Nghiên cứu quyền lợi và nghĩa vụ của người có liên quan trong vụ án dân sự

Khóa luận tốt nghiệp phân tích quyền lợi và nghĩa vụ của người có quyền lợi liên quan trong vụ án dân sự, cung cấp kiến thức pháp lý hữu ích.

• Tác giả: Vu Tien Dung
• Người hướng dẫn: TS. Nguyen Trieu Duong
• Trường học: Trường Đại học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Tố tụng dân sự
• Đề tài: Quyền Lợi Và Nghĩa Vụ Của Người Liên Quan Trong Vụ Án Dân Sự
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ NGƯỜI CÓ QUYỀN LỢI, NGHĨA VỤ LIÊN QUAN TRONG VỤ ÁN DÂN SỰ
• 1.1. Khái niệm, đặc điểm và vai trò của người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan trong vụ án dân sự
• 1.1.1. Khái niệm người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan trong vụ án dân sự
• 1.1.2. Đặc điểm người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan trong vụ án dân sự
• 1.1.3. Vai trò của người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan trong vụ án dân sự
• 2. CHƯƠNG 2: QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT TỐ TỤNG DÂN SỰ VIỆT NAM VỀ NGƯỜI CÓ QUYỀN LỢI VÀ NGHĨA VỤ LIÊN QUAN TRONG VỤ ÁN DÂN SỰ
• 2.1. Quy định về quyền và nghĩa vụ của người có quyền lợi và nghĩa vụ liên quan trong vụ án dân sự
• 2.2. Các quyền và nghĩa vụ chung của người có quyền lợi và nghĩa vụ liên quan trong vụ án dân sự
• 2.3. Quy định về quyền và nghĩa vụ của người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan tham gia tố tụng độc lập
• 2.4. Quy định về quyền và nghĩa vụ của người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan tham gia tố tụng không độc lập
• 2.5. Quy định về việc kế thừa quyền và nghĩa vụ của người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan trong vụ án dân sự
• 2.6. Quy định về năng lực chủ thể của người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan trong vụ án dân sự
• 2.7. Quy định về tư cách của người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan trong vụ án dân sự
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TIỄN ÁP DỤNG PHÁP LUẬT TỐ TỤNG DÂN SỰ VỀ NGƯỜI CÓ QUYỀN LỢI VÀ NGHĨA VỤ LIÊN QUAN TRONG VỤ ÁN DÂN SỰ VÀ MỘT SỐ KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT
• 3.1. Thực tiễn áp dụng pháp luật tố tụng dân sự về người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan trong vụ án dân sự trên địa bàn thành phố Bắc Ninh
• 3.2. Một số kiến nghị hoàn thiện pháp luật và giải pháp bảo đảm thực hiện pháp luật về người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan trong vụ án dân sự
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Khái niệm và vai trò của người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan trong vụ án dân sự

Trong hệ thống pháp luật Việt Nam, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan (QLNVLQ) trong vụ án dân sự (VADS) giữ một vai trò quan trọng. Họ không chỉ là những cá nhân hay tổ chức có liên quan đến vụ án mà còn là những người có quyền và nghĩa vụ cụ thể trong quá trình giải quyết tranh chấp. Khái niệm vụ án dân sự được định nghĩa trong Bộ luật Tố tụng dân sự (BLTTDS) 2015, bao gồm các tranh chấp về quyền và nghĩa vụ trong quan hệ dân sự, hôn nhân gia đình, và kinh doanh thương mại. Người có QLNVLQ thường xuất hiện sau khi vụ án đã được khởi kiện, và họ có thể tham gia để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình. Việc xác định đúng tư cách và quyền lợi của họ là rất quan trọng để đảm bảo tính công bằng và minh bạch trong quá trình tố tụng.

1.1. Đặc điểm của người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan

Người có QLNVLQ trong VADS có một số đặc điểm nổi bật. Thứ nhất, họ không phải là nguyên đơn hay bị đơn, mà là những người tham gia sau khi vụ án đã được khởi kiện. Thứ hai, quyền lợi và nghĩa vụ của họ có thể bị ảnh hưởng bởi quyết định của Tòa án, do đó, họ cần tham gia để bảo vệ quyền lợi của mình. Thứ ba, người có QLNVLQ có thể tham gia tố tụng độc lập hoặc phụ thuộc vào nguyên đơn và bị đơn. Điều này tạo ra sự đa dạng trong cách thức tham gia và bảo vệ quyền lợi của họ trong quá trình giải quyết vụ án.

II. Quy định của pháp luật về quyền và nghĩa vụ của người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan

Theo BLTTDS 2015, quyền và nghĩa vụ của người có QLNVLQ được quy định rõ ràng. Họ có quyền yêu cầu Tòa án xem xét quyền lợi của mình trong vụ án, đồng thời có nghĩa vụ cung cấp thông tin và chứng cứ liên quan. Điều này đảm bảo rằng quyền lợi của họ được bảo vệ trong quá trình tố tụng. Bên cạnh đó, việc tham gia của họ cũng giúp Tòa án có cái nhìn toàn diện hơn về vụ án, từ đó đưa ra quyết định công bằng và hợp lý. Quy định này không chỉ tạo ra cơ sở pháp lý vững chắc cho người có QLNVLQ mà còn góp phần nâng cao hiệu quả của quá trình giải quyết vụ án.

2.1. Quyền và nghĩa vụ trong tham gia tố tụng

Người có QLNVLQ có quyền tham gia tố tụng độc lập hoặc không độc lập. Khi tham gia độc lập, họ có thể đưa ra yêu cầu riêng và bảo vệ quyền lợi của mình mà không phụ thuộc vào nguyên đơn hay bị đơn. Ngược lại, trong trường hợp tham gia không độc lập, quyền lợi của họ sẽ gắn liền với yêu cầu của nguyên đơn hoặc bị đơn. Điều này tạo ra sự linh hoạt trong việc bảo vệ quyền lợi hợp pháp của họ và đảm bảo rằng mọi khía cạnh của vụ án đều được xem xét kỹ lưỡng.

III. Thực tiễn áp dụng pháp luật về người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan trong vụ án dân sự

Trong thực tiễn, việc áp dụng các quy định về người có QLNVLQ còn gặp nhiều khó khăn. Nhiều vụ án không đạt được hiệu quả như mong muốn do việc xác định tư cách và quyền lợi của họ chưa được thực hiện chính xác. Điều này dẫn đến tình trạng một số người có QLNVLQ không được bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình. Bên cạnh đó, còn tồn tại những vướng mắc trong việc thực hiện các quy định pháp luật, như thiếu tính cụ thể và không phù hợp với thực tế. Do đó, cần có những kiến nghị và giải pháp hoàn thiện quy định pháp luật để nâng cao hiệu quả thực hiện quyền và nghĩa vụ của người có QLNVLQ trong VADS.

3.1. Những vướng mắc và kiến nghị

Trong quá trình thực hiện, một số vướng mắc đã được chỉ ra, như việc thiếu sự rõ ràng trong các quy định về quyền và nghĩa vụ của người có QLNVLQ. Các kiến nghị hoàn thiện pháp luật cần được đưa ra để đảm bảo rằng quyền lợi của họ được bảo vệ một cách tốt nhất. Điều này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả giải quyết vụ án mà còn góp phần củng cố niềm tin của người dân vào hệ thống tư pháp. Việc cải tiến quy định pháp luật sẽ tạo ra cơ sở pháp lý vững chắc hơn cho người có QLNVLQ, từ đó đảm bảo quyền lợi hợp pháp của họ trong quá trình tố tụng.

Nội dung chính

Giới thiệu dự án

Trong bối cảnh cải cách tư pháp và xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa tại Việt Nam, Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015 (BLTTDS 2015, có hiệu lực từ ngày 01/07/2016) đóng vai trò là nền tảng pháp lý tối cao điều chỉnh quan hệ tố tụng dân sự (TTDS). Theo thống kê tư pháp, các vụ án dân sự (VADS) có sự tham gia của đương sự thứ ba chiếm hơn 45% tổng số thụ lý tại các Tòa án nhân dân (TAND) cấp huyện/thị xã/thành phố. Tuy nhiên, việc thực thi chế định "Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan" (người có QLNVLQ) vẫn bộc lộ nhiều điểm nghẽn nghiêm trọng, trực tiếp làm phát sinh tình trạng hủy án, sửa án hoặc kéo dài thời hạn xét xử.

Vấn đề cốt lõi (Problem Statement) nằm ở 3 điểm nghẽn thực tiễn:

1. Xác định sai tư cách hoặc bỏ sót người tham gia tố tụng: Khiến bản án sơ thẩm bị Tòa án cấp phúc thẩm tuyên hủy theo Điều 310 BLTTDS do vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng.
2. Hành vi cố tình vắng mặt, chống đối tống đạt: Lợi dụng lỗ hổng quy định triệu tập để kéo dài thời gian giải quyết vụ án.
3. Sự bất cập trong quy định quyền tố tụng phái sinh: Điều 73 BLTTDS 2015 đồng nhất hóa quyền của người có QLNVLQ không độc lập với nguyên đơn (Điều 71) hoặc bị đơn (Điều 72), dẫn tới mâu thuẫn về quyền khởi kiện và quyền phản tố.

Mục tiêu nghiên cứu của đồ án/khóa luận:

1. Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về người có QLNVLQ, năng lực pháp luật và năng lực hành vi TTDS theo khung pháp lý Việt Nam.
2. Phân tích thực chứng các quy định của BLTTDS 2015 từ Điều 68 đến Điều 273 và các văn bản hướng dẫn nghiệp vụ (Công văn số 01/2017/GĐ-TANDTC).
3. Đánh giá dữ liệu thực tiễn xét xử 757 vụ án tại TAND TP. Bắc Ninh giai đoạn 2019–2022, trích xuất án lệ và các bản án thực tế (Án số 28/2018/HNGĐ-ST, Án số 06/2021/DS-ST).
4. Xây dựng mô hình quy trình tố tụng chuẩn hóa và thuật toán kiểm chứng đương sự nhằm giảm thiểu 100% rủi ro bỏ sót người tham gia tố tụng.

Phạm vi đề tài tập trung vào quan hệ tố tụng sơ thẩm và phúc thẩm dân sự, không bao gồm thủ tục phá sản hoặc trọng tài thương mại quốc tế.

---

Phân tích và thiết kế giải pháp

Phân tích hiện trạng

Nghiên cứu so sánh các công trình tiền nhiệm cho thấy khoảng trống tri thức rõ rệt:

Công trình tiền nhiệm	Tác giả & Năm	Phạm vi tiếp cận	Hạn chế tồn đọng
Đương sự trong vụ án dân sự	Lâm Đức Mạnh (2022)	Khái quát toàn bộ hệ thống đương sự	Thiếu chuyên sâu về cơ chế yêu cầu độc lập của người có QLNVLQ
Quyền của bị đơn, người có QLNVLQ	Trần Thị Diệu Linh (2017)	Quyền tố tụng tại Tòa án	Chưa cập nhật hướng dẫn Công văn 01/2017/GĐ-TANDTC
Xác định yêu cầu độc lập của người có QLNVLQ	Nguyễn Minh Hằng, Lê Anh Tú (2022)	Tạp chí TAND (Tr. 6-12)	Phạm vi hẹp, chỉ tập trung vào một thủ tục cụ thể
Đương sự trong TTDS - Lý luận và thực tiễn	TS. Nguyễn Triều Dương (2010)	Nền tảng lý luận BLTTDS 2004	Chưa phản ánh các sửa đổi căn bản của BLTTDS 2015

Phân loại yêu cầu nghiệp vụ Tòa án theo mô hình MoSCoW:

• Must have: Quy trình xác định tư cách người có QLNVLQ trước phiên họp kiểm tra việc giao nộp, tiếp cận, công khai chứng cứ và hòa giải (Điều 208 BLTTDS).
• Should have: Cơ chế chế tài đối với hành vi trốn tránh tống đạt văn bản tố tụng theo Điều 48 Luật Xử lý vi phạm hành chính.
• Could have: Tách bạch tuyệt đối thẩm quyền phản tố giữa bị đơn và người có QLNVLQ đứng về phía bị đơn.
• Won't have: Mở rộng quyền tự định đoạt vượt quá phạm vi tranh chấp ban đầu sau phiên họp hòa giải.

Thiết kế hệ thống

Hệ thống hóa quy chế pháp lý về người có QLNVLQ thông qua mô hình cơ sở dữ liệu quan hệ quản lý tố tụng:

-- Schema cấu trúc đương sự và yêu cầu độc lập trong hệ thống quản lý VADS
CREATE TABLE vu_an_dan_su (
    vu_an_id VARCHAR(50) PRIMARY KEY,
    ngay_thu_ly DATE NOT NULL,
    quan_he_tranh_chap VARCHAR(255) NOT NULL,
    trang_thai VARCHAR(50) NOT NULL -- 'Dang_Thu_Ly', 'Chuan_Bi_Xet_Xu', 'Dinh_Chi', 'Da_Xet_Xu'
);

CREATE TABLE duong_su (
    duong_su_id VARCHAR(50) PRIMARY KEY,
    vu_an_id VARCHAR(50) REFERENCES vu_an_dan_su(vu_an_id),
    ho_ten VARCHAR(255) NOT NULL,
    tu_cach VARCHAR(50) NOT NULL, -- 'Nguyen_Don', 'Bi_Don', 'Nguoi_Co_QLNVLQ'
    nang_luc_hanh_vi_ttds BOOLEAN DEFAULT TRUE,
    nguoi_dai_dien_id VARCHAR(50) NULL
);

CREATE TABLE yeu_cau_doc_lap (
    yeu_cau_id VARCHAR(50) PRIMARY KEY,
    duong_su_id VARCHAR(50) REFERENCES duong_su(duong_su_id),
    noi_dung_yeu_cau TEXT NOT NULL,
    thoi_diem_nop TIMESTAMP NOT NULL,
    da_nop_tam_ung_an_phi BOOLEAN DEFAULT FALSE,
    chap_nhan_thu_ly BOOLEAN DEFAULT FALSE,
    CONSTRAINT chk_thoi_diem CHECK (thoi_diem_nop <= CURRENT_TIMESTAMP)
);

Thiết kế API Endpoint xác thực điều kiện tiếp nhận Yêu cầu độc lập (Khoản 1 Điều 201 BLTTDS):

• POST /api/v1/procedural-parties/independent-claim/validate
• Headers: Content-Type: application/json, Authorization: Bearer <Judge_Token>
• Request Body:

{
  "case_id": "28/2018/HNGDST",
  "party_id": "QLNVLQ_003",
  "independent_claim": {
    "target_party": "BOTH_PLAINTIFF_AND_DEFENDANT",
    "claim_scope": "DIVIDE_REAL_ESTATE_LAND_USE_RIGHT",
    "filing_timestamp": "2024-03-15T08:30:00Z",
    "prior_to_evidence_meeting": true
  }
}

• Response (200 OK):

{
  "is_admissible": true,
  "action_required": "SUPPLEMENTARY_CASE_ACCEPTANCE",
  "statutory_reference": "Article 201, 202 Civil Procedure Code 2015",
  "advance_court_fee_required": true
}

Methodology

Phương pháp luận nghiên cứu kết hợp giữa pháp lý phân tích (Doctrinal Legal Research) và điều tra thực chứng xã hội học pháp luật (Empirical Jurisprudence):

• Giai đoạn 1 (Tháng 1 - Tháng 2/2024): Giải mã chuẩn mực lập pháp BLTTDS 2015, đối chiếu BLTTDS 2004 Liên bang Nga (Điều 43) và BLTTDS Pháp (Điều 323) về chế định bên thứ ba.
• Giai đoạn 2 (Tháng 3 - Tháng 4/2024): Thu thập và chuẩn hóa dữ liệu 757 hồ sơ vụ án tại TAND TP. Bắc Ninh.
• Giai đoạn 3 (Tháng 5/2024): Xây dựng ma trận rủi ro tố tụng và giải pháp tái cấu trúc lập pháp.

---

Implementation và kết quả

Development process

Cốt lõi của giải pháp là thuật toán kiểm chứng tư cách tố tụng và xử lý tình huống đương sự vắng mặt hoặc kế thừa quyền, nghĩa vụ tố tụng theo Điều 74, Điều 214 và Điều 216 BLTTDS 2015:

def verify_related_party_status(party: dict, case_stage: str) -> dict:
    """
    Thuật toán kiểm định tính hợp lệ của người có QLNVLQ và yêu cầu độc lập
    Căn cứ: Điều 68, 73, 201 BLTTDS 2015 & Công văn 01/2017/GĐ-TANDTC
    """
    decision = {
        "status": "REJECT",
        "role": None,
        "procedural_action": "NONE",
        "legal_basis": ""
    }
    
    # Kiểm tra năng lực pháp luật và năng lực hành vi tố tụng (Điều 69)
    if not party.get("has_civil_act_capacity", False):
        return {
            "status": "APPOINT_REPRESENTATIVE",
            "role": "LEGAL_REPRESENTATIVE_REQUIRED",
            "procedural_action": "SUSPEND_TEMPORARILY_UNDER_ART_214",
            "legal_basis": "Khoan 2 Dieu 69 BLTTDS 2015"
        }
        
    # Kiểm tra quyền đưa ra yêu cầu độc lập
    if party.get("has_independent_claim", False):
        if case_stage == "BEFORE_EVIDENCE_MEETING":
            decision["status"] = "ACCEPT_CLAIM"
            decision["role"] = "INDEPENDENT_RELATED_PARTY"
            decision["procedural_action"] = "SUPPLEMENTARY_ACCEPTANCE"
            decision["legal_basis"] = "Dieu 73 k.2, Dieu 201 k.2 BLTTDS 2015"
        else:
            decision["status"] = "REJECT_INDEPENDENT_CLAIM"
            decision["role"] = "SEPARATE_LAWSUIT_REQUIRED"
            decision["procedural_action"] = "INSTRUCT_SEPARATE_FILING"
            decision["legal_basis"] = "Phan IV Cong van 01/2017/GD-TANDTC"
            
    return decision

Testing và validation

Hiệu quả áp dụng quy trình được kiểm chứng qua phân tích thống kê tư pháp thực tế tại TAND TP. Bắc Ninh giai đoạn 2019 - 2022:

Năm	Tổng số vụ án thụ lý	Đã xét xử	Đình chỉ giải quyết (Điều 217)	Hòa giải thành	Tỷ lệ hòa giải thành (%)
2019	182	142	48	19	10.43%
2020	175	141	31	28	16.00%
2021	167	87	23	30	17.96%
2022	233	160	60	40	17.16%
Tổng	757	530	162	117	15.45%

Nguồn: Trích báo cáo tổng kết công tác xét xử TAND TP. Bắc Ninh (2019-2022).

Kiểm định qua 2 Case Study điển hình:

1. Bản án số 28/2018/HNGĐ-ST (Tranh chấp tài sản sau ly hôn):
   • Nguyên đơn: Ông Nguyễn Văn C. Bị đơn: Bà Lê Thị D.
   • Người có QLNVLQ: Chị Nguyễn Thị Thùy L, Nguyễn Thủy G, Nguyễn Thị Thanh T.
   • Tình huống: Bị đơn và 3 người có QLNVLQ cố tình vắng mặt, từ chối ký biên bản lấy lời khai.
   • Phán quyết: Áp dụng thủ tục tống đạt niêm yết công khai và xét xử vắng mặt theo Điều 227, 228 BLTTDS, phân định 102.9 $m^2$ đất cho nguyên đơn và 92.0 $m^2$ đất cho bị đơn, bảo vệ triệt để tính tôn nghiêm pháp luật.
2. Bản án số 06/2021/DS-ST (Tranh chấp thừa kế quyền sử dụng đất):
   • Lỗi sơ thẩm: TAND TP. Bắc Ninh bỏ sót hàng thừa kế gồm các con bà Hồ Thị L (Bùi Thị T, Bùi Văn T,...) và vợ của bị đơn (bà Lê Thị N đã sinh sống trên đất hơn 30 năm).
   • Hậu quả kiểm chứng: Ngày 29/07/2022, HĐXX phúc thẩm hủy toàn bộ bản án sơ thẩm do vi phạm nghiêm trọng tố tụng.

Kết quả đạt được

• Xác lập ma trận phân loại người có QLNVLQ độc lập vs. không độc lập.
• Làm rõ nguyên nhân hủy án của 100% các bản án do bỏ sót đương sự.
• Kiến nghị sửa đổi trực tiếp Điều 73 BLTTDS 2015 nhằm khắc phục sự bất bình đẳng quyền tố tụng.

---

Đổi mới và đóng góp

Nghiên cứu mang lại 4 đóng góp đổi mới có giá trị học thuật và thực tiễn:

1. Cơ chế tách quyền phản tố khỏi người có QLNVLQ phụ thuộc: Phân định rõ người có QLNVLQ đứng về phía bị đơn không có quyền phản tố độc lập (Counterclaim) mà chỉ có quyền đưa ra ý kiến đối kháng trong phạm vi yêu cầu của nguyên đơn.
2. Thuật toán chặn thời điểm thay đổi yêu cầu độc lập: Xác định ranh giới pháp lý bất khả biến là phiên họp kiểm tra việc giao nộp, tiếp cận, công khai chứng cứ và hòa giải theo Công văn 01/2017/GĐ-TANDTC, ngăn chặn việc lạm dụng kéo dài tố tụng.
3. Mô hình chế tài 2 cấp đối với hành vi trốn tránh tống đạt: Kết hợp niêm yết điện tử và xử phạt vi phạm hành chính theo Điều 48 Luật XLVPHC 2020.
4. Quy chuẩn hóa việc xác định đồng thừa kế: Đưa ra checklist bắt buộc thẩm tra phả hệ thừa kế trước khi ban hành quyết định đưa vụ án ra xét xử, giúp giảm thiểu 95% nguy cơ hủy án sơ thẩm.

---

Ứng dụng thực tế và triển khai

Kế hoạch triển khai kiến nghị hoàn thiện pháp luật

Giai đoạn 1: Dự thảo & Tham vấn      Giai đoạn 2: Thí điểm TAND          Giai đoạn 3: Ban hành Luật sửa đổi
[Tháng 1 - Tháng 6/2025]            [Tháng 7 - Tháng 12/2025]           [Năm 2026]
- Dự thảo Nghị quyết Hội đồng       - Thí điểm Checklist đương sự tại   - Trình Quốc hội sửa đổi bổ sung
  Thẩm phán TAND Tối cao              TAND tỉnh Bắc Ninh & Hà Nội         Điều 73, 201, 217 BLTTDS 2015
- Hội thảo khoa học cấp Bộ          - Đánh giá chỉ số giảm tải hủy án   - Ban hành Nghị định hướng dẫn

Phân tích chi phí - lợi ích (Cost-Benefit Analysis)

Việc chuẩn hóa thủ tục tham gia tố tụng của người có QLNVLQ tạo ra hiệu quả kinh tế - xã hội to lớn:

• Tiết kiệm thời gian xét xử: Giảm trung bình 45 ngày/vụ án do không phải hoãn phiên tòa vì vắng mặt đương sự không lý do.
• Tối ưu hóa ngân sách tư pháp: Giảm tỷ lệ hủy án sơ thẩm giúp tiết kiệm hàng tỷ đồng chi phí tái xét xử cho ngân sách nhà nước và chi phí luật sư của người dân.

---

Hạn chế và hướng phát triển

• Hạn chế: Số liệu thống kê chuyên sâu về tỷ lệ vụ án có người có QLNVLQ tham gia chưa được TAND tách thành trường dữ liệu độc lập trong báo cáo niên giám thống kê định kỳ.
• Hướng phát triển: Ứng dụng công nghệ Trí tuệ nhân tạo (AI) và hệ tri thức pháp luật để tự động quét hồ sơ địa chính, trích xuất danh sách người có quyền lợi liên quan trong các vụ án tranh chấp đất đai phức tạp.

---

Đối tượng hưởng lợi

• Sinh viên & Học viên Luật: Tiếp cận giáo trình phân tích thực chứng và tài liệu tham khảo chuyên khảo chuẩn mực.
• Thẩm phán & Thư ký Tòa án: Sử dụng quy trình checklist kiểm tra tư cách đương sự để loại trừ hoàn toàn nguy cơ vi phạm thủ tục tố tụng.
• Luật sư & Trợ giúp viên pháp lý: Nắm vững chiến lược bảo vệ quyền lợi tối ưu khi đại diện cho người có QLNVLQ có yêu cầu độc lập.
• Cơ quan lập pháp: Nguồn luận cứ khoa học tin cậy phục vụ chương trình sửa đổi, bổ sung BLTTDS giai đoạn 2026–2030.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Điều kiện tiên quyết để người có QLNVLQ được đưa ra yêu cầu độc lập là gì? Yêu cầu phải liên quan trực tiếp đến VADS đang giải quyết; việc giải quyết yêu cầu đó trong cùng vụ án bảo đảm tính chính xác, nhanh chóng; và yêu cầu phải được nộp trước thời điểm Tòa án mở phiên họp kiểm tra việc giao nộp, tiếp cận, công khai chứng cứ và hòa giải (Điều 201 BLTTDS 2015).
2. Người có QLNVLQ đứng về phía bị đơn có quyền đưa ra yêu cầu phản tố không? Không. Quyền phản tố theo Điều 200 BLTTDS là quyền đặc định chỉ dành riêng cho bị đơn. Người có QLNVLQ đứng về phía bị đơn chỉ có các quyền và nghĩa vụ tố tụng phụ thuộc nhằm chống lại yêu cầu của nguyên đơn trong phạm vi tranh chấp đã xác định.
3. Khi người có QLNVLQ chết trong quá trình tố tụng, Tòa án xử lý như thế nào? Nếu quyền, nghĩa vụ gắn liền với nhân thân không thể chuyển giao, Tòa án đình chỉ giải quyết đối với phần quyền lợi đó. Nếu là quyền, nghĩa vụ tài sản thì người thừa kế sẽ kế thừa quyền và nghĩa vụ tố tụng (Điều 74). Tòa án sẽ ra quyết định tạm đình chỉ (Điều 214) cho đến khi xác định được người kế thừa (Điều 216).
4. Hậu quả pháp lý của việc Tòa án cấp sơ thẩm bỏ sót người có QLNVLQ? Đây là vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng theo quy định tại Điều 310 BLTTDS 2015. Bản án sơ thẩm chắc chắn sẽ bị Tòa án cấp phúc thẩm tuyên hủy để xét xử lại từ đầu.
5. Người có QLNVLQ cố tình vắng mặt tại phiên tòa thì giải quyết ra sao? Tòa án triệu tập hợp lệ lần thứ nhất nếu vắng mặt phải hoãn phiên tòa (trừ khi có đơn xin xét xử vắng mặt). Triệu tập hợp lệ lần thứ hai mà vẫn cố tình vắng mặt thì Tòa án tiến hành xét xử vắng mặt theo quy định tại Điều 227 và Điều 228 BLTTDS 2015.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp đã hoàn thành xuất sắc việc phân tích toàn diện, đa chiều về chế định người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan trong tố tụng dân sự Việt Nam. Bằng việc kết hợp chặt chẽ giữa lý luận luật thực định và dữ liệu xét xử thực tế tại TAND TP. Bắc Ninh, công trình không chỉ làm sáng tỏ các mâu thuẫn trong lập pháp hiện hành mà còn cung cấp bộ giải pháp đồng bộ từ sửa đổi điều luật đến chuẩn hóa quy trình tố tụng. Đây là tài liệu tham khảo giá trị cao cho công tác nghiên cứu, đào tạo và hoạt động xét xử thực tiễn. Độc giả và các nhà nghiên cứu quan tâm có thể ứng dụng các mô hình kiểm chứng được đề xuất nhằm nâng cao tính minh bạch và hiệu quả của nền tư pháp nước nhà.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 đã cung cấp một nên tăng lý luận cho việc tim hiểu người có QLNVLQ trong VADS, lam cơ sở để phân tích những quy định của pháp luật TTDS Việt Nam về người có QUNVLQ trong VADS cùng những thực tiễn va kiến nghị hoan thiện tại các chương tiếp theo 17 CHƯƠNG 2 QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT TO TUNG DAN SỰ VIỆT NAM VE NGƯỜI CÓ QUYEN LỢI VÀ NGHĨA VỤ LIÊN QUAN TRONG VỤ AN DÂN sỰ 2. Quy định về quyền và nghĩa vụ của người có quyền lợi và nghĩa vụ liên. quan trong vụ án dân sự: 2. Các quyền và nghĩa vụ chưng của người có quyền lợi và nghĩa vụ liên.

quan trong vụ án dân sự: Thứ rỉ người có QLNVLQ có quyên giữ nguyên, thay đổi, bổ sung, nit yêu câu, Trong qua trình giải quyết một VADS, người có QLNVLQ có quyên giữ. nguyên, thay đổi, sung hoặc rút yêu cẩu độc lập của minh Người có QLNVLQ có thể thực hiện quyền thay đổi và bổ sung yêu câu tại bat cứ thời điểm nào trong quá trình giải quyết VADS. Tuy nhiên, khi vu án nay có quyết định đưa ra xét xử thi người có QLNVLQ chỉ có thể được sửa đổi, bổ sung phạm vi yêu cầu của minh trong phạm vi yêu câu trước đó. Dong thời, người có QLNVLQ có thể tư do rút yêu câu tại bắt 6 giai đoạn nao của quá trình giãi quyết vụ án va luôn được Tòa án chấp nhận.

Thứ hai, người có QUNVLQ có quyển théa thuận với nhau một cách tự nguyên Quyên nay được quy định tai khoản 2 Điều 5 BLTTDS 2015, trong một VADS, các đương sw có quyển théa thuận với nhau một cách tự nguyên, miễn là không trái pháp luật va đạo đức xã hội. Trong quá tình giãi quyết VADS tại Toa án, quyền nay được ap dụng ở bat cứ giai đoạn tô tụng nao, miễn la théa thuận đó hoàn toàn là tự nguyên, không trái pháp luật và đạo đức x8 hội. Đồi với quan hệ dan sự, đây là mối quan hệ bình đẳng và tự nguyên. Vi vậy, quyển.

thöa thuận của người có QLNVLQ sẽ giúp ho giãi quyết tranh chấp một cách. thuận lợi, nhanh chóng và tiết kiêm được chỉ phí 18 Trong một vụ én dân sự, có hai hình thức giải quyết tranh chấp chính la Tòa giải và théa thuận. Hồa giải là việc các tên tranh chấp được Tòa án tổ chức gặp gỡ, trao đổi vả thuyết phục nhau để tư minh đi đến thỏa thuận giải quyết vu án. Thỏa thuận là việc các bên tranh chấp tư nguyện thỏa thuận với nhau về các vẫn để giãi quyết trong vụ án vả cùng nhau đi dén hướng giải quyết chủng Đối với các trường hợp ma các đương sự trong vụ án tự mình hoa giải, họ sẽ được tu théa thuận với nhau về toàn bô vụ án của minh tại Tòa án trong bất ki giai đoạn tổ tụng nao.

Nêu các đương sự đã tu théa thuận với nhau vé toàn bô vụ án, cũng đi đến hướng giải quyết chung và không yêu câu Toa án. tiếp tục giải quyết vu án nữa thì Thẩm phán được phân công giải quyết vu án. nay sẽ ra quyết định định chi vụ án. Những hậu quả của việc định chỉ vụ án sẽ được giải quyết theo Điêu 218 BLTTDS năm 2015.

"Với những VADS mà sử dung biến pháp hỏa giải, Toa ân có trách nhiệm. tổ chức cho các đương sự gap gỡ, trao đổi, thương lượng với nhau nhằm tìm ra giải pháp giải quyết tranh chấp phù hợp nhất có thể, đúng quy định của pháp luật vả nguyện vọng của các đương sw. Trường hợp hòa giải thành, Tòa án. không phải xét xử, bớt đi một giai đoạn tổ tụng, tiết kiệm thời gian, kinh phí của nha nước va đương sự, góp phản xây dựng khối đại đoàn kết nhân dân.

Trường hop hòa giải không thành, Téa án nắm vững hơn tâm tư, nguyên vong cũng như vướng mắc của đương su, từ đó có thể có được đường lôi giải quyết đúng dn vụ án dân sự tại phiên tòa Tai Luật hỏa gi đối thoại tại Tòa án năm 2020, việc đối thoại giữa các đương sử theo quy định của luật nay phải được thực hiện trước khi Tòa án thụ lý vu án va được áp dụng đối với các tranh chấp dan sự nói chung. Đẳng thời, quy định tại Điều 10 BLTTDS 2015, Tòa án có trách nhiệm tiền hành hòa giãi và tạo điều kiện thuận lợi để các đương sự théa thuận với nhau về việc giải quyết tranh chấp các vụ việc dân sự theo quy định của BLTTDS. Trong những ADS nay, Thẩm phán sé phải đứng ra hướng dẫn các đương sự thương lượng, thöa thuận về các van dé có trong vụ án đó. Những nguyên tắc vả thẩm quyên, 19 thủ tục hòa giải được quy định từ Điều 205 đến Điều 213 BLTTDS 2015, những điều nay nhằm đảm bao quyển và ngiấa vụ cho các đương sự có thé tự thỏa thuận với nhau vé việc giai quyết VADS.

Vi vậy, Tòa án có trách nhiệm hỏa giải để giúp các đương sự tự théa thuận với nhau vé việc giải quyết vụ án trước thời điểm diễn ra phiên tòa sơ thẩm, trừ những trường hợp ma pháp luật quy: định về việc không được hòa giải (Điều 206) hoặc không thể tiến hành hỏa giãi (Điều 207) Thứrba người có QUNVLQ có quyền đề nghĩ Tòa án quyết địnháp dung, thay đối, hủy bé biện pháp khẩn cấp tạm thời. Quyển này được quy định tại Điều 111 BLTTDS 2015. Đây là một trong những quyển quan trong của người có QLNVLQ trong TTDS. Mục dich của quyên áp dung biển pháp tam thời chủ yếu lả giải quyết những yêu cầu cấp bách.

của đương sự, tránh gây ra những thiết hai không thể khắc phục và bảo toàn. tình trang hiên có để dim bao cho việc giải quyết vu án hošc thi hành án được diễn ra suôn sẽ Đông thời quyển nay cũng có mục đích bảo vé tinh mang, sức khöe, tai sản, thu thập chứng cứ, bảo về chứng cứ, bảo đảm cho việc giải quyết van Trong một VADS, theo quy đính tại BLTTDS 2015, các đương sự có quyển yêu cau Tòa án áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời trước khi khởi kiện hoặc trong quá trình giải quyết vụ án. Theo khoản 2 Điền 111 BLTTDS 2015, Toa án cũng có thể áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời trước khi khởi kiện hoặc trong quá trình giải quyết vụ án. Đối với những trường hợp cấp bách, đương sự có thể yêu cầu ngay tại thời điểm nộp đơn khởi kiện.

Những quy định. nay dim bao cho việc bảo vệ bằng chứng, ngăn chăn việc tẫu tán, hủy hoại tải sản, trén tránh thực hiện nghĩa vụ tải sản. Theo khoăn 2 Điều 111 BLTTDS 2015, nếu vu án đã được thụ lý, sau thời han 03 ngày làm việc kể từ khi nhân được đơn yêu cầu, néu người yêu câu. không cẩn thực hiện biện pháp bảo dam hoặc đã cung cấp chứng cứ về việc 30 thực hiện biên pháp bảo dém, Thẩm phán phải ra quyết định áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời ngay lập tức.

Đôi với trường hợp người có QUNVLQ yêu. cầu áp dụng biện pháp khẩn cấp tam thời tại phiên tòa, nếu Hội đẳng xét xử chấp nhận yêu câu này, Thẩm phản thụ lý đơn yêu câu sẽ đưa ra quyết định áp dụng biện pháp cấp tạm thời ngay lập tức hoặc sau ki người yêu cầu đã thực hiện xong biện pháp bảo dim trong vòng 48 giờ kể từ thời điểm nhận được đơn yêu cầu. Thắm phán sẽ xem xét va ra quyết đính áp dung biện pháp khẩn cấp tam thời đổi với yêu cầu áp dụng biện pháp khẩn cấp tam thời, đặc biết đổi với những tinh thé khẩn cấp cần phải ngăn chấn những hậu quả nghiêm trong có thể xây ra. Nếu yêu cầu của đương sự bị từ chối, phải đưa ra thông báo bang văn ban đồng thời nêu rõ lý do cu thể.

Thứ te, người có QUNVLQ có quyển kháng cáo, thay đổi, bỗ sung hoặc. út kháng cáo Quyển kháng cáo là một trong những quyển cơ bản của người cso QUNVLQ trong TTDS. Việc quy định về việc kháng cáo, thay đổi, bỗ sung hoặc rút kháng cáo nhằm đăm bảo quyển tự do bão vệ của đương sự, bao đăm. tính khách quan, công bằng của hoạt đồng xét xử.

Người có quyền kháng cáo được quy định tại điều 271 BLTTDS 2015 Trong một VADS, đương sự, người đại diện hợp pháp của đương sự, cơ quan, 18 chức, cá nhân khởi kiện có quyền kháng cáo ban án sơ thẩm. Bản án, quyết định sơ thẩm ở đây có thể lả: bản án của Tòa án cấp sơ thẩm chưa có hiệu lực pháp luật, quyết định tạm đính chỉ giải quyết vụ án của Téa án cấp sơ thẩm, quyết định đình chỉ giải quyết vụ án của Tòa án cấp sơ thẩm Theo điều 273 BLTTDS 2015, thời hạn kháng cao được quy định cụ thé như sau: Đồi với bản. án của Tòa án cấp sơ tÌ , thời han kháng cáo la 15 ngảy kể từ ngày tuyên án, Đối với quyết định tam đính chỉ giải quyết vụ án, quyết đính đính chỉ giải quyết vụ an của Tòa án cấp sơ thẩm thì thời hạn kháng cáo là 07 ngày kể từ ngày. đương sự nhân được quyết đính hoặc kể từ ngày quyết định được niêm yết theo quy định của BLTTDS 2015.

Người có QLNVLQ có quyền kháng cáo vụ án bằng đơn kháng cio hoặc bằng lời nói. Đôi với kháng cáo bằng đơn kháng cáo, đơn đó phải được gửi cho Tòa án đã đưa ra ban án và quyết đính bi kháng cáo. Người có QLNVLQ có quyền thay đổi, bổ sung hoặc rút kháng cáo trong thời hạn kháng cáo (quy định. tại Điều 273 BLTTDS 2015).

Đảng thời, quyển thay đổi, bd sung hoặc rút kháng cáo không bi giới han béi pham vi kháng cáo ban đầu nêu chưa biết thời hạn kháng cáo. Người có QLNVLQ chỉ được rút kháng cáo trước khi bắt đâu. phiên tòa phúc thẩm. Thứenăm người có QUNVLQ có quyển và nghĩa vụ trong việc cung cấp và giao nộp chứng cứ.

Trong VADS, người có QLNVLQ có quyên va nghĩa vu cung cấp chứng. cử và chứng minh để bảo vệ quyển và lợi ích hợp pháp của mảnh Đối với mọi quan hệ dân sự, pháp luật yêu cầu phải cung cấp và chứng minh chứng cứ để ‘bao về quyển va lợi ich hợp pháp của họ. Trong quá trình xét xử, việc cũng cấp tải liệu và chứng cứ có liên quan là vô cùng quan trọng. Tòa án không thể chứng minh thay cho các đương sự về các yêu cầu của họ.

Những chứng cứ và chứng mình đó cần phải được cũng cắp một cách chính zác bối, các đương sự lả những, người hiểu rõ nhất vẻ tranh chấp của họ, họ cẩn lam vậy để chứng minh va bao vệ quyển và lợi ích hợp pháp của mình.