Luận văn thạc sĩ rèn kĩ năng tự học truyện dân gian cho học sinh trung học phổ thông

Khám phá luận văn thạc sĩ về rèn kỹ năng tự học truyện dân gian cho học sinh trung học phổ thông, nâng cao khả năng tư duy và sáng tạo.

• Tác giả: Phạm Thị Kim Anh
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Thúy Hồng
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Sư phạm Ngữ văn
• Đề tài: Rèn Kỹ Năng Tự Học Truyện Dân Gian Cho Học Sinh Trung Học Phổ Thông
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lí do chọn đề tài
• 0.2. Lịch sử nghiên cứu
• 0.3. Tự học trong nhà trường
• 0.4. Tự học trong môn Ngữ văn
• 0.5. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.6. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.7. Phương pháp nghiên cứu
• 0.8. Cấu trúc luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ CƠ SỞ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU
• 1.1. Kĩ năng tự học
• 1.2. Truyện dân gian và kĩ năng tự học truyện dân gian
• 1.3. Cơ sở thực tiễn. Chương trình VHDG lớp 10
• 1.4. Thực trạng rèn kĩ năng tự học truyện dân gian cho HS THPT
• 1.5. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: MỘT SỐ BIỆN PHÁP RÈN KĨ NĂNG TỰ HỌC TRUYỆN DÂN GIAN CHO HS THPT
• 2.1. Những căn cứ đề xuất biện pháp rèn kĩ năng tự học truyện dân gian cho HS THPT
• 2.2. Căn cứ vào chương trình giáo dục phổ thông
• 2.3. Căn cứ vào đặc điểm tâm lí nhận thức của HS THPT
• 2.4. Căn cứ vào định hướng đổi mới PPDH môn học và phần học
• 2.5. Căn cứ vào thực tế rèn kĩ năng tự học truyện dân gian cho HS THPT
• 2.6. Một số kĩ năng tự học truyện dân gian cần hình thành
• 2.6.1. Kĩ năng thu thập thông tin
• 2.6.2. Kĩ năng xử lí thông tin
• 2.6.3. Kĩ năng hợp tác trao đổi thông tin
• 2.6.4. Kĩ năng tự kiểm tra, tự đánh giá kết quả học tập
• 2.7. Một số biện pháp rèn kĩ năng tự học truyện dân gian cho HS THPT
• 2.7.1. Nhóm biện pháp rèn kĩ năng thu thập thông tin về truyện dân gian cho HS THPT
• 2.7.2. Nhóm biện pháp rèn kĩ năng xử lí thông tin trong tự học truyện dân gian cho HS THPT
• 2.7.3. Nhóm biện pháp rèn kĩ năng hợp tác trao đổi thông tin
• 2.7.4. Nhóm biện pháp rèn kĩ năng tự kiểm tra – đánh giá và tự điều chỉnh trong tự học truyện dân gian
• 2.8. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích thực nghiệm
• 3.2. Đối tượng thực nghiệm
• 3.3. Nội dung thực nghiệm
• 3.4. Phương pháp tiến hành thực nghiệm
• 3.5. Cách tiến hành
• 3.6. Cách đánh giá
• 3.7. Kết quả thực nghiệm sư phạm
• 3.8. Nhận xét chung về kết quả thực nghiệm
• 3.9. Kết quả thực nghiệm cụ thể
• 3.10. Kết luận chương 3
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC BẢNG BIỂU

Tóm tắt

I. Tổng quan về Rèn Kỹ Năng Tự Học Truyện Dân Gian Cho Học Sinh THPT

Rèn luyện kỹ năng tự học là một trong những yếu tố quan trọng giúp học sinh THPT phát triển toàn diện. Truyện dân gian không chỉ là một phần của văn hóa mà còn là nguồn tài liệu phong phú để học sinh khám phá và tự học. Việc tự học qua truyện dân gian giúp học sinh phát triển tư duy, khả năng phân tích và cảm thụ văn học. Hơn nữa, truyện dân gian còn giúp học sinh hiểu rõ hơn về giáo dục văn hóa dân gian và các giá trị nhân văn trong cuộc sống.

1.1. Khái niệm và vai trò của kỹ năng tự học

Kỹ năng tự học là khả năng tự tìm kiếm, tiếp thu và vận dụng kiến thức một cách độc lập. Đối với học sinh THPT, việc phát triển kỹ năng này là rất cần thiết, giúp các em không chỉ trong môn Ngữ văn mà còn trong các môn học khác. Kỹ năng tự học giúp học sinh chủ động hơn trong việc tiếp cận tri thức và phát triển tư duy phản biện.

1.2. Tại sao nên rèn kỹ năng tự học qua truyện dân gian

Truyện dân gian là một phần không thể thiếu trong chương trình học của học sinh THPT. Việc rèn luyện kỹ năng tự học qua truyện dân gian giúp học sinh không chỉ nắm vững kiến thức mà còn phát triển khả năng tư duy sáng tạo. Truyện dân gian mang đến những bài học quý giá về đạo đức, nhân cách và văn hóa, từ đó giúp học sinh hình thành những giá trị sống tốt đẹp.

II. Những Thách Thức Trong Việc Rèn Kỹ Năng Tự Học Truyện Dân Gian

Mặc dù việc rèn luyện kỹ năng tự học qua truyện dân gian mang lại nhiều lợi ích, nhưng vẫn tồn tại một số thách thức. Học sinh thường gặp khó khăn trong việc tự tìm hiểu và phân tích nội dung truyện. Ngoài ra, sự thiếu hụt tài liệu học tập và phương pháp giảng dạy chưa hiệu quả cũng là những vấn đề cần được giải quyết.

2.1. Khó khăn trong việc tiếp cận tài liệu

Nhiều học sinh gặp khó khăn trong việc tìm kiếm tài liệu liên quan đến truyện dân gian. Việc thiếu tài liệu học tập chất lượng và phong phú khiến cho việc tự học trở nên khó khăn hơn. Điều này đòi hỏi giáo viên cần có những biện pháp hỗ trợ học sinh trong việc tìm kiếm và sử dụng tài liệu.

2.2. Phương pháp giảng dạy chưa hiệu quả

Nhiều giáo viên vẫn sử dụng phương pháp giảng dạy truyền thống, chưa khuyến khích học sinh tự học và khám phá. Việc này dẫn đến việc học sinh không phát huy được khả năng tự học của mình. Cần có sự đổi mới trong phương pháp giảng dạy để khuyến khích học sinh tham gia tích cực vào quá trình học tập.

III. Phương Pháp Rèn Kỹ Năng Tự Học Truyện Dân Gian Hiệu Quả

Để rèn luyện kỹ năng tự học cho học sinh THPT qua truyện dân gian, cần áp dụng những phương pháp học tập hiệu quả. Các phương pháp này không chỉ giúp học sinh tiếp cận kiến thức một cách dễ dàng mà còn khuyến khích sự sáng tạo và tư duy phản biện.

3.1. Sử dụng phương pháp học tập tích cực

Phương pháp học tập tích cực khuyến khích học sinh tham gia vào quá trình học. Giáo viên có thể tổ chức các hoạt động nhóm, thảo luận về nội dung truyện dân gian, từ đó giúp học sinh phát triển kỹ năng giao tiếp và hợp tác.

3.2. Khuyến khích học sinh tự nghiên cứu

Giáo viên nên khuyến khích học sinh tự tìm hiểu và nghiên cứu về các tác phẩm truyện dân gian. Việc này không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức mà còn phát triển khả năng tự học và tự đánh giá kết quả học tập của mình.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Kỹ Năng Tự Học Truyện Dân Gian

Việc rèn luyện kỹ năng tự học qua truyện dân gian không chỉ giúp học sinh nâng cao kiến thức mà còn có thể áp dụng vào thực tiễn. Học sinh có thể sử dụng những kiến thức đã học để giải quyết các vấn đề trong cuộc sống hàng ngày, từ đó phát triển nhân cách và tư duy độc lập.

4.1. Tích hợp kiến thức vào cuộc sống

Học sinh có thể áp dụng những bài học từ truyện dân gian vào cuộc sống hàng ngày. Những giá trị đạo đức, nhân văn trong truyện sẽ giúp học sinh hình thành những phẩm chất tốt đẹp và có trách nhiệm với bản thân và xã hội.

4.2. Phát triển tư duy phản biện

Việc phân tích và thảo luận về nội dung truyện dân gian giúp học sinh phát triển tư duy phản biện. Học sinh sẽ biết cách nhìn nhận vấn đề từ nhiều góc độ khác nhau, từ đó đưa ra những quyết định đúng đắn trong cuộc sống.

V. Kết Luận và Tương Lai Của Kỹ Năng Tự Học Truyện Dân Gian

Rèn luyện kỹ năng tự học qua truyện dân gian là một quá trình cần thiết và quan trọng đối với học sinh THPT. Việc này không chỉ giúp học sinh nâng cao kiến thức mà còn phát triển nhân cách và tư duy độc lập. Trong tương lai, cần có những biện pháp cụ thể để nâng cao hiệu quả rèn luyện kỹ năng tự học cho học sinh.

5.1. Đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả rèn luyện

Cần có sự phối hợp giữa giáo viên, học sinh và phụ huynh trong việc rèn luyện kỹ năng tự học. Các hoạt động ngoại khóa, câu lạc bộ văn học cũng nên được tổ chức thường xuyên để tạo cơ hội cho học sinh giao lưu và học hỏi.

5.2. Tương lai của việc rèn luyện kỹ năng tự học

Trong bối cảnh hiện đại, việc rèn luyện kỹ năng tự học sẽ ngày càng trở nên quan trọng. Học sinh cần được trang bị những kỹ năng cần thiết để tự học hiệu quả, từ đó đáp ứng được yêu cầu của xã hội và thị trường lao động.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh xã hội hiện đại với sự bùng nổ thông tin, việc tự học trở thành một nhu cầu thiết yếu nhằm giúp học sinh (HS) rút ngắn khoảng cách giữa tri thức vô hạn và thời gian học có hạn. Tự học không chỉ là xu thế toàn cầu mà còn là yếu tố quyết định chất lượng giáo dục, đặc biệt trong môn Ngữ văn, nơi đòi hỏi kỹ năng tự học cao. Truyện dân gian, với vị trí quan trọng trong chương trình Ngữ văn lớp 10 THPT, là một phần học mở đầu, tạo điều kiện thuận lợi để rèn luyện kỹ năng tự học cho HS. Tuy nhiên, thực tế cho thấy việc dạy học Ngữ văn hiện nay vẫn thiên về truyền đạt kiến thức hơn là phát triển kỹ năng tự học, khiến HS gặp khó khăn trong việc tự học môn này.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm đề xuất các giải pháp sư phạm để hình thành và nâng cao kỹ năng tự học truyện dân gian cho HS THPT, qua đó phát huy tính tích cực, chủ động trong học tập và nâng cao chất lượng dạy học truyện dân gian. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào HS lớp 10 THPT, với thời gian khảo sát và thực nghiệm trong năm học 2013 tại các trường THPT thuộc các địa bàn khác nhau như Gia Lộc (Hải Dương), Gia Lâm (Hà Nội) và Cầu Giấy (Hà Nội). Nghiên cứu có ý nghĩa thiết thực trong việc đổi mới phương pháp dạy học Ngữ văn, góp phần phát triển năng lực tự học suốt đời cho HS, đồng thời bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa dân gian.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết về tự học và kỹ năng tự học, trong đó:

• Khái niệm tự học được hiểu là quá trình học tập độc lập, chủ động, tích cực của người học trong việc chiếm lĩnh tri thức, bao gồm cả hoạt động cá nhân và tương tác với thầy cô, bạn bè. Chu trình tự học gồm ba giai đoạn: tự nghiên cứu, tự thể hiện và tự kiểm tra, điều chỉnh.

• Kỹ năng tự học là khả năng thực hiện có kết quả các hành động tự học dựa trên tri thức và kinh nghiệm đã có, bao gồm các nhóm kỹ năng: thu thập thông tin, xử lý thông tin, hợp tác trao đổi thông tin, tự kiểm tra và đánh giá.

• Truyện dân gian được phân loại thành các thể loại như thần thoại, sử thi, truyền thuyết, truyện cổ tích, truyện ngụ ngôn, truyện cười, truyện thơ, với đặc trưng riêng biệt về kết cấu, nhân vật, ngôn ngữ và chức năng văn hóa.

• Đặc điểm tâm lý nhận thức của HS THPT: HS ở độ tuổi đầu thanh niên có khả năng tư duy lý luận, trừu tượng phát triển, tự ý thức và hình thành thế giới quan, tuy nhiên còn gặp khó khăn trong việc tiếp nhận các yếu tố phi lý, kỳ ảo trong truyện dân gian.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng kết hợp các phương pháp:

• Phương pháp nghiên cứu lý thuyết: tổng hợp, phân tích các tài liệu, sách báo, văn kiện liên quan đến tự học, kỹ năng tự học, truyện dân gian và tâm lý học lứa tuổi.

• Phương pháp nghiên cứu thực tiễn: khảo sát bằng phiếu điều tra và phỏng vấn 120 HS lớp 10 và 18 giáo viên (GV) tại ba trường THPT thuộc các vùng nông thôn và thành phố; quan sát hoạt động tự học của HS; thực nghiệm sư phạm nhằm áp dụng và đánh giá hiệu quả các biện pháp rèn kỹ năng tự học truyện dân gian.

• Phương pháp phân tích thống kê: xử lý số liệu khảo sát, so sánh kết quả trước và sau thực nghiệm để đánh giá mức độ hình thành kỹ năng tự học.

• Timeline nghiên cứu: khảo sát và thu thập dữ liệu trong năm học 2013, thực nghiệm sư phạm trong học kỳ I lớp 10, tập trung vào phần học truyện dân gian từ tuần 3 đến tuần 8.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Nhận thức của HS về tác dụng của tự học:

   • 80% HS đồng ý tự học giúp củng cố, ghi nhớ lâu và làm chủ kiến thức.
   • 76,6% cho rằng tự học rèn luyện tính tích cực, tự giác và độc lập trong học tập.
   • Tuy nhiên, 34,1% HS còn phân vân về khả năng vận dụng tri thức vào nhiệm vụ học tập mới, 33,3% băn khoăn về hiệu quả tự học trong thi cử.

2. Thực trạng kỹ năng tự học của HS:

   • Kỹ năng thu thập thông tin: chỉ 46,6% HS thành thạo tìm kiếm thông tin, 31,6% thành thạo sắp xếp thông tin hệ thống.
   • Kỹ năng xử lý thông tin: 49,1% HS thành thạo tóm tắt, phân loại; 26,6% thành thạo tổng hợp, hệ thống hóa thông tin.
   • Kỹ năng hợp tác trao đổi: 54,1% HS chủ động thắc mắc và trao đổi; 33,3% thảo luận nhóm chủ động; 35,8% lắng nghe ý kiến chủ động.
   • Kỹ năng tự kiểm tra, đánh giá: chỉ 34,1% HS so sánh kết quả tự học với kết luận của thầy, 32,5% bổ sung, điều chỉnh kết quả.

3. Thực trạng hoạt động dạy – tự học của GV:

   • 100% GV thường xuyên nêu vấn đề và kết luận bài học.
   • Chỉ 16,6% GV thường xuyên hướng dẫn cách thu nhận và xử lý thông tin; 27,7% hướng dẫn giải quyết vấn đề.
   • 55,5% GV tổ chức trao đổi thông tin giữa HS với nhau và với GV.
   • 50% GV giúp HS tự kiểm tra, đánh giá kết quả học tập.

4. Thực trạng rèn kỹ năng tự học truyện dân gian:

   • 100% GV thường xuyên nêu vấn đề cần tìm hiểu bài học.
   • 77,8% GV hướng dẫn xử lý thông tin và giải quyết vấn đề; 55,6% yêu cầu HS thu thập thông tin.
   • 44,4% GV chưa bao giờ tổ chức hoạt động tái hiện môi trường diễn xướng truyện dân gian.
   • 44,4% GV thường xuyên rèn kỹ năng tự đánh giá cho HS.

Thảo luận kết quả

Kết quả khảo sát cho thấy HS THPT đã có nhận thức tích cực về vai trò của tự học, tuy nhiên kỹ năng tự học cụ thể còn nhiều hạn chế, đặc biệt trong việc xử lý thông tin và tự đánh giá kết quả học tập. Điều này phản ánh thực trạng dạy học Ngữ văn hiện nay vẫn thiên về truyền đạt kiến thức hơn là phát triển kỹ năng học tập chủ động. Việc GV chưa thường xuyên hướng dẫn kỹ năng thu thập, xử lý thông tin và tổ chức các hoạt động tương tác khiến HS khó phát huy năng lực tự học.

Đặc biệt, việc thiếu các hoạt động tái hiện môi trường diễn xướng truyện dân gian làm giảm khả năng cảm thụ và hiểu sâu sắc các tác phẩm, gây khó khăn cho HS trong việc tiếp nhận yếu tố kỳ ảo, phi lý vốn là đặc trưng của truyện dân gian. So với các nghiên cứu trước đây, kết quả này khẳng định sự cần thiết của việc đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát triển kỹ năng tự học, phù hợp với đặc điểm tâm lý nhận thức của HS THPT.

Dữ liệu có thể được trình bày qua các biểu đồ cột thể hiện tỷ lệ HS thành thạo từng nhóm kỹ năng tự học, biểu đồ tròn về mức độ thực hiện các hoạt động dạy học của GV, và bảng so sánh kết quả học tập trước và sau thực nghiệm sư phạm.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường hướng dẫn kỹ năng thu thập và xử lý thông tin cho HS

   • GV cần tổ chức các hoạt động cụ thể như tìm kiếm tài liệu, phân loại, tóm tắt thông tin.
   • Thời gian: áp dụng ngay trong học kỳ I lớp 10.
   • Chủ thể thực hiện: GV Ngữ văn phối hợp với thư viện nhà trường.

2. Phát triển kỹ năng hợp tác, trao đổi thông tin trong lớp học

   • Tổ chức thảo luận nhóm, tranh luận, bảo vệ ý kiến cá nhân.
   • Thời gian: xuyên suốt quá trình học truyện dân gian.
   • Chủ thể thực hiện: GV chủ nhiệm và GV bộ môn.

3. Tăng cường rèn luyện kỹ năng tự kiểm tra, tự đánh giá cho HS

   • Hướng dẫn HS so sánh kết quả tự học với nhận xét của GV, tự điều chỉnh bài làm.
   • Thời gian: áp dụng trong các tiết học và bài tập về nhà.
   • Chủ thể thực hiện: GV Ngữ văn.

4. Tổ chức các hoạt động tái hiện môi trường diễn xướng truyện dân gian

   • Sử dụng các hình thức như đóng kịch, kể chuyện, minh họa để giúp HS cảm nhận sâu sắc đặc trưng truyện dân gian.
   • Thời gian: trong các tiết học truyện dân gian.
   • Chủ thể thực hiện: GV Ngữ văn phối hợp với tổ văn nghệ nhà trường.

5. Đào tạo, bồi dưỡng GV về phương pháp dạy học phát triển kỹ năng tự học

   • Tổ chức các khóa tập huấn, chia sẻ kinh nghiệm đổi mới phương pháp dạy học.
   • Thời gian: định kỳ hàng năm.
   • Chủ thể thực hiện: Ban giám hiệu, phòng giáo dục địa phương.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Giáo viên Ngữ văn THPT

   • Lợi ích: Nắm vững phương pháp rèn kỹ năng tự học truyện dân gian, nâng cao hiệu quả giảng dạy.
   • Use case: Thiết kế bài giảng, tổ chức hoạt động học tập tích cực.

2. Nhà quản lý giáo dục và cán bộ chuyên môn

   • Lợi ích: Định hướng đổi mới chương trình, phương pháp dạy học Ngữ văn phù hợp với xu thế phát triển năng lực học sinh.
   • Use case: Xây dựng kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng GV.

3. Sinh viên sư phạm Ngữ văn

   • Lợi ích: Hiểu rõ cơ sở lý luận và thực tiễn về kỹ năng tự học, chuẩn bị tốt cho công tác giảng dạy sau này.
   • Use case: Tham khảo tài liệu nghiên cứu, làm luận văn tốt nghiệp.

4. Các nhà nghiên cứu giáo dục và văn học dân gian

   • Lợi ích: Có tài liệu tham khảo về mối quan hệ giữa kỹ năng tự học và dạy học truyện dân gian.
   • Use case: Phát triển đề tài nghiên cứu tiếp theo, ứng dụng trong thực tiễn giáo dục.

Câu hỏi thường gặp

1. Tự học có vai trò như thế nào trong học môn Ngữ văn?
   Tự học giúp HS chủ động tiếp nhận, hiểu sâu và vận dụng kiến thức, đặc biệt trong môn Ngữ văn đòi hỏi kỹ năng đọc hiểu và cảm thụ văn bản. Ví dụ, tự học truyện dân gian giúp HS phát triển tư duy phản biện và sáng tạo.

2. Kỹ năng tự học truyện dân gian gồm những gì?
   Bao gồm kỹ năng thu thập thông tin, xử lý thông tin, hợp tác trao đổi và tự kiểm tra, đánh giá. Mỗi kỹ năng đóng vai trò quan trọng trong việc giúp HS hiểu và cảm nhận tác phẩm một cách toàn diện.

3. Tại sao HS THPT gặp khó khăn khi học truyện dân gian?
   Do đặc điểm tâm lý lứa tuổi, HS khó tiếp nhận các yếu tố kỳ ảo, phi lý trong truyện dân gian. Ngoài ra, thiếu các hoạt động tái hiện môi trường diễn xướng cũng làm giảm sự hấp dẫn và hiểu biết của HS.

4. GV có thể áp dụng những biện pháp nào để nâng cao kỹ năng tự học cho HS?
   GV nên hướng dẫn kỹ năng thu thập, xử lý thông tin, tổ chức thảo luận nhóm, tạo môi trường học tập tích cực và rèn luyện kỹ năng tự đánh giá. Ví dụ, tổ chức đóng kịch truyện dân gian giúp HS hiểu sâu hơn.

5. Làm thế nào để đánh giá hiệu quả của việc rèn kỹ năng tự học?
   Có thể đánh giá qua kết quả học tập, sự chủ động trong học tập của HS, khả năng tự giải quyết vấn đề và tự điều chỉnh kết quả học tập. So sánh điểm số trước và sau khi áp dụng biện pháp rèn luyện là một phương pháp hiệu quả.

Kết luận

• Tự học là yếu tố then chốt quyết định chất lượng học tập và phát triển năng lực của HS THPT, đặc biệt trong môn Ngữ văn và phần học truyện dân gian.
• HS THPT đã có nhận thức tích cực về tự học nhưng kỹ năng tự học cụ thể còn nhiều hạn chế, cần được rèn luyện bài bản và thường xuyên.
• GV chưa thực sự quan tâm đúng mức đến việc hướng dẫn kỹ năng tự học, đặc biệt là các kỹ năng thu thập, xử lý thông tin và tổ chức hoạt động tương tác.
• Việc tổ chức các hoạt động tái hiện môi trường diễn xướng truyện dân gian là cần thiết để giúp HS cảm thụ sâu sắc và phát triển kỹ năng tự học.
• Các giải pháp sư phạm đề xuất cần được triển khai đồng bộ, có sự phối hợp giữa GV, nhà trường và các cơ quan quản lý giáo dục nhằm nâng cao hiệu quả dạy học và phát triển năng lực tự học cho HS.

Next steps: Triển khai thực nghiệm các biện pháp rèn kỹ năng tự học trong năm học tiếp theo, đồng thời tổ chức tập huấn cho GV về phương pháp dạy học tích cực.

Các nhà giáo dục và GV Ngữ văn THPT nên áp dụng và phát triển các giải pháp rèn kỹ năng tự học truyện dân gian để nâng cao chất lượng giáo dục và phát huy tiềm năng học sinh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở lí luận và cơ sở thực tiễn của đề tài nghiên cứu - Chương 2: Một số biện pháp rèn kĩ năng tự học truyện dân gian cho học sinh THPT. - Chương 3: Thực nghiệm sư phạm 13 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ CƠ SỞ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU 1. Khái niệm tự học Tự học là một khái niệm rất rộng và trừu tượng. Ở Việt Nam có một số nhà nghiên cứu về giáo dục học đã đi sâu phân tích khái niệm này.

Trong Phương pháp dạy học truyền thống và đổi mới, tác giả Thái Duy Tuyên viết: “Tự học là hoạt động độc lập chiếm lĩnh kiến thức, kĩ năng, kĩ xảo, là tự mình động não, suy nghĩ, sử dụng các năng lực trí tuệ (quan sát, so sánh, phân tích, tổng hợp…) cùng các phẩm chất động cơ, tình cảm để chiếm lĩnh tri thức một lĩnh vực hiểu biết nào đó hay những kinh nghiệm lịch sử, xã hội của nhân loại, biến nó thành sở hữu của chính bản thân người học” [30]. Tác giả Trần Bá Hoành cho rằng: “Tự học là người học tích cực chủ động, tự mình tìm ra tri thức kinh nghiệm bằng hành động của mình, tự thể hiện mình. Tự học là tự đặt mình vào tình huống học, vào vị trí nghiên cứu, xử lí các tình huống, giải quyết các vấn đề, thử nghiệm các giải pháp…Tự học thuộc quá trình cá nhân hóa việc học”. [29] Còn theo tác giả Nguyễn Cảnh Toàn: “Tự học là tự mình động não, suy nghĩ, sử dụng các năng lực trí tuệ (quan sát, so sánh, phân tích, tổng hợp,.) và có khi cả cơ bắp (khi phải sử dụng công cụ) cùng các phẩm chất của mình, rồi cả động cơ, tình cảm, cả nhân sinh quan, thế giới quan (như trung thực, khách quan, có chí tiến thủ, không ngại khó, ngại khổ, kiên trì nhẫn nại, lòng say mê khoa học, ý chí muốn thi đỗ, biến khó khăn thành thuận lợi) để chiếm lĩnh một lĩnh vực hiểu biết nào đó của nhân loại, biến lĩnh vực đó thành sở hữu của mình.

[22] Trên thế giới khái niệm tự học cũng được tập trung nghiên cứu từ cuối thế kỉ XX. Tác giả Candy (1987) đã xác định có ít nhất 30 khái niệm khác nhau được sử dụng đồng nghĩa với khái niệm tự học. Ví dụ, ông liệt kê ra tự học, học 14 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] tập độc lập, người học tự kiểm soát, hướng dẫn bản thân, học tập phi truyền thống, học tập mở, tham gia học tập, tự học, tự giáo dục, học tập tự tổ chức, tự học theo kế hoạch, tự chịu trách nhiệm về việc học, tự học và tự dạy… Trong quá trình nghiên cứu về tự học, một số tác giả đi đến thống nhất: có hai phương diện liên quan đến tự học đó là tính cách của người học và phương pháp học tập. Đặc điểm tính cách hay "tính tự định hướng của người học" thuộc về bản chất của người học và là những đặc trưng cá nhân cho phép họ thể hiện "mong muốn chịu trách nhiệm với việc học".

Đây là đặc điểm bên trong. Phương pháp học tập là một đặc điểm bên ngoài nói đến "một quá trình mà trong đó người học có vai trò chính trong việc lập kế hoạch, thực hiện và đánh giá các trải nghiệm" (Brockett 11 & Hiemstra). Với Brockett & Hiemstra, hai phương diện này có mối quan hệ biện chứng và cùng nhau dẫn đến "tự học". Từ các quan niệm trên, chúng tôi cho rằng: tự học là một quá trình học tập độc lập, chủ động, tích cực của người học trong việc chiếm lĩnh tri thức khoa học, cũng như những kiến thức trong cuộc sống hằng ngày.

Nó có thể được cá nhân người học tiến hành ở trên lớp hay ngoài lớp học. Các hình thức tự học Xét về phạm vi diễn ra quá trình tự học, có thể chia hình thức tự học làm hai loại: - Tự học trong các cơ sở giáo dục: là hình thức tự ho ̣c của người ho ̣c diễn ra trong các cơ sở giáo du ̣c có sự hướng dẫn , tổ chức của thầ y theo kế hoa ̣ch giáo dục đã định sẵn. - Tự học trong cuộc sống: là hình thức tự học được tiến hành ở bên ngoà i các cơ sở giáo dục, diễn ra bấ t cứ lúc nào, với bấ t cứ ai có nhu cầ u ho ̣c tâ ̣p. 15 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Xét về mức độ và cách thức tự học có hai hình thức tự học sau: - Tự học hoàn toàn: là hình thức tự nghiên cứu của các nhà khoa học , đươ ̣c tiế n hành dựa trên nề n tảng vố n tri thức sâu rô ̣ng cùng niề m khát khao , say mê khám phá tri thức mới.

Ở hình thức tự học này, người ho ̣c tự lực tim ̀ hiể u , cọ xát với thực tiễn để tổ chức có hiệu quả hoạt động của mình. - Tự học có hướng dẫn: là hình thức tự học phổ biến của HS được tiến hành linh hoạt theo từng cấp học , từng loa ̣i hình trường ho ̣c , từng đố i tươ ̣ng ; trong đó, HS tự nghiên cứu, tự liñ h hô ̣i và vâ ̣n du ̣ng kiế n thức, kĩ năng thông qua các hoa ̣t đô ̣ng tự ho ̣c do GV tổ chức, hướng dẫn, điề u khiể n. Xét về mối quan hệ của người tự học trong tự học, có: - Tự học không tương tác: là hình thức học tập mà người học làm việc độc lâ ̣p, chủ động có hoặc không có sự hướng dẫn của người thầ y. - Tự học trong tương tác: là hình thức tự học mà người học kết hợp với những người khác (có thể với bạn, với thầy) trong ho ̣c tâ ̣p để nghiên cứu , lĩnh hô ̣i và vâ ̣n du ̣ng kiế n thức , kĩ năng; có hoặc không có sự hướng dẫn của ng ười thầ y.

Như vậy với HS, hoạt động tự học chủ yếu liên quan đến các cơ sở giáo dục. Hoạt động này thường kết hợp giữa học cá nhân với học hợp tác và là tự học có hướng dẫn của giáo viên. Chu trình tự học - Tự học là một chu trình gồm ba giai đoạn: Giai đoạn 1- Tự nghiên cứu: Người học tự tìm tòi, quan sát, mô tả, giải thích, phát hiện vấn đề, định hướng, giải quyết vấn đề, tự tìm ra kiến thức mới 16 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] (chỉ mới đối với người học) và tạo ra sản phẩm ban đầu (sản phẩm thô) có tính chất cá nhân. Giai đoạn 2 - Tự thể hiện: Người học tự thể hiện mình bằng văn bản, bằng lời nói, tự trình bày, bảo vệ kiến thức hay sản phẩm cá nhân ban đầu của mình, tự thể hiện qua sự đối thoại, giao tiếp với các bạn và thầy, cô giáo, tạo ra sản phẩm có tính chất xã hội của cộng đồng lớp học.

Giai đoạn 3 - Tự kiểm tra, tự điều chỉnh: Sau khi tự thể hiện mình qua sự hợp tác trao đổi với các bạn và thầy, cô giáo; sau khi thầy, cô giáo kết luận, người học tự kiểm tra, tự đánh giá sản phẩm ban đầu của mình, tự sửa sai, tự điều chỉnh thành sản phẩm khoa học. Tự nghiên cứu (1) Tự thể hiện (2) Tự kiểm tra điều chỉnh (3) Sơ đồ 1. Chu trình tự học (theo Quá trình dạy – tự học, tr160) - Dưới tác động của thầy, hoạt động tự học của trò được tiến hành theo quy trình 3 thời nhằm đạt mục tiêu giáo dục như sau: Thời 1: Nghiên cứu cá nhân Theo hướng dẫn của thầy, HS tự đặt mình vào vị trí của người tự nghiên cứu, tự tiến hành khám phá tìm ra các kiến thức mới hoặc các giải pháp bằng cách tự 17 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] lực suy nghĩ, xử lí các tình huống, giải quyết các vấn đề thầy đặt ra cho mình theo trình tự các thao tác sau: 1. Nhận biết, phát hiện vấn đề 2.

Định hướng giải quyết vấn đề 3. Thu thập thông tin 4. Xử lí thông tin 5. Xây dựng các giải pháp giải quyết 6.

Thử nghiệm các giải pháp, kết quả 7. Đưa ra kết luận 8. Ghi lại kết quả cùng cách nghiên cứu Như vậy, sau thời 1 HS đã tự mình tìm ra cách xử lí tình huống, vấn đề thầy đặt ra. Bằng hành động của chính mình, HS đã tạo ra “sản phẩm giáo dục ban đầu”.

Thời 2: Hợp tác với bạn, học bạn “Sản phẩm giáo dục ban đầu” có giá trị và ý nghĩa lớn với HS vì là kết quả đạt được do nỗ lực của bản thân song dễ mang tính phiến diện, chủ quan. Để trở nên khách quan, khoa học hơn, sản phẩm đó phải thông qua sự đánh giá, phân tích, sàng lọc, bổ sung của cộng đồng các chủ thể - lớp học. Nghĩa là HS phải tương tác với bạn thông qua hình thức trao đổi cá nhân, thảo luận nhóm – lớp, các hoạt động tập thể…Dù ở hình thức nào, người học cũng phải tích cực, chủ động tự mình thể hiện theo các trình tự thao tác sau (không thụ động nghe bạn nói, nhìn bạn làm): 1. Tự trình bày, giới thiệu, bảo vệ sản phẩm ban đầu của mình.

Tỏ rõ thái độ của mình trước chủ kiến của bạn 3. Tự ghi lại ý kiến của các bạn theo nhận thức của mình. 18 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Khai thác những gì đã hợp tác với bạn, bổ sung, điều chỉnh sản phẩm ban đầu của mình thành một sản phẩm tiến bộ hơn.

Vậy ở thời 2 thông qua hợp tác với bạn, sản phẩm ban đầu của người học đã tiến bộ hơn; song trong hoạt động và thảo luận tập thể xảy ra tình huống: cả lớp gặp phải những vấn đề nan giải, khó phân biệt đúng sai, khó đi đến kết luận khoa học. Lúc này, HS phải học thầy và tự kiểm tra, điều chỉnh sản phẩm “nghiên cứu” của mình. Thời 3: Hợp tác với thầy, học thầy, tự kiểm tra, tự điều chỉnh Thực ra, HS đã học thầy từ thời 1 qua nhiệm vụ thầy đặt ra và thời 2 qua sự tổ chức, đạo diễn cho tập thể lớp thảo luận. Ở thời 3, thầy là người trọng tài kết luận về những gì cá nhân và tập thể lớp đã tìm ra thành bài học khoa học.

Trong lúc học thầy, HS cũng không thụ động nghe thầy kết luận mà tích cực học thầy bằng hành động của chính mình theo trình tự các thao tác sau đây: 1. Tự lực xử lí tình huống, giải quyết vấn đề theo sự hướng dẫn của thầy. Chủ động hỏi thầy về những gì mình còn thắc mắc. Tự ghi lại chính xác ý kiến kết luận của thầy.