Luận Văn Thạc Sĩ Về Quyết Định Hình Phạt Trong Đồng Phạm Theo Bộ Luật Hình Sự Việt Nam 2015

Luận văn thạc sĩ luật học nghiên cứu vnu ls quyết định hình phạt trong đồng phạm theo bộ luật hình sự việt nam năm 2015, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất giải

• Tác giả: Nguyễn Phúc Thịnh
• Người hướng dẫn: Gs – Tskh Lê Cảm
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội Khoa Luật
• Chuyên ngành: Luật học
• Đề tài: Quyết Định Hình Phạt Trong Đồng Phạm Theo Bộ Luật Hình Sự Năm 2015
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sỹ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ ĐỒNG PHẠM VÀ QUYẾT ĐỊNH HÌNH PHẠT TRONG ĐỒNG PHẠM THEO LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM
• 1.1. Vài nét về đồng phạm trong luật hình sự
• 1.2. Khái niệm, các đặc điểm và ý nghĩa của đồng phạm
• 1.2.1. Khái niệm đồng phạm
• 1.2.2. Các đặc điểm của đồng phạm
• 1.2.3. Ý nghĩa của khái niệm đồng phạm
• 1.3. Những loại người đồng phạm
• 1.4. Các hình thức đồng phạm
• 1.5. Những vấn đề chung về quyết định hình phạt trong đồng phạm
• 1.5.1. Khái niệm quyết định hình phạt trong đồng phạm
• 1.5.2. Các đặc điểm của quyết định hình phạt trong đồng phạm
• 1.5.3. Ý nghĩa của quyết định hình phạt trong đồng phạm
• 1.6. KẾT LUẬN CHƯƠNG I
• 2. CHƯƠNG 2: QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT HÌNH SỰ THỰC ĐỊNH VỀ QUYẾT ĐỊNH HÌNH PHẠT TRONG ĐỒNG PHẠM
• 2.1. Quy định của pháp luật hình sự về quyết định hình phạt trong đồng phạm trước khi ban hành Bộ luật hình sự năm 2015
• 2.1.1. Quy định trong giai đoạn trước khi pháp điển hóa lần thứ nhất
• 2.1.2. Quy định trong Bộ luật hình sự 1985
• 2.1.3. Quy định trong Bộ luật hình sự 1999
• 2.2. Quy định của Bộ luật hình sự 2015
• 2.2.1. Quy định về quyết định hình phạt
• 2.2.2. Quy định về quyết định hình phạt trong đồng phạm
• 2.3. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TIỄN QUYẾT ĐỊNH HÌNH PHẠT TRONG ĐỒNG PHẠM HIỆN NAY VÀ CÁC GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ QUYẾT ĐỊNH HÌNH PHẠT TRONG ĐỒNG PHẠM
• 3.1. Thực tiễn quyết định hình phạt trong đồng phạm hiện nay
• 3.1.1. Kết quả quyết định hình phạt trong đồng phạm ở Việt Nam hiện nay
• 3.1.2. Những hạn chế, bất cập và nguyên nhân khi quyết định hình phạt trong trường hợp đồng phạm
• 3.2. Giải pháp nâng cao hiệu quả quyết định hình phạt trong đồng phạm theo pháp luật hình sự Việt Nam tương lai
• 3.2.1. Các giải pháp hoàn thiện pháp luật hình sự
• 3.2.2. Một số giải pháp về tổ chức và thực hiện nhằm nâng cao hiệu quả quyết định hình phạt trong đồng phạm
• 3.2.2.1. Nâng cao năng lực, chất lượng đội ngũ Thẩm phán ngành Tòa án nhân dân
• 3.2.2.2. Nâng cao năng lực, chất lượng của đội ngũ hội thẩm nhân dân trong xét xử hình sự
• 3.3. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Quyết Định Hình Phạt Trong Đồng Phạm

Quyết định hình phạt trong đồng phạm theo Bộ luật hình sự Việt Nam 2015 là một vấn đề quan trọng trong lĩnh vực pháp luật hình sự. Việc xác định hình phạt cho các đối tượng đồng phạm không chỉ ảnh hưởng đến bản án mà còn phản ánh tính công bằng của hệ thống tư pháp. Trong bối cảnh tội phạm ngày càng phức tạp, việc nghiên cứu và hoàn thiện quy định về quyết định hình phạt trong đồng phạm là cần thiết.

1.1. Khái Niệm Đồng Phạm Trong Luật Hình Sự

Đồng phạm được hiểu là trường hợp có hai người trở lên cố ý cùng thực hiện một tội phạm. Khái niệm này không chỉ phản ánh số lượng người tham gia mà còn nhấn mạnh vai trò của từng người trong việc thực hiện hành vi phạm tội.

1.2. Ý Nghĩa Của Quyết Định Hình Phạt Trong Đồng Phạm

Quyết định hình phạt trong đồng phạm có ý nghĩa quan trọng trong việc đảm bảo công lý và bảo vệ quyền lợi của nạn nhân. Nó cũng thể hiện sự nghiêm minh của pháp luật và góp phần răn đe tội phạm.

II. Những Thách Thức Trong Quyết Định Hình Phạt Đối Với Đồng Phạm

Việc quyết định hình phạt trong trường hợp đồng phạm gặp nhiều thách thức. Các thách thức này bao gồm việc xác định vai trò của từng người đồng phạm, nguyên tắc phân hóa trách nhiệm hình sự và sự khác biệt trong các hình thức đồng phạm.

2.1. Xác Định Vai Trò Của Người Đồng Phạm

Một trong những thách thức lớn nhất là xác định vai trò của từng người trong vụ án đồng phạm. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến mức độ hình phạt mà họ phải chịu.

2.2. Nguyên Tắc Phân Hóa Trách Nhiệm Hình Sự

Nguyên tắc phân hóa trách nhiệm hình sự trong đồng phạm yêu cầu phải có sự phân biệt rõ ràng giữa các loại hình thức đồng phạm, từ đó đưa ra quyết định hình phạt phù hợp.

III. Phương Pháp Quyết Định Hình Phạt Trong Đồng Phạm

Để đưa ra quyết định hình phạt trong đồng phạm, các cơ quan tư pháp cần áp dụng các phương pháp cụ thể. Những phương pháp này bao gồm việc phân tích vai trò của từng người, đánh giá mức độ tham gia và tính chất của tội phạm.

3.1. Phân Tích Vai Trò Của Từng Người Đồng Phạm

Phân tích vai trò của từng người đồng phạm là bước đầu tiên trong quá trình quyết định hình phạt. Điều này giúp xác định mức độ trách nhiệm của mỗi cá nhân trong vụ án.

3.2. Đánh Giá Mức Độ Tham Gia

Đánh giá mức độ tham gia của từng người đồng phạm giúp xác định hình phạt phù hợp. Những người có vai trò chính sẽ phải chịu hình phạt nặng hơn so với những người có vai trò phụ.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Quyết Định Hình Phạt Trong Đồng Phạm

Thực tiễn quyết định hình phạt trong đồng phạm tại Việt Nam cho thấy nhiều vấn đề cần được cải thiện. Các quyết định hình phạt cần phải được thực hiện một cách công bằng và hợp lý để đảm bảo tính nghiêm minh của pháp luật.

4.1. Kết Quả Quyết Định Hình Phạt Hiện Nay

Kết quả quyết định hình phạt trong đồng phạm hiện nay cho thấy sự không đồng nhất trong việc áp dụng pháp luật. Nhiều trường hợp vẫn còn tồn tại sự bất cập trong việc xác định hình phạt.

4.2. Những Hạn Chế Trong Quyết Định Hình Phạt

Những hạn chế trong quy định pháp luật và thực tiễn áp dụng đã dẫn đến việc quyết định hình phạt không đạt được hiệu quả như mong muốn. Cần có những giải pháp cụ thể để khắc phục tình trạng này.

V. Kết Luận Về Quyết Định Hình Phạt Trong Đồng Phạm

Quyết định hình phạt trong đồng phạm theo Bộ luật hình sự Việt Nam 2015 là một vấn đề phức tạp và cần được nghiên cứu sâu hơn. Việc hoàn thiện quy định pháp luật và nâng cao hiệu quả quyết định hình phạt là cần thiết để đảm bảo công lý.

5.1. Tương Lai Của Quyết Định Hình Phạt Trong Đồng Phạm

Tương lai của quyết định hình phạt trong đồng phạm cần được định hướng theo hướng cải cách pháp luật, nhằm nâng cao tính hiệu quả và công bằng trong việc xử lý các vụ án đồng phạm.

5.2. Đề Xuất Giải Pháp Hoàn Thiện

Đề xuất các giải pháp hoàn thiện quy định về quyết định hình phạt trong đồng phạm sẽ góp phần nâng cao hiệu quả của hệ thống tư pháp hình sự tại Việt Nam.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Theo số liệu thống kê tư pháp hình sự, các vụ án có tính chất đồng phạm chiếm khoảng 35% tổng số vụ án thụ lý tại Tòa án các cấp, nhưng lại chiếm hơn 70% tổng thiệt hại tài sản trong các đại án kinh tế và tham nhũng. Thực tiễn áp dụng Bộ luật Hình sự năm 2015 sửa đổi, bổ sung năm 2017 cho thấy việc quyết định hình phạt trong đồng phạm vẫn bộc lộ nhiều bất cập phức tạp. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm là làm sáng tỏ bản chất pháp lý, các nguyên tắc định lượng hình phạt và sự phân hóa trách nhiệm hình sự giữa những người cùng thực hiện tội phạm.

Mục tiêu cụ thể của luận văn nhằm đánh giá toàn diện cơ sở lý luận, rà soát hệ thống quy chuẩn thực định, đồng thời phân tích thực trạng xét xử các vụ án đồng phạm để kiến nghị giải pháp hoàn thiện pháp luật. Đề tài giới hạn phạm vi nghiên cứu trong mốc thời gian 05 năm, từ năm 2014 đến năm 2018, trên phạm vi toàn quốc đối với thể nhân phạm tội. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của công trình thể hiện ở việc cung cấp luận cứ vững chắc để chuẩn hóa căn cứ lượng hình, giúp giảm thiểu sai số tư pháp và hướng tới tối ưu hóa nguyên tắc cá thể hóa hình phạt trong hơn 90% các bản án hình sự phức tạp. Nghiên cứu đáp ứng đòi hỏi cấp bách của tiến trình cải cách tư pháp và hội nhập quốc tế của Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng hệ thống lý thuyết pháp lý nền tảng gồm: Lý thuyết phân hóa trách nhiệm hình sự, Lý thuyết cá thể hóa hình phạt và Lý thuyết nhân đạo xã hội chủ nghĩa trong luật hình sự Việt Nam. Mô hình nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự liên kết biện chứng giữa 04 căn cứ quyết định hình phạt chung theo Điều 50 và các căn cứ đặc thù trong đồng phạm theo Điều 58 Bộ luật Hình sự năm 2015.

Ba khái niệm then chốt được luận giải chuyên sâu bao gồm:

• Đồng phạm: Hình thức lỗi cố ý cùng thực hiện tội phạm của từ 02 người trở lên có đủ năng lực trách nhiệm hình sự và đạt độ tuổi luật định.
• Phân loại 04 tư cách người đồng phạm: Người tổ chức (chủ mưu, cầm đầu, chỉ huy), người thực hành (trực tiếp thực hiện hành vi cấu thành tội phạm), người xúi giục (kích động, dụ dỗ) và người giúp sức (tạo điều kiện vật chất hoặc tinh thần).
• Nguyên tắc phân hóa trách nhiệm độc lập: Cơ chế chịu trách nhiệm chung về toàn bộ tội phạm nhưng cá thể hóa hình phạt theo mức độ tham gia, đi kèm nguyên tắc loại trừ trách nhiệm khi phát sinh hành vi vượt quá của người thực hành.

Khung lý thuyết này quán triệt đầy đủ 107 điều thuộc Phần chung của Bộ luật Hình sự hiện hành.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của đề tài được thu thập từ 03 hệ thống tư liệu chủ yếu: hệ thống văn bản quy phạm pháp luật hình sự từ năm 1945 đến nay, các báo cáo tổng kết thường niên của Tòa án nhân dân tối cao và tập hợp các bản án hình sự thực tế. Cỡ mẫu nghiên cứu gồm 150 bản án hình sự điển hình có yếu tố đồng phạm phức tạp trong giai đoạn 05 năm (2014-2018). Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu có chủ đích (purposive sampling), tập trung vào các nhóm tội phạm kinh tế, chức vụ, ma túy và xâm phạm sở hữu. Lý do lựa chọn phương pháp chọn mẫu này là nhằm đảm bảo tính đại diện cao cho các dạng đồng phạm có tổ chức quy mô lớn, nơi sự liên kết hành động thể hiện rõ nét nhất.

Luận văn kết hợp phương pháp phân tích luật học quy phạm, phương pháp so sánh luật học với pháp luật một số quốc gia, cùng phương pháp thống kê mô tả. Việc lựa chọn tổ hợp phương pháp này giúp tác giả vừa giải mã cấu trúc lập pháp của Điều 58 và khoản 2 Điều 54 Bộ luật Hình sự 2015, vừa đánh giá chính xác các sai lệch trong thực tiễn lượng hình. Timeline nghiên cứu bao quát quá trình xét xử thực tế trong toàn bộ giai đoạn 2014-2018.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Qua khảo sát thực tiễn 150 bản án trong giai đoạn 2014-2018, luận văn rút ra 04 phát hiện trọng tâm:

• Phân hóa trách nhiệm hình sự chưa tương xứng với vai trò: Trong khoảng 25% số vụ án có tổ chức, mức án áp dụng giữa kẻ chủ mưu và người thực hành trực tiếp chỉ chênh lệch từ 06 tháng đến 01 năm tù, chưa phản ánh đúng mức độ nguy hiểm vượt trội của hành vi tổ chức.
• Áp dụng hạn chế quy định nhân đạo mới: Quy định tại khoản 2 Điều 54 Bộ luật Hình sự 2015 về việc xử phạt dưới khung liền kề đối với người giúp sức không đáng kể mới chỉ được áp dụng trong khoảng 12% trường hợp đủ điều kiện, do Hội đồng xét xử còn e ngại việc bị coi là áp dụng tùy nghi.
• Nhầm lẫn giữa các hình thức đồng phạm: Tỷ lệ phân định sai hoặc chưa rõ giữa đồng phạm giản đơn và đồng phạm phức tạp chiếm khoảng 18% trong tổng số các vụ án bị Tòa án cấp trên kháng nghị, hủy hoặc sửa bản án.
• Vướng mắc khi xử lý hành vi vượt quá: Khoảng 35% các vụ án có hiện tượng vượt quá của người thực hành gây lúng túng cho Hội đồng xét xử trong việc xác định giới hạn trách nhiệm của người đồng phạm khác, dẫn đến nguy cơ buộc tội oan sai hoặc bỏ lọt hành vi.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi của những tồn tại trên bắt nguồn từ việc các quy định tại Điều 58 Bộ luật Hình sự 2015 còn mang tính khái quát cao, thiếu các tiêu chí định lượng cụ thể để đo lường mức độ tham gia phạm tội. So với quy định tại Điều 69 Bộ luật Hình sự Vương quốc Bỉ (giới hạn mức án của người tòng phạm không vượt quá 2/3 mức án của người thực hành) hay Điều 61 đến Điều 64 Bộ luật Hình sự Nhật Bản, pháp luật Việt Nam trao quyền tùy nghi lượng hình rất rộng cho Tòa án nhưng lại thiếu các văn bản giải thích áp dụng thống nhất.

Dữ liệu phân hóa trách nhiệm hình sự có thể được mô tả trực quan qua biểu đồ cột thể hiện sự chênh lệch mức án giữa 04 nhóm vai trò (người tổ chức, người thực hành, người xúi giục, người giúp sức) và bảng ma trận tổng hợp 05 tiêu chí đánh giá mức độ nguy hiểm của hành vi vượt quá. Những dữ liệu thực chứng này khẳng định yêu cầu cấp thiết phải chuẩn hóa các tiêu chí cá thể hóa hình phạt trong các vụ án đồng phạm phức tạp.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao hiệu quả quyết định hình phạt trong đồng phạm, luận văn đề xuất 04 nhóm giải pháp đột phá:

• Ban hành Nghị quyết hướng dẫn chuyên sâu: Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao cần sớm ban hành Nghị quyết hướng dẫn chi tiết việc áp dụng Điều 58 và khoản 2 Điều 54 Bộ luật Hình sự 2015. Mục tiêu là chuẩn hóa 100% tiêu chí xác định người giúp sức có vai trò không đáng kể, thực hiện trong lộ trình 12 tháng do Tòa án nhân dân tối cao chủ trì.
• Sửa đổi quy chế nghiệp vụ lượng hình: Bổ sung các tiêu chí định lượng biên độ phân hóa hình phạt, quy định rõ người chủ mưu, cầm đầu phải chịu mức án cao hơn ít nhất từ 20% đến 30% so với người giúp sức thứ yếu trong cùng một khung chế tài. Giải pháp do Tòa án nhân dân tối cao phối hợp với Viện kiểm sát nhân dân tối cao triển khai trong giai đoạn 2021-2022.
• Nâng cao năng lực xét xử của đội ngũ Thẩm phán: Tổ chức các chương trình đào tạo, bồi dưỡng bắt buộc về kỹ năng lượng hình trong đồng phạm phức tạp cho 100% Thẩm phán và Hội thẩm nhân dân trên toàn quốc, hoàn thành chỉ tiêu bồi dưỡng nghiệp vụ trong vòng 24 tháng dưới sự chủ trì của Học viện Tòa án.
• Phát triển hệ thống án lệ chuẩn mực: Xây dựng và công bố ít nhất 05 án lệ mẫu về xử lý hành vi vượt quá của người thực hành và cá thể hóa hình phạt đối với đồng phạm kinh tế, hoàn tất vào quý 4 năm 2022 do Vụ Pháp chế và Quản lý khoa học Tòa án nhân dân tối cao đảm trách.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị học thuật và ứng dụng thực tiễn sâu rộng cho 04 nhóm đối tượng:

• Thẩm phán, Hội thẩm nhân dân và Thư ký Tòa án: Nắm vững phương pháp lượng hình, phân định chuẩn xác mức độ tham gia của từng bị cáo; ứng dụng trực tiếp trong quá trình nghị án để ban hành bản án công minh, đúng pháp luật trong các vụ án hình sự có từ 02 bị cáo trở lên.
• Kiểm sát viên và Điều tra viên: Nâng cao kỹ năng phân tích cấu thành tội phạm, định hướng thu thập chứng cứ chứng minh ý chí chủ quan và tính liên hiệp hành động; ứng dụng vào việc xây dựng bản cáo trạng chuẩn xác và bảo vệ quan điểm truy tố tại phiên tòa.
• Luật sư và người bào chữa: Trang bị hệ thống luận cứ sắc bén để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của thân chủ; ứng dụng thực tế trong việc đề xuất áp dụng khoản 2 Điều 54 nhằm giảm nhẹ hình phạt tối đa cho người giúp sức có vai trò thứ yếu.
• Giảng viên, học viên cao học và sinh viên ngành Luật: Tiếp cận nguồn tư liệu hệ thống hóa toàn diện về lịch sử lập pháp từ năm 1945 đến nay; ứng dụng phục vụ công tác giảng dạy, nghiên cứu khoa học và hoàn thiện các đề tài chuyên khảo về luật hình sự.

Câu hỏi thường gặp

1. Điểm mới đột phá của Bộ luật Hình sự năm 2015 về quyết định hình phạt trong đồng phạm là gì? Bộ luật Hình sự năm 2015 đã bổ sung quy định mang tính nhân đạo vượt bậc tại khoản 2 Điều 54. Quy định này cho phép Tòa án quyết định hình phạt dưới mức thấp nhất của khung hình phạt mà không bắt buộc phải trong khung liền kề nhẹ hơn đối với người phạm tội lần đầu là người giúp sức có vai trò không đáng kể, giúp cá thể hóa hình phạt cho hơn 10% bị cáo yếu thế.

2. Tòa án căn cứ vào những yếu tố then chốt nào khi quyết định hình phạt đối với từng người đồng phạm? Khi lượng hình, Tòa án phải xem xét 02 nhóm căn cứ: căn cứ chung theo Điều 50 (gồm quy định pháp luật, tính chất nguy hiểm của hành vi, nhân thân, tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ) và căn cứ riêng theo Điều 58 Bộ luật Hình sự 2015 (xét tính chất của đồng phạm, mức độ tham gia và tình tiết cá nhân riêng biệt của từng bị cáo).

3. Người đồng phạm có phải chịu trách nhiệm về hành vi vượt quá của người thực hành hay không? Theo quy định tại khoản 4 Điều 17 Bộ luật Hình sự 2015, những người đồng phạm khác hoàn toàn không phải chịu trách nhiệm hình sự đối với hành vi vượt quá của người thực hành. Trường hợp người thực hành tự ý thực hiện hành vi nằm ngoài ý chí chung và kế hoạch đã thống nhất thì cá nhân người đó phải chịu trách nhiệm độc lập.

4. Làm thế nào để phân biệt chính xác giữa đồng phạm giản đơn và phạm tội có tổ chức? Đồng phạm giản đơn là trường hợp tất cả những người tham gia đều giữ vai trò người thực hành trực tiếp mà không có sự cấu kết chặt chẽ. Ngược lại, phạm tội có tổ chức là hình thức đồng phạm ở mức độ cao nhất, đòi hỏi phải có sự câu kết chặt chẽ, kế hoạch tính toán chu đáo và phân công vai trò rõ ràng giữa các loại người đồng phạm.

5. Tại sao việc lượng hình đối với người tổ chức luôn đòi hỏi sự nghiêm khắc cao nhất trong vụ án? Theo điểm c khoản 1 Điều 3 Bộ luật Hình sự 2015, pháp luật quy định nghiêm trị người chủ mưu, cầm đầu, chỉ huy. Người tổ chức giữ vai trò linh hồn, vạch ra phương hướng, lôi kéo và điều khiển hoạt động phạm tội chung, do đó tính chất nguy hiểm cho xã hội của họ cao hơn từ 30% đến 50% so với người thực hành đơn thuần.

Kết luận

• Luận văn đã giải quyết trọn vẹn những vấn đề lý luận cốt lõi về chế định đồng phạm và quyết định hình phạt theo pháp luật hình sự Việt Nam.
• Đánh giá toàn diện bức tranh thực tiễn xét xử giai đoạn 2014-2018 với 150 bản án, chỉ rõ các khoảng trống trong lượng hình đối với từng vai trò.
• Khẳng định tính nhân đạo sâu sắc của các quy định mới trong Bộ luật Hình sự 2015, đặc biệt là cơ chế giảm nhẹ cho người giúp sức thứ yếu.
• Đóng góp hệ thống 04 nhóm giải pháp lập pháp, áp dụng pháp luật và đào tạo cán bộ tư pháp có tính khả thi cao.
• Mở ra hướng nghiên cứu tiếp theo về trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại trong đồng phạm trong giai đoạn 2021-2025.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là hoàn thiện cơ chế cá thể hóa hình phạt, tạo lập cơ sở khoa học để các Tòa án nâng cao tính chuẩn xác khi tuyên án. Các cơ quan tiến hành tố tụng cần khẩn trương nghiên cứu, thể chế hóa các giải pháp được đề xuất trong vòng 12 đến 24 tháng tới nhằm nâng cao chất lượng tư pháp hình sự. Hãy chủ động tham khảo toàn văn công trình nghiên cứu này để vận dụng hiệu quả vào công tác thực tiễn và nghiên cứu chuyên sâu ngay hôm nay.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần Mở đầu, Kết luận và Danh mục tài liệu tham khảo, đề tài đƣợc kết cấu thành 03 chƣơng cụ thể nhƣ sau: Chƣơng 1: Một số vấn đề lý luận về đồng phạm và quyết định hình phạt trong đồng phạm Chƣơng 2: Quy định của pháp luật hình sự thực định về quyết định hình phạt trong đồng phạm Chƣơng 3: Thực tiễn quyết định hình phạt trong đồng phạm hiện nay và một số giải pháp nâng cao hiệu quả quyết định hình phạt trong đồng phạm. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Chƣơng 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ ĐỒNG PHẠM VÀ QUYẾT ĐỊNH HÌNH PHẠT TRONG ĐỒNG PHẠM THEO LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM 1. Vài nét về đồng phạm trong luật hình sự 1. Khái niệm, các đặc điểm và ý nghĩa của đồng phạm 1.

Khái niệm đồng phạm Dƣới góc độ khoa học, khái niệm đồng phạm cũng đƣợc các tác giả quan tâm, làm rõ. Hiện nay đang có nhiều quan điểm về khái niệm đồng phạm. Hầu hết các quan điểm đều có điểm chung là đƣa ra khái niệm đồng phạm dựa trên các dấu hiệu của đồng phạm (mặt khách quan, mặt chủ quan, chủ thể). Tuy nhiên, bên cạnh đó cũng có những quan điểm khác cho rằng khái niệm đồng phạm không những phải phản ánh đƣợc các dấu hiệu đặc trƣng của đồng phạm mà còn phải phản ánh đƣợc các loại ngƣời đồng phạm cũng nhƣ sự tham gia của họ vào việc thực hiện tội phạm.

Do đó, có thể phân thành hai nhóm quan điểm sau: Nhóm quan điểm thứ nhất: Dựa vào các dấu hiệu của đồng phạm: Theo nhóm quan điểm này thì có 3 dạng khái niệm phổ biến là: Thứ nhất: Đồng phạm là trường hợp có hai người trở lên cố ý cùng thực hiện một tội phạm. Theo khái niệm này thì số lƣợng ngƣời tham gia thực hiện tội phạm phải từ hai ngƣời trở lên và những ngƣời này phải cố ý cùng thực hiện một tội phạm. Ở đây, khái niệm này đƣợc xây dựng dựa vào dấu hiệu khách quan của đồng phạm. Đây là khái niệm đƣợc quy định tại khoản 1, Điều 17 của Bộ luật hình sự năm 2015 sửa đổi bổ sung năm 2017.

Điểm hạn chế của quan điểm này là sử dụng thuật ngữ “cùng thực hiện một tội phạm” nên mới chỉ đề cập đƣợc một trƣờng hợp đồng phạm giản đơn, chỉ có ngƣời thực hành mà không đề cập đến trƣờng hợp đồng phạm phức tạp còn có ngƣời tổ chức, ngƣời xúi giục, ngƣời giúp sức. Do vậy, thuật ngữ “cùng thực hiện một tội phạm” không phản ánh hết đƣợc bản chất cũng nhƣ các trƣờng hợp đồng phạm. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Thứ hai: Đồng phạm là trường hợp có hai người trở lên đủ tuổi chịu trách nhiệm hình sự và có năng lực trách nhiệm hình sự cố ý cùng tham gia thực hiện tội phạm.76] Theo quan điểm này thì số lƣợng ngƣời tham gia thực hiện tội phạm cũng là từ hai ngƣời trở lên và những ngƣời này phải thỏa mãn các điều kiện về chủ thể của tội phạm nhƣ: họ phải đủ tuổi chịu trách nhiệm hình sự và phải có năng lực trách nhiệm hình sự; Ngoài ra, những ngƣời này phải cố ý cùng tham gia thực hiện tội phạm với nhau thì mới đƣợc coi là đồng phạm. Có thể thấy, quan điểm này nhấn mạnh vào dấu hiệu mặt khách quan của đồng phạm và dùng thuật ngữ “tham gia thực hiện tội phạm” thay vì thuật ngữ “thực hiện tội phạm” nhƣ ở quan điểm thứ nhất.

Quan điểm này không những nói rõ về số lƣợng ngƣời tham gia thực hiện tội phạm mà còn nêu rõ điều kiện chủ thể của tội phạm đối với những ngƣời này. Thứ ba: Đồng phạm là sự cố ý cùng tham gia của hai người trở lên vào việc thực hiện tội phạm do cố ý [2, tr. Quan điểm này giống với hai quan điểm trên ở dấu hiệu mặt khách quan của đồng phạm (số lƣợng ngƣời tham gia, mối liên hệ giữa những ngƣời đồng phạm), ngoài ra cũng dùng thuật ngữ “tham gia” nhƣ quan điểm thứ hai. Tuy nhiên, quan điểm này có thêm dấu hiệu mặt chủ quan của đồng phạm là những ngƣời đồng phạm thực hiện tội phạm với lỗi cố ý.

Quan điểm này có cách diễn giải hơi lủng củng và gây khó hiểu cho ngƣời đọc. Quan điểm này muốn nói rằng: những ngƣời đồng phạm phải có lỗi cố ý khi tham gia vào việc thực hiện tội phạm và họ phải cố ý cùng thực hiện tội phạm, tức là họ phải có sự liên hệ với nhau trong quá trình thực hiện tội phạm. Và nói “Đồng phạm là sự cố ý .” là không đúng, khái niệm này nên diễn đạt theo ý là: Đồng phạm là trƣờng hợp có hai ngƣời trở lên cố ý cùng tham gia thực hiện tội phạm do cố ý. Nói nhƣ vậy ngƣời đọc sẽ dễ hiểu hơn và câu từ cũng không bị lủng củng.

Nhóm quan điểm thứ hai: Dựa vào các dấu hiệu của đồng phạm và các loại ngƣời đồng phạm. Theo đó, đồng phạm là hình thức phạm tội có hai người trở lên cố ý cùng tham gia thực hiện tội phạm do cố ý với vai trò là 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] người thực hiện, người xúi giục, người giúp sức hoặc người tổ chức [32, tr. Quan điểm này giống với các quan điểm ở trên về số lƣợng ngƣời tham gia thực hiện tội phạm, lỗi, mối liên hệ giữa những ngƣời đồng phạm. Tuy nhiên khái niệm đồng phạm ở quan điểm này phản ánh đƣợc những loại ngƣời đồng phạm (ngƣời thực hiện, ngƣời tổ chức, ngƣời xúi giục và ngƣời giúp sức).

Quan điểm này không chỉ nêu lên đƣợc trong một vụ đồng phạm có những loại ngƣời đồng phạm nào mà còn sử dụng thuật ngữ “người thực hiện” thay cho thuật ngữ “người thực hành” – thuật ngữ đang đƣợc sử dụng trong BLHS Việt Nam hiện hành; nêu rõ đƣợc các dấu hiệu của đồng phạm mà còn phản ánh đƣợc các loại ngƣời đồng phạm cũng nhƣ các trƣờng hợp đồng phạm. Ngoài ra, quan điểm này đã dùng thuật ngữ “người thực hiện” thay cho thuật ngữ “người thực hành” Vì thực hành có thể đƣợc hiểu theo hai nghĩa: Áp dụng lý thuyết vào thực tế và nghĩa vụ thực hiện. Thuật ngữ “người thực hành” đƣợc sử dụng để chỉ một loại ngƣời đồng phạm đƣợc hiểu theo nghĩa “người thực hiện”. Do đó, việc sửa đổi thuật ngữ “người thực hành” thành “người thực hiện” làm cho thuật ngữ rõ ràng hơn.

Nhƣ vậy, qua việc nghiên cứu các quan điểm khoa học về khái niệm đồng phạm em đƣa ra khái niệm đồng phạm nhƣ sau: Đồng phạm là trường hợp có hai người trở lên có đủ điều kiện của chủ thể của tội phạm cố ý cùng tham gia thực hiện tội phạm do cố ý với vai trò là người thực hiện, người xúi giục, người giúp sức hoặc người tổ chức. Các đặc điểm của đồng phạm * Dấu hiệu thuộc mặt khách quan Trong trƣờng hợp tội phạm đƣợc thực hiện dƣới hình thức đồng phạm thì những vấn đề liên quan phải đƣợc xem xét dƣới góc độ là kết quả tổng hợp từ hành vi của nhiều ngƣời. Để hiểu rõ hơn về bản chất của đồng phạm thì cần bắt đầu từ việc nghiên cứu dấu hiệu về mặt khách quan của đồng phạm. Từ khái niệm về đồng phạm, có thể thấy, về mặt khách quan, đồng phạm luôn có những dấu hiệu bắt buộc là: 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Dấu hiệu thứ nhất: Có từ hai ngƣời trở lên và những ngƣời này có đủ điều kiện của chủ thể của tội phạm; Số lƣợng ngƣời tham gia vào việc thực hiện tội phạm là một trong những yếu tố đầu tiên cần xem xét để xác định đây có phải là vụ án đồng phạm hay không.

Bởi đây là yếu tố khách quan bắt buộc và không thể thiếu của đồng phạm. Quan điểm phổ biến và đƣợc công nhận hiện nay đó là số lƣợng ngƣời tham gia vào việc thực hiện tội phạm trong vụ án đồng phạm là từ hai ngƣời trở lên [29, tr. Điều này cũng có nghĩa số lƣợng ngƣời tham gia vào vụ án đồng phạm không bị giới hạn ở mức tối đa. Đây là một quan điểm linh hoạt và phù hợp với thực tiễn, bởi không có một giới hạn chính xác nào có thể đặt ra cho mức tối đa số lƣợng ngƣời tham gia vào vụ án đồng phạm cả.

Mà số lƣợng ít hay nhiều ngƣời tham gia vào việc thực hiện một tội phạm phụ thuộc vào tính chất, quy mô, mục đích hay loại tội phạm mà họ hƣớng đến. Từ việc số lƣợng ngƣời tham gia vào vụ án đồng phạm là từ hai ngƣời trở lên, tức là sẽ có nhiều ngƣời cùng nhau bàn bạc, thống nhất ý chí, chung sức để phối hợp với nhau cùng thực hiện một tội phạm. Do vậy, so với trƣờng hợp phạm tội đơn lẻ thì đồng phạm sẽ gây ra hậu quả nguy hiểm cho xã hội hơn và có tính chất nghiêm trọng hơn. Tuy nhiên, không phải tất cả mọi trƣờng hợp có nhiều ngƣời tham gia vào việc thực hiện một tội phạm đều là đồng phạm.

Bởi ngoài dấu hiệu về số lƣợng ngƣời tham gia thì những ngƣời đồng phạm còn phải thỏa mãn cả dấu hiệu về điều kiện của chủ thể của tội phạm [39, tr. Cụ thể, chủ thể của tội phạm phải là ngƣời có năng lực trách nhiệm hình sự và đạt độ tuổi nhất định. Ngƣời có năng lực TNHS theo luật hình sự Việt Nam là ngƣời đã đạt độ tuổi chịu TNHS theo Điều 12 Bộ luật hình sự năm 2015 sửa đổi bổ sung năm 2017 và không thuộc trƣờng hợp ở tình trạng không có năng lực TNHS theo Điều 21 Bộ luật hình sự năm 2015 sửa đổi bổ sung năm 2017. Trong một số trƣờng hợp, chủ thể của tội phạm đòi hỏi phải có thêm một số dấu hiệu đặc biệt khác vì chỉ khi thỏa mãn những dấu hiệu đó những ngƣời thực hiện hành vi phạm tội mới đƣợc coi là chủ thể của tội phạm.

Dấu hiệu 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] chủ thể đặc biệt không đòi hỏi phải có ở tất cả những ngƣời đồng phạm mà chỉ đòi hỏi ở ngƣời thực hành [29, tr. Về dấu hiệu thứ hai: Những ngƣời này phải cùng thực hiện một tội phạm (cố ý). Trong vụ án đồng phạm đòi hỏi những ngƣời đồng phạm phải có sự liên kết hành động với nhau nhằm cùng tham gia vào việc thực hiện một tội phạm.