bắt, bị can, bị cáo.
• Bất cập và nguyên nhân hạn chế: Chỉ ra các rào cản thực tế như thủ tục đăng ký bào chữa còn bị kéo dài; quyền thu thập chứng cứ của luật sư gặp khó khăn; việc tạo điều kiện của cơ quan tiến hành tố tụng ở giai đoạn điều tra còn hạn chế; số lượng và chất lượng đội ngũ luật sư phân bổ không đồng đều. Nguyên nhân bao gồm cả yếu tố nhận thức chủ quan của cán bộ tiến hành tố tụng, trình độ của người bào chữa và những điểm chưa đồng bộ trong quy định pháp luật.

Chƣơng 4: QUAN ĐIỂM VÀ CÁC GIẢI PHÁP BẢO ĐẢM THỰC HIỆN CHỨC NĂNG BÀO CHỮA TRONG TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM

Chương 4 đưa ra phương hướng và giải pháp cụ thể:

• Hệ thống quan điểm: Đảm bảo thể chế hóa quan điểm của Đảng về cải cách tư pháp; xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa; bảo đảm tính độc lập, bình đẳng giữa bên buộc tội và bên bào chữa; tăng cường tính dân chủ, tranh tụng và hội nhập quốc tế.
• Nhóm giải pháp hoàn thiện quy định pháp luật: Kiến nghị sửa đổi, bổ sung các điều khoản trong BLTTHS năm 2015 về: đơn giản hóa thủ tục đăng ký bào chữa; cơ chế bảo đảm quyền thu thập, đánh giá và giao nộp chứng cứ của người bào chữa; quy định rõ ràng trách nhiệm của Điều tra viên, Kiểm sát viên trong việc thông báo và tạo điều kiện cho luật sư tiếp cận hồ sơ, tiếp xúc thân chủ; mở rộng diện chỉ định người bào chữa.
• Nhóm giải pháp tổ chức thực hiện: Nâng cao nhận thức của đội ngũ cán bộ tiến hành tố tụng về vai trò bình đẳng của người bào chữa; nâng cao chất lượng đào tạo, bồi dưỡng đạo đức nghề nghiệp và kỹ năng tranh tụng cho đội ngũ luật sư; hoàn thiện cơ chế phối hợp giữa Liên đoàn Luật sư Việt Nam với các cơ quan tư pháp; giải pháp bảo đảm kinh phí, cơ sở vật chất cho hoạt động trợ giúp pháp lý và bào chữa chỉ định.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp mới về mặt lý luận

1. Vận dụng thành công lý thuyết chức năng luận để luận giải toàn diện về chức năng bào chữa trong TTHS, xác định rõ cơ sở hình thành, khái niệm, đặc điểm, nội dung và các hình thức thực hiện chức năng bào chữa.
2. Luận giải sâu sắc tính độc lập tương đối và mối quan hệ biện chứng giữa ba chức năng cơ bản của TTHS (buộc tội, bào chữa, xét xử); chứng minh rõ ràng hoạt động điều tra thuộc chức năng buộc tội, kiểm sát tuân theo pháp luật là chức năng giám sát hiến định, từ đó bác bỏ các quan điểm phân chia chức năng TTHS phân tán.
3. Phân định rành mạch giữa khái niệm "chức năng bào chữa", "quyền bào chữa" và "nguyên tắc bảo đảm quyền bào chữa"; xác định rõ chủ thể thực hiện chức năng bào chữa bao gồm cả người bị buộc tội, người bào chữa, người đại diện hợp pháp và áp dụng đối với cả pháp nhân thương mại phạm tội.

Đóng góp mới về mặt thực tiễn

1. Cung cấp bức tranh toàn diện về thực tiễn thực hiện chức năng bào chữa tại Việt Nam trong giai đoạn 10 năm (2009–2019), so sánh cụ thể giữa giai đoạn thi hành BLTTHS 2003 và BLTTHS 2015.
2. Đánh giá thực chất việc thực hiện các quyền mới của người bào chữa theo BLTTHS 2015 trên cơ sở kết hợp dữ liệu thống kê toàn quốc và kết quả điều tra xã hội học, phỏng vấn sâu luật sư tại TP. Hà Nội, Bắc Giang và Bắc Ninh; chỉ rõ các điểm nghẽn trong giai đoạn điều tra, truy tố và xét xử.

Kiến nghị và giải pháp đề xuất

1. Đề xuất hệ thống các giải pháp lập pháp nhằm sửa đổi, bổ sung BLTTHS năm 2015 nhằm tháo gỡ rào cản về thủ tục đăng ký bào chữa, quyền thu thập chứng cứ và quyền tham gia các hoạt động tố tụng trước phiên tòa của người bào chữa.
2. Đề xuất nhóm giải pháp tổ chức thực hiện đồng bộ gồm giải pháp về con người (đào tạo cán bộ tư pháp và luật sư), giải pháp kinh tế - chính trị - xã hội và cơ chế phối hợp giữa các cơ quan tiến hành tố tụng với các tổ chức hành nghề luật sư.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Phạm vi khảo sát thực tế trực tiếp bằng bảng hỏi và phỏng vấn sâu mới tập trung tại 03 địa phương (TP. Hà Nội, tỉnh Bắc Giang, tỉnh Bắc Ninh); chưa tiến hành khảo sát hoạt động thực hiện chức năng bào chữa trong hệ thống các cơ quan tiến hành tố tụng thuộc quân đội do phạm vi giới hạn của đề tài.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Tiếp tục theo dõi, đánh giá toàn diện hiệu quả áp dụng các quy định của BLTTHS năm 2015 về chức năng bào chữa trong các giai đoạn tố tụng tiếp theo; mở rộng nghiên cứu cơ chế bảo đảm chức năng bào chữa cho các đối tượng đặc thù và trong các thủ tục tố tụng rút gọn, tố tụng đối với pháp nhân thương mại.

---

Giá trị tham khảo

• Đối với công tác đào tạo và nghiên cứu khoa học: Công trình là tài liệu tham khảo chuyên sâu phục vụ công tác giảng dạy, học tập và nghiên cứu các môn học Luật Tố tụng hình sự, Luật Hình sự, Khoa học Điều tra hình sự và Tội phạm học cho học viên, nghiên cứu sinh tại các cơ sở đào tạo luật.
• Đối với cơ quan lập pháp và cơ quan tiến hành tố tụng: Cung cấp cơ sở lý luận và dữ liệu thực tiễn tin cậy để Quốc hội, TANDTC, VKSNDTC, Bộ Công an nghiên cứu sửa đổi, bổ sung BLTTHS năm 2015 và ban hành các văn bản hướng dẫn áp dụng thống nhất pháp luật.
• Đối với Liên đoàn Luật sư và giới luật sư: Cung cấp luận cứ khoa học để hoàn thiện kỹ năng hành nghề, nhận thức đúng về vị thế pháp lý của người bào chữa trong quá trình tranh tụng và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của thân chủ.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án định nghĩa chức năng bào chữa trong tố tụng hình sự như thế nào?

Luận án định nghĩa: Chức năng bào chữa là những phương diện hoạt động mang tính định hướng lớn, cơ bản của tố tụng hình sự được pháp luật ghi nhận và bảo đảm cho bên bị buộc tội khả năng đưa ra chứng cứ và lý lẽ chống lại sự buộc tội; góp phần bảo vệ công lý, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người bị buộc tội, pháp nhân thương mại phạm tội, giúp vụ án được giải quyết khách quan, toàn diện và đầy đủ.

2. Sự khác biệt cốt lõi giữa "chức năng bào chữa" và "quyền bào chữa" theo luận án là gì?

Quyền bào chữa là tổng hợp các quyền năng tố tụng chỉ thuộc về duy nhất người bị buộc tội. Trong khi đó, chức năng bào chữa là phương diện hoạt động tố tụng có phạm vi rộng hơn, với chủ thể thực hiện bao gồm cả người bị buộc tội, người bào chữa (luật sư, trợ giúp viên pháp lý...) và người đại diện hợp pháp của họ.

3. Vì sao tác giả không xem "chức năng điều tra" và "chức năng kiểm sát tuân theo pháp luật" là các chức năng cơ bản của TTHS?

Tác giả lập luận rằng hoạt động điều tra chỉ là một bộ phận cấu thành nhằm phục vụ cho sự buộc tội, không thể tách rời khỏi chức năng buộc tội. Đối với chức năng kiểm sát việc tuân theo pháp luật, đây là chức năng hiến định về giám sát tư pháp chung của Nhà nước, mang tính quyền lực công, không phải là một chức năng tố tụng cục bộ cơ bản phát sinh từ cấu trúc tranh biện nội tại của TTHS.

4. Phạm vi thời gian và địa bàn khảo sát thực tế của luận án được xác định như thế nào?

Thực tiễn thực hiện chức năng bào chữa được nghiên cứu trong khoảng thời gian 10 năm từ 2009 đến 2019 (đối chiếu giữa BLTTHS 2003 và BLTTHS 2015). Về không gian, luận án thu thập số liệu toàn quốc từ TANDTC, VKSNDTC, Liên đoàn Luật sư Việt Nam và khảo sát bảng hỏi, phỏng vấn sâu trực tiếp tại TP. Hà Nội, tỉnh Bắc Giang và tỉnh Bắc Ninh (không khảo sát trong quân đội).

5. Những giai đoạn lịch sử lập pháp TTHS nào được luận án phân tích?

Luận án phân tích 04 giai đoạn lịch sử lập pháp của Việt Nam: giai đoạn trước khi BLTTHS năm 1988 ra đời (từ sau năm 1945), giai đoạn thi hành BLTTHS năm 1988, giai đoạn thi hành BLTTHS năm 2003 và giai đoạn thi hành BLTTHS năm 2015.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ "Chức năng bào chữa trong tố tụng hình sự Việt Nam" là công trình nghiên cứu khoa học chuyên khảo, làm sáng tỏ các vấn đề lý luận cốt lõi về chức năng bào chữa dựa trên nền tảng lý thuyết chức năng luận. Bằng phương pháp kết hợp phân tích văn bản pháp luật, luật học so sánh và khảo sát thực chứng trong giai đoạn 2009–2019, luận án đã đánh giá toàn diện thực trạng thi hành BLTTHS năm 2015, chỉ rõ các vướng mắc của người bào chữa trong thực tế. Hệ thống quan điểm và giải pháp do luận án đề xuất có giá trị khoa học và thực tiễn cao, đóng góp thiết thực cho công cuộc cải cách tư pháp và hoàn thiện pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, luận án được chia thành bốn chương: Chƣơng 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu Chƣơng 2: Những vấn đề lý luận về chức năng bào chữa trong tố tụng hình sự Việt Nam Chƣơng 3: Quy định của pháp luật thể hiện chức năng bào chữa trong tố tụng hình sự Việt Nam và thực tiễn thực hiện Chƣơng 4: Quan điểm và các giải pháp bảo đảm thực hiện chức năng bào chữa trong tố tụng hình sự Việt Nam 7 Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 1.1 Tình hình nghiên cứu ở ngoài nƣớc Tại nhiều quốc gia trên thế giới, các vấn đề về bào chữa được nghiên cứu từ nhiều khía cạnh, chẳng hạn về quyền bào chữa, người bào chữa, việc tham gia tố tụng của người bào chữa… Đó là nền tảng khoa học cho việc xây dựng, thực hiện các quy định pháp luật về chức năng bào chữa. Nghiên cứu những vấn đề lý luận cơ bản của mô hình tố tụng hình sự là rất cần thiết đối với nghiên cứu sinh, bởi vì mô hình tố tụng hình sự là phương thức để thực hiện các chức năng của tố tụng hình sự. Theo bài viết “Major legal systems in world today” (tạm dịch: Những hệ thống pháp luật chính trong thế giới đương đại) của Rene David, John E.Brierly, The Free Press năm 1978 thì hệ thống pháp luật của các quốc gia trên thế giới được phân thành 4 nhóm là: hệ thống pháp luật châu âu lục địa, hệ thống thông luật Anh-Mỹ, hệ thống pháp luật xã hội chủ nghĩa và hệ thống pháp luật dựa trên vấn đề tôn giáo và truyền thống pháp luật khác. Cuốn sách “Những mô hình tố tụng hình sự trên thế giới” của tác giả Jean- Phillipe Rivaud năm 2000 đã tập trung phân tích, so sánh các mô hình tố tụng hình sự trên thế giới, đồng thời khẳng định các quyền cơ bản của người bị buộc tội như quyền có người bào chữa, quyền im lặng, quyền được bào chữa miễn phí… Cuốn sách “Tư pháp hình sự so sánh” của tác giả Phillip.Reichel (bản dịch tiếng việt của Viện nghiên cứu khoa học pháp lý năm 1999) đã phân tích đặc điểm và so sánh các truyền thống pháp luật khác nhau trên thế giới, đặc biệt là so sánh mô hình tố tụng kiểm soát tội phạm và mô hình tố tụng công bằng.

Tất cả các truyền thống pháp luật này đều có chung mục đích là phát hiện tội phạm, tìm ra sự thật khách quan của vụ án nhưng mỗi truyền thống pháp luật sử dụng mô hình tố tụng khác nhau, quan trọng là cách thức nào tốt nhất để tìm ra sự thật của vụ án. Sự khác nhau của các mô hình tố tụng tất yếu dẫn đến sự khác nhau của các chức năng tố tụng, trong đó có chức năng bào chữa và những nội dung cơ bản của chức năng bào chữa. Bài viết “Phân tích, so sánh hai hệ thống pháp luật Mỹ và Pháp” của tác giả James Claude và Joseph Daly (thông tin khoa học pháp lý tháng 10/1994) đã chỉ ra sự giống nhau trong hệ thống pháp luật của 2 nước này, đó là mô hình tố tụng thẩm vấn nhưng kết hợp yếu tố tranh tụng. Cuốn sách “Nghiên cứu về tổ chức và hoạt động của hệ thống tư pháp Trung Quốc, Indonexia, Nhật Bản, Hàn Quốc và Nga” do Liên hợp quốc thực hiện năm 2010 đã làm rõ cơ cấu tổ chức của cơ quan tư pháp hình sự, quy định về các quyền bào chữa của người bị buộc tội.

8 Các công trình nghiên cứu về vai trò của người bào chữa trong tố tụng hình sự có thể kể đến bài viết “The role of the defense attorney: not just an advocate” (tạm dịch: vai trò của luật sư bào chữa: không chỉ là một người ủng hộ) của tác giả Roberta K. Bài viết khẳng định vai trò của Luật sư bào chữa không chỉ là 1 người ủng hộ cho khách hàng của mình, mà còn là 1 thành viên của liên đoàn luật sư, người bào chữa chuyên nghiệp, không chỉ đại diện cho khách hàng mà còn là 1 cán bộ của hệ thống pháp luật, có trách nhiệm bảo vệ pháp lý, bảo vệ công dân. Bài viết cũng chỉ ra 3 vai trò, biện pháp để chức năng bào chữa có hiệu quả, đó là vai trò của luật sư bào chữa, vai trò của cán bộ tòa án và vai trò của bộ tư pháp (ở các nước theo truyền thống án lệ thì cơ quan công tố thuộc nhánh quyền lực hành pháp). Bài viết “Basic principles on the role of lawyers” (tạm dịch: Những nguyên tắc cơ bản về vai trò của luật sư) của tác giả Adam Paker năm 2008 đã phân tích rõ nội dung nguyên tắc cơ bản về vai trò của luật sư trong tố tụng hình sự quốc tế qua việc chỉ ra các quy định minh bạch về quyền bào chữa và trách nhiệm của Chính phủ trong việc bảo đảm, bảo vệ quyền bào chữa của người bị buộc tội như được nhanh chóng tiếp cận với luật sư, được tiếp xúc riêng với luật sư.

Bài viết cũng phân tích rõ các quyền của luật sư khi tham gia bào chữa như quyền có đủ thời gian và phương tiện chuẩn bị cho việc bào chữa của mình, tranh tụng, tiếp cận đối tượng có liên quan, thu thập chứng cứ…. Các công trình nghiên cứu về các chức năng cơ bản của tố tụng hình sự, đa số đều khẳng định có 3 chức năng cơ bản tồn tại, đó là chức năng buộc tội, chức năng gỡ tội (bào chữa) và chức năng xét xử. Bài viết “Rethinking the functions of criminal Proceduce” (tạm dịch: bàn về các chức năng của tố tụng hình sự) năm 2010 của tác giả Peter A Renella, nhà nghiên cứu luật tại đại học luật Boston đã đặt ra câu hỏi: các chức năng nào phục vụ cho tố tụng hình sự? Sau khi phân tích đặc điểm của các chức năng cơ bản của tố tụng hình sự, tác giả đã đồng ý với quan điểm là tồn tại 3 chức năng cơ bản: buộc tội, bào chữa, xét xử trong tố tụng hình sự. Các bài viết về chức năng bào chữa có thể kể đến như: bài viết “Defense function” ( tạm dịch: chức năng bào chữa) của Đoàn luật sư Hoa Kỳ tại trang web www.org / american Justice section archive đã nêu lên các tiêu chuẩn chung của người bào chữa và các chức năng của luật sư bào chữa.

Theo đó, Luật sư bào chữa là một thành phần thiết yếu của hệ thống tố tụng hình sự, bảo vệ công lý và lẽ phải. Một tòa án thành lập đúng quy định để xét xử một vụ án hình sự phải được xem như là một thực thể ba bên bao gồm các thẩm phán, công tố viên và luật sư bào chữa cho bị cáo. Các tiêu chuẩn cũng như chức năng của luật sư bào chữa, 9 đó là: Luật sư bào chữa phải có lòng can đảm, sự tận tâm để tham gia giải quyết vụ án một cách hiệu quả và chất lượng, thể hiện bằng việc hành động tuân theo các quy định của pháp luật. Đồng thời, khi gặp các bất cập liên quan đến chính sách hình sự và quy định của pháp luật, người bào chữa phải đề xuất ý kiến, tìm cách cải cách và cải thiện hành chính tư pháp hình sự.

Người bào chữa không có nhiệm vụ phải thực hiện bất kỳ chỉ thị nào của bị cáo mà không đúng với quy định của pháp luật hoặc vi phạm pháp luật. Người bào chữa không được xuyên tạc hoặc bóp méo sự thật, cung cấp các chứng cứ, tài liệu sai sự thật cho Tòa án… Người bào chữa phải được hướng dẫn và tuân theo các chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp, những điều được làm và không được làm khi hành nghề luật sư. Bài viết “Functions of the police, prosecutor, court workers, defense counsel, Judge in aiding Juvenile Justice” (tạm dịch: Chức năng của cảnh sát, công tố viên, công chức của tòa án, luật sư bào chữa, thẩm phán) năm 2009 của tác giả Donald J. Bài viết “The emerging Role and Function of the Criminal defense lawyer”(tạm dịch: Vai trò và chức năng của luật sư bào chữa) của tác giả Samuel Dash (1969) tại trang web http:// scholar ship.ed/nclr đã khẳng định vai trò ngày càng to lớn của luật sư bào chữa.

Trước đây, luật sư bào chữa bị kì thị và cô lập với chính những người làm công tác bảo vệ pháp luật, vai trò của luật sư bào chữa mờ nhạt và ít được nhắc tới. Song ngày nay, vai trò của luật sư bào chữa được nhìn nhận đúng mực hơn, các quyền của luật sư bào chữa được bổ sung phù hợp với chức năng bào chữa của họ. Bài viết “Lawyer Defence in the Pre-Trial Proceedings” của tác giả Xiong Qiuhong, phó giáo sư-tiến sỹ của Viện luật, Viện khoa học xã hội Trung Quốc năm 2005 đã đưa ra những quan điểm của mình về luật sư bào chữa, quyền bào chữa trong tố tụng hình sự, đặc biệt là trong giai đoạn trước khi vụ án được đưa ra xét xử. Theo đó, quyền bào chữa của người bị buộc tội là quyền đặc trưng, có tác dụng và hiệu lực trong tất cả các giai đoạn của tố tụng hình sự, thông qua các tài liệu và sự kiện, tình tiết để bào chữa theo hướng có lợi cho người bị buộc tội.

Thực chất, người bị buộc tội có quyền bác bỏ cáo buộc hình sự từ phía những người tiến hành 10 tố tụng, có quyền trình bày ý kiến và đưa ra tình tiết nhằm chứng minh sự vô tội, giảm nhẹ trách nhiệm hình sự hoặc miễn trách nhiệm hình sự. Luật sư bào chữa tham gia vụ án dựa trên cơ sở có sự buộc tội và được người bị buộc tội mời bào chữa hoặc các trường hợp khác do bào chữa chỉ định. Ở giai đoạn điều tra, các luật sư có thể tư vấn pháp lý để người bị nghi thực hiện tội phạm nộp đơn hoặc khiếu nại. Trong trường hợp nghi can bị bắt giữ, các luật sư tham gia bào chữa cho họ có thể áp dụng biện pháp bảo lãnh đối với nghi phạm.

Luật sư bào chữa có thể gặp người có thẩm quyền để hỏi về những căn cứ buộc tội đối với nghi can mà mình bảo vệ. Ở giai đoạn truy tố, trong thời hạn 3 ngày kể từ khi nhận được hồ sơ vụ án từ cơ quan điều tra, viện kiểm sát thông báo cho người bị buộc tội có thể ủy thác cho luật sư bào chữa của mình. Bài viết cũng khẳng định, điều tra tội phạm và bảo vệ nhân quyền là hai mục đích của thủ tục tố tụng hình sự, trong đó có quyền bào chữa của người bị buộc tội. Đồng thời, khẳng định sự độc lập, vai trò quan trọng của chức năng bào chữa và nêu lên những hạn chế của chế định bào chữa trong BLTTHS Trung Quốc.