Luận văn thạc sĩ phiên tòa xét xử sơ thẩm vụ án hình sự theo pháp luật tố tụng hình sự việt nam từ thực tiễn quận bình tân thành phố hồ chí minh

Luận văn thạc sĩ phân tích phiên tòa xét xử sơ thẩm vụ án hình sự tại quận Bình Tân, TP Hồ Chí Minh theo pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam.

• Tác giả: Phan Thị Ánh Tuyết
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Văn Điệp
• Trường học: Học viện khoa học xã hội
• Chuyên ngành: Luật hình sự và Tố tụng hình sự
• Đề tài: Phiên Tòa Xét Xử Sơ Thẩm Vụ Án Hình Sự Theo Pháp Luật Tố Tụng Hình Sự Việt Nam Từ Thực Tiễn Quận Bình Tân, Thành Phố Hồ Chí Minh
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LUẬT VỀ PHIÊN TÒA XÉT XỬ SƠ THẨM VỤ ÁN HÌNH SỰ TRONG TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM
• 1.1. Khái niệm và ý nghĩa của phiên tòa xét xử sơ thẩm vụ án hình sự trong tố tụng hình sự Việt Nam
• 1.2. Các quy định về phiên tòa xét xử sơ thẩm vụ án hình sự trong pháp luật tố tụng hình sự của một số quốc gia
• 1.3. Quá trình hình thành và phát triển các quy định của pháp luật Tố tụng hình sự Việt Nam về phiên tòa xét xử sơ thẩm vụ án hình sự
• 1.4. Các nguyên tắc tố tụng hình sự liên quan đến phiên tòa xét xử sơ thẩm vụ án hình sự
• 1.5. Các quy định chung của pháp luật về phiên tòa xét xử sơ thẩm vụ án hình sự trong pháp luật Tố tụng hình sự Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG ÁP DỤNG PHÁP LUẬT VỀ PHIÊN TÒA XÉT XỬ SƠ THẨM VỤ ÁN HÌNH SỰ TẠI QUẬN BÌNH TÂN, THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
• 2.1. Thực trạng về trình tự và thủ tục phiên tòa xét xử sơ thẩm vụ án hình sự tại quận Bình Tân
• 2.2. Đánh giá thực trạng phiên tòa xét xử sơ thẩm vụ án hình sự tại quận Bình Tân, thành phố Hồ Chí Minh
• 3. CHƯƠNG 3: HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ PHIÊN TÒA XÉT XỬ SƠ THẨM VỤ ÁN HÌNH SỰ Ở NƯỚC TA HIỆN NAY
• 3.1. Các định hướng hoàn thiện pháp luật về phiên tòa xét xử sơ thẩm vụ án hình sự ở nước ta hiện nay
• 3.2. Các giải pháp hoàn thiện phiên tòa xét xử sơ thẩm vụ án hình sự ở nước ta hiện nay
• 3.3. Các giải pháp khác
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phiên Tòa Xét Xử Sơ Thẩm Vụ Án Hình Sự Tại Quận Bình Tân

Phiên tòa xét xử sơ thẩm vụ án hình sự tại quận Bình Tân là một phần quan trọng trong hệ thống pháp luật Việt Nam. Đây là giai đoạn đầu tiên trong quá trình xét xử, nơi mà các chứng cứ và tài liệu được trình bày và đánh giá. Tại phiên tòa, Hội đồng xét xử sẽ quyết định về tính hợp pháp của các hành vi phạm tội và hình phạt áp dụng. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến quyền lợi của bị cáo mà còn đến sự công bằng của toàn bộ hệ thống tư pháp.

1.1. Khái Niệm Về Phiên Tòa Xét Xử Sơ Thẩm

Phiên tòa xét xử sơ thẩm là giai đoạn đầu tiên trong quy trình tố tụng hình sự, nơi mà Tòa án sẽ xem xét và đánh giá các chứng cứ để đưa ra phán quyết. Đây là nơi mà quyền lợi của các bên được bảo vệ và đảm bảo tính công bằng trong xét xử.

1.2. Ý Nghĩa Của Phiên Tòa Xét Xử Sơ Thẩm

Phiên tòa xét xử sơ thẩm không chỉ là nơi đưa ra phán quyết về tội phạm mà còn là cơ hội để công chúng hiểu rõ hơn về quy trình pháp lý. Nó giúp củng cố niềm tin của người dân vào hệ thống tư pháp và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân.

II. Thực Trạng Về Phiên Tòa Xét Xử Sơ Thẩm Tại Quận Bình Tân

Thực trạng phiên tòa xét xử sơ thẩm tại quận Bình Tân cho thấy nhiều vấn đề cần được cải thiện. Mặc dù đã có những tiến bộ trong việc áp dụng pháp luật, nhưng vẫn còn tồn tại nhiều bất cập trong quy trình xét xử. Các vụ án thường xuyên bị kéo dài, và chất lượng tranh tụng tại phiên tòa chưa đạt yêu cầu.

2.1. Đánh Giá Thực Trạng Xét Xử Tại Quận Bình Tân

Đánh giá thực trạng cho thấy rằng phiên tòa xét xử sơ thẩm tại quận Bình Tân đã có những cải tiến nhất định, nhưng vẫn còn nhiều vấn đề như thời gian xét xử kéo dài và sự thiếu hụt về kỹ năng của các thẩm phán.

2.2. Những Thách Thức Trong Quy Trình Xét Xử

Quy trình xét xử hiện tại gặp nhiều thách thức, bao gồm sự thiếu đồng bộ trong các quy định pháp luật và kỹ năng điều khiển phiên tòa của thẩm phán. Điều này dẫn đến việc không đảm bảo tính công bằng và khách quan trong xét xử.

III. Giải Pháp Cải Cách Phiên Tòa Xét Xử Sơ Thẩm Vụ Án Hình Sự

Để nâng cao chất lượng phiên tòa xét xử sơ thẩm, cần có những giải pháp cải cách cụ thể. Các giải pháp này bao gồm việc đào tạo nâng cao kỹ năng cho thẩm phán, cải thiện quy trình xét xử và tăng cường sự tham gia của các bên liên quan.

3.1. Đào Tạo Kỹ Năng Cho Thẩm Phán

Đào tạo kỹ năng cho thẩm phán là một trong những giải pháp quan trọng nhằm nâng cao chất lượng xét xử. Việc này giúp thẩm phán có khả năng điều khiển phiên tòa một cách hiệu quả và công bằng.

3.2. Cải Thiện Quy Trình Xét Xử

Cải thiện quy trình xét xử cần thiết để đảm bảo tính minh bạch và công bằng. Các quy định về trình tự, thủ tục cần được thống nhất và rõ ràng hơn để tránh những bất cập trong thực tiễn.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Từ Kết Quả Nghiên Cứu

Kết quả nghiên cứu về phiên tòa xét xử sơ thẩm tại quận Bình Tân có thể được áp dụng để cải thiện quy trình xét xử tại các địa phương khác. Những bài học rút ra từ thực tiễn sẽ giúp nâng cao chất lượng xét xử và bảo vệ quyền lợi của công dân.

4.1. Bài Học Kinh Nghiệm Từ Quận Bình Tân

Bài học kinh nghiệm từ quận Bình Tân cho thấy rằng việc cải cách quy trình xét xử là cần thiết để nâng cao chất lượng công lý. Các địa phương khác có thể tham khảo và áp dụng những giải pháp đã được thực hiện tại đây.

4.2. Tác Động Đến Hệ Thống Tư Pháp

Những cải cách trong phiên tòa xét xử sơ thẩm không chỉ ảnh hưởng đến quận Bình Tân mà còn có tác động tích cực đến toàn bộ hệ thống tư pháp Việt Nam, góp phần nâng cao niềm tin của người dân vào pháp luật.

V. Kết Luận Về Tương Lai Của Phiên Tòa Xét Xử Sơ Thẩm

Tương lai của phiên tòa xét xử sơ thẩm tại quận Bình Tân phụ thuộc vào việc thực hiện các giải pháp cải cách đã đề ra. Việc nâng cao chất lượng xét xử sẽ góp phần bảo vệ quyền lợi của công dân và đảm bảo tính công bằng trong xã hội.

5.1. Triển Vọng Cải Cách Tư Pháp

Triển vọng cải cách tư pháp trong tương lai sẽ giúp nâng cao chất lượng phiên tòa xét xử sơ thẩm, từ đó bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân và đảm bảo công lý.

5.2. Định Hướng Phát Triển Hệ Thống Tư Pháp

Định hướng phát triển hệ thống tư pháp cần tập trung vào việc cải cách quy trình xét xử, nâng cao năng lực cho các thẩm phán và bảo đảm tính minh bạch trong hoạt động của Tòa án.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong tiến trình cải cách tư pháp theo tinh thần Nghị quyết số 49-NQ/TW của Bộ Chính trị và thực thi Hiến pháp năm 2013, Tòa án nhân dân được xác định là trung tâm thực hiện quyền tư pháp, nơi phán quyết chỉ được đưa ra sau quá trình xem xét toàn diện kết quả tranh tụng công khai. Giai đoạn 2013 – 2017, Tòa án nhân dân quận Bình Tân, Thành phố Hồ Chí Minh đã thụ lý và giải quyết hàng trăm vụ án hình sự sơ thẩm mỗi năm tại một địa bàn cửa ngõ vùng ven có hơn 700.000 dân cư và tập trung nhiều khu công nghiệp lớn như Tân Tạo, Vĩnh Lộc, Pouyuen.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là làm rõ những mâu thuẫn giữa lý luận tố tụng chuẩn tắc và thực tiễn xét xử sơ thẩm cấp cơ sở khi triển khai các quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015. Mục tiêu cụ thể bao gồm: hệ thống hóa cơ sở lý luận về phiên tòa hình sự sơ thẩm, phân tích sâu thực trạng áp dụng pháp luật tại quận Bình Tân trong khung thời gian 5 năm (2013 – 2017), từ đó chỉ ra các vướng mắc về thẩm vấn và tranh luận để kiến nghị hoàn thiện thể chế.

Ý nghĩa của nghiên cứu gắn liền với các chỉ số chất lượng tư pháp: góp phần giảm tỷ lệ án bị hủy, sửa do lỗi chủ quan xuống dưới 1%, bảo đảm 100% các phiên tòa tôn trọng quyền con người, không làm oan người vô tội và không bỏ lọt tội phạm theo đúng nguyên tắc quy định tại Điều 26 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý luận về ba mô hình tố tụng hình sự điển hình trên thế giới:

1. Mô hình tố tụng tranh tụng đặc trưng của hệ thống Common Law tại các quốc gia như Hoa Kỳ và Anh, nơi phiên tòa do 12 bồi thẩm đoàn phán quyết tội danh và Thẩm phán giữ vai trò trọng tài điều khiển cuộc đấu giữa bên buộc tội và bên gỡ tội.
2. Mô hình tố tụng thẩm vấn thuộc truyền thống Civil Law tiêu biểu tại Cộng hòa Pháp, nơi Thẩm phán chủ động điều tra, trực tiếp xét hỏi toàn diện chứng cứ.
3. Mô hình tố tụng pha trộn mà Việt Nam đang vận hành, tiếp thu tính tích cực của tranh tụng trên nền tảng thẩm vấn.

Luận văn vận dụng hệ thống 4 khái niệm và nguyên tắc pháp lý cốt lõi:

• Nguyên tắc thực hiện chế độ xét xử có Hội thẩm tham gia (Điều 22 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015).
• Nguyên tắc Thẩm phán và Hội thẩm xét xử độc lập, chỉ tuân theo pháp luật (Điều 23 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015).
• Nguyên tắc Tòa án xét xử tập thể và quyết định theo đa số (Điều 24 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015).
• Nguyên tắc bảo đảm tranh tụng trong xét xử (Điều 26 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015).

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của đề tài bao gồm hệ thống các văn bản quy phạm pháp luật từ Sắc lệnh số 13/SL năm 1946 đến Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015, kết hợp với toàn bộ hồ sơ nghiệp vụ, biên bản phiên tòa và bản án sơ thẩm tại Tòa án nhân dân quận Bình Tân từ năm 2013 đến năm 2017.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao trùm các vụ án thụ lý trong 5 năm, với phương pháp chọn mẫu điển hình tập trung vào các vụ án phức tạp có từ 7 đến 15 bị cáo, vụ án có bị can dưới 18 tuổi và các vụ án phát sinh yêu cầu hoãn phiên tòa hoặc trả hồ sơ điều tra bổ sung. Lý do lựa chọn phương pháp phân tích quy phạm kết hợp thống kê hồi cứu là nhằm bảo đảm tính đại diện, bóc tách chính xác những rào cản thực tế trong kỹ năng điều hành của Hội đồng xét xử và sự phối hợp giữa các cơ quan tiến hành tố tụng cấp quận.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, thủ tục bắt đầu phiên tòa được tuân thủ chặt chẽ theo Điều 300 đến Điều 305 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015, tuy nhiên tính bình đẳng giữa các bên chưa thực sự triệt để. Trong giai đoạn 2013 – 2017, 100% các phiên tòa không ghi nhận trường hợp bị cáo hay bị hại yêu cầu thay đổi người tiến hành tố tụng. Dẫu vậy, khi bên bào chữa đề nghị triệu tập thêm người làm chứng mới có mặt tại tòa, Hội đồng xét xử từ chối trên 80% trường hợp vì lý do nhân chứng chưa từng được Cơ quan điều tra lấy lời khai trước đó.

Thứ hai, thời lượng xét hỏi của Chủ tọa phiên tòa chiếm áp đảo từ 65% đến 70% tổng thời gian thẩm vấn, dẫn đến sự lấn sân chức năng buộc tội của Viện kiểm sát. Thẩm phán chủ tọa thường đi sâu vào từng chi tiết hành vi phạm tội thay vì đóng vai trò người điều khiển công tâm.

Thứ ba, sự tham gia của Kiểm sát viên và Hội thẩm nhân dân tại phần xét hỏi còn mang tính thụ động. Nhiều phiên tòa ghi nhận Kiểm sát viên chỉ hỏi bổ sung mang tính hình thức do tâm lý ỷ lại vào phần hỏi của Tòa án, trong khi Hội thẩm nhân dân chủ yếu đưa ra câu hỏi giáo dục đạo đức mà ít khi thẩm tra tình tiết chứng cứ.

Thứ tư, công tác kiểm tra căn cước và sự vắng mặt của người tham gia tố tụng còn phát sinh bất cập nghiêm trọng. Thực tiễn xét xử chứng minh qua Bản án số 88/2016/HSST ngày 22/03/2016 về tội Vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ, Hội đồng xét xử đã phải dừng phiên tòa để trả hồ sơ xác minh lại thân nhân do sai lệch tên cha ruột của bị cáo so với cáo trạng. Bên cạnh đó, các vụ án quy mô lớn như Bản án số 68/2016/HSST ngày 08/03/2016 xét xử 07 bị cáo hay Bản án số 52/2017/HSST ngày 16/03/2017 xét xử 15 bị cáo đều đối mặt với tình trạng người làm chứng vắng mặt, buộc Tòa án phải sử dụng lời khai gián tiếp trong hồ sơ.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của các tồn tại trên xuất phát từ thói quen tố tụng thẩm vấn kéo dài từ thời kỳ Bộ luật Tố tụng hình sự năm 1988 và năm 2003, cùng áp lực giải quyết khối lượng án hình sự ngày càng tăng tại địa bàn đông dân cư. Kỹ năng điều hành tranh tụng của một số Thẩm phán mới được bổ nhiệm còn lúng túng, chưa phân định ranh giới giữa chức năng buộc tội và chức năng xét xử.

Để tăng cường tính trực quan, các dữ liệu về kết quả thụ lý, xét xử và tỷ lệ án xét xử lưu động giai đoạn 2013 – 2017 có thể được tổng hợp và trình bày thông qua Bảng thống kê cơ cấu tội phạm cùng Biểu đồ đường thể hiện xu hướng giảm dần của các bản án bị Tòa án cấp trên hủy hoặc sửa. Việc chuẩn hóa dữ liệu trực quan này giúp các nhà quản lý tư pháp đánh giá chính xác tác động của các đợt cải cách quy trình tố tụng qua từng năm.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tái cấu trúc quy trình xét hỏi tại Điều 307 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015: Quốc hội cần sửa đổi luật theo hướng giao quyền xét hỏi đầu tiên cho Kiểm sát viên và Người bào chữa, giảm tỷ trọng xét hỏi trực tiếp của Hội đồng xét xử xuống dưới mức 30% tổng thời lượng, hoàn thành mục tiêu lập pháp trong lộ trình đến năm 2030.
2. Tăng cường đào tạo kỹ năng tranh tụng cho đội ngũ Thẩm phán: Tòa án nhân dân Tối cao phối hợp với Học viện Tòa án tổ chức 100% các lớp bồi dưỡng chuyên sâu hàng năm về kỹ năng điều hành phiên tòa không can thiệp sâu vào quyền hỏi của các bên, áp dụng từ giai đoạn 2026 – 2028.
3. Hoàn thiện cơ chế bảo vệ và triệu tập bắt buộc người làm chứng: Viện kiểm sát nhân dân Tối cao và Bộ Công an ban hành thông tư liên tịch hướng dẫn cơ chế bảo vệ thực chất người làm chứng, nâng tỷ lệ có mặt trực tiếp của người làm chứng tại các phiên tòa sơ thẩm lên tối thiểu 85% vào năm 2027.
4. Hiện đại hóa hạ tầng ghi âm và ghi hình tại phòng xử án: Tòa án nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh đầu tư đồng bộ hệ thống thiết bị ghi âm, ghi hình kỹ thuật số tại 100% phòng xử án sơ thẩm cấp huyện theo quy định tại Điều 258 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015, triển khai hoàn tất trong giai đoạn 2026 – 2027.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Thẩm phán và Thư ký Tòa án nhân dân cấp huyện: Khai thác tài liệu để chuẩn hóa các bước kiểm tra lý lịch tư pháp, khắc phục tình trạng thiếu sót trong thủ tục bắt đầu phiên tòa và nâng cao kỹ năng điều phối tranh luận công khai.
2. Kiểm sát viên Viện kiểm sát nhân dân các cấp: Tham khảo các phân tích thực chứng để thay đổi tư duy thụ động, nâng cao năng lực thẩm vấn độc lập và bảo vệ cáo trạng vững chắc tại phiên tòa.
3. Luật sư và các tổ chức hành nghề luật sư: Sử dụng các vụ án thực tế làm tiền đề xây dựng kỹ năng chất vấn nhân chứng, thu thập chứng cứ mới và đối đáp bình đẳng với cơ quan công tố.
4. Giảng viên và học viên cao học chuyên ngành Luật hình sự và Tố tụng hình sự: Sử dụng luận văn như nguồn tư liệu thực nghiệm sâu sắc về mô hình tố tụng pha trộn tại các đô thị phát triển nhanh của Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

Phiên tòa sơ thẩm có vị trí như thế nào trong toàn bộ tiến trình tố tụng hình sự? Phiên tòa sơ thẩm là giai đoạn trung tâm và quan trọng nhất, nơi Tòa án trực tiếp thẩm tra toàn diện chứng cứ công khai theo quy định tại Điều 250 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 để đưa ra phán quyết về tội danh và hình phạt mà không một giai đoạn tố tụng nào có thể thay thế.

Tại sao Hội đồng xét xử sơ thẩm bắt buộc phải có sự tham gia của Hội thẩm nhân dân? Theo Điều 22 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 và Điều 103 Hiến pháp năm 2013, Hội thẩm nhân dân đại diện cho tiếng nói và ý chí của nhân dân, có quyền hạn ngang hàng với Thẩm phán khi biểu quyết độc lập theo đa số, bảo đảm tính dân chủ và ngăn ngừa tình trạng lạm quyền trong hoạt động xét xử.

Tòa án có được quyền xét xử tội danh nặng hơn tội danh Viện kiểm sát đã truy tố trong cáo trạng không? Căn cứ Điều 298 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 về giới hạn xét xử, Tòa án không được tự ý xét xử tội danh nặng hơn. Nếu nhận thấy cần xét xử tội nặng hơn, Tòa án phải trả hồ sơ để Viện kiểm sát truy tố lại theo đúng trình tự pháp luật.

Hội đồng xét xử phải xử lý thế nào khi phát hiện thông tin nhân thân bị cáo bị sai lệch tại phiên tòa? Hội đồng xét xử phải hội ý tại phòng nghị án để quyết định tạm dừng phiên tòa hoặc trả hồ sơ điều tra bổ sung nhằm xác minh chính xác lai lịch bị can, tránh sai sót nghiêm trọng như trường hợp Bản án số 88/2016/HSST tại quận Bình Tân.

Lợi ích của việc ghi âm, ghi hình trực tiếp diễn biến phiên tòa sơ thẩm là gì? Theo Điều 258 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015, việc ghi âm, ghi hình giúp lưu trữ toàn diện 100% dữ liệu lời khai và tranh luận, làm căn cứ minh bạch để kiểm tra tính hợp pháp của quy trình xét xử và hạn chế tối đa các khiếu nại tư pháp kéo dài.

Kết luận

• Luận văn đã làm sáng tỏ bản chất của mô hình tố tụng pha trộn tại Việt Nam, khẳng định phiên tòa sơ thẩm là hạt nhân bảo vệ công lý và quyền con người.
• Đánh giá trung thực thực trạng xét xử sơ thẩm tại Tòa án nhân dân quận Bình Tân giai đoạn 2013 – 2017, chỉ ra sự lấn át của Tòa án trong phần xét hỏi và sự thụ động của Kiểm sát viên.
• Đóng góp hệ thống giải pháp toàn diện từ sửa đổi Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 đến nâng cao kỹ năng tranh tụng thực chiến cho đội ngũ tiến hành tố tụng.
• Thiết lập lộ trình hoàn thiện thể chế tư pháp và hiện đại hóa công nghệ phòng xử án giai đoạn 2026 – 2030.
• Kêu gọi các chuyên gia pháp lý, cơ quan tư pháp và cơ sở đào tạo luật tích cực nghiên cứu, ứng dụng kết quả của đề tài nhằm thúc đẩy nền tư pháp Việt Nam dân chủ, công bằng và văn minh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu xét hỏi chủ tọa phiên tòa yêu cầu Kiểm sát viên đọc bản cáo trạng. Sau đó, Tòa án tiến hành xét hỏi bị cáo, người bị hại, nguyên đơn dân sự, người có trách nhiệm bồi thường, 14 người có tài sản, quyền lợi liên quan đến việc phạm pháp, giám định viên, nhân chứng, kết hợp với việc đưa ra xem xét vật chứng và hỏi những người có liên quan về vật chứng đó. Phương pháp xét hỏi là sau khi Hội đồng xử án hỏi xong một việc thì chủ tọa phiên tòa hỏi đại diện Viện kiểm sát và người bào chữa có hỏi thêm gì hay không. Trình tự xét hỏi là chủ tọa phiên tòa hỏi trước, các Hội thẩm nhân dân hỏi sau.

Tuy nhiên, ngay cả khi Tòa án đang xét hỏi thì đại diện Viện kiểm sát và người bào chữa có thể yêu cầu Hội đồng xử án cho hỏi những vấn đề cần hỏi ngay. Sau khi Hội đồng xử án, đại diện Viện kiểm sát và người bào chữa hỏi xong một bị cáo, Chủ tọa phiên tòa cần hỏi những người tham gia tố tụng xem có muốn hỏi thêm bị cáo về vấn đề gì hay không. Sau đó, quay lại hỏi bị cáo xem có muốn hỏi thêm người v a được hỏi vấn đề gì nữa hay không. Khi nhận thấy việc xét hỏi đã đầy đủ, Chủ tọa phiên tòa hỏi đại diện Viện kiểm sát, người bào chữa, và những người tham gia tố tụng khác xem họ có đề nghị hỏi thêm vấn đề gì hay không.

Nếu không ai yêu cầu hoặc xét thấy việc hỏi thêm về vấn đề có người yêu cầu là không cần thiết, chủ tọa phiên tòa tuyên bố kết thúc xét hỏi. Thứ ba,tranh luận tại phiên tòa: đầu tiên là người bị hại, nguyên đơn dân sự, người có trách nhiệm bồi thường, người có tài sản, quyền lợi liên quan đến việc phạm pháp trình bày những lý lẽ về vấn đề có liên quan đến quyền lợi của mình; đại diện Viện kiểm sát trình bày kết luận của mình về vụ án; Bị cáo tự bào chữa, nhưng nếu bị cáo có người bào chữa thì ngay khi người này trình bày lời bào chữa, bị cáo có quyền phát biểu bổ sung; những người tham gia tranh luận đáp lại những ý kiến mà mình không đồng ý. Mỗi người chỉ được trả lời ý kiến của bên kia một lần về mỗi vấn đề còn có ý kiến khác nhau, tr trường hợp được chủ tọa phiên tòa cho phép hỏi thêm. Tòa án có thể quyết định quay lại phần xét hỏi nếu khi tranh luận phát hiện ra những vấn đề cần hỏi thêm, xét hỏi xong lại tiếp tục tranh luận.

Sau khi các bên đã phát biểu ý kiến, chủ tọa phiên tòa tuyên bố kết thúc tranh luận và cho bị cáo nói lời cuối cùng. Thứ tư, nghị án và tuyên án: chỉ Hội đồng xử án mới có quyền nghị án, những người khác không được tham gia. Trình tự nghị án được tiến hành như sau: 15 chủ tọa phiên tòa nêu lên t ng vấn đề để Hội đồng xử án thảo luận và quyết định. Hội thẩm phát biểu ý kiến trước, Thẩm phán phát biểu ý kiến sau.

Hội đồng xử án quyết định theo đa số. Nếu có người đưa ra ý kiến khác ý kiến đa số, Thẩm phán chủ tọa phiên tòa phải lập biên bản ghi lại ý kiến đó.Người có ý kiến thiểu số có thể trình bày viết các ý kiến của mình và lưu vào trong hồ sơ vụ án. Kết thúc nghị án, Hội đồng xử án có thể ra bản án hoặc quyết định. Các quy định về thủ tục xét xử sơ thẩm nêu trên phản ánh chế độ tố tụng kiểu xét hỏi áp dụng tại Việt Nam trong thời kỳ này.

Rất nhiều những quy định về thủ tục xét xử sơ thẩm sau này được chính thức pháp điển hóa trong các văn bản pháp luật tố tụng do Quốc hội ban hành như Bộ luật tố tụng hình sự năm 1988, Bộ luật tố tụng năm 2003 và Bộ luật tố tụng năm 2015 hiện hành. Quy định của h u t tố tụng hình sự i t a từ sau h điển ần thứ nhất ch đến nay Kế th a và phát triển pháp luật tố tụng hình sự của Nhà nước ta t sau Cách mạng tháng 8, trên nền tảng tư tưởng lấy dân làm gốc, với tinh thần đổi mới trên mọi mặt của đời sống xã hội, Bộ luật tố tụng hình sự năm 1988 ra đời (có hiệu lực t ngày 01 -01 -1989) quy định cụ thể trình tự, thủ tục khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án hình sự; chức năng nhiệm vụ, quyền hạn và mối quan hệ giữa các cơ quan tiến hành tố tụng, quyền và nghĩa vụ của những người tham gia tố tụng… nhằm phát hiện chính xác, nhanh chóng và xử lý công minh, kịp thời mọi hành vi phạm tội, góp phần bảo vệ Chế độ xã hội chủ nghĩa, bảo vệ quyền, nghĩa vụ của công dân, giáo dục công dân nghiêm chỉnh chấp hành pháp luật và tôn trọng quy tắc của cuộc sống. Giai đoạn xét xử tại phiên tòa là giai đoạn hết sức quan trọng của toàn bộ trình tự tố tụng hình sự, đây là giai đoạn mà Tòa án thẩm tra lại toàn bộ chứng cứ, lắng nghe tranh luận và cuối cùng quyết định xử lý đối với vụ án. Do đó, việc xét xử phải chính xác và phải có tác dụng giáo dục đối với những người khác.

Chính vì vậy mà Bộ luật tố tụng hình sự năm 1988 đã dành tới 5 Chương, 45 Điều luật để quy định về thủ tục tố tụng tại phiên tòa. 16 Ngoài những quy định chung về thủ tục tố tụng tại phiên tòa t Điều 160 đến Điều 174 thì trình tự, thủ tục tại phiên tòa được quy định như sau: - Thủ tục bắt đầu phiên tòa: Khi Hội đồng xét xử vào phòng xử án, mọi người trong phòng xử án đều phải đứng dậy; Sau khi ổn định, chủ tọa phiên tòa đọc quyết định đưa vụ án ra xét xử, yêu cầu thư ký báo cáo danh sách những người được Tòa án triệu tập có mặt hay vắng mặt tại phiên tòa; Hội đồng xét xử hội ý và quyết định hoãn phiên tòa hay tiến hành xét xử. Sau đó, chủ tọa phiên tòa kiểm tra căn cước của bị cáo, người được triệu tập đến phiên tòa để xét hỏi và giải thích cho họ biết quyền và nghĩa vụ của họ tại phiên tòa, hỏi bị cáo xem đã nhận được bản cáo trạng và quyết định đưa vụ án ra xét xử hay chưa, giới thiệu thành phần hội đồng xét xử, Kiểm sát viên, Thư ký tòa án. Hội đồng xét xử sẽ thảo luận và thông qua tại phòng nghị án để giải quyết mọi vấn đề phát sinh tại phiên tòa (Trước đây tại bản hướng dẫn trình tự tố tụng sơ thẩm về hình sự kèm theo Thông tư số 16 – TATC ngày 27/9/1994 của Tòa án nhân dân Tối cao gọi phần này là phần “ Chuẩn bị cho việc xét hỏi”.

- Thủ tục xét hỏi tại phiên tòa: Sau khi tiến hành xong phần thủ tục bắt đầu phiên tòa, chủ tọa phiên tòa tuyên bố kết thúc phần thủ tục chuyển sang phần xét hỏi. Trước khi tiến hành xét hỏi, chủ tọa phiên tòa báo cho các bị cáo đứng dậy và yêu cầu Kiểm sát viên đọc bản cáo trạng. Sau khi Kiểm sát viên đọc xong cáo trạng thì trình tự xét hỏi sẽ là chủ tọa phiên tòa hỏi trước rồi đến các Hội thẩm nhân dân, sau đó đến Kiểm sát viên và cuối cùng là người bào chữa. Những người tham gia phiên tòa có quyền đề nghị với chủ tọa phiên tòa hỏi thêm về những tình tiết cần làm sáng tỏ.

Phần xét hỏi chỉ có thể kết thúc khi nào Hội đồng xét xử thấy mọi tình tiết của vụ án đã được làm sáng tỏ tại phiên tòa và có căn cứ để có thể quyết định xử án thì chủ tọa phiên tòa quay sang hỏi Kiểm sát viên, bị cáo, người bào chữa và những người tham gia phiên tòa xem họ có yêu cầu xét hỏi vấn đề gì nữa không? Nếu có người yêu cầu và xét thấy yêu cầu đó là cần thiết thì chủ tọa phiên tòa quyết định tiếp tục việc xét hỏi. Nếu không có người yêu cầu hỏi thêm vấn đề gì nữa thì chủ tọa phiên tòa kết thúc phần xét hỏi và chuyển sang phần tranh luận. 17 - Phần tranh luận: Những người tham gia phiên tòa được phát biểu khi tranh luận theo thứ tự và nội dung như sau: Sau khi kết thúc việc xét hỏi tại phiên tòa, Kiểm sát viên trình bày lời luận tội, đề nghị kết tội bị cáo theo toàn bộ hay một phần nội dung cáo trạng hoặc kết luận về tội danh nhẹ hơn; Tiếp theo đến lượt bị cáo trình bày lời tự bào chữa căn cứ vào bản cáo trạng và lời luận tội của Kiểm sát viên. Nếu bị cáo có người bào chữa thì người bào chữa trình bày lời bào chữa cho bị cáo và bị cáo có quyền bổ sung ý kiến bào chữa cho mình; kế tiếp là những người tham gia phiên tòa khác như người bị hại, nguyên đơn dân sự, bị đơn dân sự… trình bày ý kiến để bảo vệ quyền lợi hợp pháp cho mình.

Nếu qua tranh luận, mà xét thấy cần xem xét thêm chứng cứ thì Hội đồng xét xử có thể quyết định trở lại việc xét hỏi, sau khi hỏi thêm xong phải tiếp tục bước tranh luận. - Nghị án và tuyên án: Sau khi bị cáo nói lời nói sau cùng, chủ tọa phiên tòa tuyên bố Hội đồng xét xử vào phòng nghị án. Chỉ có Thẩm phán và Hội thẩm nhân dân mới có quyền vào phòng nghị án. Khi nghị án, các thành viên của Hội đồng xét xử phải giải quyết tất cả các vấn đề của vụ án, mỗi một vấn đề đều phải được biểu quyết và quyết định theo đa số.

Người có ý kiến thiểu số có quyền trình bày ý kiến của mình bằng văn bản và được lưu vào trong hồ sơ vụ án. Khi biểu quyết Thẩm phán biểu quyết sau cùng. Sau khi nghị án xong, Hội đồng xét xử quay lại phòng xử và tuyên đọc bản án. Bộ luật tố tụng hình sự năm 1988 đã được sửa đổi, bổ sung qua ba lần (30/6/1990, 22/12/1993 và 09/6/2000).

Đến ngày 26/11/2003 Quốc hội khóa XI đã thông qua, Bộ luật tố tụng hình sự năm 2003 (có hiệu lực thi hành t ngày 01/7/2004) quy định về trình tự xét xử tại phiên tòa xét xử sơ thẩm vụ án hình sự, về cơ bản không khác với những quy định của Bộ luật tố tụng hình sự năm 1988 mà chỉ mở rộng hơn đối với quyền tranh luận tại phiên tòa của các chủ thể tham gia tố tụng.