CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 1. Khái niệm Bản đồ Tư duy Bản đồ Tư duy (Mind Map) là một hình thức ghi chép sử dụng màu sắc và hình ảnh để mở rộng và đào sâu các ý tưởng.Trong đó, tư duy của con người được thể hiện dưới dạng sơ đồ, bản đồ. Ở giữa bản đồ là một ý tưởng hay hình ảnh trung tâm. Ý tưởng hay hình ảnh trung tâm này sẽ được phát triển bằng các nhánh tượng trưng cho các ý chính và đều được nối với trung tâm.
Các nhánh chính lại được phân thành các nhánh nhỏ nhằm nghiên cứu chủ đề ở mức độ sâu hơn. Những nhánh nhỏ này lại tiếp tục phân thành nhiều nhánh nhỏ hơn, nhằm nghiên cứu vấn đề ở mức độ sâu hơn nữa. Nhờ sự kết nối giữa các nhánh, các ý tưởng cũng có sự liên kết dựa trên mối quan hệ của bản thân chúng, điều này khiến Bản đồ Tư duy có thể bao quát được các ý tưởng trên một phạm vi sâu ,rộng mà một bản liệt kê các ý tưởng thông thường không thể làm được. Một Bản đồ Tư duy thông thường có cấu trúc gồm hai phần chính: các từ hình ảnh (hay từ khóa) và các đường nối liên kết chúng với nhau.
Ở vị trí trung tâm Bản đồ là một hình ảnh hay một từ khóa thể hiện một ý tưởng hay khái niệm chủ đạo. Ý trung tâm sẽ được nối với các hình ảnh hay từ khóa cấp 1 bằng các nhánh chính, từ các nhánh chính lại có sự phân nhánh đến các từ khóa cấp 2 để nghiên cứu sâu hơn. Cứ thế, sự phân nhánh cứ tiếp tục và các khái niệm hay hình ảnh luôn được nối kết với nhau. Chính sự liên kết này sẽ tạo ra một “bức tranh tổng thể” mô tả về ý trung tâm một cách đầy đủ và rõ ràng.
22] Bản đồ Tư duy có thể được so sánh với bản đồ của một thành phố. Trung tâm của Bản đồ Tư duy giống với trung tâm thành phố và tượng trưng cho ý tưởng quan trọng nhất của bạn. Những con đường chính tỏa ra từ trung tâm, tượng trưng cho các nhánh chính trong quá trình tư duy của bạn. Các con đường nhỏ hơn hay các nhánh đường tượng trưng cho các nhánh tư duy tỏa ra 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com từ nhánh chính và cứ tiếp tục như vậy … Các hình ảnh hay hình khối đặc biệt có thể tượng trưng cho tầm nhìn chứa đựng sở thích, đam mê hay những ý tưởng đặc biệt thú vị.
Cấu trúc của Bản đồ Tư duy Bản đồ Tư duy là một công cụ tổ chức tư duy nền tảng. Bản đồ Tư duy là phương pháp dễ nhất để chuyển tải thông tin vào bộ não của bạn rồi đưa thông tin ra ngoài bộ não. Nó là một phương tiện ghi chép đầy sáng tạo và rất hiệu quả theo đúng nghĩa của nó. Bản đồ Tư duy là một công cụ tuyệt vời để sắp xếp ý nghĩ của bạn.
Tất cả các Bản đồ Tư duy đều giống nhau ở một số điểm. Chúng đều sử dụng màu sắc, có một cấu trúc cơ bản được phát triển rộng ra từ trung tâm, chúng dùng các đường kẻ, các biểu tượng, từ ngữ và hình ảnh theo một bộ các quy tắc đơn giản, cơ bản, tự nhiên và dễ hiểu. Với một Bản đồ Tư duy, một danh sách dài những thông tin đơn điệu có thể biến thành một bản đồ đầy màu sắc, sinh động, dễ nhớ, được tổ chức chặt chẽ. Nó kết hợp nhịp nhàng với cơ chế hoạt động tự nhiên của não bộ.
Ý tưởng thiết kế Bản đồ Tư duy là những tưởng tượng trong đầu óc con người về cách thức thể hiện nội dung kiến thức nào đó. Con người thoả sức tưởng tượng, có thể nghĩ về biểu tượng trung tâm là thân cây, từ đó có các cành nhỏ, rồi có cành nỏ hơn.,hay biểu tượng là một trung tâm thành phố, từ đó có 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com các con đường lớn toả ra, tiếp theo là các lối rẽ nhỏ hơn. Nếu trung tâm là mặt trời, từ đó toả ra ngàn tia sáng, từ các tia sáng này lại toả ra các tia sáng nhỏ hơn. Nên ý tưởng thiết kế Bản đồ Tư duy là hệ thống tổ chức kiến thức mang dấu ấn cá nhân, ở đó thể hiện trật tự các nội dung kiến thức, lôgic của kiến thức, lôgic về cả hình thức lẫn nội dung.
Vậy nên lôgic kiến thức ấy nằm trong đầu người vẽ Bản đồ Tư duy. Mối liên quan giữa Bản đồ Tư duy và hoạt động của bộ não Hình ảnh với các mạng lưới Liên tưởng. Bản đồ Tư duy hoạt động dựa trên chính các nguyên tắc hoạt động của não bộ chúng ta, cơ quan có khả năng hoạt động tuyệt vời nhất trong cơ thể chúng ta. Do đó, Bản đồ Tư duy có khả năng xử lí thông tin cực kì hiệu quả.
Chức năng tư duy của hai bán cầu đại não Trong bản đồ tư duy, hình ảnh trung tâm là não bộ của chúng ta. Bộ não của loài người bao gồm hai bán cầu não thực hiện các nhiệm vụ trí tuệ khác nhau và luôn có sự phối hợp liên kết với nhau. Bán cầu não trái xử lý thông tin, con số, từ ngữ, đường kẻ, danh sách giúp con người đưa ra lý luận và phân tích vấn đề. Bán cầu não phải cảm nhận mức độ, nhịp điệu, màu sắc, hình dạng, bản đồ… giúp con người cảm nhận và mơ mộng.
Mức độ hợp tác giữa chúng càng cao thì hoạt động của bộ não càng hiệu quả. Việc lập bản đồ 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com tư duy giúp chúng ta sử dụng cả hai bán cầu não, nhờ đó mà chúng trở nên mạnh mẽ hơn, khả năng trí tuệ và sáng tạo được tăng cường. 59- 62] Bản đồ Tư duy là những công cụ tư duy thực sự hiệu quả, chúng kích thích bộ não hoạt động và liên kết các ý tưởng với nhau, nó chính là sự biểu thị cho cách tư duy của bộ não, dựa trên các quy luật tư duy, đó là: Mọi thông tin tồn tại trong não bộ của con người đều cần có các mối nối, liên kết để có thể được tìm thấy và sử dụng. Khi có một thông tin mới được đưa vào, để được lưu trữ và tồn tại, chúng cần kết nối với các thông tin cũ đã tồn tại trước đó.
Trong Bản đồ Tư duy, hình ảnh hay từ khóa thể hiện chủ đề của Bản đồ được đặt ở vị trí trung tâm, các ý khác tỏa ra xung quanh, điều này được Tony Buzan giải thích dựa trên những cơ sở nghiên cứu của ông về hoạt động của bộ não. Thông thường trong các văn bản, con người có quy tắc quét thông tin từ trái sang phải, từ trên xuống dưới, tuy nhiên bộ não lại có xu hướng tự nhiên là quét toàn bộ trang một cách phi tuyến tính. Trong khi não trái nắm bắt các đường nối và hình ảnh, từ ngữ thì não phải nhạy bén với màu sắc và hình dạng. Chính vì vậy các từ khóa trên bản đồ có thể được thể hiện bởi các hình ảnh, mật mã, ký hiệu… và đường nối thường được biểu thị bằng rất nhiều màu sắc, điều này giống như một cách kích thích cho các bán cầu não cùng hoạt động phối hợp với nhau và tạo hứng thú cho người vẽ cũng như người sử dụng bản đồ tư duy đó.
Các nơron thần kinh sẽ nảy nở những ý tưởng sáng tạo, trí tưởng tượng của chúng ta sẽ rộng mở. Có thể xem cấu trúc tư duy trong bộ não người là một cỗ máy liên kết rẽ nhánh- một siêu máy tính tư duy sinh học với nhiều dòng tư duy lan toả ra từ vô số các nút dữ liệu. Cấu trúc này phản ánh một mạng lưới nơron thần kinh, chính xác là kiến trúc vật lí trong bộ não chúng ta. 118- 135] 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.
Cấu trúc Nơron và cấu trúc Bản đồ Tư duy. Bản đồ Tư duy làm cho ta thấy thích nhìn, đọc, suy tưởng và nhớ lại. Bản đồ Tư duy cũng là tấm bản đồ tuyệt vời cho trí nhớ. Nó cho phép bạn tổ chức các sự kiện, các suy nghĩ theo cơ chế hoạt động tự nhiên của bộ não con người ngay từ lúc bắt đầu.
Điều này có nghĩa là việc nhớ và gợi thần kinh kết nối với nhau để cho ra các phương thức xử lí thông tin. Bộ não của chúng ta làm việc với các hình ảnh trực giác với sự kết nối phù hợp với chúng. Bộ não của chúng ta sử dụng các từ ngữ để hiểu các hình ảnh và liên tưởng. Chúng tạo ra bức tranh ba chiều với nhiều sự liên tưởng đặc biệt mang tính các nhân của chúng ta.
Suy nghĩ của trí não tỏa ra theo tất cả các hướng. Trong đối thoại hàng ngày, chúng ta thu thập “ngay lập tức” dòng chảy liên tục của dữ liệu dễ dàng và tinh tế đến mức ta còn không chú ý rằng bộ não của chúng ta đang làm được những việc mà ngay cả những người chế tạo ra các siiêu máy tính của thế giới cũng chỉ dám mơ ước. chúng ta mỗi người đều có một siêu máy tính tuyệt vời nhất và nó ở ngay trong đầu mỗi chúng ta. Đó cũng chính là sức mạnh “siêu máy tính” mà Bản đồ Tư duy mang lại.
Các 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Bản đồ Tư duy là sự phản ánh quá trình tư duy và khả năng thu nhận hình ảnh của bộ não. Đây là cơ chế hoạt động của bộ não chúng ta: Hình ảnh với các mạng lưới Liên tưởng. Đây là cơ chế hoạt động của Bản đồ Tư duy. Vai trò của Bản đồ Tư duy Bản đồ Tư duy là phương tiện tư duy của bộ não, nó giúp cho bộ não hoạt động một cách tự nhiên với sự phối hợp hoạt động của hai bán cầu não (Bán cầu não phải và bán cầu não trái) Bản đồ Tư duy cho ta một cái nhìn tổng quan về một vấn đề hay một lĩnh vực rộng lớn.
Bản đồ Tư duy cho ta cách học nhanh hơn, hiệu quả hơn để có thể vượt qua các kì thi với điểm số tốt. Bản đồ Tư duy giúp ta tổ chức và phân loại tốt các luồng suy nghĩ của chúng ta. Bản đồ Tư duy giúp ta ghi nhớ tốt hơn. Bản đồ Tư duy cho phép chúng ta có thể vẽ bản đồ các tuyến đường hay đưa ra các lựa chọn, và cho ta biết nơi ta sẽ tới và nơi ta đã đi qua.
Bản đồ Tư duy cho phép ta tập hợp số lượng lớn dữ liệu vào một chỗ.