CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ PHƯƠNG THỨC THANH TOÁN TÍN DỤNG CHỨNG TỪ VÀ RỦI RO TRONG PHƯƠNG THỨC THANH TOÁN TÍN DỤNG CHỨNG TỪ 1. PHƯƠNG THỨC THANH TOÁN TÍN DỤNG CHỨNG TỪ Trong TTQT có nhiều phương thức thanh toán phổ biến như: Nhờ thu, Chuyển tiền, TDCT, Ghi sổ… Trong đó, phương thức thanh toán TDCT được sử dụng phổ biến nhất vì nó đảm bảo quyền lợi cho cả người mua và người bán. Khái niệm phương thức thanh toán tín dụng chứng từ Phương thức thanh toán TDCT là một sự thỏa thuận mà trong đó, một ngân hàng (NHPH) theo yêu cầu của khách hàng (người yêu cầu mở thư tín dụng) cam kết sẽ trả một số tiền nhất định cho một người thứ ba (người thụ hưởng) hoặc chấp nhận hối phiếu do người thứ ba ký phát trong phạm vi số tiền đó khi người thứ ba này xuất trình tại ngân hàng một bộ chứng từ thanh toán phù hợp với những điều khoản trong thư tín dụng. (Giáo trình thanh toán quốc tế trong ngoại thương, 2009) [6] Thư tín dụng là bức thư do một NHPH, trên cơ sở yêu cầu của khách hàng là nhà NK; trong đó ngân hàng này cam kết trả một số tiền nhất định hoặc chấp nhận trả tiền trên hối phiếu, trong một thời hạn nhất định cho người XK, với điều kiện người này xuất trình bộ chứng từ thanh toán phù hợp với những điều khoản và điều kiện quy định trong thư.
(Thanh toán quốc tế, 2009) [1] Theo Điều 2 bản “Quy tắc thống nhất và thực hành về tín dụng chứng từ” của ICC phiên bản 600: “Tín dụng là một sự thỏa thuận bất kì, cho dù được mô tả hoặc gọi tên như thế nào, thể hiện một cam kết chắc chắn và không hủy ngang của NHPH về việc thanh toán khi xuất trình phù hợp.” (UCP600, 2007) [22] Do có tính tùy ý về cách gọi nên trong thực tế, ta gặp nhiều thuật ngữ khác nhau được dùng để chỉ Thư tín dụng như: - Bằng tiếng Anh: Letter of Credit (L/C) hoặc Documentary Credit (D/C) - Bằng tiếng Việt: Tín dụng thư, Thư tín dụng, Tín dụng chứng từ hoặc sử dụng các từ viết tắt như L/C, D/C download by : skknchat@gmail.com 2 2 Cho dù cách gọi là gì thì bản chất của nó vẫn phải tuân thủ nội dung điều 2 của UCP 600. Trong bài luận văn này, các thuật ngữ sẽ được sử dụng đan xen nhau mà không làm thay đổi bản chất của Thư tín dụng. Chức năng cơ bản của Thư tín dụng chứng từ (L/C) Chức năng thanh toán: L/C là một phương thức thanh toán rất thông dụng trong mua bán quốc tế. L/C thường được sử dụng như là một công cụ thanh toán không dùng tiền mặt.
Chức năng bảo đảm: L/C là một cam kết thanh toán có điều kiện và độc lập của NHPH, bảo đảm là người thụ hưởng sẽ không còn bị phụ thuộc vào thiện chí thanh toán của người mua. Chức năng tín dụng: Trong một giao dịch L/C, ngân hàng có thể chiết khấu chứng từ hàng xuất cho nhà XK với điều kiện những chứng từ đó hoàn toàn hợp lệ. Đặc điểm của Thư tín dụng chứng từ (L/C) L/C độc lập với hợp đồng cơ sở và hàng hóa: L/C được hình thành trên cơ sở hợp đồng ngoại thương, nhưng sau khi được thiết lập nó lại hoàn toàn độc lập với hợp đồng này. L/C chỉ giao dịch bằng chứng từ và thanh toán chỉ căn cứ vào chứng từ: Khi chứng từ xuất trình là phù hợp thì NHPH phải thanh toán vô điều kiện cho nhà XK, mặc dù trên thực tế hàng hóa có thể không được giao hoặc được giao không hoàn toàn giống như ghi trên chứng từ.
L/C yêu cầu tuân thủ chặt chẽ của bộ chứng từ: Vì giao dịch bằng chứng từ và thanh toán chỉ căn cứ vào chứng từ nên yêu cầu tuân thủ chặt chẽ chứng từ là nguyên tắc cơ bản của giao dịch L/C. L/C là công cụ thanh toán, hạn chế rủi ro chứ không phải là công cụ từ chối thanh toán: Trong thực tiễn TMQT, L/C có thể bị lạm dụng trở thành công cụ để từ chối nhận hàng, từ chối thanh toán, là công cụ để gian lận và lừa đảo. Từ bản chất L/C chỉ giao dịch bằng chứng từ nên đã có các tranh chấp xảy ra về tính chất tuân thủ chặt chẽ bộ chứng từ. Nếu đưa quá nhiều chi tiết vào L/C sẽ bất lợi cho cả hai phía, dễ bị lỗi, bị nhiễu điện…Ngoài ra, không nên so sánh các điều khoản của download by : skknchat@gmail.com 3 3 hợp đồng với L/C vì mỗi loại có đặc thù riêng.
Do đó, Điều 14b/UCP 600 quy định: “NHPH phải nỗ lực ngăn cản Người mở đưa các văn bản của hợp đồng cơ sở, hóa đơn hình thức và các chứng từ như là phần cấu thành của L/C. Quy trình tổng quát nghiệp vụ thanh toán tín dụng chứng từ 1. Các bên tham gia Người xin mở L/C (Applicant): đây là bên mà L/C được phát hành theo yêu cầu của họ. Trong TMQT người yêu cầu thường là người mua, nhà NK hàng hoá.
Người thụ hưởng L/C (Beneficiary): đây là bên được hưởng số tiền thanh toán hay sở hữu hối phiếu đã chấp nhận thanh toán theo L/C. Ngân hàng mở thư tín dụng (Issuing bank) hay còn gọi là NHPH, là ngân hàng thực hiện phát hành L/C theo đơn của Người xin mở L/C. NHPH thường được hai bên mua bán thỏa thuận và qui định trong hợp đồng. Nếu không có sự thỏa thuận trước thì nhà NK được phép tự chọn NHPH.
NHTB thư tín dụng (Advising bank): Là ngân hàng thực hiện thông báo L/C tới cho Người thụ hưởng theo yêu cầu của NHPH. NHTB thường là ngân hàng đại lý hay một chi nhánh của NHPH ở nước người thụ hưởng. Ngoài ra, trong giao dịch TDCT, tùy thuộc vào yêu cầu và loại hình L/C còn có thể có một số bên tham gia như: Ngân hàng xác nhận, Ngân hàng được chỉ định, Ngân hàng chuyển nhượng, Ngân hàng bồi hoàn… 1. Quy trình nghiệp vụ Hình 1.1: Quy trình tổng quát nghiệp vụ tín dụng chứng từ (7) NHTB NHPH (Advising (6) (Issuing bank) (2) – L/C bank) (10) (5) (3) – L/C (1) (8) (9) Nhà XK (4) Nhà NK (người thụ (người mở) hưởng) Nguồn: Thanh toán Quốc tế, 2008 [2] download by : skknchat@gmail.com 4 4 (1) Nhà NK làm giấy đề nghị mở L/C và nộp vào ngân hàng các giấy tờ cần thiết, thực hiện ký quỹ theo yêu cầu để NHPH phát hành L/C cho nhà XK hưởng lợi.
(2) NHPH mở L/C theo đúng yêu cầu của giấy đề nghị mở L/C và chuyển tới ngân hàng đại lý của mình ở nước nhà XK. (NHTB) (3) NHTB chuyển L/C bản gốc tới nhà XK để người này đánh giá khả năng thực hiện L/C của mình và đề nghị tu chỉnh khi cần. (4) Nhà XK giao hàng theo đúng quy định của L/C và tu chỉnh L/C (nếu có) (5) Nhà XK lập bộ chứng từ theo đúng quy định L/C và các văn bản tu chỉnh L/C (nếu có) xuất trình cho NHTB đúng thời hạn quy định. - Nếu thấy không phù hợp với quy định L/C thì từ chối trả tiền và gửi trả bộ chứng từ cho nhà XK.
(8) NHPH L/C trao bộ chứng từ cho nhà NK và phát lệnh đòi tiền nhà NK. (9) Nhà NK kiểm tra bộ chứng từ: - Nếu thấy phù hợp với quy định của L/C thì đến ngân hàng làm thủ tục thanh toán, NHPH ký hậu bộ chứng từ cho nhà NK đi nhận hàng. - Nếu thấy không phù hợp thì nhà NK có quyền từ chối thanh toán. (10) Nhà XK nhận được tiền thanh toán.
Phân loại thư tín dụng (L/C) 1. Các loại L/C cơ bản - Căn cứ vào phương thức thanh toán L/C không huỷ ngang (Irrevocable letter of credit): Đây là loại L/C mà sau khi được mở ra thì NHPH không được đơn phương sửa đổi hay huỷ bỏ trong thời hạn hiệu lực nếu không có sự đồng ý của cả nhà XK và nhà NK. Do đó quyền lợi của người bán được đảm bảo hơn. download by : skknchat@gmail.com 5 5 L/C không huỷ ngang có xác nhận (Confirmed L/C): Đây là loại L/C không thể huỷ ngang, được một ngân hàng thứ ba đứng ra xác nhận và chịu trách nhiệm thanh toán tiền cho người thụ hưởng khi ngân hàng mở không có khả năng thanh toán.
Nguyên nhân phát sinh loại L/C này là vì người thụ hưởng không tin tưởng vào khả năng thanh toán của ngân hàng mở L/C. L/C không thể hủy ngang có giá trị trực tiếp (Irrevocable Straight L/C): Đây là loại L/C không thể huỷ ngang, trong đó chỉ có NHPH có nghĩa vụ thanh toán hối phiếu hoặc chứng từ được ký phát bởi người thụ hưởng. NHPH cũng không thực hiện bất cứ cam kết nào của mình đối với bất cứ ai, ngoài người thụ hưởng. L/C không hủy ngang cho phép chiết khấu (Irrevocable Negotiable L/C): Đây là loại L/C không hủy ngang cho phép chiết khấu ở ngân hàng được chỉ định.
NHPH cam kết thanh toán giá trị hối phiếu hoặc chứng từ cho bất kỳ ai đã chiết khấu chúng, miễn rằng các điều khoản điều kiện của L/C được đáp ứng phù hợp. Loại L/C này thường hết hạn hiệu lực tại ngân hàng chiết khấu. - Căn cứ vào thời hạn thanh toán L/C trả ngay (L/C at sight): Đây là loại L/C trong đó ngân hàng mở L/C phải thanh toán ngay số tiền trong L/C khi khách hàng xuất trình bộ chứng từ phù hợp. L/C chấp nhận (Acceptance L/C): Người thụ hưởng cần xuất trình bộ chứng từ kèm theo hối phiếu có kỳ hạn được ký phát cho ngân hàng chấp nhận với kỳ hạn cụ thể được ấn định trong L/C.
Ngân hàng chấp nhận thực hiện chấp nhận hối phiếu khi bộ chứng từ xuất trình phù hợp, nghĩa là họ cam kết thanh toán giá trị hối phiếu khi đến hạn cho người thụ hưởng hối phiếu đó. NHPH sẽ thanh toán bồi hoàn cho ngân hàng chấp nhận vào ngày đến hạn cho người thụ hưởng theo quy định L/C. Các loại đặc biệt L/C có điều khoản đỏ: Đây là loại L/C có một điều khoản đặc biệt, đó là download by : skknchat@gmail.com 6 6 người mở yêu cầu NHPH cho phép người thụ hưởng nhận một số tiền nhất định trong tổng số tiền của L/C đã mở ngay khi người này chưa thực hiện nghĩa vụ xuất chuyển hàng hoá cho người mua. Hay người mở L/C cam kết tài trợ cho nhà XK ngay khi L/C được mở.
L/C tuần hoàn: Đây là loại L/C sau khi đã sử dụng xong hoặc hết thời hạn hiệu lực lại tự động có giá trị như cũ và được tiếp tục sử dụng sau một thời gian.