mở đầu bằng lời giới thiệu, nhạc hiệu, kết thúc bằng lời chào tạm biệt, đáp ứng yêu cầu tuyên truyền của cơ quan báo chí truyền hình nhằm mang lại hiệu quả cao nhất cho khán giả. Báo chí truyền hình có nhiều dạng chương trình khác nhau. Nếu phân chia theo tiêu chí tính chất thời sự của thông tin, có: chương trình Thời sự, chương trình Chuyên đề. Nếu phân chia theo lĩnh vực phản ánh, có: chương trình Kinh tế, Văn hóa, Quân đội, Giáo dục, Y tế, Thể thao… Nếu chia theo tiêu chí giới và lứa tuổi, có các chương trình: Phụ nữ, Thiếu nhi, Thanh niên, Người cao tuổi… Nếu theo tiêu chí mục đích thông tin, chủ yếu có các chương trình Giải trí (gameshows), các chương trình tin tức thời sự… Mỗi chương trình truyền hình có chức năng nhiệm vụ khác nhau và hướng đến đối tượng khán giả khác nhau.
Căn cứ vào các yếu tố đó, người ta thường xây dựng chương trình có cấu trúc, format tương đối ổn định, có thời lượng xác định, thời điểm phát cụ thể. Các chương trình được phát trên từng kênh sóng khác nhau. Chương trình truyền hình chuyên đề Hệ thống chương trình chuyên đề là mảng nội dung quan trọng của bất kỳ kênh truyền hình nào. Trên thực tế tại tất cả các đài phát thanh - truyền hình toàn quốc đều có các chương trình chuyên đề trên sóng.
Tuy nhiên, đến nay chưa có tài liệu nào nghiên cứu về khái niệm “chương trình truyền hình chuyên đề”. Khái niệm này cũng chưa được sử dụng một cách nhất quán. Theo từ điển Tiếng Việt, thì “chuyên đề” là vấn đề chuyên môn có giới hạn, được nghiên cứu riêng. Có thể hiểu thuật ngữ “chuyên đề” bao gồm “chuyên” và “đề”.
“Chuyên” là chuyên sâu, chuyên biệt, chuyên về một lĩnh vực cụ thể. Còn “đề” trong phạm vi nghiên cứu này có nghĩa là vấn đề, đề tài, 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Như vậy, thông tin chuyên đề là thông tin chuyên sâu, chuyên biệt về một chủ đề, vấn đề, đề tài chuyên môn nào đó, trong các lĩnh vực khác nhau của đời sống xã hội, dưới các góc độ, các thức, phương pháp, phương tiện kỹ thuật tiếp cận khác nhau. Từ đó, nhằm cung cấp một khối lượng thông tin nhất định trước một chủ đề, vấn đề, đề tài nào đó cho công chúng, khán, thính giả hoặc độc giả nhà báo thường chọn chuyên đề báo chí.
Riêng với truyền hình, các đài truyền hình thường có riêng bộ phận sản xuất chương trình truyền hình chuyên đề với chức năng, nhiệm vụ rõ ràng. Chuyên đề báo chí truyền hình là những chương trình phản ánh hiện thực khách quan những vấn đề mang tính thời sự của đời sống xã hội, có đối tượng công chúng xác định. Chương trình chuyên đề không có tính hư cấu như văn nghệ, giải trí, cũng không phải các chương trình nghệ thuật trên truyền hình mà là chương trình mang tính báo chí, phản ánh thực tiễn cuộc sống. Chương trình truyền hình chuyên đề gồm một chuỗi các tác phẩm chuyên sâu, chuyên biệt về một chủ đề, vấn đề nhất định; được biểu hiện thông qua nhiều óc độ nhằm làm rõ bản chất của sự việc, hiện tượng đã được nêu và hướng tới một nhóm đối tượng công chúng xác định.
Một số đặc điểm cơ bản của chương trình truyền hình chuyên đề đó là: - Tính định hướng và chuyên sâu - Tính định kỳ - Hướng tới đối tượng công chúng cụ thể - Sử dụng đa dạng các loại thể của báo hình Đa phương tiện Từ điển Tiếng Việt (NXB Từ điển bách khoa, 2010) giải nghĩa “Phương tiện” được hiểu là “những cách thức, công cụ, con đường để thực hiện một công việc cụ thể nào đó”. Như vậy, có thể hiểu với truyền thông nói chung và 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com báo chí nói riêng, phương tiện chính là những cách thức, công cụ, con đường để truyền thông điệp (nội dung thông tin) đến với công chúng. Trong các tài liệu nghiên cứu, thuật ngữ “Multimedia” xuất hiện khoảng vào giữa thế kỷ 20 – khi internet còn chưa ra đời. Theo đó, “Media” là phương tiện, “Multi” là nhiều; “Multimedia” là sản phẩm được tạo ra để “chạy” trên nhiều thiết bị khác nhau, hay nói cách khác, là sản phẩm được truyền tải bởi nhiều phương tiện khác nhau.
Thuật ngữ này có thể được sử dụng như một danh từ (một phương tiện với nhiều hình thức nội dung) hoặc như một tính từ để mô tả một phương tiện có nhiều hình thức nội dung. Đa phương tiện được sử dụng mang ý nghĩa tương phản với phương tiện truyền thông sử dụng chỉ máy tính thô sơ để hiển thị như chỉ văn bản hoặc các dạng thức truyền thống của in ấn hoặc tài liệu sản xuất thủ công. Đa phương tiện bao gồm sự kết hợp văn bản (text), âm thanh (audio), ảnh tĩnh, hoạt hình, video, link hoặc các dạng nội dung tương tác khác. Khi là tính từ đa phương tiện cũng mô tả các thiết bị điện tử được sử dụng để lưu và trải nghiệm nội dung.
Lần đầu tiên, cụm từ “đa phương tiện” xuất hiện là vào tháng 7/1966, được Bob Goldstein sử dụng để miêu tả một buổi trình diễn đặc biệt mang tên “Exploding PlasticInevitable” (Sự kết hợp hoàn hảo mang tính đột phá từ những điều quen thuộc). Đây là buổi biểu diễn đầu tiên có sự kết hợp của nhạc rock, chiếu bóng, ánh sáng và trình diễn nghệ thuật. Sau này, trong sử dụng thường ngày, thuật ngữ đa phương tiện dùng để chỉ sự kết hợp điện tử phương tiện truyền thông gồm video, ảnh tĩnh, âm thanh và văn bản theo cách có thể được truy cập tương tác. Khái niệm “đa phương tiện” được rất nhiều tác giả đề cập đến trong nhiều công trình nghiên cứu cũng như các bài báo, bài thảo luận.
Tùy vào lĩnh vực, khái niệm “đa phương tiện” được định nghĩa không hoàn toàn giống 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Chẳng hạn, trong lĩnh vực điện tử công nghệ, “multimedia” hay “đa phương tiện” là sự kết hợp giữa phương tiện truyền thông (media) và các dạng nội dung (contents) khác nhau bao gồm tổ hợp văn bản (text), âm thanh (audio), hình ảnh tĩnh (still image), hình ảnh động (video), đồ hình – đồ họa (graphic), và những nội dung mang tính tương tác (interactive programs) vào trong cùng một thiết bị công nghệ như điện thoại di động, máy vi tính, máy ảnh, máy nghe nhạc… Trong cuốn “Multimedia Technologies”, tác giả Ashok Banerji viết: “Khi được sử dụng như một danh từ: Đa phương tiện đề cập đến công nghệ và các thiết bị, phương tiện truyền thông. Đó là việc sử dụng kết hợp các hình thức khác nhau của các phương tiện truyền thông âm thanh và hình ảnh như: văn bản, đồ họa, hoạt hình, âm thanh và video; khi sử dụng như một tính từ: Đa phương tiện mô tả sự trình bày liên quan đến việc sử dụng nhiều phương tiện truyền thông cùng một lúc”. Ở lĩnh vực khoa học tự nhiên, PGS.
Đỗ Trung Tuấn – Giảng viên Khoa Toán Cơ Tin học, Trường Đại học Khoa học Tự nhiên đưa ra định nghĩa: “Đa phương tiện là kỹ thuật mô phỏng và sử dụng đồng thời nhiều dạng phương tiện chuyển hóa thông tin và các tác phẩm từ kỹ thuật đó. Trong khi đó, lĩnh vực truyền thông, đặc biệt là trong lĩnh vực báo chí, thuật ngữ “đa phương tiện” lại được dùng thiên về cách hiểu là phương thức truyền tải thông tin trên các thiết bị khác nhau, với các dạng thức ngôn ngữ khác nhau phù hợp cho mỗi loại thiết bị. Nói tóm lại, mỗi lĩnh vực, thuật ngữ đa phương tiện có cách hiểu tương đối khác nhau tùy vào mục đích, đối tượng sản xuất, phương tiện kỹ thuật, nội dung thông tin, đối tượng tiếp nhận. Tuy nhiên, một cách chung nhất, có thể hiểu: Đa phương tiện là sự kết hợp của nhiều loại phương tiện thiết bị kỹ thuật và nhiều loại ngôn ngữ khác nhau để chuyển hóa, truyền tải thông tin đến công chúng.
17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Truyền thông đa phương tiện Đa phương tiện theo nghĩa rộng là việc tổ hợp các phương tiện khác nhau để tạo nên một cách mô tả nhiều mặt ý tưởng, khái niệm hay tư tưởng. Đa phương tiện đơn giản có nghĩa là có khả năng liên lạc, giao tiếp theo nhiều hơn một cách thức. Như vậy, đa phương tiện thật ra là liên lạc, giao tiếp theo vài cách thức khác nhau”. Trong cuốn “Multimedia Journalism – A practical guide” (Báo chí đa phương tiện – Hướng dẫn thực hành), tác giả Andy Bull cho rằng: “Báo chí đa phương tiện là sự phát triển của Báo mạng điện tử khi các tác phẩm báo chí trên Báo mạng điện tử được tích hợp đa phương tiện nhiều hơn”.
Trong bài viết “What is Multimedia Journalism” (Thế nào là nhà báo đa phương tiện”), tác giả Mark Deuze, giảng viên báo chí thuộc trường Đại học Amsterdam (Hà Lan) lại cho rằng: “Báo chí đa phương tiện đơn giản là hình thức báo chí dựa vào các loại phương tiện truyền thông như văn bản, hình ảnh, đồ họa, âm thanh, video, chương trình tương tác để truyền tải thông tin đến độc giả một cách đa dạng, sống động và chân thực”. Nguyễn Văn Dững –Học viện Báo chí & Tuyên truyền nhận định: “Đa phương tiện chính là khả năng kết hợp các tài liệu văn bản, hình ảnh, âm nhạc, video, hình động và tài liệu in ấn có thể được sử dụng ở nhiều mức độ khác nhau nhằm “thay đổi” sự chú ý và truyền đạt một cách có hiệu quả thông điệp của bạn (…) Đa phương tiện cho phép kết hợp các loại hình truyền thông trong việc chuyển tải thông điệp nhằm gây chú ý, hấp dẫn và thuyết phục công chúng”. Tham khảo một số ý kiến trên, tác giả cho rằng: Truyền thông đa phương tiện là hình thức truyền thông sử dụng đồng thời nhiều phương thức truyền tải thông tin như văn bản (text), hình ảnh tĩnh (still image), hình ảnh động (animation), âm thanh (audio), video và các chương trình tương tác 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com (interactive programs) để đưa thông tin đến với công chúng, thỏa mãn khả năng tiếp nhận thông tin bằng nhiều giác quan của họ. Truyền thông đa phương tiện có 2 hình thức thể hiện: Thứ nhất là Truyền thông đa phương tiện trên cùng một sản phẩm báo chí.
Ví dụ như trong cùng một chương trình truyền hình (có thể gọi là chương trình truyền hình theo phương thức đa phương tiện), trên cùng một tác phẩm/một tờ báo điện tử.