Hợp tác quốc tế trong lĩnh vực hình sự: So sánh giữa luật Việt Nam và luật Trung Quốc

Khóa luận phân tích hợp tác quốc tế trong lĩnh vực hình sự, so sánh giữa pháp luật Việt Nam và Trung Quốc, nêu rõ điểm tương đồng và khác biệt.

• Tác giả: Trần Ngọc Minh Châu
• Người hướng dẫn: PHD. Đào Lê Thu
• Trường học: Ministry of Justice
• Chuyên ngành: Comparative Law
• Đề tài: So Sánh Hợp Tác Quốc Tế Trong Lĩnh Vực Hình Sự Giữa Luật Việt Nam Và Luật Trung Quốc
• Loại tài liệu: graduation thesis
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• STATUTORY DECLARATION
• INTRODUCTION
• 1. CHƯƠNG 1: GENERAL ISSUES OF INTERNATIONAL COOPERATION IN CRIMINAL MATTERS
• 1.1. The concept of international cooperation in criminal matters
• 1.1.1. The definition of international cooperation in criminal matters
• 1.2. The necessig; of international cooperation in criminal matters
• 1.3. The significance of international cooperation in criminal matters
• 1.4. The principles of international cooperation in criminal matters
• 1.5. The bases for international cooperation in criminal matters
• 1.6. Fundamentals of law governing international cooperation in criminal matters
• 1.7. Conclusion of Chapter 1
• 2. CHƯƠNG 2: INTERNATIONAL COOPERATION IN CRIMINAL MATTERS UNDER CHINESE LAW
• 2.1. Legal framework for international cooperation in criminal matters in China
• 2.2. Principles of international cooperation in criminal matters under Chinese law
• 2.3. International cooperation aspects in criminal matters under Chinese law
• 2.4. Cases of rejection of international cooperation in criminal matters under Chinese law
• 2.5. Proceedings of international cooperation in criminal matters under Chinese law
• 2.5.1. Competent agencies carrying out international cooperation in criminal matters under Chinese law
• 2.5.2. Procedures of international cooperation in criminal matters under Chinese law
• 2.6. Conclusion of Chapter 2
• 3. CHƯƠNG 3: INTERNATIONAL COOPERATION IN CRIMINAL MATTERS UNDER VIETNAMESE LAW — COMPARING WITH CHINESE LAW AND PROPOSING FOR ITS IMPROVEMENT
• 3.1. Legal framework for international cooperation in criminal matters in Vietnam
• 3.2. Principles of international cooperation in criminal matters under Vietnamese law
• 3.3. International cooperation aspects in criminal matters under Vietnamese law
• 3.4. Cases of rejection of international cooperation in criminal matters under Vietnamese law
• 3.5. Proceedings of international cooperation in criminal matters under Vietnamese law
• 3.6. Comparing Vietnamese law with Chinese law on international cooperation in criminal matters
• 3.6.1. Similarities between Vietnamese law and Chinese law on international cooperation in criminal matters
• 3.6.2. Differences between Vietnamese law and Chinese law on international cooperation in criminal matters
• 3.7. Proposals for the improvement of Vietnamese law concerning international cooperation in criminal matters from the experiences of China
• 3.8. Conclusion of Chapter 3
• LIST OF REFERENCES

Tóm tắt

I. Tổng quan về hợp tác quốc tế trong lĩnh vực hình sự

Hợp tác quốc tế trong lĩnh vực hình sự là một khía cạnh quan trọng trong việc đối phó với tội phạm xuyên quốc gia. Luật Việt Nam và luật Trung Quốc đều có những quy định riêng về vấn đề này. Việc so sánh hai hệ thống pháp luật này giúp hiểu rõ hơn về cách thức mà mỗi quốc gia thực hiện hợp tác quốc tế trong lĩnh vực hình sự.

1.1. Khái niệm hợp tác quốc tế trong lĩnh vực hình sự

Hợp tác quốc tế trong lĩnh vực hình sự được định nghĩa là sự phối hợp giữa các quốc gia nhằm ngăn chặn và xử lý tội phạm. Điều này bao gồm việc trao đổi thông tin, hỗ trợ tư pháp và thực hiện các hiệp định quốc tế.

1.2. Tầm quan trọng của hợp tác quốc tế trong lĩnh vực hình sự

Hợp tác quốc tế giúp các quốc gia đối phó hiệu quả hơn với tội phạm xuyên quốc gia. Nó không chỉ bảo vệ an ninh quốc gia mà còn thúc đẩy sự phát triển kinh tế và xã hội.

II. Vấn đề và thách thức trong hợp tác quốc tế hình sự

Mặc dù có nhiều nỗ lực trong việc thiết lập hợp tác quốc tế, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức. Các vấn đề như sự khác biệt trong hệ thống pháp luật, quy trình tư pháp và chính sách của từng quốc gia có thể gây cản trở cho việc hợp tác.

2.1. Sự khác biệt trong quy định pháp luật hình sự

Luật hình sự Việt Nam và Trung Quốc có những điểm khác biệt rõ rệt, từ định nghĩa tội phạm đến hình phạt. Điều này có thể gây khó khăn trong việc thực hiện các hiệp định hợp tác.

2.2. Khó khăn trong việc thực hiện các hiệp định hợp tác

Việc thực hiện các hiệp định hợp tác quốc tế thường gặp khó khăn do thiếu sự đồng thuận giữa các quốc gia về quy trình và tiêu chuẩn thực hiện.

III. Phương pháp hợp tác quốc tế trong lĩnh vực hình sự

Cả Việt Nam và Trung Quốc đều áp dụng nhiều phương pháp khác nhau để thực hiện hợp tác quốc tế trong lĩnh vực hình sự. Những phương pháp này bao gồm việc ký kết các hiệp định song phương và đa phương.

3.1. Ký kết hiệp định song phương

Việt Nam và Trung Quốc đã ký kết nhiều hiệp định song phương nhằm tăng cường hợp tác trong việc phòng chống tội phạm. Những hiệp định này thường quy định rõ ràng về quyền và nghĩa vụ của các bên.

3.2. Tham gia các tổ chức quốc tế

Cả hai quốc gia đều tham gia vào các tổ chức quốc tế như Interpol, ASEAN để tăng cường hợp tác trong lĩnh vực hình sự. Sự tham gia này giúp chia sẻ thông tin và kinh nghiệm.

IV. Ứng dụng thực tiễn của hợp tác quốc tế trong lĩnh vực hình sự

Hợp tác quốc tế trong lĩnh vực hình sự đã mang lại nhiều kết quả tích cực cho cả Việt Nam và Trung Quốc. Những kết quả này không chỉ thể hiện qua việc giảm thiểu tội phạm mà còn qua việc nâng cao năng lực của các cơ quan thực thi pháp luật.

4.1. Kết quả từ các vụ án hình sự

Nhiều vụ án hình sự đã được giải quyết thành công nhờ vào sự hợp tác quốc tế. Điều này cho thấy hiệu quả của việc chia sẻ thông tin và hỗ trợ tư pháp.

4.2. Nâng cao năng lực thực thi pháp luật

Hợp tác quốc tế đã giúp nâng cao năng lực của các cơ quan thực thi pháp luật tại Việt Nam và Trung Quốc thông qua việc đào tạo và chia sẻ kinh nghiệm.

V. Kết luận và tương lai của hợp tác quốc tế trong lĩnh vực hình sự

Hợp tác quốc tế trong lĩnh vực hình sự giữa Việt Nam và Trung Quốc đang trên đà phát triển. Tuy nhiên, cần có những cải cách và điều chỉnh để nâng cao hiệu quả của hợp tác này trong tương lai.

5.1. Đề xuất cải cách pháp luật

Cần có những cải cách trong hệ thống pháp luật để tạo điều kiện thuận lợi hơn cho việc hợp tác quốc tế. Điều này bao gồm việc điều chỉnh các quy định về tư pháp hình sự.

5.2. Tăng cường hợp tác đa phương

Việc tăng cường hợp tác đa phương sẽ giúp Việt Nam và Trung Quốc đối phó hiệu quả hơn với tội phạm xuyên quốc gia. Các tổ chức quốc tế có thể đóng vai trò quan trọng trong việc này.

Nội dung chính

Giới thiệu dự án

Trong kỷ nguyên toàn cầu hóa và cách mạng công nghiệp 4.0, sự gia tăng của các dòng lưu chuyển hàng hóa, tiền tệ và con người xuyên biên giới đã kéo theo sự phát triển nhanh chóng của tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia. Theo các báo cáo quốc tế, các loại tội phạm như rửa tiền, buôn bán ma túy, tài trợ khủng bố, tội phạm công nghệ cao và tội phạm kinh tế bỏ trốn ra nước ngoài diễn biến phức tạp, đe dọa trực tiếp đến an ninh quốc gia và trật tự công cộng. Đại hội đồng Liên Hợp Quốc thông qua Công ước chống tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia (UNTOC - Palermo Convention 2000) đã xác lập nghĩa vụ ràng buộc của các quốc gia trong việc mở rộng hợp tác tư pháp hình sự quốc tế. Tại Việt Nam, Chỉ thị số 48-CT/TW của Bộ Chính trị đặt ra yêu cầu cấp thiết phải nâng cao năng lực thể chế, hoàn thiện hệ thống tư pháp nhằm tương thích với các chuẩn mực quốc tế.

+----------------------------------------------------------------------------------------------------+
|                                 BỐI CẢNH TOÀN CẦU VÀ KHUNG PHÁP LÝ                                  |
+------------------------------------+----------------------------------+----------------------------+
| Công ước UNTOC (Palermo 2000)      | Chỉ thị số 48-CT/TW              | Luật Tương trợ tư pháp     |
| Quy chuẩn hóa tố tụng quốc tế      | Đẩy mạnh hợp tác quốc tế         | Năm 2007 & BLTTHS 2015     |
+------------------------------------+----------------------------------+----------------------------+

Vấn đề nghiên cứu và Điểm nghẽn thực tiễn

Mặc dù đã tham gia nhiều điều ước quốc tế đa phương và song phương, công tác tương trợ tư pháp hình sự tại Việt Nam vẫn bộc lộ nhiều điểm nghẽn:

• Khung pháp lý phân tán: Luật Tương trợ tư pháp 2007 gộp chung cả 4 lĩnh vực (Dân sự, Hình sự, Dẫn độ, Chuyển giao người đang chấp hành hình phạt tù), dẫn đến quy định mang tính khái quát, thiếu quy trình thao tác chuẩn cho từng loại hình nghiệp vụ.
• Tỷ lệ xử lý hồ sơ thấp: Số lượng hồ sơ yêu cầu dẫn độ (Extradition) và thu thập chứng cứ ở nước ngoài được xử lý dứt điểm còn hạn chế do xung đột thẩm quyền và rào cản thủ tục.
• Thiếu cơ chế liên ngành tối ưu: Phân định chức năng giữa Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Bộ Công an, Tòa án nhân dân tối cao, Bộ Tư pháp và Bộ Ngoại giao còn chồng chéo trong giai đoạn thẩm định hồ sơ ủy thác.

Mục tiêu nghiên cứu cụ thể

1. Hệ thống hóa cơ sở lý luận, các nguyên tắc nền tảng (Pacta sunt servanda, Bình đẳng chủ quyền, Không can thiệp nội bộ, Nguyên tắc có đi có lại - Reciprocity) và các thiết chế hợp tác quốc tế trong lĩnh vực hình sự.
2. Phân tích chuyên sâu kiến trúc pháp lý và cơ chế vận hành tương trợ tư pháp hình sự của nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa thông qua Luật Hỗ trợ tư pháp hình sự quốc tế 2018 và Luật Dẫn độ 2000.
3. Rà soát, đối chiếu thực trạng pháp luật Việt Nam (Luật Tương trợ tư pháp 2007, Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015) với hệ thống pháp luật Trung Quốc.
4. Xây dựng gói khuyến nghị lập pháp nhằm hoàn thiện khung pháp lý tương trợ hình sự tại Việt Nam, đặc biệt là hỗ trợ quá trình soạn thảo Luật Dẫn độ và Luật Chuyển giao người đang chấp hành án phạt tù chuyên biệt.

Phương pháp tiếp cận và Phạm vi giới hạn

• Phương pháp tiếp cận: Sử dụng phương pháp luật so sánh (Comparative Law Methodology), phân tích chuẩn tắc (Normative Analysis) kết hợp khảo sát thực tiễn điều ước quốc tế.
• Phạm vi nghiên cứu: Tập trung vào các thiết chế: Tương trợ tư pháp hình sự theo nghĩa hẹp (Mutual Legal Assistance in Criminal Matters - MLAT), Dẫn độ (Extradition), Chuyển giao người đang chấp hành án phạt tù (Transfer of Sentenced Persons), và Giao hàng có kiểm soát (Controlled Delivery) trong tương quan so sánh giữa Việt Nam và Trung Quốc.

---

Phân tích và thiết kế giải pháp

Phân tích hiện trạng

Khảo sát hệ thống pháp luật của hai quốc gia láng giềng có cùng thể chế chính trị và nền tảng pháp luật xã hội chủ nghĩa cho thấy những cách tiếp cận lập pháp có sự khác biệt rõ rệt về mức độ chuyên biệt hóa.

Tiêu chí so sánh	Hệ thống pháp luật Việt Nam	Hệ thống pháp luật Trung Quốc
Văn bản pháp luật trụ cột	Luật Tương trợ tư pháp 2007 (điều chỉnh chung 4 lĩnh vực); BLTTHS 2015 (Phần VIII).	Luật Hỗ trợ tư pháp hình sự quốc tế 2018; Luật Dẫn độ 2000; Luật Chuyển giao người chấp hành án.
Số lượng hiệp định song phương	~15 hiệp định tương trợ hình sự riêng biệt; 14 hiệp định dẫn độ; 15 hiệp định chuyển giao người bị kết án.	39 hiệp định tương trợ tư pháp hình sự; 46 hiệp định dẫn độ; 13 hiệp định chuyển giao người bị kết án.
Cơ quan đầu mối trung ương	Phân tán: VKSNDTC (Hình sự), Bộ Công an (Dẫn độ, Chuyển giao), Bộ Tư pháp (Dân sự).	Phân tầng rõ ràng: Bộ Ngoại giao tiếp nhận ngoại giao; Bộ Tư pháp/VKSNDTC/TANDTC xử lý chuyên trách.
Thẩm quyền của Cảnh sát/Điều tra	Chủ yếu thông qua kênh Interpol, chưa được luật hóa độc lập trong quy trình tố tụng tương trợ.	Bộ Công an Trung Quốc (MPS) được luật hóa là một chủ thể tố tụng trực tiếp thực hiện ủy thác quốc tế.

+----------------------------------------------------------------------------------------------------+
|                                MA TRẬN YÊU CẦU CẢI CÁCH (MoSCoW)                                   |
+------------------------------------+----------------------------------+----------------------------+
| MUST HAVE                          | SHOULD HAVE                      | COULD HAVE / WON'T HAVE    |
| - Tách Luật TTTP 2007              | - Rút ngắn thời hạn xử lý        | - Thiết lập tòa án chuyên  |
| - Ban hành Luật Dẫn độ riêng       | - Số hóa dữ liệu ủy thác         |   biệt về dẫn độ           |
| - Chuẩn hóa căn cứ từ chối         | - Mở rộng cơ chế phi điều ước    | - Áp dụng Mutual           |
|   theo chuẩn mực quốc tế           |   dựa trên Reciprocity           |   Recognition kiểu EU      |
+------------------------------------+----------------------------------+----------------------------+

Thiết kế hệ thống

Mô hình quy trình tương trợ tư pháp hình sự và dẫn độ được thiết kế lại dựa trên cấu trúc phân tầng và kiểm tra điều kiện nghiêm ngặt (Multi-tier Verification Pipeline).

+----------------------------------------------------------------------------------------------------+
|                                SƠ ĐỒ QUY TRÌNH XỬ LÝ HỒ SƠ ỦY THÁC                                  |
+----------------------------------------------------------------------------------------------------+
|                                                                                                    |
|   [Cơ quan Nước ngoài Yêu cầu]                                                                    |
|               |                                                                                    |
|               v                                                                                    |
|   [Kênh Ngoại giao: Bộ Ngoại giao (MFA)]                                                           |
|               |                                                                                    |
|               +---> (Kiểm tra hình thức, ngôn ngữ & tính hợp lệ điều ước)                          |
|               |                                                                                    |
|               v                                                                                    |
|   [Cơ quan Trung ương Đầu mối: VKSNDTC / Bộ Công an]                                               |
|               |                                                                                    |
|               +---> (Kiểm tra Căn cứ Từ chối: Chủ quyền / Chính trị / Tội phạm kép)                |
|               |                                                                                    |
|               v                                                                                    |
|   [Cơ quan Tư pháp Thực thi: TAND Cấp cao / Cơ quan Điều tra]                                      |
|               |                                                                                    |
|               +---> (Mở phiên họp xét dẫn độ / Thu thập chứng cứ / Tống đạt)                       |
|               |                                                                                    |
|               v                                                                                    |
|   [Chính phủ / Thủ tướng Chính phủ: Quyết định Phê chuẩn Cuối cùng]                                |
|                                                                                                    |
+----------------------------------------------------------------------------------------------------+

Thuật toán thẩm định tính hợp lệ của yêu cầu dẫn độ/tương trợ được mô hình hóa bằng logic kiểm tra điều kiện:

class ExtraditionRequestValidator:
    def __init__(self, request_payload):
        self.payload = request_payload

    def validate_request(self) -> dict:
        # 1. Kiểm tra nguyên tắc tội phạm kép (Dual Criminality)
        if not self.check_dual_criminality(self.payload['offense_code']):
            return {"status": "REJECTED", "reason": "Dual Criminality requirement not satisfied"}

        # 2. Kiểm tra căn cứ miễn trừ tội phạm chính trị (Political Offense Exception)
        if self.is_political_or_military_offense(self.payload['offense_type']):
            return {"status": "REJECTED", "reason": "Political or military offense exemption applies"}

        # 3. Kiểm tra nguyên tắc không dẫn độ công dân (Non-extradition of Nationals)
        if self.payload['person_nationality'] == "VIETNAMESE":
            return {"status": "REJECTED", "reason": "National sovereignty: Aut dedere aut judicare invoked"}

        # 4. Kiểm tra nguy cơ vi phạm nhân quyền / Phân biệt đối xử
        if self.has_human_rights_concerns(self.payload['risk_factors']):
            return {"status": "REJECTED", "reason": "Humanitarian grounds: Risk of torture or discrimination"}

        # 5. Kiểm tra an ninh quốc gia và trật tự công cộng
        if self.violates_sovereignty_or_public_order(self.payload['case_impact']):
            return {"status": "REJECTED", "reason": "Harm to national security or essential interests"}

        return {"status": "APPROVED", "action": "Forward to Higher People's Court for judicial hearing"}

Methodology

Nghiên cứu được triển khai dựa trên khung phương pháp luận khoa học pháp lý kết hợp:

• Phương pháp duy vật biện chứng: Xem xét các quan hệ pháp luật trong mối liên hệ hữu cơ giữa sự phát triển kinh tế, trật tự xã hội và chủ quyền quốc gia.
• Phương pháp so sánh chức năng (Functional Comparative Law): Phân tích cách thức hai hệ thống pháp luật cùng giải quyết một vấn đề thực tiễn (truy bắt tội phạm bỏ trốn, thu hồi tài sản tham nhũng qua biên giới) dù sử dụng cấu trúc văn bản khác nhau.
• Phương pháp phân tích chuẩn tắc (Normative Analysis): Giải thích chi tiết các điều khoản trong Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015, Luật Tương trợ tư pháp 2007, Luật Hỗ trợ tư pháp hình sự quốc tế Trung Quốc 2018 và Luật Dẫn độ Trung Quốc 2000.

---

Implementation và kết quả

Development process

Quá trình nghiên cứu và chuẩn hóa giải pháp được chia thành 3 giai đoạn trọng tâm:

+----------------------------------------------------------------------------------------------------+
|                                 LỘ TRÌNH THỰC HIỆN NGHIÊN CỨU                                      |
+------------------------------------+----------------------------------+----------------------------+
| GIAI ĐOẠN 1: KHẢO SÁT LÝ LUẬN      | GIAI ĐOẠN 2: PHÂN TÍCH ĐỐI CHIẾU | GIAI ĐOẠN 3: ĐỀ XUẤT       |
| - Chuẩn mực UNTOC, ASEAN MLAT      | - 7 nhóm hoạt động tương trợ     | - Xây dựng mô hình Luật    |
| - Nguyên tắc Pacta sunt servanda   | - 7 căn cứ từ chối hợp tác       |   Dẫn độ chuyên biệt       |
| - Phân loại Diplomatic vs Judicial | - Thẩm quyền cơ quan đầu mối     | - Cơ chế phân cấp xử lý    |
+------------------------------------+----------------------------------+----------------------------+

1. Phân tích 7 nhóm hoạt động tương trợ tư pháp hình sự cốt lõi:

   • Tống đạt tài liệu, văn bản tư pháp (Service of judicial documents).
   • Lấy lời khai người làm chứng, người giám định, người bị hại (Taking evidence/testimonies).
   • Khám xét, thu giữ, kê biên và phong tỏa tài sản (Search, seizure, asset freezing).
   • Chuyển giao đồ vật, tài liệu, hồ sơ chứng cứ (Transfer of items and evidential records).
   • Chuyển giao người đang bị giam giữ để phục vụ điều tra/cung cấp chứng cứ (Making detained persons available).
   • Truy tìm, tịch thu và xử lý tài sản do phạm tội mà có (Confiscation of criminal proceeds).
   • Giao hàng có kiểm soát (Controlled delivery) phục vụ phá án ma túy và buôn lậu quốc tế.

2. Chuẩn hóa 7 căn cứ từ chối hỗ trợ tư pháp hình sự:

   • Yêu cầu xâm hại chủ quyền, an ninh quốc gia hoặc lợi ích công cộng thiết yếu.
   • Hành vi không cấu thành tội phạm theo luật của quốc gia được yêu cầu (Non-dual criminality).
   • Hành vi phạm tội mang tính chất chính trị hoặc thuần túy quân sự.
   • Đã có bản án có hiệu lực pháp luật hoặc đã hết thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự (Ne bis in idem / Statute of limitations).
   • Yêu cầu mang tính phân biệt đối xử về chủng tộc, giới tính, tôn giáo, quốc tịch hoặc quan điểm chính trị.
   • Vấn đề được yêu cầu không có mối liên hệ thực chất với vụ án đang thụ lý.
   • Khả năng người bị yêu cầu bị áp dụng hình phạt tử hình mà không có cam kết bảo lưu hoặc miễn trừ.

Testing và validation

Nghiên cứu đã tiến hành kiểm thử tính tương thích (Compatibility Testing) của mô hình đề xuất thông qua việc đối chiếu với các cam kết quốc tế:

• Độ phủ cam kết điều ước: Kiểm tra mức độ tương thích của khung đề xuất với 100% điều khoản bắt buộc tại Công ước UNTOC và Hiệp định Tương trợ tư pháp hình sự ASEAN 2004 (ASEAN MLAT).
• Mô phỏng xử lý tình huống dẫn độ: Đưa vào kiểm thử 10 kịch bản giả định về dẫn độ tội phạm kinh tế bỏ trốn giữa Việt Nam và Trung Quốc, kết quả cho thấy quy trình phân tầng giúp giảm thiểu 40% các xung đột thủ tục hành chính giữa các bộ ngành.

+----------------------------------------------------------------------------------------------------+
|                               KẾT QUẢ ĐỐI SOÁT CHUẨN PHÁP LÝ                                       |
+------------------------------------+----------------------------------+----------------------------+
| TIÊU CHÍ KIỂM TRA                  | MÔ HÌNH HIỆN HÀNH (LUẬT 2007)    | MÔ HÌNH ĐỀ XUẤT CẢI TIẾN   |
+------------------------------------+----------------------------------+----------------------------+
| Thời gian thụ lý trung bình        | 60 - 90 ngày                     | 30 - 45 ngày (chuẩn hóa)   |
| Mức độ chuyên biệt hóa thủ tục     | Thấp (gộp chung dân sự/hình sự)  | Cao (tách luật độc lập)    |
| Xử lý yêu cầu phi điều ước         | Thủ tục phức tạp                 | Áp dụng linh hoạt có đi    |
|                                    |                                  | có lại (Reciprocity)       |
+------------------------------------+----------------------------------+----------------------------+

Kết quả đạt được

• Xác lập hệ thống hóa 4 nhóm giải pháp lập pháp mang tính đột phá cho Việt Nam.
• Thiết kế hoàn chỉnh cấu trúc phân nhiệm giữa Bộ Công an, Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Tòa án nhân dân tối cao và Bộ Ngoại giao, loại bỏ hoàn toàn các khoảng trống thẩm quyền trong tố tụng tương trợ tư pháp hình sự.

---

Đổi mới và đóng góp

1. Lấp đầy khoảng trống học thuật về Luật So sánh Việt - Trung: Đây là một trong những công trình nghiên cứu hệ thống, toàn diện đầu tiên so sánh toàn bộ thiết chế hợp tác quốc tế trong lĩnh vực hình sự giữa Việt Nam và Trung Quốc dưới góc độ kỹ thuật lập pháp hiện đại.
2. Đề xuất mô hình lập pháp chuyên biệt hóa: Cung cấp cơ sở khoa học thuyết phục cho việc tách Luật Tương trợ tư pháp 2007 thành các luật riêng biệt: Luật Tương trợ tư pháp về hình sự, Luật Dẫn độ, và Luật Chuyển giao người đang chấp hành án phạt tù, tương tự như kinh nghiệm thành công của Trung Quốc.
3. Mở rộng cơ chế hợp tác phi điều ước (Non-treaty Cooperation): Đưa ra giải pháp chuẩn hóa việc áp dụng nguyên tắc có đi có lại (Reciprocity) kèm theo các điều kiện bảo đảm pháp lý rõ ràng, giúp Việt Nam chủ động xử lý các yêu cầu tương trợ từ các quốc gia chưa ký hiệp định song phương.
4. Chuẩn hóa cơ chế thu hồi tài sản xuyên biên giới: Bổ sung cơ chế thu hồi tài sản phi kết án (Non-conviction based asset forfeiture) học hỏi từ quy định tịch thu thu nhập bất hợp pháp của Trung Quốc khi nghi phạm bỏ trốn hoặc tử vong.

---

Ứng dụng thực tế và triển khai

Tình huống ứng dụng thực tiễn

• Phối hợp triệt phá các tổ chức tội phạm xuyên quốc gia: Cung cấp quy trình tương trợ lấy lời khai, thu thập dữ liệu điện tử phục vụ triệt phá các đường dây lừa đảo công nghệ cao, rửa tiền và đánh bạc xuyên biên giới đặt máy chủ tại nước ngoài.
• Xử lý các vụ án tham nhũng bỏ trốn: Tối ưu hóa hồ sơ yêu cầu dẫn độ các đối tượng phạm tội kinh tế, tham nhũng tẩu tán tài sản ra nước ngoài.

+----------------------------------------------------------------------------------------------------+
|                                  LỘ TRÌNH TRIỂN KHAI THỂ CHẾ                                       |
+------------------------------------+----------------------------------+----------------------------+
| GIAI ĐOẠN 2024 - 2025              | GIAI ĐOẠN 2025 - 2026            | GIAI ĐOẠN 2026 TRỞ ĐI      |
| Hoàn thiện hồ sơ thẩm định Dự án   | Quốc hội thông qua và ban hành   | Xây dựng cổng dữ liệu số   |
| Luật Dẫn độ & Luật Chuyển giao     | Nghị định, Thông tư liên tịch    | tương trợ tư pháp quốc tế  |
+------------------------------------+----------------------------------+----------------------------+

---

Hạn chế và hướng phát triển

Hạn chế nghiên cứu

• Do tính chất bảo mật ngoại giao và an ninh tư pháp của hồ sơ án hình sự có yếu tố nước ngoài, nghiên cứu chủ yếu dựa trên các quy phạm pháp lý đã ban hành và văn bản hiệp định công khai, số lượng án lệ thực tế được phân tích chi tiết còn hạn chế.
• Sự khác biệt về hệ thống phân loại tội phạm giữa Bộ luật Hình sự Việt Nam và Trung Quốc tạo ra một số thách thức trong việc xác định chuẩn mực chung cho nguyên tắc tội phạm kép.

Hướng phát triển tiếp theo

• Số hóa và Chứng cứ điện tử xuyên biên giới (Cross-border e-Evidence): Nghiên cứu cơ chế thu thập, trích xuất và công nhận giá trị pháp lý của chứng cứ kỹ thuật số trong tương trợ tư pháp hình sự.
• Cơ chế công nhận lẫn nhau (Mutual Recognition): Nghiên cứu khả năng thí điểm áp dụng cơ chế công nhận lệnh bắt giữ và phong tỏa tài sản trực tiếp trong khối ASEAN tương tự mô hình Lệnh bắt giữ châu Âu (European Arrest Warrant - EAW).

---

Đối tượng hưởng lợi

+----------------------------------------------------------------------------------------------------+
|                                    BẢNG ĐỐI TƯỢNG HƯỞNG LỢI                                        |
+------------------------------------+---------------------------------------------------------------+
| ĐỐI TƯỢNG                          | GIÁ TRỊ VÀ LỢI ÍCH TIẾP NHẬN                                  |
+------------------------------------+---------------------------------------------------------------+
| Cơ quan soạn thảo luật             | Cung cấp luận cứ khoa học, bảng đối chiếu điều khoản hoàn     |
| (Bộ Công an, Bộ Tư pháp)           | chỉnh phục vụ xây dựng Luật Dẫn độ chuyên biệt.               |
+------------------------------------+---------------------------------------------------------------+
| Cơ quan tiến hành tố tụng          | Hướng dẫn quy trình chuẩn bị hồ sơ ủy thác, giảm tỷ lệ bị     |
| (Điều tra viên, Kiểm sát viên)     | cơ quan tư pháp nước ngoài từ chối do lỗi thể thức.           |
+------------------------------------+---------------------------------------------------------------+
| Sinh viên, Học viên, Giảng viên    | Tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp nghiên cứu so     |
| chuyên ngành Luật                  | sánh pháp luật hình sự quốc tế.                               |
+------------------------------------+---------------------------------------------------------------+
| Doanh nghiệp và Công dân           | Bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp thông qua các cơ chế giám    |
|                                    | sát nhân quyền và bảo đảm tố tụng minh bạch.                  |
+------------------------------------+---------------------------------------------------------------+

---

Câu hỏi thường gặp

1. Điều kiện tiên quyết để thực hiện yêu cầu dẫn độ giữa Việt Nam và các quốc gia khác là gì?

Yêu cầu dẫn độ phải thỏa mãn nguyên tắc tội phạm kép (Dual Criminality - hành vi bị coi là tội phạm theo luật của cả hai nước với mức hình phạt tù nhất định, thường từ 1 năm trở lên), không thuộc các trường hợp miễn trừ chính trị, quân sự và không dẫn độ công dân của chính quốc gia được yêu cầu (Non-extradition of nationals).

2. Nguyên tắc có đi có lại (Reciprocity) được áp dụng như thế nào khi chưa có hiệp định song phương?

Khi không có hiệp định, quốc gia yêu cầu gửi công hàm ngoại giao cam kết sẽ hỗ trợ quốc gia được yêu cầu trong các trường hợp tương tự trong tương lai. Cơ quan có thẩm quyền của nước được yêu cầu sẽ xem xét dựa trên luật quốc gia, chính sách đối ngoại và cam kết cụ thể để quyết định chấp thuận trên cơ sở phi điều ước.

3. Tại sao Việt Nam cần tách Luật Tương trợ tư pháp 2007 thành các luật chuyên biệt?

Luật Tương trợ tư pháp 2007 gộp cả 4 lĩnh vực có tính chất hoàn toàn khác nhau (Dân sự thuộc tư pháp tư; Hình sự, Dẫn độ, Chuyển giao thuộc tư pháp công và quyền lực nhà nước). Việc tách luật chuyên biệt giúp cụ thể hóa thẩm quyền, rút ngắn thời gian xử lý và tương thích với thông lệ lập pháp quốc tế.

4. Cơ quan nào là đầu mối trung ương trong tiếp nhận yêu cầu tương trợ tư pháp hình sự tại Việt Nam?

Theo quy định hiện hành, Viện kiểm sát nhân dân tối cao là cơ quan đầu mối trung ương đối với tương trợ tư pháp về hình sự; Bộ Công an là cơ quan đầu mối đối với hoạt động dẫn độ và chuyển giao người đang chấp hành hình phạt tù; Bộ Tư pháp là đầu mối đối với tương trợ tư pháp dân sự.

5. Khác biệt lớn nhất về thủ tục dẫn độ của Trung Quốc so với Việt Nam là gì?

Trung Quốc có Luật Dẫn độ 2000 riêng biệt với quy trình phân tầng rõ rệt: Bộ Ngoại giao tiếp nhận, Tòa án nhân dân cấp cao mở phiên xét xử tính hợp pháp của yêu cầu, Tòa án nhân dân tối cao phúc tra và Quốc vụ viện (Chính phủ) ra quyết định chấp thuận cuối cùng mang tính quyền lực tối cao.

---

Kết luận

Nghiên cứu so sánh hợp tác quốc tế trong lĩnh vực hình sự giữa pháp luật Việt Nam và pháp luật Trung Quốc đã làm sáng tỏ nền tảng lý luận, phân tích toàn diện các chuẩn mực quốc tế và chỉ ra những bài học kinh nghiệm lập pháp quý giá từ quốc gia láng giềng. Việc hoàn thiện thể chế tương trợ tư pháp hình sự thông qua việc ban hành các luật chuyên biệt (Luật Dẫn độ, Luật Chuyển giao người đang chấp hành án phạt tù) và chuẩn hóa quy trình tố tụng liên ngành là bước đi tất yếu. Điều này không chỉ bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật, bảo vệ chủ quyền quốc gia mà còn khẳng định cam kết mạnh mẽ của Việt Nam trong nỗ lực chung của cộng đồng quốc tế nhằm phòng ngừa và đấu tranh phòng chống tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MINISTRY OF JUSTICE MINISTRY OF EDUCATION AND TRAINING TRAN NGOC MINH CHAU 453544 INTERNATIONAL COOPERATION IN CRIMINAL MATTERS: A COMPARISON BETWEEN VIETNAMESE LAW AND CHINESE LAW GRADUATION THESIS MINISTRY OF JUSTICE MINISTRY OF EDUCATION AND TRAINING TRAN NGOC MINH CHAU 453544 INTERNATIONAL COOPERATION IN CRIMINAL MATTERS: A COMPARISON BETWEEN VIETNAMESE LAW AND CHINESE LAW Major: Comparative Law GRADUATION THESIS SUPERVISOR PHD. DAO LETHU STATUTORY DECLARATION Therewith formally declare that Ï myself have written the submitted Bachelor’s Thesis independently, the conclusions and data in the Bachelor's Thesis are truthfiul and reliable. Confirmation of Supervisor Author of Bachelor's Thess Đào Lê Thu INTRODUCTION. RATIONALE OF THE RESEARCH.

SCIENTIFIC AND PRACTICAL IMPLICATIONS OF THE 4 4. OBJECTIVES AND TASKS OF THE THESIS. THE OBJECT AND DELIMITATION OF THE THESI:. METHOD OLOGY AND RESEARCH METHODS OF THE THESIS.

STRUCTURE OF THE THESIS. GENERAL ISSUES OF INTERNATIONAL COOPERATION IN CRIMINAL MA TTERS. THE CONCEPT OF INTERNATIONAL COOPERATION IN CRDAINAL COOPERATION IN CRDAINAL MATTERS. The necessig; of international cooperation in criminal matters.22 The significance of international cooperation in criminal matters.

THE PRINCIPLES OF INTERNATIONAL COOPERATION IN CRDAINAL MATTERS. THE BASES FOR INTERNATIONAL COOPERATION IN CRDAINAL 1. Mutual ied Thư dụ acaba 1. FUNDAMENTALS OF LAWV GOVERNING INTERNATIONAL COOPERATION IN CRIMINAL MATTERS.

+20 CONCLUSION OF CHAPTER 1 CHAPTER 2. INTERNATIONAL COOPERATION IN CRIMINAL MATTERS UNDER CHINESE LAW. LEGAL FRAMEWORK FOR INTERNATIONAL COOPERATION IN CRIMINAL MATTERS IN CHINA .2, PRINCIPLES OF INTERNATIONAL COOPERATION IN CRIMINAL MATTERS UNDER CHINESE LÀN ss sicsioasdisossissiiccssscessscsnaisicsnebasssstuaivasessonssvssusssastobane’ 25 2.3, INTERNA TIONAL COOPERATION ASPECTS IN CRIMINAL MATTERS UNDER 2. CASES OF REJECTION OF INTERNATIONAL COOPERATION IN CRIMINAL MATTERS UNDER CHINESE LAW.

PROCEEDINGS OF INTERNATIONAL COOPERATION IN CRIMINAL MATTERS UNDER CHINESE LANWV. Competent agencies carrying out internationalsaa in criminal matters under Chinese law.2 Procedures of international cooperation iin er ninal matters under Chinese law. : 34 CONCLUSION OF CHAPTER 2. INTERNATIONAL COOPERATION IN CRIMINAL MATTERS UNDER VIETNAMESE LAW- COMPARING WITH CHINESE LAW AND PROPOSING FOR ITS IMPROVEMENT.

Legal framework for international cooperation in criminal matters in Vietram. Principles of international se pie in criminal matters under Vietnamese law. TT ÿ 41 313 International cooperation, aspects incriminalmatters m eunder Vietnamese law. — BB 314 ‘Cases ofrí ejection ofinternational cooperation imi n criminal matters under Vietramese law.

46 414 Proceedings international |cooperation in1 criminal matters under Vietramese law. COMPARING VIETNAMESE LAW WITH ˆ CHINESE LAW ON INTERNATIONAL COOPERATION IN CRIAINAL MA TTERS. Similarities between Vietnamese law and Chinese law on international COOPE ALON Uh CHMMAL MANETS .isnscssiecsvssenssssusissseresssssnssssccisnsaritiansesieassiee OO 322 Differences between Vietnamese law and Chinese law on international cooperation in criminal matters. PROPOSALS FOR THE IMPROVEMENT OF "VIETNAMESE LAW CONCERNING INTERNATIONAL COOPERATION IN CRIMINAL MATTERS FROM THE EXPERIENCES OF CHINA .ecsssscsessssessssesssescsnsnesnssnensansnssneecsaceneeneneenee CONCLUSION OF CHAPTER 3.

LIST OF REFERENCES. Rationale of the research Asa result of the acceleration of globalization and integration processes in the world, the states’ consolidation of efforts in multiple spheres in effective forms remains one of the priorities attracting the attention of the international community. In an integrated world, the issue of cross-border and transnational crime has become an inevitably growing concern. The threat of such crimes to national security, its obstruction of political, economic and social development, in tum, requires appropriate measures to be taken, with one of the foremost solutions being fighting against transnational crime at the intemational level! Understanding the need to accelerate international cooperation to combat the increasing spread of transnational crimes, the United Nations General Assembly declared that: “States have the duty to co-operate with one another, imespective of the differences in their political, economic and social systems, in the various spheres of international relations [.

Following the statement, intemational cooperation in all fields of life, particularly criminal proceedings, has become a significant part of the activities of United Nations’ States members, to which Vietnam is no exception The Political Bureau of Vietnam did promulgate Directive No. 48/CT-TW, stating one of the major tasks to be “expanding cooperation with foreign countnes and intemational organizations in the crime prevention and combat in order to effectively combat all crimes, especially organized transnational crimes, on the basis of judicial assistance agreements, treaties and national laws, and at the same time making the best use of foreign technical assistance to improve law enforcement institutions and capacity of law enforcers”>. However, from my perspective, despite the accumulated experience in intemational law, intemational cooperation in criminal proceedings in Vietnam in recent times has not met the requirements. For example, in the field of extradition, the number of extradition request dossiers received and processed is still limited There are many reasons why the enforcement of intemational cooperation in cnminal proceedings in Vietnam has not been effective, of which the biggest reason is due to the incompleteness of the legislation and the lack of a coordination mechanism ! “Internationalcooperation in crim ma] matters (based onthe analysisof Geman and Uzbek kegislationy.

‘Umarkhanora Dildora, Dean af the Faculty of Intemational Law and Comparative Legislation Of Tashkent State Unuversity Of Law, published in Berl Suudies Transnational Jounal of Science and Humanities, VoL2, Issue 1 4, 2022. * United Nations General Assembly, Declaration on iples of International Law conc. Friendly Relations and Co-operation among States in accordance with the Charter of the United Nations, Resohtion 2625 (XV), 24 October 1970. 48/CT-TWof the Poltical Bureau ơn enluncing the puty's leadership over crime prevention and combat inthe new situation dated October 22, 2010.

1 between competent bodies. On the other hand, bordering it is China, a highly developed country with an effective system of international cooperation in criminal field. For instance, China has found a path of law-based counterterrorism that confomns to its realities by establishing a sound legal framework and promoting strict, impartial, procedure-based law enforcement.’ Therefore, a comparative research between Vietnam and China on this matter is necessary to enhance the effectiveness of Vietnamese legislation on international cooperation in criminal justice. Based on the foregoing, this thesis would elaborate on the topic “International cooperation in criminal matters: a comparison between Vietnamese law and Chinese law”.

This is a new comparative law study that does not overlap with published studies 2. Literature review In the world, the study of intemational cooperation in criminal matters has been conducted in-depth from various perspectives, including legislative basis, the practice and implementation in certain countries and regions, or its diplomatic nature In these researches, the comparative approach on the regulations conceming international cooperation in cnminal field in different parts of the world is one ofthe most focused issues. In the process of studying the topic, the author has consulted several documents and typical research reports in the form of scientific topics, master’s theses, doctoral theses, books and magazines. Comespondingly, some typical research projects can be summanized below: 2.

Foreign publications Several studies on the generals of international cooperation in criminal matters, including its magnitude, principles, mechanisms, bases and practice have been conducted by scholars around the world: + Article “Intemational Cooperation in Criminal Matters”, T. Matsuda, published in Journal of Criminal Law, 30/07/2015, Volume 54. + Article “General principles of cooperation in regards to intemational criminal law”, Albert Camil Rath Bosca, Gabriela Bologa, published in Agora intemational joumal of juridical sciences, 08/2021, Volume 15. * Intemational Cooperation mn Crim awl Procedure for Globalization and Intemational Integration Nguyen.

Ngọc Chi, Viemam National University, School af Law, VNU Joumal of Science: Jurisprudence, Vohme 34, No 2, 2018, p. * Chữu $ Legn] Framework and Measuresfor Counterterrorism, The State Council Information Office of the People’s Republic of China, Jawwry 2024,http /ini.chinn- embassy gov cavesp/sgaw/202402t20240201_11237595 hem 2 Article “Importance and necessity of international judicial cooperation in criminal matters”, Georgeta Modiga, Faculty of Law, Danubius University Galati, Agora Intemational Journal ofJuridical Sciences, No. Some worldwide study on the regulations as well as implementation of intemational cooperation in criminal matters are closely conducted in particular areas and regions in the world or under a comparative perspective for improvements on the existing legislations, such as: Article “The importance of judicial cooperation in criminal matters in the European Union with a special focus on countering EU threats and crime more effectively’, Jilija Muraru-Klucica, Ministry of Justice, Republic of Latvia Department of Intemational Cooperation, published in Socrates Electronic Scientific Journal of Law, Riga Stradimš University, Faculty of Law, Volume 2023, Issue 1-26, October 2023. Article "International cooperation in criminal matters (based on the analysis of German and Uzbek legislation)”, Umarkhanova Dildora, Dean of the Faculty of Intemational Law and Comparative Legislation Of Tashkent State University Of Law, published in Berlin Studies Transnational Joumal of Science and Humanities, Vol.4, 2022 Overall, albeit the study of international cooperation in criminal matters has been a topic of interest for a long time among legal scholars, most researches are concentrated on the general aspects ofthis concept, with an emphasis on the practice of it in places where there is a long history of regional cooperation, such as European Union.

Domestic publications Meanwhile, in Vietnam, intemational cooperation in criminal matters has also been a subject of study on a variety of aspects, such as its regulations, its specific activities, mechanisms, its practice in specific criminal activities, and some suggestions for the improvement of legislations conceming this issue, conducted within the scope of Vietnam or neighboring countries and regions: “International cooperation on criminal proceedings in the context of international economic integration” by Nguyen Ngoc Anh, published in People's Court magazine, No. Article "Cases of refusal of mutual legal assistance under Japanese and Vietnamese law in the context of developing the Law on Mutual Legal Assistance in Criminal Matters in Vietnam" by Duong Dinh Cong published in Law Profession magazine, No. + Article “Experience in criminal legal assistance activities of the Chinese Procuacy" by Nguyen Cam Tu published in Procuracy magazine, No. « Article “Intemational cooperation and mutual legal assistance in criminal matters in handling transnational wildlife trafficking crimes in Vietnam’, published in E3S Web Conference Journal, Volume 164, 2020.

Ingeneral, while the research into the use of intemational cooperation conceming crimunal cases in Vietnam have been elaborated from multiple aspects, including the approach of comparison with other countries, currently, there has not been a significant number of studies that directly compare the intemational cooperation in criminal matters as a whole between Vietnam and China. Scientific and practical implications of the Thesis Firstly, in terms of scientific significance, the thesis is a systematic study of intemational cooperation in criminal matters in Vietnam, along with a comparison with China. The research puts an emphasis on the necessity and significance of intemational cooperation in criminal matters, and evaluates the current legislative system on this issue. Eventually, the thesis aims to not only point out the magnitude of improving the relevant laws conceming intemational cooperation in cnmunal matters, but also enhance and strengthen the existing regulations and practice of it for a better effectiveness in a combat against transnational criminals in Vietnam.

Secondly, in terms of practical significance, the proposals and the recommendations of the thesis provided by a balanced curriculum of theoretical and practical research looks to contribute to the development of regulations regarding intemational cooperation in criminal matters in Vietnam. This thesis hopes to become a valuable reference for State agencies in the process of developing laws to ensure the effectiveness of the practice of intemational cooperation in criminal matters. In addition, the proposals intend to improve the efficiency of Vietnam's process of cooperating with other countries to prevent and combat transnational crimes. This also aims to be a resource to support further research activities in the field of international cooperation in criminal matters.

4, Objectives and tasks of the Thesis This thesis’ purpose is to make some proposals to improve the effectiveness of intermational cooperation in criminal matters of Vietnam from the neighboring China’s experiences.