phần Mở đầu, Kết luận, Danh mục tài liệu tham khảo, nội dung của luận văn đƣợc kết cấu thành 3 chƣơng: Chƣơng 1. Một số vấn đề lý luận về quyết định hình phạt nhẹ hơn luật định. Quyết định hình phạt nhẹ hơn luật định theo pháp luật hình sự Việt am hiện hành và thực tiễn áp dụng trên địa bàn tỉnh Cao ằng (Giai đoạn 2013 - 2018). Chƣơng 3 Định hƣớng tiếp tục hoàn thiện pháp luật hình sự Việt am hiện hành về quyết định hình phạt nhẹ hơn luật định và những giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng.
7 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com CHƢƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ QUYẾT ĐỊNH HÌNH PHẠT NHẸ HƠN LUẬT ĐỊNH QĐHP trong luật hình sự bao gồm hai loại đó là QĐHP thông thƣờng và QĐHP trong một số trƣờng hợp đặc biệt Theo đó, quy phạm về QĐHP nhẹ hơn luật định là trƣờng hợp QĐHP đối với ngƣời bị kết án trong trƣờng hợp đặc biệt, việc QĐHP nhẹ hơn luật định ngoài yêu cầu phải tuân thủ triệt để những yêu cầu chung của QĐHP thông thƣờng thì còn phải căn cứ vào các quy định khác của HS khi áp dụng QĐHP nhẹ hơn luật định theo BLHS năm 2015 thể hiện sự ƣu việt của pháp luật hình sự Việt am, đề cao tính nhân đạo đối với ngƣời có hành vi phạm tội thông qua việc giảm bớt trách nhiệm hình sự (TNHS) bằng việc áp dụng loại hình phạt khác nhẹ hơn và mức hình phạt bị áp dụng thấp hơn so với việc ngƣời bị kết án sẽ bị áp dụng loại hình phạt, mức hình phạt nặng hơn nếu ngƣời đó bị Tòa án QĐHP trong trƣờng hợp thông thƣờng Việc áp dụng quy phạm này nhằm tạo điều kiện cho ngƣời bị kết án nhận ra lỗi lầm, tích cực cải tạo để trở thành ngƣời có ích cho gia đình, xã hội Vì vậy, để tiếp tục có những phân tích, đánh giá sâu hơn về QĐHP nói chung và QĐHP nhẹ hơn luật định nói riêng chúng ta cần nghiên cứu một cách tổng thể về mặt lý luận của quy phạm này. Quyết định hình phạt và Quyết định hình phạt nhẹ hơn luật định 1. Khái niệ , đặc điể và ý nghĩ củ quyết định hình phạt Trong khoa học pháp lý thì áp dụng pháp luật là biểu hiện rõ nét nhất của hình thức thực hiện pháp luật do chủ thể đặc biệt tiến hành trên cơ sở những căn cứ, nguyên tắc pháp luật hình sự. Chế định QĐHP chúng ta có thể tiếp cận dƣới 8 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com nhiều góc độ, nhƣng về cơ bản để hiểu rõ hơn về khái niệm này các nhà khoa học thƣờng tiếp cận chủ yếu dƣới góc độ luật hình sự và luật tố tụng hình sự Dƣới góc độ luật hình sự, QĐHP đƣợc nghiên cứu trên cơ sở những nội dung cơ bản các quy phạm pháp luật hình sự liên quan, theo góc độ này thì QĐHP là một trong những chế định lớn, quan trọng của BLHS, thể hiện chính sách pháp luật của hà nƣớc đối với việc xử lý ngƣời bị kết án.
Dƣới góc độ luật tố tụng hình sự, QĐHP là một hoạt động của Tòa án trong giai đoạn xét xử 15, Tr 291], hoạt động này đƣợc xác định là sự tiếp nối của hoạt động định tội danh đối với hành vi nguy hiểm cho xã hội, xâm phạm đến các khách thể đƣợc BLHS bảo vệ và đến mức phải chịu TNHS và là tiền đề để thực hiện việc tuyên bản án của Tòa án Trải qua quá trình hình thành và phát triển các quy phạm pháp luật hình sự, quan niệm về QĐHP đã có nhiều thay đổi từ thuật ngữ mang tính thực tế đời sống nhƣ “lượng hình” đến thuật ngữ pháp lý “quyết định hình phạt” Trƣớc tiên để hiểu rõ chế định này, chúng ta cần tìm hiểu cái gốc vấn đề đó chính là định nghĩa cơ bản về một hoạt động tri thức đó là “quyết định”, theo Từ điển Tiếng Việt của Giáo sƣ guyễn ân xuất bản năm 1997 thì “Quyết định là định một cách chắc chắn, với ý nhất thiết phải thực hiện được” [55, Tr 875]. Trong lĩnh vực hình sự, mặc dù là một trong chín chế định lớn, quan trọng của HS tuy nhiên hiện nay các nhà lập pháp Việt am v n chƣa đƣa ra đƣợc một khái niệm hoàn chỉnh và đầy đủ về QĐHP, mà khái niệm QĐHP chỉ đƣợc các nhà nghiên cứu luật học đƣa ra quan điểm cá nhân dƣới góc độ khoa học luật hình sự, trong đó phải kể đến một số tác giả nhƣ ThS. Đinh Văn Quế đƣa ra khái niệm về QĐHP nhƣ sau: “Quyết định hình phạt là việc Tòa án lựa chọn hình phạt buộc người bị kết án phải chấp hành. Tòa án lựa chọn loại hình phạt nào, mức hình phạt bao nhiêu, phải tuân theo những quy định của Bộ luật hình sự” 27, Tr 3]; TS.
Phạm Mạnh Hùng lại đƣa ra quan điểm về 9 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com QĐHP một cách ngắn gọn “Quyết định hình phạt là việc Tòa án lựa chọn loại và mức hình phạt cụ thể áp dụng với người phạm tội” 25, Tr 1] hay TS. Lê Văn Đệ cho rằng: “Quyết định hình phạt là sự lựa chọn loại hình phạt và xác định mức hình phạt cụ thể trong phạm vi luật định để áp dụng đối với người phạm tội cụ thể” [5, Tr 161]. Trong giáo trình đào tạo bậc đại học của các cơ sở giáo dục đại học, cũng đã đƣa ra khái niệm về QĐHP nhƣ: Giáo trình uật hình sự Việt am của Khoa uật - Đại học Quốc gia Hà ội định nghĩa “Quyết định hình phạt là việc Tòa án lựa chọn loại hình phạt cụ thể (bao gồm hình phạt chính và có thể cả hình phạt bổ sung) với mức độ cụ thể trong phạm vi luật định để áp dụng đối với người phạm tội” 14, Tr 317]; Giáo trình uật hình sự Việt am của trƣờng Đại học Cần Thơ thì “Quyết định hình phạt được hiểu là việc Toà án lựa chọn một loại và mức hình phạt cụ thể trong phạm vi luật định để áp dụng đối với người phạm tội” [13, Tr 239]; hoặc Giáo trình uật hình sự Việt am của Trƣờng đại học uật Hà ội đƣa ra khái niệm “Quyết định hình phạt là sự lựa chọn loại hình phạt và xác định mức hình phạt (đối với loại hình phạt có các mức khác nhau) trong phạm vi luật định để áp dụng đối với chủ thể chịu trách nhiệm hình sự” [15, Tr 291]. Theo Từ điển luật học thì “Quyết định hình phạt là xác định loại và mức hình phạt cụ thể (kể cả hình phạt bổ sung nếu có) trong phạm vi luật cho phép để áp dụng đối với người phạm tội cụ thể” 44, Tr 659] Dù đƣợc định nghĩa nhƣ thế nào thì bản chất của hoạt động QĐHP cũng là việc lựa chọn và áp dụng một loại hình phạt kèm theo một mức hình phạt cụ thể đối với ngƣời bị kết án Tuy nhiên, theo quan điểm cá nhân thì chúng ta cần phải xem xét toàn diện, chuyên sâu hơn về hoạt động QĐHP của Tòa án trên các khía cạnh sau: 10 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Thứ nhất, xác định phạm vi QĐHP của Tòa án bắt đầu từ đâu và kết thúc khi nào? QĐHP của Tòa án là sự tiếp nối liên tục của hoạt động định tội danh vì vậy, phạm vi QĐHP bắt đầu từ khi Tòa án đã định tội danh xong tức là đã xác định rõ ràng và chính xác ngƣời đó phạm tội gì và đƣợc quy định ở điều nào trong HS và kết thúc khi tuyên bản án Hoạt động này đƣợc thực hiện thông qua một số bƣớc cơ bản nhƣ sau: xác định TNHS; khung hình phạt theo tội danh đã xác định phù hợp với với tính chất, mức độ nguy hiểm cho xã hội của tội phạm đã thực hiện; loại hình phạt (hình phạt chính, hình phạt bổ sung, biện pháp tƣ pháp), mức hình phạt cụ thể; xác định và đánh giá những điều kiện để QĐHP trong trƣờng hợp đặc biệt hoặc miễn hình phạt đối với chủ thể phạm tội Thứ hai, xác định đối tƣợng của hoạt động QĐHP? Để làm rõ hai vấn đề này tác giả tiếp cận theo quy định của HS năm 2015 và trên cơ sở hoạt động của Tòa án trong giai đoạn xét xử.
Về đối tƣợng của hoạt động QĐHP là chủ thể thực hiện tội phạm nhƣng không có căn cứ để miễn TNHS và phải chịu một trong những chế tài mang tính hình sự và đƣợc quy định trong BLHS năm 2015. Hiện nay trong khoa học pháp lý cũng có nhiều quan điểm về vấn đề hiểu khái niệm QĐHP theo nghĩa rộng bao gồm cả miễn TNHS nhƣ GS TS guyễn gọc Hòa nêu quan điểm “Quyết định hình phạt còn bao gồm cả các hoạt động: xác định người phạm tội có được miễn trách nhiệm hình sự hay miễn hình phạt hay không, xác định khung hình phạt, xác định loại và mức hình phạt cụ thể trong phạm vi khung hình phạt hoặc dưới khung đó” 8, Tr 65 - 66]. Tuy nhiên theo tác giả, bản chất của chế định QĐHP trong BLHS là sự cụ thể hóa TNHS của chủ thể phạm tội, nếu chủ thể phạm tội nhƣng không có TNHS thì sẽ không có hoạt động QĐHP, mặt khác QĐHP là hoạt động đƣợc 11 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com pháp luật ghi nhận và trao cho Tòa án toàn quyền trong việc lựa chọn loại, mức hình phạt đối với chủ thể phạm tội bị kết án, điều này đƣợc thể hiện rõ ở quy phạm về Hình phạt theo điều 30 HS năm 2015: “Hình phạt là biện pháp cưỡng chế nghiêm khắc nhất của Nhà nước được quy định trong Bộ luật này, do Tòa án quyết định áp dụng đối với người hoặc pháp nhân thương mại phạm tội nhằm…” Trong khi đó tại chƣơng VIII của HS năm 2015 bao gồm 02 mục với 10 điều luật quy định về QĐHP nhƣng tuyệt nhiên không có bất cứ một quy phạm pháp luật nào đề cập đến miễn TNHS, bởi lẽ việc miễn TNHS đối với chủ thể phạm tội thuộc thẩm quyền của cả ba cơ quan tiến hành tố tụng gồm Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Tòa án và đƣợc thực hiện ở cả ba giai đoạn tố tụng là điều tra, truy tố, xét xử hƣ vậy, chủ thể đã thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội và đƣợc coi là tội phạm nếu có đủ các điều kiện đƣợc miễn T HS thì v n đƣợc các cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng miễn T HS theo quy định của HS Do đó nếu cho rằng miễn T HS chỉ thuộc về giai đoạn QĐHP là chƣa chính xác ở cả khía cạnh nội dung l n khía cạnh chủ thể có thẩm quyền QĐHP [18, Tr 20].