Chương 1: Một số van đề lý luận chung về quyền tác giả đối với tác phẩm được tao béiAl. Chương 2: Quan điểm và kinh nghiêm quốc tế về quyền tác giả đối với tác phẩm được tạo bởi Al ø Chương 3: Thực trang phép luật và mét số kiên nghị hoàn thiện quy định pháp luật về quyền tác gid đối với tác phẩm tạo bởi AI tại Việt Nam PHAN NOI DUNG CHU ONG 1.MOT S6 VAN DE LY LUẬN CHUNG VE QUYỀN TAC GIA DOI VỚI TÁC PHAM DUOC TẠO BỞI TRÍ TUE NHÂN TẠO 1. Một số van đề lý luận về quyền tác gia 1. Lịch sử hình thành và phát triển quyền tác giả Bên cạnh tài sản vật chất, những sản phẩm sáng tạo bởi trí tuệ con người là một phân quan trong và đóng góp to lớn cho sự phát triển của xã hội loài người.
Trong đó, QTG là một trong những quyên sở hữu trí tuệ đầu tiên được ghi nhên trên thé giới. O thời ky cô đại và trung cổ, pháp luật mới chỉ ghi nhận quyền sở hữu đổi với tải sản vật chất, là những vật chứa đựng sáng tạo tinh thân chứ chua bảo hộ các tác phẩm trí tuệ. Vi đụ nhy pháp luật bay giờ cam hành vị trộm cắp một cuốn sách (tài sẵn vat chat, vật chứa dung) chứ không câm việc sao chép nội dung trong cuén sách đó (tác pham trí tuệ), thê niên rat dé bat gặp tác phẩm của mét tác giả nao đó bi sao chép và truyền di khắp nơi. Mãi cho tới nẽm 1440, các phát minh về in ân ra đời, ý tiệm của con người về quyên sở hữu đối với tác phẩm trí tuệ moi xuất hiện, khi việc in ân các tác pham với số lượng lớn đã khién các tác giả thời bây giờ đối mat với việc các tác phẩm của minh bị sao chép nhiều hơn và dé ding hơn.
Từ đó, QTG đã phát triển sang một chương mới với sự ra đời và thừa nhận các “dac quyên" đành cho tac giả va chủ sở hữu liên quan đến việc in ân, sao chép, nhân bản và phân phôi các bản. sao tác phẩm, hệ thông đặc quyên in ân này đã phát triển ở nhiêu quốc gia châu Âu, đặc biệt là ở Venice, các Tiểu bang Giáo hội, và Pháp ! Tuy nhiên các đặc quyên nay chỉ dành cho các nhà in, nhà xuất bản cho phép họ độc quyền kinh doanh khi ho dé trả nhuận bút cho tác giả, con các tác giả chưa được đảm bảo quyên sở hữu đối với tác phẩm trí tuệ một cách đôc lập, đặc biệt đối với các tác phêm chưa được in. Cho đến thê ky XVIII, đao luật Statue of Anne năm 1710 ở Anh là văn bản luật về QTG được ban hành lần đầu tiên trên thé giới, ghi nhận độc quyền sao chép tác phẩm. Tại Đức, phong trào Sturm und Drang? từ năm 1770 đến năm 1785 là một trong những “ane C.
Ginsburg (2017), “Oyord Henbook of Intellectual Property Law, Rochelle Dreyfiss & Justine Pila (Bds)”, Oxtor Univerdity Press,tr. Kem tai: hitps scholarship lay cohuubia ecuufaculty_scholarship/1990 ` Shum und Drang (Bio tô và căng thing) li một phong trio tri tui trong văn học Đúc kéo dài từ năn 1760 đến năm 1780. Tên cia nó bit nguồn từ nụa đề mit vỡ bach củaFriedrich Maximilian Klinger. Phong trio dic trưng bởi sự bing nỗ mạnh mi của ning hong trš tung, lĩnh dao bởi một nhém thanh niin trẻ để Linh cho sự kiện thé hiện sự phát triển mạnh mé của chủ ngiĩa cá nhân Co thể nói, Châu Âu được biết đền như một cái nội của QTG đặc biệt ở Anh và Pháp vào dau thé kỹ 183, khi ky nguyên Anh sáng đã đặt nên tảng cho QTG ra đời.
Kể từ đó, QTG được công nhận rộng rãi khắp thé giới. Thời gian đầu, QTG chỉ điều chỉnh các tác phẩm cơ bản nhy tác phẩm văn học, nghệ thuật, dan dân khi xã hội phát triển với những tác phẩm thé hệ mới re đời và mở réng đôi tượng điều chỉnh của tác giả bao gồm cả các bản ghi âm, âm thanh, video, rồi đến các chương trình máy tính,. Di đôi với sự phát triển của khoa học, công nghệ mới, luật QTG cũng được thay đôi dé kịp điều chỉnh những van đề mới hơn như QTG trong các tác phẩm trén internet như NET hay thâm chí gan đây van dé gây tranh cãi nhật là QTG đổi với tác phẩm tạo bởi AI. Tuy QTG nói riêng và quyền sở hữu trí tuệ nói chung là các quyền được bảo hộ theo lãnh thé, nhưng pháp luật QTG ngày nay có xu hướng hai hoà các quy định pháp luật giữa nhiéu quốc gia, thông qua các điều ước quốc tê như Công ước Bern, Hiệp ước WIPO về QTG,.
Việc các công ước nay ra đời được xem là bước ngoặt rat lớn khi lần đầu tiên những quốc gia có chủ quyền cling nhau thiệt lap và bảo vệ QTG. Sự phát triển của pháp luật về QTG tại Việt Nam. Cùng với sự phát trién của pháp luật quốc tế về QTG, các quy đính pháp luật của V iệt Nam về QTG cũng dan được hình thành, phát triển và điều chỉnh sao cho phù hop. Tại Viét Nam, thuật ngir “QTG” lân dau tiên được đề cập trong Nghi đính số 142/HDBT của Hội đồng Bộ trưởng năm 1986, nhưng các quy định vẫn con nhiều hạn chế cả hình thức lẫn nội dung và chưa phủ hop với quy định của các công ước quốc tế.
Trong công cuộc đổi mới kinh tê, xã hội và pháp luật, cùng với sự giúp dé của các chuyên gia quốc tê về sở hữu trí tuệ và tham khảo pháp luật nước ngoài, V iệt Nam sau đó đã ban hành nhiéu văn bản pháp luật điều chinh QTG như. Hiên pháp 1992 (Điệu 60), Pháp lệnh về bảo hộ QTG năm 1994, Bộluật Dân sự 1995, Luật Sở hữu trí tuệ 2005. Bên cạnh đó, V iệt Nam cũng tham gia nhiều công ước quốc tê song phương, đa phương về QTG. Cùng với sự phát triển nhanh chóng của khoa học và công nghệ, đáp ứng các yêu câu của phong trio vẫn học đề cao tr do và cảtinh, thách thức các quy wdc của cái mà đốivớiho chường nhat l sã hội có đầu óchẹp hỏi của ‘Thoiky Enlightemment, bác bỏ mạnh mế nhưng rio cin giai cáp cứng nhắc ,những dain martcứng nhắc của Thời kỳ Enlightenment.
Nguồn: Mary Benjanam(2009), ““Snom sad Drang”. ` Christophe Caron (2006), “Droit Ceamterr et droits yoisins (aciemme édition)”, LexisNexis tr 21. * Hiệp định gấia Vật Nam vì Hoa Kỳ vẻ thiết lập moi quan hệ về QTG, Hiệp ảnh gia Việt Navi Duy SĨ quyền sở hina trí tệ, Công ước Beme 1886, Công ước Geneva, Hiöp đính TRIPS, vì nhiều hiệp inh, điều ước quốc tế khác. hội nhập quốc tế, hệ thong pháp luật sở hữu trí tuệ của Viet Nam đang không ngừng được hoàn thiên, kê thừa giá tri của các văn bản pháp luật đã được ban hành, kip thời thích ứng các van dé của công nghệ mớiÝ 1.
Khái quát quyền tác gia a. Kháiniệm quyền tác giả QTG đã được ghi nhận một cách rồng rãi trên thé giới với nhiều cách tiếp cận khác nhau đôi với khái niém QTG, tuỳ thuộc pháp luật mỗi quốc gia ảnh hưởng từ hệ thống luật lục địa (Đức, Pháp, Việt Nam,.) hay hệ thông thông luật (Anh, Mỹ, Ức,. Quyên tác giả (Author's Rights) của hệ thông luật lục dia chú trọng bảo vệ quyền và lợi ích của tác giả, trong khi quyền tác giả (Copyright) của hệ thông thông luật tập trung bão vệ các nha dau tư, nha xuất bản đối với độc quyên sao chép hơn Có thé thay rằng, từ góc tiếng Anh của QTG theo hệ thông luật lục địa - Author's Rights nhân mạnh quyền của “tác giả” (sights of author) hay khả niém “droit d'auteur” theo tiếng Phép thì “đ'auteur” ngiữa là tác giả và “droit” nghiia là quyên, đã thé thiện rất r6 quyên của tác gid được đất lam trọng tam. Các quốc gia theo hệ thông luật lục dia và một số quốc gia châu Âu dua trên thuyết về quyền tự nliên của sở hữu tính thần, chỉ có tác giả người trực tiếp tao ra mới có QTG đối với sản phẩm của minh, đặc biệt quyền nhân thân của tác pham được chú trọng và bão vệ.
Quyên nhân thân của tác giả được thể hiện rất rõ trong thuyết quyền nhân thân tại Đức ghi nhận. bởi triết gia vĩ đại Immanuel Kant (1785) va Johann Caspar Bluntschli (1853) với quan điểm quyền quan trọng nhật là quyền nhân thân (Personlichkeitsrecht) sau đó mới là quyền tài sản (V ermogensrechÐ)7 Khác với pháp luật các quốc gia theo hệ thông luật lục địa, hệ thong thông luật nhân manh quyên sao chép (rights to copy) Š Quan điểm nay chủ yêu ảnh hưởng bởi lý thuyết quyên sở hữu của nhà xuất bản do Hiệp hội các Nhà xuất ban nước Anh dé xướng đầu tiên tại London vào năm 1556. Š TS Không Quốc Minh (2023), “Hoi nhập quốc tế trong lĩnh vực pháp luật sở lu tri trễ của Việt Naw”, http :/vjst vikrVtm-tric /7394 hhoi-nhap-quoc-te-trong- linh-vuc-phap-hut-so-lunt-tri-tue-cua-vietmam aspx. * opbe© C021), “What are authors” rights and how are they different from copyright?”, Xem tai: JRgvW « (alen/nouvelle/358 Aa.
differ ex e-ntrcopyigh- et-droit-d-auteur-c-est: En tet=S 2 2. C¥/e20author s9/0270/02Orights9/;20are basedÐ⁄220prh 20en9/220ecen. eae 20 ations, Tuy cập: 02/01/2024. ? Nguyễn Vin Nam 2017), “Qioén tắc giá: Đường hội nhập không trai hoa hồng", In lin thir 1, Nhà xuất din tr, *SACD(2022), “‘Anthors’ rights vs.
Copright’, Xem tai: s Ihre sacd fr/ensauthors-1 copyrightH. text=Both% 20systems% 20re hy 200n% 20different diametrically % 20different%. Songer apple ation, tray cập: 02/01/2024. Quyên sở hữu của nhà xuat bản (tiéng anh gợi là “owner of copy”) bản chất là độc quyên sao chép tác phẩm nênm ới hình thành thuật ngữ quyền sao chép (“copyright”).
K từ đó, thuật ngữ này được sử dụng rộng rai hơn tại Mỹ và một số quốc gia thông luật khác. Bên cạnh đó, các trước theo hệ thông thông luật có quan niệm coi tác phẩm như một thứ hàng hoá nên hướng tới việc bảo vệ những người phải chịu rủi ro về mat kinh tê khi khai thác, sử dung tác phẩm?— chủ sở hữu tác phẩm, nên thiên về ghi nhận và bảo hô các quyên lợi kinh tê. Điều này được thể biện rất rõ trong quy định về QTG của Mỹ từ những năm 1795, luật liên bang được ban hành cho phép tác giả độc quyền khai thác về mắt kinh tế. Tuy nhiên, kể từ sau sự ra đời của Công ước Berne 1886 được ký kết bởi 159 quốc gia trên thê giới và sự ra đời của WIPO, các quy định về QTG của pháp luật các quốc gia được thay đổi sao cho hai hoa với pháp luật quốc tê.
WIPO đưa ra khái miện.