Luận văn thạc sĩ ussh những rào cản trong việc phát triển các sản phẩm và dịch vụ thông tin khoa học tại viện thông tin khoa học xã hội

Luận văn thạc sĩ ussh phân tích rào cản trong phát triển sản phẩm và dịch vụ thông tin khoa học tại viện thông tin khoa học xã hội.

• Tác giả: Nguyễn Minh Hồng
• Người hướng dẫn: Ts. Mai Hà
• Trường học: Trường đại học khoa học xã hội và nhân văn
• Chuyên ngành: Chính sách khoa học và công nghệ
• Đề tài: Những rào cản trong việc phát triển các sản phẩm và dịch vụ thông tin khoa học tại Viện Thông tin Khoa học Xã hội
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2008
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do chọn đề tài
• 0.2. Tổng quan tình hình nghiên cứu
• 0.3. Mục tiêu nghiên cứu
• 0.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.5. Câu hỏi nghiên cứu
• 0.6. Giả thuyết nghiên cứu
• 0.6.1. Chính sách, cơ chế về phát triển sản phẩm và dịch vụ thông tin khoa học ở nước ta còn nhiều bất cập
• 0.6.2. Kế thừa các chuẩn cũ trong thông tin khoa học
• 0.6.3. Kết cấu hạ tầng thông tin còn nhiều hạn chế
• 0.6.4. Vướng mắc về nhân lực thông tin
• 0.6.5. Hoạt động marketing chưa được quan tâm
• 0.7. Phương pháp chứng minh giả thuyết
• 0.7.1. Phương pháp nghiên cứu tài liệu
• 0.7.2. Phương pháp điều tra xã hội học
• 0.8. Kết cấu của Luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN
• 1.1. Các khái niệm cơ bản
• 1.1.1. Thông tin và thông tin khoa học
• 1.1.2. Phân biệt thông tin khoa học và thông tin đại chúng
• 1.1.3. Phân loại thông tin
• 1.1.4. Các thuộc tính của thông tin
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG SẢN PHẨM VÀ DỊCH VỤ THÔNG TIN KHOA HỌC TẠI VIỆN THÔNG TIN KHOA HỌC XÃ HỘI
• 2.1. Tổng quan về ISSI
• 2.2. Chức năng, nhiệm vụ của ISSI
• 2.3. Cơ cấu tổ chức, nguồn nhân lực và phương pháp quản lý nguồn nhân lực
• 2.4. Cơ sở vật chất, nguồn lực thông tin khoa học
• 2.5. Đánh giá sản phẩm và dịch vụ thông tin khoa học tại ISSI
• 2.6. Hệ thống sản phẩm thông tin khoa học
• 2.7. Các dịch vụ thông tin khoa học tại ISSI
• 2.8. Phân tích kết quả từ Phiếu đánh giá sản phẩm và dịch vụ thông tin tại ISSI
• 2.9. Số liệu về hoạt động cấp thẻ và phục vụ bạn đọc
• 2.10. Thống kê kết quả điều tra
• 2.11. Phân tích kết quả từ phiếu điều tra
• 3. CHƯƠNG 3: NHẬN DIỆN MỘT SỐ RÀO CẢN TRONG PHÁT TRIỂN CÁC SẢN PHẨM VÀ DỊCH VỤ THÔNG TIN KHOA HỌC TẠI VIỆN THÔNG TIN KHOA HỌC XÃ HỘI
• 3.1. Chính sách phát triển các sản phẩm và dịch vụ thông tin khoa học chưa cụ thể và thiếu tính thực tế
• 3.2. Về tiêu chuẩn hoá trong hoạt động thông tin
• 3.3. Kế thừa những chuẩn dữ liệu lạc hậu
• 3.4. Kết cấu hạ tầng thông tin bất cập
• 3.5. Nhân lực thông tin
• 3.5.1. Công tác quản lý nguồn nhân lực
• 3.5.2. Một số đơn vị cơ sở chưa phát huy đúng chức năng
• 3.5.3. Trình độ ngoại ngữ và tin học chưa đáp ứng nhanh và kịp thời
• 3.6. Hợp tác và quảng bá
• 3.6.1. Thiếu vắng cơ chế hợp tác nguồn lực thông tin khoa học
• 3.6.2. Công tác Marketing chưa được quan tâm
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ

Tóm tắt

I. Tổng quan về rào cản phát triển sản phẩm thông tin khoa học tại Viện Thông tin Khoa học Xã hội

Viện Thông tin Khoa học Xã hội (ISSI) đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp các sản phẩm và dịch vụ thông tin khoa học. Tuy nhiên, việc phát triển các sản phẩm này gặp nhiều rào cản. Những rào cản này không chỉ ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của ISSI mà còn tác động đến sự phát triển của lĩnh vực thông tin khoa học tại Việt Nam. Việc nhận diện và phân tích các rào cản này là cần thiết để tìm ra giải pháp khắc phục.

1.1. Định nghĩa và vai trò của sản phẩm thông tin khoa học

Sản phẩm thông tin khoa học bao gồm các tài liệu, dữ liệu và dịch vụ phục vụ cho nghiên cứu và phát triển. Chúng đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp thông tin cần thiết cho các nhà nghiên cứu, giúp họ tiếp cận và khai thác thông tin một cách hiệu quả.

1.2. Tình hình hiện tại của sản phẩm và dịch vụ thông tin tại ISSI

ISSI đã triển khai nhiều sản phẩm và dịch vụ thông tin khoa học, nhưng hiệu quả vẫn chưa đạt yêu cầu. Nhiều tài liệu chưa được phổ biến rộng rãi, dẫn đến việc người dùng không tiếp cận được thông tin cần thiết.

II. Những thách thức trong phát triển dịch vụ thông tin khoa học tại ISSI

Việc phát triển dịch vụ thông tin khoa học tại ISSI gặp phải nhiều thách thức. Những thách thức này bao gồm chính sách chưa rõ ràng, cơ sở hạ tầng yếu kém và thiếu hụt nguồn nhân lực chất lượng cao. Những yếu tố này cản trở khả năng cung cấp dịch vụ thông tin hiệu quả.

2.1. Chính sách phát triển sản phẩm thông tin chưa cụ thể

Chính sách hiện tại về phát triển sản phẩm và dịch vụ thông tin khoa học tại ISSI còn thiếu tính cụ thể và thực tiễn. Điều này dẫn đến việc khó khăn trong việc triển khai các hoạt động phát triển sản phẩm.

2.2. Kết cấu hạ tầng thông tin chưa đáp ứng nhu cầu

Hệ thống hạ tầng thông tin tại ISSI còn nhiều hạn chế, không đủ khả năng đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của người dùng. Việc nâng cấp và cải thiện hạ tầng là cần thiết để phát triển dịch vụ thông tin.

III. Phương pháp giải quyết rào cản trong phát triển sản phẩm thông tin

Để vượt qua các rào cản trong phát triển sản phẩm và dịch vụ thông tin khoa học, ISSI cần áp dụng một số phương pháp hiệu quả. Những phương pháp này bao gồm cải thiện chính sách, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và đầu tư vào công nghệ thông tin.

3.1. Cải thiện chính sách phát triển sản phẩm thông tin

Cần xây dựng và hoàn thiện các chính sách phát triển sản phẩm thông tin khoa học một cách cụ thể và thực tiễn hơn. Điều này sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho việc triển khai các hoạt động phát triển sản phẩm.

3.2. Đầu tư vào công nghệ thông tin hiện đại

Đầu tư vào công nghệ thông tin hiện đại sẽ giúp ISSI nâng cao khả năng cung cấp dịch vụ thông tin. Việc áp dụng công nghệ mới sẽ cải thiện hiệu quả hoạt động và đáp ứng tốt hơn nhu cầu của người dùng.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu tại ISSI

Nghiên cứu về rào cản trong phát triển sản phẩm và dịch vụ thông tin khoa học tại ISSI đã chỉ ra nhiều vấn đề cần giải quyết. Việc áp dụng các giải pháp cụ thể sẽ giúp cải thiện tình hình và nâng cao hiệu quả hoạt động của ISSI.

4.1. Kết quả từ các nghiên cứu trước đây

Nhiều nghiên cứu trước đây đã chỉ ra rằng việc phát triển sản phẩm thông tin khoa học tại ISSI còn nhiều hạn chế. Những kết quả này cần được xem xét để đưa ra các giải pháp phù hợp.

4.2. Ứng dụng các giải pháp vào thực tiễn

Việc áp dụng các giải pháp đã được đề xuất sẽ giúp ISSI cải thiện hiệu quả hoạt động. Các giải pháp này cần được triển khai một cách đồng bộ và có kế hoạch cụ thể.

V. Kết luận và tương lai của sản phẩm thông tin khoa học tại ISSI

Việc nhận diện và giải quyết các rào cản trong phát triển sản phẩm và dịch vụ thông tin khoa học tại ISSI là rất quan trọng. Tương lai của ISSI phụ thuộc vào khả năng vượt qua những thách thức này và phát triển các sản phẩm thông tin chất lượng.

5.1. Tầm quan trọng của việc phát triển sản phẩm thông tin

Phát triển sản phẩm thông tin khoa học không chỉ giúp nâng cao hiệu quả hoạt động của ISSI mà còn góp phần vào sự phát triển chung của lĩnh vực thông tin khoa học tại Việt Nam.

5.2. Định hướng phát triển trong tương lai

ISSI cần có định hướng phát triển rõ ràng và cụ thể để vượt qua các rào cản hiện tại. Việc này sẽ giúp ISSI phát triển bền vững và đáp ứng tốt hơn nhu cầu của người dùng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong nền kinh tế tri thức hiện đại, thông tin khoa học giữ vai trò là nguồn lực chiến lược quyết định tốc độ và chất lượng của hoạt động nghiên cứu, sáng tạo và quản lý xã hội. Các nghiên cứu quốc tế chỉ ra rằng các nhà khoa học phải dành khoảng 33,3% tổng quỹ thời gian làm việc chỉ để tìm kiếm và xác minh thông tin tư liệu cho công trình mới. Tuy nhiên, hiệu suất khai thác kho tàng tri thức tích lũy đang có chiều hướng suy giảm do những rào cản trong khâu xử lý, cung ứng và kết nối dịch vụ thông tin.

Viện Thông tin Khoa học Xã hội (ISSI) trực thuộc Viện Khoa học Xã hội Việt Nam là cơ quan đầu ngành lưu giữ kho tàng di sản thông tin vô giá với gần 400.000 cuốn sách, hơn 33.460 sách Trung Quốc cổ, 10.466 tư liệu Nhật Bản cổ và 58.003 đơn vị ảnh lịch sử quý hiếm. Mặc dù sở hữu tiềm năng học thuật đồ sộ, việc chuyển hóa các nguồn lực này thành hệ thống sản phẩm và dịch vụ thông tin tiện ích, đáp ứng nhanh chóng nhu cầu của người dùng tin vẫn gặp nhiều khó khăn, hạn chế.

Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Chính sách Khoa học và Công nghệ tập trung nhận diện, phân tích toàn diện những rào cản nội tại và ngoại cảnh cản trở sự phát triển sản phẩm, dịch vụ thông tin tại ISSI trong giai đoạn từ năm 2000 đến năm 2008. Trên cơ sở đó, nghiên cứu xây dựng hệ thống khuyến nghị chính sách và giải pháp quản lý đồng bộ nhằm tháo gỡ các điểm nghẽn, hướng tới mục tiêu tăng trưởng từ 45% đến 60% mức độ phổ biến thông tin chuyên ngành, phục vụ đắc lực cho công tác hoạch định chính sách của Đảng, Nhà nước và nghiên cứu học thuật theo tinh thần Nghị định số 159/2004/NĐ-CP.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự tích hợp của hai nền tảng lý thuyết chủ đạo: Lý thuyết truyền thông tin khoa học và Lý thuyết Marketing dịch vụ hiện đại. Trong chu trình khoa học - kỹ thuật - sản xuất, thông tin khoa học được xác định là sản phẩm đầu ra của quá trình xử lý tri thức và đồng thời là yếu tố đầu vào then chốt cho các sáng tạo mới. Vận dụng quan điểm marketing dịch vụ của Philip Kotler, luận văn phân tích sản phẩm thông tin qua 5 cấp độ giá trị và đặc tính cốt lõi của dịch vụ bao gồm: tính đồng thời giữa sản xuất và tiêu dùng, tính không lưu kho và tính không đồng nhất về mức độ thỏa mãn nhu cầu.

Hệ thống khái niệm trung tâm được chuẩn hóa dựa trên các văn bản quy phạm pháp luật và giáo trình chuyên ngành:

• Thông tin khoa học: Dữ liệu, sự kiện và tri thức khoa học được tạo lập, quản lý nhằm phục vụ quản lý nhà nước và nhu cầu xã hội theo Nghị định số 159/2004/NĐ-CP.
• Sản phẩm thông tin khoa học: Kết quả của quá trình xử lý, phân tích, tổng hợp thông tin (gồm thông tin cấp 1, cấp 2 và cấp 3 như thư mục, bài tổng luận, niên giám).
• Dịch vụ phổ biến thông tin có chọn lọc (SDI): Hoạt động cung cấp định kỳ nguồn tin chuyên sâu theo hồ sơ nhu cầu xác định của người dùng tin.
• Người dùng tin và Nhu cầu tin: Đối tượng thụ hưởng và trực tiếp tham gia chuỗi giá trị thông tin, được phân thành nhóm nghiên cứu thực hành và nhóm lãnh đạo quản lý điều hành.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp chặt chẽ giữa phương pháp nghiên cứu tài liệu thứ cấp và phương pháp điều tra xã hội học thực chứng. Cỡ mẫu khảo sát gồm 120 phiếu điều tra hợp lệ được thiết kế theo cấu trúc bảng hỏi chuẩn hóa. Nhằm đảm bảo tính khách quan và bao quát, phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên được áp dụng với tỷ lệ phân bổ cân bằng: 50% (tương đương 60 phiếu) dành cho người dùng tin nội bộ là cán bộ nghiên cứu tại ISSI và 50% (tương đương 60 phiếu) dành cho bạn đọc bên ngoài bao gồm các chuyên gia, giảng viên đại học và nghiên cứu sinh.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích định lượng kết hợp định tính là nhằm đo lường chính xác mức độ tác động của các nhóm rào cản thể chế, nhân lực, công nghệ đến mức độ hài lòng của độc giả, đồng thời so sánh đối chuẩn hoạt động với Thư viện Quốc gia Việt Nam (quản lý 300.000 biểu ghi sách) và Trung tâm Thông tin - Thư viện Đại học Quốc gia Hà Nội (quản lý 127.400 biểu ghi). Toàn bộ timeline thu thập dữ liệu, xử lý thống kê và kiểm chứng thực địa được thực hiện xuyên suốt trong giai đoạn từ năm 2006 đến đầu năm 2008.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích thực trạng tại ISSI cho thấy hệ thống sản phẩm và dịch vụ thông tin đang đối mặt với 4 nhóm rào cản mang tính hệ thống:

Thứ nhất, rào cản về chuẩn hóa dữ liệu và công nghệ xử lý. ISSI vẫn duy trì phần mềm CDS/ISIS cùng khổ mẫu UNIMARC cũ để quản trị 13 cơ sở dữ liệu thư mục. Trong khi đó, các cơ quan thông tin đối chuẩn đã sớm chuyển đổi sang chuẩn biên mục quốc tế MARC21 và khung phân loại DDC (như Thư viện Quốc gia đã tập huấn chuyển đổi cho 54 cán bộ chuyên môn từ năm 2007). Sự sai lệch về chuẩn dữ liệu khiến khả năng trao đổi, tích hợp tài nguyên số liên cơ quan bị tắc nghẽn hoàn toàn.

Thứ hai, kết cấu hạ tầng kỹ thuật và công nghệ thông tin còn lạc hậu. Toàn Viện chỉ vận hành 3 máy chủ mạng cục bộ, trang thiết bị máy tính cá nhân phân bổ hạn chế với bình quân chỉ 1 đến 2 máy tính trên mỗi phòng chức năng. Tốc độ đường truyền Internet chưa cao làm giảm khoảng 40% hiệu suất khai thác và số hóa tư liệu.

Thứ ba, sự thiếu hụt về nguồn nhân lực công nghệ và biên dịch chất lượng cao. Mặc dù sở hữu lực lượng 90 cán bộ biên chế với học vị cao gồm 3 phó giáo sư, 6 tiến sĩ và 10 thạc sĩ, nhưng tỷ lệ nhân sự có trình độ ngoại ngữ chuyên sâu và kỹ năng tin học ứng dụng cao chỉ đạt khoảng 25%. Hạn chế này dẫn đến việc hơn 30 CD-ROM dữ liệu toàn văn quốc tế chưa được biên mục để đưa vào phục vụ bạn đọc.

Thứ tư, công tác marketing và truyền thông sản phẩm chưa được đầu tư đúng mức. Hơn 85% người dùng tin bên ngoài chưa từng biết đến hoặc chưa có cơ hội tiếp cận kho tư liệu quý hiếm như kho ảnh 58.003 đơn vị hay kho sách cổ OCTO chứa 30.141 biểu ghi do thiếu cổng thông tin điện tử trực tuyến và các chiến dịch giới thiệu chuyên đề.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện nghiên cứu có thể được trực quan hóa thông qua biểu đồ hình cột so sánh tỷ lệ hiện đại hóa cơ sở dữ liệu giữa các đơn vị thông tin đầu ngành và bảng ma trận đánh giá mức độ cản trở của 5 nhóm yếu tố tác động.

Nguyên nhân sâu xa của các hạn chế bắt nguồn từ cơ chế quản lý tài chính còn mang nặng tính bao cấp, thiếu chính sách giá dịch vụ linh hoạt cho các sản phẩm thông tin chuyên sâu. So sánh với Trung tâm Thông tin - Thư viện Đại học Quốc gia Hà Nội (đang khai thác hiệu quả hơn 17.000 tạp chí điện tử qua hệ thống EBSCO) và Thư viện Quốc gia Việt Nam (phục vụ hơn 10.000 thẻ bạn đọc thường xuyên với 12 phòng đọc chuyên biệt), ISSI chưa hình thành được dịch vụ mượn liên thư viện diện rộng và dịch vụ cung cấp thông tin chọn lọc SDI có thu phí. Điều này làm lãng phí nghiêm trọng nguồn lực di sản và làm chậm quá trình phổ biến tri thức khoa học xã hội.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm tháo gỡ triệt để các rào cản và nâng cao năng lực cung ứng dịch vụ, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược:

1. Chuẩn hóa quy trình nghiệp vụ và chuyển đổi hệ thống dữ liệu: Ban Lãnh đạo Viện Thông tin Khoa học Xã hội phối hợp với Bộ Khoa học và Công nghệ chỉ đạo chuyển đổi toàn bộ 13 cơ sở dữ liệu thư mục từ phần mềm CDS/ISIS sang chuẩn MARC21, quy tắc biên mục AACR2 và khung phân loại DDC. Mục tiêu hoàn thành số hóa 100% các kho tư liệu quý hiếm OCTO, QTO trong lộ trình từ năm 2009 đến năm 2012.

2. Hiện đại hóa kết cấu hạ tầng công nghệ thông tin: Đầu tư nâng cấp hệ thống hạ tầng mạng, trang bị bổ sung từ 5 đến 10 máy tính cấu hình cao cho mỗi phòng chức năng, nâng cấp 3 máy chủ hiện tại lên hệ thống máy chủ kép tốc độ cao và mở rộng băng thông Internet cáp quang. Mục tiêu tăng 70% tốc độ truy xuất dữ liệu trực tuyến phục vụ độc giả trước năm 2011.

3. Đào tạo, chuẩn hóa và tái cơ cấu nguồn nhân lực: Phòng Quản lý khoa học và Đào tạo chủ trì xây dựng các chương trình bồi dưỡng kỹ năng tin học ứng dụng, nghiệp vụ xử lý dữ liệu số và ngoại ngữ chuyên ngành cho toàn thể 90 cán bộ biên chế. Mục tiêu đạt 100% cán bộ nghiệp vụ đạt chuẩn tin học quản trị thư viện và trình độ ngoại ngữ B2 vào cuối năm 2010.

4. Xây dựng chiến lược marketing dịch vụ và liên thông nguồn tin: Phòng Phổ biến tin chủ động triển khai các kênh truyền thông hiện đại, xây dựng cổng thông tin điện tử cung cấp dịch vụ tra cứu trực tuyến và phổ biến thông tin có chọn lọc (SDI). Đồng thời, ký kết thỏa thuận chia sẻ tài nguyên thông tin với Thư viện Quốc gia Việt Nam và Trung tâm Thông tin - Thư viện Đại học Quốc gia Hà Nội, hướng tới mục tiêu tăng trưởng 50% lượng bạn đọc mới mỗi năm giai đoạn 2009 - 2015.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang lại giá trị thực tiễn to lớn cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Cán bộ quản lý và hoạch định chính sách khoa học công nghệ: Cung cấp cơ sở khoa học thực chứng để xây dựng các văn bản hướng dẫn thi hành Luật Khoa học và Công nghệ năm 2000, Nghị định số 159/2004/NĐ-CP, đồng thời phân bổ hiệu quả ngân sách đầu tư công cho hạ tầng thông tin khoa học quốc gia.
• Lãnh đạo và chuyên viên thông tin - thư viện: Cung cấp cẩm nang thực tiễn về lộ trình chuyển đổi chuẩn dữ liệu MARC21, khung phân loại DDC, giải pháp vận hành dịch vụ thông tin chuyên đề và kinh nghiệm bảo quản, khai thác kho tư liệu cổ với hơn 400.000 đầu sách quý.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học: Đóng vai trò là tài liệu tham khảo giá trị về phương pháp luận nghiên cứu chính sách, thiết kế bảng hỏi khảo sát 120 mẫu thực tế và mô hình ứng dụng lý thuyết marketing dịch vụ vào lĩnh vực khoa học thông tin.
• Các nhà nghiên cứu khoa học xã hội và nhân văn: Hướng dẫn phương pháp tiếp cận và tra cứu các nguồn tư liệu gốc quý hiếm như kho ảnh lịch sử 58.003 đơn vị, 33.460 sách Hán Nôm và 30.141 biểu ghi kho OCTO phục vụ các công trình nghiên cứu chuyên sâu.

Câu hỏi thường gặp

Rào cản công nghệ lớn nhất tại Viện Thông tin Khoa học Xã hội là gì? Rào cản lớn nhất nằm ở việc hệ thống vẫn duy trì chuẩn dữ liệu cũ trên phần mềm CDS/ISIS và khổ mẫu UNIMARC, kết hợp với hạ tầng mạng chỉ có 3 máy chủ cục bộ. Trong thực tế, khoảng 30 đĩa CD-ROM dữ liệu và hàng vạn tư liệu quý trong kho OCTO với 30.141 biểu ghi chưa thể kết nối đồng bộ lên môi trường mạng Internet.

Khảo sát 120 phiếu điều tra thực tế mang lại phát hiện nổi bật nào về nhu cầu độc giả? Kết quả khảo sát 120 người dùng tin chỉ ra rằng hơn 80% bạn đọc có nhu cầu cấp thiết về tra cứu mục lục trực tuyến và sử dụng dịch vụ sao chụp tài liệu số hóa. Tuy nhiên, có tới hơn 85% người dùng tin ngoài Viện chưa thể tiếp cận các kho tư liệu đặc biệt do thiếu hoạt động marketing và cổng thông tin quảng bá.

Tại sao luận văn khuyến nghị áp dụng khung phân loại DDC và chuẩn MARC21? Chuẩn MARC21 và khung phân loại DDC là chuẩn mực quốc tế giúp chuẩn hóa và liên thông dữ liệu. Điển hình tại Thư viện Quốc gia Việt Nam, sau khi đào tạo DDC cho 54 cán bộ vào năm 2007 đã quản trị thành công hơn 300.000 biểu ghi sách và dễ dàng trao đổi tài nguyên số với các thư viện quốc tế.

Viện Thông tin Khoa học Xã hội đang lưu giữ những nguồn tư liệu quý hiếm nào? ISSI đang nắm giữ kho tàng di sản độc nhất vô nhị với gần 400.000 cuốn sách, 33.460 sách Trung Quốc cổ, 10.466 cuốn sách Nhật Bản cổ, 36.747 sách nghiên cứu phương Tây từ đầu thế kỷ 19 và 58.003 ảnh khảo cổ, văn hóa lịch sử. Đây là nguồn tài nguyên tri thức vô giá của khu vực Đông Nam Á.

Marketing dịch vụ thông tin khoa học cần được triển khai như thế nào để đạt hiệu quả? Theo lý thuyết của Philip Kotler, marketing thông tin phải lấy người dùng tin làm trung tâm. Viện cần chủ động khảo sát nhu cầu, xây dựng cổng tra cứu điện tử, cung ứng dịch vụ phổ biến thông tin chọn lọc SDI và phấn đấu đạt chỉ tiêu tăng trưởng người dùng mới 50% mỗi năm.

Kết luận

• Hệ thống hóa sâu sắc khung lý thuyết về sản phẩm, dịch vụ thông tin khoa học và cơ chế vận hành theo Luật Khoa học và Công nghệ năm 2000, Nghị định số 159/2004/NĐ-CP.
• Nhận diện chính xác 4 nhóm rào cản cốt lõi cản trở sự phát triển của ISSI: sự bất cập về chuẩn dữ liệu, hạn chế hạ tầng kỹ thuật, thiếu hụt nhân lực công nghệ và sự bỏ ngỏ trong hoạt động marketing.
• Phân tích thực chứng toàn diện kho tàng tri thức gần 400.000 cuốn sách và 58.003 ảnh di sản dựa trên dữ liệu khảo sát từ 120 phiếu điều tra người dùng tin.
• Đề xuất hệ thống 4 giải pháp đồng bộ và khả thi về chuẩn hóa MARC21, nâng cấp hạ tầng máy tính mạng, đào tạo 90 cán bộ biên chế và liên thông thư viện toàn quốc.
• Thiết lập lộ trình thực thi chi tiết cho giai đoạn 2009 - 2015 nhằm chuyển đổi mô hình cung ứng dịch vụ thông tin từ truyền thống sang môi trường số hiện đại.

Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Chính sách Khoa học và Công nghệ của tác giả Nguyễn Minh Hồng là công trình nghiên cứu công phu, cung cấp luận cứ khoa học và thực tiễn vững chắc cho việc hoạch định chính sách phát triển thông tin khoa học xã hội. Các nhà quản lý, nhà nghiên cứu và tổ chức thông tin - thư viện hãy cùng tham khảo, ứng dụng các khuyến nghị của luận văn để chung tay tháo gỡ rào cản, khai phóng nguồn tài nguyên tri thức quý báu phục vụ sự nghiệp đổi mới và phát triển bền vững của đất nước.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Phần mở đầu Chƣơng 1. Cơ sở lý luận Chƣơng 2. Thực trạng sản phẩm và dịch vụ thông tin khoa học tại Viện Thông tin KHXH Chƣơng 3. Nhận diện một số rào cản trong quá trình phát triển các sản phẩm và dịch vụ thông tin khoa học tại Viện Thông tin KHXH Kết luận và khuyến nghị 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] PHẦN NỘI DUNG CHƢƠNG 1.1 Các khái niệm cơ bản 1.

Thông tin và thông tin khoa học Thông tin là khái niệm cơ bản của khoa học và cũng là khái niệm trung tâm của xã hội trong thời đại chúng ta. Mọi quan hệ, mọi hoạt động của con ngƣời đều dựa trên một hình thức giao lƣu thông tin nào đó. Cùng với sự phát triển của khoa học và công nghệ, thông tin ngày nay đã trở thành nguồn tài nguyên đặc biệt và nguồn lực phát triển của mỗi quốc gia, là công cụ điều hành sản xuất và quản lý xã hội. Cho đến ngày nay, có rất nhiều cách hiểu về thông tin, theo quan niệm của triết học thì thông tin là sự phản ánh của tự nhiên và xã hội (thế giới vật chất) bằng ngôn từ, ký hiệu, hình ảnh… hay nói rộng hơn bằng tất cả các phƣơng tiện tác động lên giác quan của con ngƣời.

Một số nhà khoa học về lĩnh vực thông tin cho rằng “Thông tin là tất cả sự vật/ sự kiện/ ý tƣởng, phán đoán làm tăng thêm sự hiểu biết của con ngƣời và thông tin hình thành trong quá trình giao tiếp”. Trong Từ điển Oxford English Dictionary cho rằng: “Thông tin là điều mà người ta đánh giá hoặc nói đến; là tri thức, tin tức”3. Có từ điển khác thì đồng nhất thông tin với kiến thức “thông tin là điều mà ngƣời ta biết” hoặc “thông tin là sự chuyển giao tri thức là tăng thêm sự hiểu biết của con ngƣời”. Bên cạnh các loại thông tin bằng văn bản, còn có thông tin hình ảnh, thông tin số, thông tin đa phƣơng tiện.

Trong Nghị định số 159/2004/NĐ – CP ngày 31/8/2004 về Hoạt động Thông tin KH&CN đƣợc có định nghĩa coi là bao quát nhất từ cách tiếp cận hệ thống: “Thông tin là các dữ liệu, số liệu, dữ kiện, tin tức, tri thức khoa học và công nghệ (bao gồm khoa học tự nhiên, khoa học công nghệ, khoa học xã hội và nhân văn) được tạo lập, quản lý và sử dụng nhằm mục đích cung cấp dịch vụ công, phục vụ quản lý nhà nước hoặc đáp ứng nhu cầu của tổ chức, cá nhân trong xã hội”. Vì thế, trong luận văn của mình, tác giả dùng khái niệm này để hiểu về thuật ngữ thông tin khoa học. McArthur: The Oxford Companion to the English language. Oxford University Press 1992 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.2 Phân biệt thông tin khoa học và thông tin đại chúng Đa số các thông tin có thể đƣợc truyền trực tiếp từ ngƣời sang ngƣời, hay có thể đƣợc truyền thông qua các phƣơng tiện truyền thông nhƣ báo chí phát thanh(báo nói), truyền hình (báo hình), Internet (báo mạng).

Đó là hoạt động thông tin đại chúng. Với những loại thông tin này thông thƣờng dành cho đông đảo mọi thành viên trong xã hội tiếp nhận, không kể trình độ, nghề nghiệp hay tuổi tác. Thông tin đại chúng thông báo những vấn đề, hiện tƣợng, sự kiện của đời sống xã hội. Thông tin đại chúng có đặc trƣng là khối lƣợng thông tin chuyển giao khá lớn với số lƣợng ngƣời sử dụng lớn.

Còn với thông tin khoa học thì đối tƣợng sử dụng thông tin khoa học có thể là các nhà lãnh đạo và quản lý, các nhà nghiên cứu, giáo sƣ, sinh viên, kỹ sƣ, hay các nhà sản xuất và kinh doanh4… 1. Phân loại thông tin. Có rất nhiều cách phân loại thông tin khác nhau và việc phân loại phụ thuộc vào từng tiêu chí cụ thể: - Phân loại theo nội dung của thông tin: + Thông tin khoa học và kỹ thuật: bao gồm các kết quả nghiên cứu phát minh, các phƣơng pháp, sản phẩm, các tính chất công nghệ, các tiêu chuẩn, các trang thiết bị + Thông tin kinh tế + Thông tin văn hoá và xã hội - Phân loại theo giá trị và quy mô sử dụng + Thông tin chiến lƣợc + Thông tin tác nghiệp + Thông tin thƣờng thức - Phân loại theo đối tƣợng sử dụng + Thông tin đại chúng: dành cho mọi ngƣời + Thông tin khoa học: dành cho ngƣời dùng tin là các nhà nghiên cứu, các giáo sƣ, sinh viên… 4 Đoàn Phan Tân: Thông tin học. Nhà xuất bản Đại học Quốc gia Hà Nội.

Hà Nội, 2001, tr. 43 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] - Phân loại theo mức độ xử lý nội dung + Thông tin cấp 1: thông tin gốc + Thông tin cấp 2: thông tin tín hiệu và chỉ dẫn + Thông tin cấp 3: tổng hợp các thông tin cấp 1 - Phân loại theo hình thức thể hiện thông tin + Thông tin nói + Thông tin viết + Thông tin bằng hình ảnh + Thông tin điện từ hay thông tin số + Thông tin đa phƣơng tiện Do có những đặc thù khác nhau nên mỗi loại thông tin có các sản phẩm thông tin khác nhau. Ví dụ nhƣ thông tin cấp 1 thì sản phẩm của nó là các bài giảng, các báo cáo khoa học, đƣợc thể hiện trên sách, tạp chí, luận án, và đƣợc minh hoạ bằng các hình ảnh cụ thể với các bản vẽ và sơ đồ. Thông tin cấp hai thì có các sản phẩm là thƣ mục, tài liệu chỉ dẫn và các bản tóm tắt tài liệu.

Với thông tin cấp 3 thì sản phẩm là các bài tổng kết, các bài tổng luận hay lƣợc thuật và cuối cùng là một ngân hàng thông tin 1.4 Các thuộc tính của thông tin - Giao lƣu thông tin: Thông tin tiềm tàng khắp nơi trong xã hội. Đó là các nguồn thông tin về lao động, đất đai, môi trƣờng, thông tin về khoa học và công nghệ, thông tin về thị trƣờng và sản xuất kinh doanh. Những thông tin nhƣ vậy chỉ có ý nghĩa khi đƣợc truyền đi, phổ biến và đƣợc sử dụng. Để phân biệt nội dung thông tin cần truyền đi và cách thức chuyển giao thông tin, ngƣời ta tách nội dung thông tin ra khỏi hình thức biểu diễn của nó.

Các hình thức biểu diễn thông tin (các ký hiệu, dấu hiệu, hình ảnh.) là hữu hạn nhƣng nội dung của thông tin (khái niệm, ý tƣởng, sự kiện, tên.) là vô hạn. Trong đời sống hàng ngày, thông tin đƣợc biểu diễn bằng ngôn ngữ. Khi đó, thông tin đƣợc diễn tả bằng cú pháp và ngữ nghĩa của ngôn ngữ mà ngƣời ta sử dụng. 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Khối lƣợng thông tin: Trong lý thuyết thông tin, ngƣời ta xác định số lƣợng thông tin dựa vào việc càng nhiều tín hiệu sinh ra từ nguồn tin thì càng có nhiều thông tin đƣợc truyền đi, khi đó thông tin đƣợc mô tả bằng sự thống kê và tổ hợp các dấu hiệu phát ra từ nguồn tin thì càng có nhiều tin đƣợc truyền đi.

Thông báo đƣợc di chuyển bằng cách ghi tín hiệu lên một dạng vật chất trung gian, tức là một cái giá, gọi là vật mang tin. Vật mang tin có thể là giấy, sóng điện từ, băng từ. Chất lƣợng thông tin: Để đạt mục đích sử dụng, thông tin phải đƣợc cập nhập một cách đầy đủ và chính xác. Điều đó cho phép ngƣời nhận có thể lựa chọn thông tin theo yêu cầu của họ.

Nếu thông tin không đầy đủ thì mức độ không chắc chắn cần phải đƣợc chỉ ra, hoặc phải tuân thủ một quy ƣớc nào đó. Trƣờng hợp thông tin bị coi là chất lƣợng thấp khi những thông tin đó bị thông tin sai lệch hoặc bị bóp méo. Nó có thể trình bày một cách nghèo nàn hoặc thậm chí khó lĩnh hội đối với ngƣời nhận 1.5 Vai trò của thông tin khoa học Ngày nay, mọi ngƣời đều thừa nhận nƣớc nào biết sử dụng nhanh hơn, tốt hơn và hiệu quả hơn những thành tựu khoa học và kỹ thuật thế giới thì nƣớc đó sẽ thu đƣợc những kết quả lớn hơn trong việc phát triển kinh tế quốc dân. Thông tin khoa học có vai trò quan trọng đối với các linh vực nhƣ: *Đối với nguồn lực phát triển của đất nƣớc Ngay từ những năm cuối thế kỷ XX, thông tin đã đƣợc nhìn nhận là nguồn tài nguyên “thiên nhiên”, tuy nhiên nguồn tài nguyên này đƣợc cho là vô hạn với vốn tri thức của con ngƣời luôn luôn không ngừng sáng tạo.

Việc khai thác và sử dụng nguồn tài nguyên này cũng cho ra đời của cải vật chất giống nhƣ các nguồn tài nguyên khác. Ở nƣớc ta, từ đầu những năm 1990, nhiều Nghị quyết của Đảng Cộng sản Việt Nam đã đề cập đến vai trò của thông tin khoa học và nêu ra yêu cầu đối với hoạt động thông tin khoa học. Đảng đã từng chỉ rõ, “Công tác thông tin góp phần tích cực rút ngắn quá trình từ nghiên cứu đến sản xuất, nâng cao chất lượng, quản lý và lãnh đạo. Cần “hết sức coi trọng phục vụ thông tin cho lãnh đạo và quản lý, đúng nhu 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] cầu, bằng những hình thức thích hợp, góp phần nâng cao chất lượng quyết định của lãnh đạo các cấp”5.

Cần “xây dựng hệ thống thông tin hiện đại về khoa học và công nghệ, kịp thời cung cấp thông tin mới cho các cơ quan lãnh đạo và quản lý, các cơ quan nghiên cứu, các cơ sở sản xuất” 6. Cần “hiện đại hoá hệ thống thông tin và bảo đảm cung cấp thông tin”7. Bên cạnh đó, thông tin có thể mở rộng và phát triển không ngừng và chỉ bị hạn chế bởi thời gian và khả năng nhận thức của con ngƣời. Do đặc tính của thông tin là lan truyền một cách tự nhiên, thông tin không bao giờ cạn đi mà ngƣợc lại nó luôn phong phú do đƣợc tái tạo và bổ sung thêm các nguồn thông tin mới.

nên thông tin trở thành cơ sở cho nhiều hoạt động xã hội nhƣ nghiên cứu, giáo dục, xuất bản, tiếp thị. ở nhiều khía cạnh, thông tin đã trở thành một loại hàng hoá. Do vậy, thông tin còn là yếu tố quan trọng thúc đẩy sự phát triển kinh tế và sản xuất. Trong điều kiện của cuộc cách mạng khoa học và công nghệ hiện nay, khoa học, kỹ thuật và sản xuất là các bộ phận có quan hệ khăng khít với nhau, tạo thành chu trình “khoa học - kỹ thuật - sản xuất” thông qua tác động của quản lý.

Có thể nói, vai trò của thông tin đều đƣợc mọi ngƣời khẳng định, đặc biệt là trong thời đại ngày nay, thời đại của “xã hội thông tin”, “cách mạng thông tin toàn cầu”.