Đặt vấn đề Vai trò của việc trồng rừng ngày càng được quan tâm chú trọng, nhằm đáp ứng nhu cầu về gỗ, lâm sản ngoài gỗ và các chức năng phòng hộ, cảnh quan, điều hòa khí hậu,… do việc gia tăng dân số và sự phát triển nhanh chóng của nền công nghiệp đã dẫn tới việc phá rừng, lạm dụng tài nguyên rừng một cách trầm trọng. Gây ra những hậu quả nghiêm trọng như: xói mòn, rửa trôi, cạn kiệt nguồn nước, phá hủy môi trường sống của động vật, mất đa dạng sinh học, biến đổi khí hậu, ô nhiễm môi trường,. hàng loạt những hậu quả xấu diễn ra khi diện tích rừng bị giảm. Những năm gần đây vấn đề này đã được nhà nước quan tâm đến và có những chính sách hợp lý để đẩy mạnh công tác trồng rừng nhằm tăng diện tích rừng những năm gần đây có tăng nhưng đa phần chỉ tăng về diện tích còn thành phần, cấu trúc, tổ thành rừng đơn giản, đặc biệt là các rừng phòng hộ, rừng đặc dụng, rừng đầu nguồn.
Trong giai đoạn kinh tế thị trường hiện nay thì người ta quan tâm nhiều hơn về mặt kinh tế, ít quan tâm tới các chức năng khác của rừng. diện tích được trồng hiện nay chủ yếu là rừng sản xuất với mục đích kinh tế và những cây trồng chính là những cây có thời gian sinh trưởng ngắn như: keo, bạch đàn, mỡ,… Do vậy, cấu trúc rừng chưa kịp ổn định thành phần loài ít, chưa phát huy được hết chức năng rừng, chính vì đó mà việc thiếu nước ở các thủy điện, nước sản xuất, nước ăn, biến đổi khí hậu, đa dạng sinh học,. vẫn chưa được cải thiện là mấy. Những cây trồng có thời gian dài như Đinh, các loại Lim, Nghiến, Lát hoa, Lát mexico, … chưa được chú trọng mà trong khi đó những loài cây này 2 vừa có tính chất gỗ tốt lại có khả năng phòng hộ cao, tạo cấu trúc rừng bền vững.với những hậu quả do thiếu rừng gây nên và nhu cầu về gỗ tốt của con người thì chúng ta quan tâm đến những cây lâm nghiệp có kích cỡ lớn đảm bảo các chức năng của rừng tốt.
Nước ta với điều kiện tự nhiên, khí hậu nhiệt đới gió mùa ẩm, trong điều kiện đó nông dân vùng trung du, cao nguyên hoặc miền núi nước ta có thể gây trồng một số loại gỗ quý nhưng tương đối mọc nhanh, có hiệu quả kinh tế rất cao chỉ sau một thời gian khá ngắn, đó là cây Lát hoa. Giá trị kinh tế: Lát hoa lớn nhanh, thân thẳng, gỗ tốt, tỷ trọng 0,6, thớ mịn, màu hồng nhạt, có vân gần như gỗ lát mexico rất đẹp, chứa nhiều dầu nên không bị nứt, cong vênh, mốt mọt. Cây 7-8 tuổi có thể xẻ ván, làm ván ghép thanh, bóc làm gỗ dán, cây 15 tuổi có đường kính 70-80 cm, chiều dài hữu ích tới 11-12m. Gỗ lớn dùng trong xây dựng nhà cửa, trang trí nội thất, đóng đồ mộc gia dụng cao cấp, gỗ nhỏ dùng làm nguyên liệu sản xuất gỗ dán, gỗ ghép thanh, bột giấy… năng suất phổ biến đạt 10-15 m3 /ha/năm, chăm sóc tốt có thể đạt 20m3/ha/năm.
Thể tích hữu ích cây 15 tuổi từ 1,8-2. Yêu cầu sinh thái: theo viện khoa học lâm nghiệp việt nam thì Lát hoa có thể gây trồng ở mọi vùng đất đai của nước ta với độ cao tuyệt đối thích hợp từ 0-700m, nhiệt độ trung bình từ 25-300C, lượng mưa từ 1.000mm/năm, cũng có thể chịu được ở vùng lạnh (phía bắc) hoặc mùa khô kéo dài (phía nam). Ưa ẩm, thoát nước, tầng dày trên 50 cm, độ phì khá, từ ít chua đến trung tính hoặc hơi kiềm. Có thể lựa chọn đất trồng theo thứ tự ưu tiên dưới đây: đất badan, phù sa ven sông, suối, đất phát triển trên núi đá vôi, nhất là vùng chân, sườn núi 3 đá vôi, đất vườn quanh nhà, đất phát triển trên các loại đá mẹ nhưng có tầng canh tác dày còn giữ được nhiều tính chất đất rừng (đất rừng sau nương rẫy), đất đồi trọc nhưng tầng đất còn dày.
Trồng tập trung hay phân tán đều được, ưa tán ánh sáng mạnh và rụng lá khô. Thái Nguyên là một tỉnh miền núi thuộc khu vực đông bắc bộ với địa hình nhiều đồi núi rất phù hợp trồng cây Lát hoa. Nhưng việc yêu cầu về giống đang được chú trọng. Xuất phát từ thực tế trên, tôi tiến hành thực hiện đề tài: “Tìm hiểu quy trình sản xuất giống cây Lát hoa (chukrasia tabularis A.) tại trường ĐHNL Thái Nguyên”.
Mục đích nghiên cứu - Làm quen với công tác nghiên cứu khoa học - Củng cố kiến thức - Góp phần tạo giống cây Lát hoa đạt chất lượng cao phục vụ trồng rừng. Mục tiêu nghiên cứu - Tìm hiểu kỹ thuật sản xuất giống cây Lát hoa - Lựa chọn được phương pháp kích thích hạt giống Lát hoa nảy mầm nhanh, đều. - Xác định công thức ruột bầu có ảnh hưởng tốt đến sinh trưởng của cây Lát hoa trong giai đoạn vườn ươm. Ý nghĩa + Ý nghĩa trong học tập nghiên cứu khoa học; Củng cố lại kiến thức đã học.
Quá trình thực hiện đề, thu thập số liệu giúp tôi học hỏi thực tế và làm quen với thực tiễn sản xuất, thực hiện được kỹ thuật gieo ươm cây con từ hạt cho loài cây Lát hoa. 4 Đề tài thực hiện giúp chúng tôi bi thực hành phương pháp theo dõi tỉ lệ nảy mầm và thế nảy mầm, phương pháp điều tra theo dõi tình hình sinh trưởng của cây. Việc tìm hiểu đề tài là cơ sở để đề xuất phương pháp tạo bầu, chăm sóc cây Lát hoa giai đoạn vườn ươm. +Ý nghĩa trong thực tế sản xuất Đề tài thực hiện giúp chúng ta đi sâu vào công tác tạo giống cây lát hoa nhằm cung cấp giống cho việc trồng rừng hiện nay được nhanh chóng hơn và hiệu quả hơn Rút ngắn thời gian sản xuất cây giống, hạ giá thành.
5 Phần 2 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 2. Cơ sở khoa học Những năm trước thời kì đổi mới, chúng ta chưa đánh giá đúng tầm quan trọng và vai trò to lớn của công tác giống trong lâm nghiệp. Sự quan tâm của công tác giống lúc bấy giờ là làm sao cho đủ số lượng cây giống cho trồng rừng, nhưng đã có những hướng căn bản trong sản suất kinh doanh trong sử dụng giống tốt, đã được cải thiện từ các cơ quan chuyên môn. Cần nhấn mạnh rằng hạt giống tốt bao gồm cả sức sống cao, khỏe mạnh, có chất lượng di truyền.
Chất lượng của hạt giống bị ảnh hưởng rất nhiều yếu tố như điều kiện khí hậu, thời tiết tong năm, loài cây, tuổi cây, tuổi cây mẹ, phụ thuộc vào việc thu hái, xử lý bảo quản hạt giống. Trong công tác gieo ươm việc xử lý hạt giống là một khâu quan trọng, tùy vào đặc điểm sinh lý, cấu tạo vỏ hạt của mỗi hạt giống khác nhau thì việc xử lý hạt cũng khác nhau. Nhưng hạt giống muốn nảy mầm thì cần có điều kiện phù hợp về nhiệt độ, độ ẩm và không khí. Xử lý hạt giống là tác động đồng loạt lên lượng hạt giống cần gieo nhằm kích thích hạt nảy mầm nhanh và đều, cho cây con mọc lên cùng một lứa có cùng kích thước.
Còn kết hợp tiêu diệt bệnh hại và nấm trong lô hạt, giảm thiệt hại quá trình gieo ươm về sau. Có nhiều phương pháp xử lý hạt giống như xử lý bằng nhiệt độ, bằng thuốc hóa học, bằng tia phóng xạ, băng cơ giới. Hạt Lát hoa có cánh dài 1 – 1,5 cm và rộng 5 mm, xử lý bằng cách ngâm trong nước ấm. Theo bộ lâm nghiệp (1994) cây con được tạo ra ở vườn ươm phải đảm bảo cây giống được lựa chọn có phẩm chất tốt phù hợp với điều kiện tự 6 nhiên, khí hậu, đất đai để giảm bớt sự cạnh tranh của loài cây khác đối với chúng.
Việc chăm sóc cây con trong vườn ươm sẽ đảm bảo cho sự phát triển của cây con trong tương lai. Các loại phân hóa học được sử dụng chăm sóc cây con trong thời gian ngắn bón phân kết hợp với biện pháp lâm sinh: như nhổ cỏ, tưới nước, phòng trừ sâu bệnh thường xuyên để phát huy tối đa nội lực của phân bón. Theo Nguyễn Văn Sở (2003), thành phần hỗn hợp ruột bầu là một trong những yếu tố quan trọng ảnh hưởng rất lớn đến sinh trưởng cây con trong vườn ươm. Hỗn hợp ruột bầu tốt phải đảm bảo những điều kiện lý tính và hóa tính giúp cây sinh trưởng khỏe mạnh và nhanh.
Một hỗn hợp ruột bầu nhẹ, thoáng khí, khả năng giữ nước cao nhưng nghèo chất khoáng cũng không giúp cây phát triển tốt. Ngược lại, một hỗn hợp ruột bầu chứa nhiều chất khoáng nhưng cấu trúc đất nặng, khó thấm nước và thoát nước cũng ảnh hưởng xấu đến cây con. Thành phần hỗn hợp ruột bầu bao gồm đất, phân bón (hữu cơ, vô cơ) và chất phụ gia để đảm bảo điều kiện lý hóa tính của ruột bầu. Đất được chọn làm ruột bầu là đất tốt, có khả năng giữ ẩm và thoát nước tốt, thành phần cơ giới từ cát pha đến thịt nhẹ, pH trung tính, không mang mầm mống sâu bệnh hại.
Theo Nguyễn Xuân Quát (1985), để giúp cây con sinh trưởng và phát triển tốt, vấn đề bổ sung thêm chất khoáng và cải thiện tính chất của ruột bầu bằng cách bón phân là rất cần thiết. Trong giai đoạn vườn ươm, những yếu tố được đặc biệt quan tâm là đạm, lâm, kali và các chất phụ gia. Đạm (N) là chất dinh dưỡng cần cho sinh trưởng và phát triển của cây trồng. Mặc dù hàm lượng trong cây không cao nhưng nitơ lại có vai trò quan trọng bậc nhất.
Thiếu nitơcây không thể tồn tại. Nitơ là thành phần quan trọng tạo nên tất cả các axit amin và từ các axit amin tổng hợp nên tất cả các loại 7 protein trong cơ thể thực vật. Vai trò của protein đối với sự sống của cơ thể thực vật là không thể thay thế được. Nitơ có mặt trong axit nucleic, tham gia vào cấu trúc của vòng porphyril, là những chất đóng vai trò quan trọng như amino axit, men, nhiều loại vitamin trong cây như B1, B2, B6.
nitơ thúc đẩy cây tăng trưởng, đâm nhiều chồi, lá to và xanh, quang hợp mạnh. Nếu thiếu đạm cây sinh trưởng chậm, còi cọc, lá ít, có kích thước nhỏ và hơi vàng. Nhưng nếu bón thừa đạm cũng gây tác hại cho cây. Biểu hiện triệu chứng thừa đạm là cây sinh trưởng quá mức, cây dễ đổ ngã, sâu bệnh nhiều, lá có màu xanh đậm vì diệp lục được tổng hợp nhiều (Trịnh xuân vũ, 1975; viện thổ nhưỡng nông hóa, 1998; ekta khurana and J.Landis, 1985) Lân (P) là yếu tố quan trọng trong quá trình trao đổi năng lượng.