BÖÅ GIAÁO DUÅC VA ÀAÂO TAÅO SINH HOÅC 7 nhµ xuÊt b¶n gi¸o dôc viÖt nam CM YK Trang 1 Bé gi¸o dôc vµ ®µo t◊o NguyÔn Quang Vinh (Tæng Chñ biªn) TrÇn kiªn (Chñ biªn) - NguyÔn V¨n Khang SINH HäC 7 (T¸i b¶n lÇn thø m∂êi mét) Nhµ xuÊt b¶n gi¸o dôc VIÖT NAM CM YK Trang 2 B∂n quy“n thuÈc Nhµ xu†t b∂n Gi∏o dÙc Vi÷t Nam - BÈ Gi∏o dÙc vµ ßµo tπo 01-2014/CXB/229-1062/GD M∑ sË : 2H720T4 CM YK Trang 3 LòI NïI ß¡U rong sè c¸c em ®ang cÇm cuèn s¸ch Sinh häc 7 nµy trªn tay, kh«ng ˙t em ®· tõng ®√îc tham quan v√ên thó, v√ên T Quèc gia, nhµ b¶o tµng tù nhiªn, hay ˙t nhÊt ®· ®√îc xem c¸c ch√¬ng tr˘nh vÒ “ThÕ giíi ®éng vËt” trªn mµn ¶nh nhá. ThÕ giíi ®éng vËt ®ã mu«n mµu sflc, v« cïng ®a d◊ng, phong phó vµ rÊt l˙ thó, hÊp dÉn. NÕu nh√ lóc ®ã, c¸c em biÕt nhËn ra trong ®ã tªn c¸c loµi ®éng vËt vµ c¸c quy luËt cÊu t◊o, ho◊t ®éng sèng cña chóng, th˘ sù hÊp dÉn, l˙ thó cßn t¨ng thªm rÊt nhiÒu lÇn. Sinh häc 7 sÏ mang ®Õn cho c¸c em ch˘a kho¸ ®Ó më c¸nh cöa b√íc vµo thÕ giíi ®éng vËt. Cïng víi sù dÉn dflt cña c¸c thÇy c« gi¸o, c¸c em ®√îc t˘m hiÓu, kh¸m ph¸ thÕ giíi ®éng vËt ®a d◊ng phong phó ®ã, tõ ®¬n gi¶n ®Õn phøc t◊p, tõ thÊp ®Õn cao, tõ c¸c ®éng vËt cã k˙ch th√íc hiÓn vi trong mét giät n√íc ao hå ë c◊nh chóng ta, ®Õn nh÷ng ®éng vËt khæng lå nh√ b◊ch tuéc, c¸ nhµ t¸ng. S¸ch Sinh häc 7 gåm 8 ch√¬ng víi 66 bµi häc. Trong sè ®ã cã 10 bµi thùc hµnh (3 bµi xem b¨ng h˘nh) vµ mét buæi thùc hµnh tham quan ngoµi trêi. Mçi bµi häc ®Òu cã : - K˙ hiÖu n : cung cÊp th«ng tin. - K˙ hiÖu t : nh÷ng ho◊t ®éng häc tËp, quan s¸t, th¶o luËn, tr¶ lêi c©u hái. - PhÇn ch÷ ®ãng khung ë cuèi bµi lµ néi dung träng t©m cÇn ghi nhí. Cuèi mçi bµi ®Òu cã c¸c c©u hái hoÆc bµi tËp ®Ó lµm ë nhµ. C©u hái cã dÊu hoa th˚ (*) dµnh cho c¸c em häc kh¸. Mét sè bµi cã thªm môc “Em cã biÕt ?” lµ phÇn tham kh¶o, gåm nh÷ng th«ng tin më réng, dµnh cho nh÷ng em ham hiÓu biÕt, yªu th˙ch Sinh häc, kh«ng bflt buéc tÊt c¶ ph¶i ®äc vµ nhí. 3 CM YK Trang 4 C¸c em rÊt tù hµo khi biÕt r»ng n√íc ta lµ mét trong sè rÊt ˙t c¸c quèc gia ®√îc thiªn nhiªn √u ®·i, cã ®a d◊ng sinh häc cao, cã nhiÒu ®éng vËt qu˝ vµ hiÕm. Vinh dù nµy ®Æt ra cho chóng ta mét th¸ch thøc to lín : nhiÒu loµi trong sè ®ã ®ang ®øng tr√íc nguy c¬ tuyÖt chñng ! Lµm g˘ ®Ó cøu v·n chóng ? §ã kh«ng chØ lµ tr¸ch nhiÖm cña riªng chóng ta, mµ cña c¶ céng ®ång ®Ó cïng g˘n gi÷ cho thÕ giíi ®éng vËt ®√îc bÒn v÷ng l©u dµi. §ã ch˙nh lµ gfln häc víi hµnh - môc ®˙ch cña Sinh häc 7 trong c«ng cuéc ®æi míi néi dung vµ ph√¬ng ph¸p häc tËp. Sinh häc 7 ®· sö dông nhiÒu t√ liÖu, h˘nh ¶nh, chän läc tõ nhiÒu nguån t√ liÖu trong vµ ngoµi n√íc, nh»m gióp häc sinh dÔ hiÓu vµ s¸t víi thùc tÕ thiªn nhiªn. Chóng t«i xin göi lêi ch©n thµnh c¶m ¬n ®Õn c¸c t¸c gi¶ cña nh÷ng nguån t√ liÖu tr˙ch dÉn ®ã. Cuèi cïng, c¸c t¸c gi¶ mong √íc Sinh häc 7 sÏ lµ ng√êi b◊n ®√êng tèt cña c¸c em trong viÖc häc tËp vµ kh¸m ph¸ thÕ giíi ®éng vËt ®a d◊ng vµ phong phó ë xung quanh chóng ta. Tham gia biªn so◊n cuèn s¸ch nµy gåm : NguyÔn V¨n Khang biªn so◊n c¸c bµi : tõ bµi 1 ®Õn 30, bµi 64 ®Õn 66. NguyÔn Quang Vinh biªn so◊n c¸c bµi : 32, 33, 35, 36, 39, 42, 43, 47. TrÇn Kiªn biªn so◊n c¸c bµi : 31, 34, 37, 38, 40, 41, 44, 45, 46 vµ tõ bµi 48 ®Õn 63. C¸c t¸c gi¶ 4 CM YK Trang 5 Më §ÇU Bµi 1 ThÕ giíi ®éng vËt ®a d◊ng, phong phó n §éng vËt sèng ë khflp n¬i trªn hµnh tinh cña chóng ta, kÓ c¶ ë Bflc Cùc vµ Nam Cùc. Chóng ph©n bè tõ ®Ønh £veret cao h¬n 8 000m ®Õn vùc s©u 11 000m d√íi ®¸y ®◊i d√¬ng. Cïng víi thùc vËt, ®éng vËt gãp phÇn lµm nªn sù bÒn v÷ng vµ vÎ ®Ñp cña tù nhiªn. I - §a d◊ng loµi vµ phong phó vÒ sè l√îng C¸ thÓ n Qua vµi tØ n¨m tiÕn ho¸, giíi §éng vËt v« cïng ®a d◊ng, phong phó víi kho¶ng 1,5 triÖu loµi ®· ®√îc ph¸t hiÖn (h˘nh 1. Bªn c◊nh nh÷ng ®éng vËt ®¬n bµo cã k˙ch th√íc hiÓn vi, cßn cã c¸c ®éng vËt rÊt lín nh√ : trai t√îng (vá dµi 1,4m, nÆng 250kg), voi ch©u Phi (nÆng 4 tÊn, cao 3m), c¸ voi xanh (nÆng 150 tÊn, dµi 33m). Mét sè loµi chim vÑt kh¸c nhau sèng trªn hµnh tinh cña chóng ta (cã tíi 316 loµi) 5 CM YK Trang 6 t H·y nªu mét vµi v˙ dô t√¬ng tù ë ®˚a ph√¬ng em ®Ó chøng minh sù ®a d◊ng, phong phó cña thÕ giíi ®éng vËt nh√ : - H·y kÓ tªn c¸c loµi ®éng vËt ®√îc thu thËp khi : + Ko mét mÎ l√íi trªn biÓn. + §¬m ®ã qua mét ®ªm ë ®Çm, hå. - H·y kÓ tªn c¸c ®éng vËt tham gia vµo “b¶n giao h√ëng” th√êng cÊt lªn suèt ®ªm hÌ trªn c¸nh ®ång quª n√íc ta. D√íi k˙nh hiÓn vi, trong mét giät n√íc biÓn còng thÊy sè loµi ®a d◊ng n Mét sè nhãm ®éng vËt cßn phong 1→5. Êu trïng th©n mÒm ; phó vÒ sè l√îng c¸ thÓ. Ng√êi ta ®· 7,8. §éng vËt nguyªn sinh ; 9,10. gÆp nh÷ng ®µn ch©u chÊu bay di c√ nh√ nh÷ng ®¸m m©y. ë v√ên Quèc gia Cóc Ph√¬ng, mïa h◊ th√êng thÊy nh÷ng ®µn b√ím trflng hµng ngh˘n con bay däc ®√êng rõng dµi hµng tr¨m mt. Hång h◊c lµ mét loµi chim qu˝, nh√ng ng√êi d©n ë Kenia cßn gÆp nh÷ng ®µn ®«ng tíi trªn mét triÖu con tô tËp ë c¸c hå lín ë vïng x˙ch ®◊o ch©u Phi. Mét sè ®éng vËt ®√îc con ng√êi thuÇn ho¸ thµnh vËt nu«i. Tõ khi ®√îc con ng√êi thuÇn d√ìng, chóng ®· kh¸c nhiÒu víi tæ tiªn hoang d◊i vµ biÕn ®æi thµnh nhiÒu lo◊i, ®¸p øng c¸c nhu cÇu kh¸c nhau cña con ng√êi. Gµ nu«i lµ mét v˙ dô : Tæ tiªn lµ loµi gµ rõng nhá nhfln cßn ®ang sèng ë rõng nhiÖt ®íi. Nh√ng gµ nu«i ®· biÕn ®æi rÊt nhiÒu vÒ mµu l«ng, vÒ k˙ch th√íc, vÒ chiÒu cao., kh¸c xa víi tæ tiªn cña chóng. II - §a d◊ng vÒ m«i tr√êng sèng n C¸c loµi ®éng vËt sèng ë nhiÒu m«i tr√êng kh¸c nhau vµ th˙ch nghi víi nh÷ng m«i tr√êng ®ã (h˘nh 1. 6 CM YK Trang 7 H˘nh 1. Nam Cùc chØ toµn b¨ng tuyÕt nh√ng chim c¸nh côt vÉn sèng vµ cã tíi 17 loµi kh¸c nhau. Mçi con nÆng kho¶ng 30 - 40kg, l«ng rËm, mì dµy. Con c¸i ®Î tõ 1 ®Õn 2 trøng, Êp 65 ngµy. Sau mçi lÇn Êp, con c¸i gi¶m 40% khèi l√îng. Con mÑ tiÕp tôc ñ Êm cho con non. Chóng th√êng sèng thµnh bÇy, ®«ng tíi hµng ngh˘n con. B a m«i tr√êng lín ë vïng nhiÖt ®íi : - D√íi n√íc cã : . - Trªn kh«ng cã :. 7 CM YK Trang 8 t H·y dùa vµo c¸c h˘nh trªn, ®iÒn tªn ®éng vËt(*) mµ em biÕt vµo chó th˙ch ë d√íi h˘nh 1.4 vµ tr¶ lêi c¸c c©u hái sau : - §Æc ®iÓm nµo gióp chim c¸nh côt th˙ch nghi ®√îc víi kh˙ hËu gi¸ l◊nh ë vïng cùc ? - Nguyªn nh©n nµo khiÕn ®éng vËt vïng nhiÖt ®íi ®a d◊ng vµ phong phó h¬n ®éng vËt vïng «n ®íi vµ Nam Cùc ? - §éng vËt n√íc ta cã ®a d◊ng, phong phó kh«ng ? V˘ sao ? ThÕ giíi ®éng vËt xung quanh chóng ta v« cïng ®a d◊ng, phong phó. Chóng ®a d◊ng vÒ sè loµi, k˙ch th√íc c¬ thÓ, lèi sèng vµ m«i tr√êng sèng. Nhê sù th˙ch nghi cao víi ®iÒu kiÖn sèng, ®éng vËt ph©n bè ë khflp c¸c m«i tr√êng nh√ : n√íc mÆn, n√íc ngät, n√íc lî, trªn c◊n, trªn kh«ng vµ ë ngay vïng cùc b¨ng gi¸ quanh n¨m. H·y kÓ tªn nh÷ng ®éng vËt th√êng gÆp ë ®˚a ph√¬ng em ? Chóng cã ®a d◊ng, phong phó kh«ng ? 2. Chóng ta ph¶i lµm g˘ ®Ó thÕ giíi ®éng vËt m·i m·i ®a d◊ng, phong phó ? ßi“n vµo vÎ bµi tÀp 8 CM YK Trang 9 Bµi 2 Ph©n biÖt ®éng vËt víi thùc vËt ®Æc ®iÓm chung cña ®éng vËt I - Ph©n biÖt ®éng vËt víi thùc vËt A B C H˘nh 2. C¸c biÓu hiÖn ®Æc tr√ng cña giíi §éng vËt vµ Thùc vËt A - Cñ khoai t©y. B - Chuét ¨n cñ khoai t©y.1 ph¶n ¸nh c¸c ®Æc tr√ng c¬ b¶n nhÊt cña ®éng vËt vµ thùc vËt trong : cÊu t◊o, dinh d√ìng, di chuyÓn vµ ph¶n x◊.1, th¶o luËn nhãm vµ ®¸nh dÊu (3) vµo c¸c « th˙ch hîp ë b¶ng 1. So s¸nh ®éng vËt víi thùc vËt §Æc ®iÓm Thµnh HÖ thÇn c¬ thÓ CÊu t◊o Lín lªn ChÊt h÷u c¬ Kh¶ n¨ng xenlul«z¬ kinh vµ tõ tÕ bµo vµ sinh s¶n nu«i c¬ thÓ di chuyÓn ë tÕ bµo gi¸c quan §èi Tù tæng Sö dông t√îng Kh«ng Cã Kh«ng Cã Kh«ng Cã hîp chÊt h÷u Kh«ng Cã Kh«ng Cã ph©n biÖt ®√îc c¬ cã sfin Thùc vËt §éng vËt 9 CM YK Trang 10 - Th¶o luËn tr¶ lêi c©u hái : + §éng vËt gièng thùc vËt ë c¸c ®Æc ®iÓm nµo ? + §éng vËt kh¸c thùc vËt ë c¸c ®Æc ®iÓm nµo ? II - §Æc ®iÓm chung cña ®éng vËt t - H·y xem xt c¸c ®Æc ®iÓm dù kiÕn sau ®©y ®Ó ph©n biÖt ®éng vËt víi thùc vËt + Cã kh¶ n¨ng di chuyÓn n + Tù d√ìng, tæng hîp c¸c chÊt h÷u c¬ tõ n√íc vµ CO2 n + Cã hÖ thÇn kinh vµ gi¸c quan n + D˚ d√ìng (kh¶ n¨ng dinh d√ìng nhê chÊt h÷u c¬ cã sfin) n + Kh«ng cã kh¶ n¨ng tån t◊i nÕu thiÕu ¸nh nflng mÆt trêi n - Nghiªn cøu c¸c th«ng tin trªn, th¶o luËn vµ chän ba ®Æc ®iÓm quan träng nhÊt cña ®éng vËt ph©n biÖt víi thùc vËt b»ng c¸ch ®¸nh dÊu (3) vµo « trèng. III - S¬ l√îc ph©n chia giíi §éng vËt n Do sù ®ãng gãp cña nhiÒu thÕ hÖ c¸c nhµ ph©n lo◊i häc mµ giíi §éng vËt ngµy nay ®√îc sflp xÕp vµo h¬n 20 ngµnh.