Chương I: Cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn 1. Lý luận dạy học gắn với trải nghiệm 1.1 Một số khái niệm, thuật ngữ cơ bản - Trải nghiệm Từ điển tiếng Việt định nghĩa: Trải có nghĩa là “đã từng qua, từng biết, từng chịu đựng”, còn nghiệm có nghĩa là “kinh qua thực tế nhận thấy điều đó đúng” Theo Từ điển Bách khoa Việt Nam “trải nghiệm” được diễn giải theo hai nghĩa. Trải nghiệm theo nghĩa chung nhất “là bất kì một trạng thái có màu sắc xúc cảm nào được chủ thể cảm nhận, trải qua, đọng lại thành bộ phận (cùng với tri thức, ý thức…) trong đời sống tâm lí của từng người”. Theo nghĩa hẹp trải nghiệm “là những tín hiệu bên trong, nhờ đó các sự kiện đang diễn ra đối với cá nhân được ý thức chuyển thành ý kiến cá nhân, góp phần lựa chọn tự giác các động cơ cần thiết, điều chỉnh hành vi của cá nhân”.
Vậy trải nghiệm có nghĩa là quá trình chủ thể được trực tiếp tham gia hoạt động và rút ra những kinh nghiệm cho bản thân, khắc phục những hạn chế thiếu sót, phát huy nhưng ưu điểm, tích cực đổi mới, có nhiều giải pháp để lần sau đạt kết quả cao. - Sáng tạo Khái niệm “sáng tạo” được sử dụng đồng nghĩa với nhiều thuật ngữ khác như: sự sáng tạo, tư duy hay óc sáng tạo…Các thuật ngữ này đều có liên quan đến một thuật ngữ gốc Latin “Crear” và mang một nghĩa chung là “sự sản xuất, tạo ra, sinh ra một cái gì đó mà trước đây chưa hề có, chưa tồn tại”. Ngoài ra, sáng tạo cũng được hiểu “là tạo ra những giá trị mới về vật chất hoặc tinh thần. Tìm ra cái mới, cách giải quyết mới, không bị gò bó, phụ thuộc vào cái đã có”.
Có thể sáng tạo trong bất kì lĩnh vực nào: khoa học, nghệ thuật, sản xuất, kĩ thuật, kinh tế, chính trị v.v… Như vậy, dù quan niệm như thế nào thì sáng tạo chính là việc tạo ra cái mới. Sáng tạo là tiềm năng có ở mọi người bình thường và được huy động trong từng 8 skkn hoàn cảnh sống cụ thể. Mỗi người khi tạo ra cái mới cho cá nhân, thì sáng tạo đó được xem xét trên bình diện cá nhân, còn tạo ra cái mới liên quan đến cả một nền văn hóa thì sáng tạo đó được xét trên bình diện xã hội. - Hoạt động trải nghiệm sáng tạo Theo định hướng chương trình giáo dục phổ thông mới, hoạt động trải nghiệm sáng tạo bao gồm hoạt động dạy học và các mục tiêu của hoạt động giáo dục.
Vậy khái niệm hoạt động học tập trải nghiệm sáng tạo trong nhà trường phổ thông có thể được hiểu là “các hoạt động giáo dục thực tiễn được tiến hành song song với hoạt động dạy học trong nhà trường. Hoạt động trải nghiệm sáng tạo là một bộ phận của quá trình giáo dục, được tổ chức ngoài giờ học các môn văn hóa trên lớp và có mối quan hệ bổ sung, hỗ trợ cho hoạt động dạy học. Thông qua các hoạt động thực hành, những việc làm cụ thể và các hành động của học sinh, hoạt động trải nghiệm sáng tạo sẽ khai thác kinh nghiệm của mỗi cá nhân, tạo cơ hội cho các em vận dụng một cách tích cực những kiến thức đã học vào thực tế và đưa ra được những sáng kiến của mình, từ đó phát huy và nuôi dưỡng tính sáng tạo của mỗi cá nhân của học sinh”. Từ khái niệm này cho thấy, so với các hoạt động ngoài giờ lên lớp đang được tiến hành hiện nay trong trường phổ thông thì hoạt động trải nghiệm sáng tạo sẽ phong phú hơn cả về nội dung, phương pháp và hình thức hoạt động Hoạt động trải nghiệm sáng tạo có một vai trò quan trọng trong chiến lược đổi mới căn bản, toàn diện của giáo dục hiện nay.
Tuy vậy, không phải giáo viên nào cũng hướng dẫn học sinh tham gia hoạt động trải nghiệm thành công. Chúng ta cần phải nắm vững đặc trưng (nét khác biệt) của một hoạt động trải nghiệm sáng tạo so với những hoạt động dạy học khác. Đó là việc đặt học sinh trong môi trường học tập đa dạng, học đi đôi với hành, học từ chính hành động của bản thân, học trong nhà trường gắn liền với giải quyết các vấn đề thực tiễn đời sống cộng đồng. Trong hoạt động học tập này, các em vừa là người tham gia,vừa là người kiến thiết, tổ chức hoạt động cho chính mình bằng chính sự trải nghiệm của bản thân.
Nói cách khác, khi đặt trong môi trường trải nghiệm và sáng tạo, mỗi học sinh sẽ có điều kiện phát huy tính tích cực, tự chủ của mình. Bởi con người thường bộc lộ 9 skkn tính sáng tạo trong hành vi của mình thông qua các hoạt động. Điều này phù hợp với chủ trương đổi mới chương trình giáo dục và sách giáo khoa theo định hướng phát triển năng lực, phẩm chất của học sinh hiện nay. Ý nghĩa của hoạt động trải nghiệm sáng tạo qua môn Ngữ văn Tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo qua môn Ngữ văn là một trong những biện pháp tạo ra các môi trường khác nhau để học sinh được quan sát, suy nghĩ và trải nghiệm tham gia vào các hoạt động thực tiễn.
Qua đó khuyến khích, động viên và tạo điều kiện thuận lợi cho học sinh tích cực nghiên cứu, khơi nguồn cho sự sáng tạo, tìm ra những giải pháp mới, những cái mới trên nền tảng vận dụng những cái đã có và những cái đã được trải nghiệm trong thực tiễn cuộc sống, biến ý tưởng thành hiện thực…từ đó hình thành những phẩm chất và kĩ năng sống, phát triển năng lực chủ thể của học sinh. Học từ trải nghiệm và bằng trải nghiệm mang lại hiệu quả cao, phù hợp với xu thế phát triển của giáo dục và đào tạo trong thời kì hội nhập và quốc tế hóa. Đặc trưng của văn bản thuyết minh và sự cần thiết tổ chức hoạt động trải nghiệm để dạy chủ để văn thuyết minh ở lớp 10 Văn bản thuyết minh là kiểu văn bản cung cấp tri thức khách quan, xác thực, hữu ích về một sự vật, hiện tượng thuộc tự nhiên xã hội, con người. Khác với văn tự sự vì không có sự việc diễn biến, khác với văn miêu tả vì không đòi hỏi tái hiện hình ảnh một cách cụ thể, khác với văn nghị luận vì không phải là lý lẽ lập luận mà văn thuyết minh cốt làm cho người ta hiểu về đặc điểm, tính chất, cấu tạo nguyên lí, quy luật, cách thức.
là kiểu văn bản riêng có ý nghĩa quan trọng trong đời sống mà các văn bản khác không thay thế được. Ở chương trình trung học cơ sở (THCS), học sinh đã được học về văn thuyết minh như: tìm hiểu chung về văn bản thuyết minh; phương pháp thuyết minh; cách làm bài văn thuyết minh; thuyết minh về một đồ dùng; thuyết minh về một thể loại văn học; thuyết minh về một phương pháp; thuyết minh về một danh lam thắng cảnh; viết đoạn văn trong văn bản thuyết minh. Chương trình THPT ở lớp 10, học sinh tiếp tục được tìm hiểu sâu hơn về văn thuyết minh: các hình thức kết cấu văn 10 skkn bản thuyết minh; lập dàn ý bài văn thuyết minh; tính chuẩn xác, hấp dẫn của văn bản thuyết minh; phương pháp thuyết minh và luyện viết đoạn văn thuyết minh. Văn bản thuyết minh là kiểu văn bản thông dụng trong nhiều lĩnh vực đời sống xã hội và học sinh đã được học ở THCS nên đã có kiến thức nền về văn thuyết minh.
Trên cơ sở kiến thức nền đó, có thể tổ chức cho học sinh trải nghiệm thực tế về các đối tượng cần thuyết minh để các em chủ động tìm hiểu tri thức mới mẻ, thu thập, xử lí thông tin viết bài văn thuyết minh một cách chuẩn xác và hấp dẫn nhất. Điều đó sẽ tạo được sự hứng thú cho học sinh trong học tập, khích lệ các em sử dụng kiểu văn bản thuyết minh vào các tình huống cụ thể, thích hợp trong đời sống hàng ngày. Vì thế tổ chức hoạt động trải nghiệm là một hình thức phù hợp, cần thiết để dạy học văn bản thuyết minh. Chọn hoạt động trải nghiệm các mô hình kinh tế địa phương vùng bắc Yên Thành để thuyết minh về một mô hình kinh tế, chúng tôi không chỉ đem đến một đối tượng thuyết minh mới, củng cố, rèn luyện kĩ năng làm văn thuyết minh mà còn định hướng học sinh vào tìm hiểu một phần thực tế đời sống xã hội,con người và có một cái nhìn rộng mở về sự phát triển kinh tế của địa phương.
Đó là những hiểu biết quan trọng, làm cơ sở để các em đánh giá, lựa chọn định hướng nghề nghiệp cho bản thân trong tương lai. Cơ sở thực tiễn về hoạt động trải nghiệm các mô hình kinh tế vùng bắc Yên Thành .1 Thuận lợi Chuyển mình với sự đổi mới căn bản toàn diện của nền giáo dục trong những năm qua, Ban Giám hiệu trường chúng tôi luôn quan tâm đẩy mạnh nâng cao việc dạy và học nhằm phát triển năng lực và phẩm chất của người học. Trong đó đặc biệt chú trọng các hoạt động trải nghiệm sáng tạo cho học sinh ở tất cả các khối, các tổ chuyên môn với nhiều hình thức như tổ chức tham quan, dã ngoại, thành lập các câu lạc bộ, tổ chức các buổi ngoại khóa .Thời gian gần đây trên địa bàn Yên Thành, trường chúng tôi đã tổ chức được nhiều hoạt động sáng tạo như tham quan các di tích lịch sử cách mạng, nhà máy sản xuất sữa TH True Milk. Các hoạt động thực tiễn này là cơ sở để chúng tôi rút kinh nghiệm, đưa ra những giải pháp phù hợp với đặc thù đề tài của mình.
11 skkn Trong quá trình giảng dạy tại trường, bản thân giáo viên đã được Tổ chuyên môn tổ chức học tập bài bản, khoa học, có chất lượng các nội dung tập huấn chuyên đề đổi mới phương pháp của Sở GD&ĐT Nghệ An. Các thành viên trong tổ góp ý, đánh giá giờ dạy thẳng thắn, chân thành, cầu tiến. Đồng nghiệp luôn có những trao đổi bổ ích về chuyên môn trực tiếp hoặc trên Mail, trên trang Facebook riêng của Tổ chuyên môn. Bản thân tôi tâm huyết và nỗ lực áp dụng các phương pháp dạy học mới, đặc biệt chú trọng tổ chức hoạt động trải nghiệm như sân khấu hóa tác phẩm văn học, chuyển thể tác phẩm văn học tôi yêu.Ban chuyên môn của nhà trường cũng đã tổ chức thao giảng, hội thảo đổi mới phương pháp dạy học, trong đó lần nào cũng có tiết dạy Ngữ Văn.
Năm 2017 tập sách tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo cho các môn học trong trường THCS đã ra đời.